Poniedziałek 16 Września 2019r. - 259 dz. roku,  Imieniny: Kamili, Korneliusza

| Strona główna | | Mapa serwisu 

dodano: 27.06.09 - 12:46     Czytano: [4259]

Polonika w muzeach na Litwie

Polonika można spotkać chyba w większości muzeów na Litwie. Po prostu dlatego, że prawie do końca XIX w. Litwini stanowili na Litwie jedną klasę – chłopów. Prawie wszyscy czołowi politycy Litwy Kowieńskiej (1918-40) byli pochodzenia chłopskiego, z prezydentem Antonim Śmietaną – Antanasem Smetoną (1927-40) na czele. Mieszczaństwa i inteligencji (poza księżmi katolickimi i garścią ludzi z wyższym wykształceniem), a tym bardziej ziemiaństwa litewskiego prawie że nie było. A przecież to arystokracja i ziemiaństwo było głównie mecenasami sztuki. Arystokrację i ziemiaństwo oraz klasę średnią (np. adwokaci, lekarze, sporo księży) i mieszczaństwo stanowili Polacy (przed I wojną światową 30% ludności największego na etnicznych ziemiach litewskich miasta - Kowna stanowili Polacy, a większość ludności stanowili Żydzi).

W pałacach i dworach polskich na Litwie były gromadzone zbiory sztuki. Potwierdza to monumentalne dzieło Romana Aftanazego „Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczpospolite” – tom 3 „Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie...” (Wrocław 1992) i tom 4 – „Województwo wileńskie” (Wrocław 1993). Niektóre eksponaty z tych zbiorów przejął lub nabył rząd litewski w okresie międzywojennym (1918-40). Jednak większość z nich została zabrana bezprawnie właścicielom po zajęciu Litwy przez Związek Sowiecki w 1940 roku i ponownie w 1944 roku. Wcześniej, bo podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku Litwini ukradli i wywieźli na Litwę skarbiec katedry katolickiej w Sejnach (woj. podlaskie), a rządy polskie – dawne i obecne – nigdy nie wystąpiły o zwrot tego skarbu!
W 1939 roku, po sprezentowaniu polskiego Wilna Litwie przez Stalina, Litwini przejęli wszystkie polskie muzea w Wilnie. Po 1991 roku Kościół litewski przejął przebogaty skarbiec katedry wileńskiej, tworzony głównie przez polskich duchownych w Wilnie i z darów głównie Polaków oraz wielu przedmiotów wykonanych przez Polaków lub związanach tematycznie z Polakami (np. św. Stanisław, św. Kazimierz).

Zbiorów tych Litwini nigdy nie zwrócili Polakom ani Polsce, nawet po odzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1991 roku.
I tylko głównie dzięki temu w zbiorach muzealnych na Litwie są wartościowe obrazy oraz wyroby artystyczne polskie i zachodnioeuropejskie. Jedynie chyba tylko w Kowieńskiej Galerii Obrazów i Galerii Sztuk Pięknych są dzieła malarzy zachodnioeuropejskich z daru Mykolasa Zilinskisa, emigranta i kolekcjonera litewskiego z Berlina Zachodniego.

Bez wileńskich polskich zbiorów np. Wileńska Galeria Obrazów czy Litewskie Muzeum Narodowe w Wilnie były by placówkami mało ważnymi w europejskim świecie kultury. W pierwszej placówce jest bardzo duża kolekcja malarstwa polskiego, w drugiej m.in. polskie obrazy, uzbrojenie, sztandary, rzemiosło artystyczne, pasy słuckie, przywileje wystawiane przez królów polskich czy stolik, na którym król Stanisław August Poniatowski podpisał w Grodnie (dziś Białoruś) abdykację w 1795 roku.

