Sobota 18 Maja 2024r. - 139 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 06.04.24 - 20:28     Czytano: [253]

Polskie Wilno 1919-1939

Wydawnictwa ksi─ů┼╝kowe i Polskie Radio


Wydawnictwa ksi─ů┼╝kowe


Pierwsza polska drukarnia zosta┼éa uruchomiona w Wilnie w 1576 roku przez znanego drukarza polskiego Daniela z ┼ü─Öczycy. Spod prasy tej drukarni wyszed┼é pierwszy w Wilnie druk w j─Özyku polskim - "O mi┼éo┼Ťciwym lecie" (1576) Jakuba Ucha┼äskiego (1501-1581), arcybiskupa gnie┼║nie┼äskiego i prymasa Polski. Od tej chwili i do 1939 roku Wilno odgrywa┼éo du┼╝─ů rol─Ö w dziejach polskiego drukarstwa i polskiej ksi─ů┼╝ki. Np. dzia┼éaj─ůca w Wilnie w latach 1592-1804 Drukarnia Akademicka do 1804 roku wyda┼éa 2549 tytu┼é├│w, z kt├│rych 1080 by┼éo wydanych po polsku, 1354 po ┼éacinie (w tym ponad po┼éowa autor├│w polskich) oraz zaledwie 84 druki litewskie oraz 30 po niemiecku, francusku, ┼éotewsku, w┼éosku i grecku. W XVI w. ukaza┼éo si─Ö 40 tytu┼é├│w polskich, 87 po ┼éacinie i 1 po litewsku; w XVII w. 297 po polsku, 554 po ┼éacinie i 27 po litewsku; w XVIII w. (do 1773 r.) 743 tytu┼éy po polsku, 713 po ┼éacinie i tylko 56 po litewsku. Wed┼éug historyka polskiej ksi─ů┼╝ki Tadeusza Turkowskiego (Wilno w dziejach ksi─ů┼╝ki polskiej Wilno 1928) w latach 1804-1833 wysz┼éo spod pras drukarskich w Wilnie 2156 druk├│w (ksi─ů┼╝ek i broszur) polskich, co stawia Wilno na drugim po Warszawie (4527 druk├│w) miejscu w┼Ťr├│d miast polskich. W nast─Öpnym trzydziestoleciu (1834-1863) wydano w Wilnie 1836 tytu┼é├│w ksi─ů┼╝ek polskich, a, dla przyk┼éadu, w Warszawie 6680, Krakowie 2668, Lwowie 2587 i Poznaniu 1434 tytu┼é├│w. W roku 1852, tj. po dwudziestu latach od chwili zamkni─Öcia przez Rosjan polskiego Uniwersytetu Wile┼äskiego i po 20 latach silnej rusyfikacji Kres├│w, w Wilnie wydrukowanych zosta┼éo 79 tytu┼é├│w ksi─ů┼╝ek w j─Özyku polskim i tylko 3 w j─Özyku rosyjskim, 2 w litewskim, 8 po hebrajsku, 4 po ┼éacinie i 1 w j─Özyku niemieckim. Do Powstania Styczniowego 1863 w Wilnie mo┼╝na by┼éo jeszcze drukowa─ç ksi─ů┼╝ki polskie i miasto nale┼╝a┼éo do czo┼éowych polskich o┼Ťrodk├│w drukarskich - wydawnictwa firm Zawadzki i Teofila Gluecksberga. W ramach represji po Powstaniu Styczniowym w┼éadze carskie zabroni┼éy wydawanie ksi─ů┼╝ek polskich. Ukaz ten zosta┼é cofni─Öty dopiero w 1906 roku. Wilno sta┼éo si─Ö ponownie znacz─ůcym polskim o┼Ťrodkiem wydawniczym. W latach 1879-82 znana powie┼Ťciopisarka polska Eliza Orzeszkowa by┼éa wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicielk─ů wypo┼╝yczalni i ksi─Ögarni