Muzeum wnętrz pałacowych w byłym pałacu biskupów wileńskich w podwileńskich Werkach jest chyba jednym wielkim zbiorem poloników; w Muzeum Historycznym w odbudowanym sztucznym zamku w Trokach są także polonika – zauważyłem sporo z okresu międzywojennego; w Kowieńskim Muzeum Historycznym są polonika, a w Galerii Witrażu i Rzeźby w Kownie rzeźby polskich rzeźbiarzy; w byłym polskim klasztorze jezuitów w Kownie, w którym w latach 1819-23 mieszkał Adam Mickiewicz i pisał „Dziady” i „Grażynę”, jest dzisiaj w jednej z sal izba pamięci poety z 700 eksponatami; w Galerii Obrazów w Kłajpedzie są obrazy polskich malarzy związanych z Wilnem i które do 1939/40 należały do Polaków: J. Damela, A. Romera, K. Rusieckiego, W. Slendzińskiego, W. Smokowskiego i F. Smuglewicza przywiezione tu z Wilna; obrazy malarzy polskich (m.in. W. Slendzińskiego, W. Smokowskiego, E. Romera, F. Smuglewicza) są również w Muzeum Historyczno-Etnograficznym w Szawlach; w Muzeum Krajoznawczym w Poniewieżu są polskie pamiątki związane z Powstaniem Listopadowym 1830-31 i Powstaniem Styczniowym 1863; w Muzeum Krajoznawczym w Birżach są archiwalia związane z właścicielami tutejszego zamku – Radziwiłłami i Tyszkiewiczami; w dawnym pałacu Tyszkiewiczów w Czerwonym Dworze jest wiele poloników, m.in. obrazy, pasy słuckie, grafika, cenna biblioteka; w Muzeum Krajoznawczym w Kiejdanach jest również wiele poloników: meble, porcelana, strój księcia Janusza Radziwiłła z XVII w., pamiątki po Powstaniu Styczniowym 1863, m.in. stolik i krzesło wielkiego patrioty polskiego księdza Antoniego Mackiewicza, jednego z przywódców powstania na Żmudzi; w Muzeum Krajoznawczym w Kretyndze są m.in. obrazy K. Mordasewicza oraz przedmioty z pałaców Tyszkiewiczów w Kretyndze i Połądze; w Muzeum Krajoznawczym w Olicie jest przechowywana m.in. broń z czasów Powstania Styczniowego 1863; w Muzeum Krajoznawczym w Telszach, założonym w 1932 roku na bazie pamiątek polskich – z polskich dworów, i które było obok Muzeum w Kownie najbogatszym na przedwojennej Litwie!, jest oczywiście bardzo dużo poloników, m.in. ładny obraz F. Smuglewicza Agrypina z prochami Germanika; nie brak poloników w Muzeum Krajoznawczym w Rakiszkach oraz Muzeum Krajoznawczym w Rosieniach.

Marian Kałuski

Wersja do druku

Broel-Koltunowski - 13.06.10 14:52
trzeba pomietac, ze nawet kiedy lajes wroga zalecono trzymac swoja slina przy siebie, bo inaczej sam opluwasz sie. Wach wach, puliactwo-czurkastwo... Weichsel juz wuplukalo kolutny waszego plemia, ale sarmatcieko gardla jesze nie...

Lubomir - 27.06.09 20:39
Chciałoby się powiedzieć, jeżeli nie podejmiemy walki ze szkodnikami, to zniszczą nas. Zjedzą 'nasz chleb' i 'nasze uprawy'. Zrabowanych poloników nie brakuje również w zamkach Bawarii i w ...Szwecji. Tyle, że Polsce zabrakło prawdziwych dyplomatów-wojowników. Zastąpiły ich tzw dyplomatołki, których poza własnym brzuchem i kieszeniami niewiele interesuje.

Wszystkich komentarzy: (2)   

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami naszych Czytelników. Gazeta Internetowa KWORUM nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

16 Września 1991 roku
Zmarł Mieczysław Czechowicz, polski aktor (ur. 1930)


16 Września 1944 roku
47. d. Powst. Warszaw.: Śródmieście pod ciężkim ogniem artyleryjskim. Niemcy mordują rannych w szpitalu powstańczym Zagórna 9


Zobacz więcej