wydawniczej w Wilnie - "E. Orzeszkowa i S-ka" publikuj─ůcej ksi─ů┼╝ki (wyda┼éa 22 ksi─ů┼╝ki polskie), kalendarze i pismo humorystyczne. Wydawnictwo wyda┼éa jej dwa utwory: Widma (1881) i Sylwek Cmentarnik (1881). W┼éadzom carskim nie podoba┼éa si─Ö ta dzia┼éalno┼Ť─ç - wydawanie polskich ksi─ů┼╝ek. W 1882 roku wydawnictwo zamkni─Öto, a pisark─Ö skazano na przymusowe osiedlenie w Grodnie, kt├│re trwa┼éo pi─Ö─ç lat. Bodaj┼╝e najwi─Öksz─ů rol─Ö w dziejach drukarstwa polskiego w Wilnie odegra┼éa ksi─Ögarnia i drukarnia J├│zefa Zawadzkiego (1781-1838 Wilno) za┼éo┼╝ona w 1804 roku i nast─Öpnie prowadzona przez jego syn├│w: Adama (zm. 1875) i Feliksa (zm. 1891) oraz jego wnuka Feliksa do 1939 roku. J├│zef Zawadzki mia┼é tytu┼é typografa i ksi─Ögarza Uniwersytetu Wile┼äskiego, wydawa┼é m.in. dzie┼éa Lelewela, ┼Üniadeckich Poezje Adama Mickiewicza (t. 1-2 1822-23). Po zakazie druku ksi─ů┼╝ek polskich po Powstaniu Styczniowym 1863-64 firma prowadzi┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç g┼é├│wnie ksi─Ögarsk─ů - by┼éa najwi─Öksz─ů ksi─Ögarni─ů w mie┼Ťcie. Zacz─Ö┼éa ponownie drukowa─ç ksi─ů┼╝ki polskie od 1906 roku.
Do najwi─Ökszych ksi─Ögar┼ä nak┼éadowych w Wilnie w okresie mi─Ödzywojennym (1919-39) nale┼╝a┼éy: Oficyna Zawadzkich (Ksi─Ögarnia Wydawnicza "J.Zawadzki", kt├│r─ů prowadzi┼é do 1940 roku Adam Zawadzki /1891-1975 Gliwice/ - ostatni kontynuator dzie┼éa wydawniczego, kt├│re prowadzone przez 136 lat zapisa┼éo si─Ö chlubnie w historii kultury polskiej), kt├│ra teraz ponownie specjalizowa┼éa si─Ö w wydawaniu podr─Öcznik├│w uniwersyteckich oraz dzie┼éach dotycz─ůcych Wilna, historii i krajoznawstwa Wile┼äszczyzny oraz nowoczesna Polska Drukarnia Nak┼éadowa "Lux", kt├│r─ů za┼éo┼╝y┼é w 1919/20 Ludwik Chomi┼äski, dzia┼éacz ruchu ludowego i bibliofil. Tylko w latach 1922-31 wyda┼éa ona oko┼éo 80 pozycji literatury pi─Öknej (Wydawnictwo L. Chomi┼äski) i w jej drukarni drukowane by┼éy czasopisma polskie: tygodnik "Unia", "Gazeta Krajowa", "Gazeta Ludowa", "Gazeta Wile┼äska" "Alma Mater Vilnensis" (1924-35). Drukarnia/wydawnictwo "Lux" wprowadzi┼éo w Wilnie nowoczesn─ů estetyk─Ö druku i ksi─ů┼╝ki, a spod jej pras drukarskich wysz┼éo m.in. takie dzie┼éo jak Cztery wieki drukarstwa w Wilnie 1525-1925 Ludwika Abramowicza oraz prace Czes┼éawa Jankowskiego, Heleny Romer-Ochenkowskiej, Wandy Niedzia┼ékowskiej-Dobaczewskiej, Ludwika Janowskiego, Wac┼éawa Studnickiego, Tadeusza ┼üopalewskiego, Eugenii Kobyli┼äskiej-Masiejewskiej, a nawet Stanis┼éawa Przybyszewskiego, Edwarda S┼éo┼äskiego i Benedykta Hertza.

Do grupy innych najwi─Ökszych wydawnictw wile┼äskich nale┼╝a┼éy tak┼╝e: Ksi─Ögarnia Wile┼äskiego Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego, Wydawnictwo "Pogo┼ä", Wydawnictwo M. Latoura, Ksi─Ögarnia Kazimierza Rutskiego i Ksi─Ögarnia ┼Üw. Wojciecha, kt├│re, obok mniejszych wydawc├│w (jak np. Polska Drukarnia Artystyczna "Grafika" Gracjana Archem-Archemowicza, wydawnictwo STO, drukarnia katolicka), rokrocznie wypuszcza┼éy na polski rynek ksi─Ögarski 200-250 tytu┼é├│w ksi─ů┼╝ek i broszur w j─Özyku polskim. Ksi─Ögarnie te maj─ů w swoim dorobku m.in. kilkadziesi─ůt tom├│w ksi─ů┼╝ek naukowych i publikacji o wysokiej i nieprzemijaj─ůcej warto┼Ťci, jak np. prof. Mariana Zdziechowskiego, prof. Stanis┼éawa Cywi┼äskiego (np. 3-tomowe wydanie pism W┼éadys┼éawa Syrokomli), Tadeusza Wr├│blewskiego i prof. Alfonsa Parczewskiego. Jeszcze wydana w Warszawie w latach 1963-60, a wi─Öc d┼éugi czas po wojnie, w dwunastu tomach Wielka Encyklopedia PWN, pomimo cenzury komunistycznej, kt├│ra pilnowa┼éa tego, aby przemilcza─ç odebrane nam przez Zwi─ůzek Sowiecki Kresy i ich rol─Ö w ┼╝yciu Polski i narodu polskiego, wymienia w bibliografii szeregu hase┼é nast─Öpuj─ůce ksi─ů┼╝ki i prace wydane w polskim Wilnie w latach mi─Ödzywojennych, kt├│re nie utraci┼éy warto┼Ťci naukowo-informacyjnej po dzi┼Ť dzie┼ä: J. Go┼é─ůbek W. Dunin-Marcinkiewicz, poeta polsko-bia┼éoruski (1932), S. Pogo┼ä G┼éosy sprzed wieku. Szkice z dziej├│w procesu filareckiego (1924), J. Frank Pami─Ötniki (t. 1-3, 1921), A. Szantyr Dzia┼éalno┼Ť─ç naukowa Gotfryda Ernesta Groddka (1937), H. ┼üowmia┼äski Studia nad pocz─ůtkami spo┼éecze┼ästwa i pa┼ästwa litewskiego (t. 1-2, 1931-32), B. Wr├│blewski Penologia (1926), M. Morelowski Przewodnik po wojew├│dztwie wile┼äskim (1939), W. Wielhorski Litwa etnograficzna(1928), W. Kotwicz Jan hr. Potocki i jego podr├│┼╝ do Chin (1935), J. Putrament Struktura nowel Prusa (1936), E. Koschmieder Teoria i praktyka rosyjskiego ┼Ťpiewu neumatycznego (1935), C. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutzowa Ze studi├│w nad obrz─Ödami weselnymi ludu polskiego (1929), M. ┼üowmia┼äska Wilno przed najazdem moskiewskim 1655 r. (1929) i A. Witkiewicz-Wawrzy┼äczykowa Wilno i ziemia wile┼äska (t. 1-2, 1930-37).

W najnowszych dziejach polskiej ksi─ů┼╝ki z┼éotymi zg┼éoskami zapisali si─Ö urodzeni w Wilnie Piotr Hniedziewicz (1890 1976 Warszawa) i Rados┼éaw Cybulski (1924-1999 Warszawa). Piotr Hniedziewicz by┼é ksi─Ögarzem, antykwariuszem, wydawc─ů, dzia┼éaczem spo┼éecznym, 1912-29 pracownikiem firm Gebethner i Wolff w Warszawie oraz M. Arct w Wilnie, od 1936 roku ponownie w Warszawie zast─Öpc─ů kierownika filii firmy Gebethner i Wolff przy Krakowskim Przedmie┼Ťciu, 1939-41 w firmie M. Arcta - kierownikiem ksi─Ögarni przy Nowym ┼Üwiecie; podczas wojny prowadzi┼é kolporta┼╝ zakazanych ksi─ů┼╝ek, w latach 1945-53 by┼é wsp├│lnikiem ksi─Ögarni i antykwariatu Oficyna Ksi─Ögarska Piotra Hniedziewicza w Warszawie (pierwsza po wojnie aukcja antykwarska, pierwsze po wojnie wydanie poezji K.I. Ga┼éczy┼äskiego); 1957-69 kierownikiem Ksi─Ögarni Literackiej przy Rynku Starego Miasta, w kt├│rej odbywa┼éy si─Ö znane i cenione "czwartki literackie" (ponad 400), 1938-39 przewodnicz─ůcym Zarz─ůdu G┼é├│wnego Zwi─ůzku Zawodowego Pracownik├│w Ksi─Ögarskich oraz cz┼éonkiem Towarzystwa Przyjaci├│┼é Ksi─ů┼╝ki, po wojnie by┼é za┼éo┼╝ycielem Klubu Ksi─Ögarza i wieloletnim cz┼éonkiem w┼éadz naczelnych Stowarzyszenia Ksi─Ögarzy, autorem Ze wspomnie┼ä ksi─Ögarza 1939-45 (1970) i laureatem nagrody m.st. Warszawy. Rados┼éaw Cybulski by┼é ksi─Ögarzem, bibliotekarzem, bibliologiem, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, 1972-81 dyrektorem Instytutu Bibliograficznego Biblioteki Narodowej w Warszawie, badaczem historii ksi─Ögarstwa, zagadnie┼ä bibliograficznych i bibliotecznych, teorii i typologii ksi─ů┼╝ki.

Polskie Radio Wilno

Pa┼ästwowa sp├│┼éka Polskie Radio (PR) z siedzib─ů w Warszawie, kt├│rej celem dzia┼éalno┼Ťci by┼éo i jest wype┼énianie zada┼ä radiofonii publicznej w Polsce, w 1927 roku postanowi┼éa otworzy─ç regionaln─ů rozg┼éo┼Ťni─Ö Polskiego Radia w Wilnie. W tym celu na wile┼äskim Zwierzy┼äcu wynaj─Öto budynek dla rozg┼éo┼Ťni, a na wzg├│rzu Lip├│wki wzniesiono dwa maszty 45-metrowe , na kt├│rych rozpi─Öto anten─Ö. Pr├│bne programy nadano 28 listopada i 4 grudnia 1927 roku. Pierwszym dyrektorem programowym rozg┼éo┼Ťni zosta┼é w grudniu 1927 roku Witold Hulewicz (1895-1941), znany poeta, krytyk literacki, t┼éumacz i wydawca, a dyrektorem technicznym stacji Roman Pikiel. Oficjalne otwarcie radiostacji wile┼äskiej (czwartej w Polsce) nast─ůpi┼éo 15 stycznia 1928 roku. Uroczysto┼Ťci rozpocz─Ö┼éy si─Ö od transmisji mszy z Bazyliki Wile┼äskiej. Po┼Ťwi─Öcenie stacji nast─ůpi┼éo o 17 00. Okoliczno┼Ťciowe przem├│wienia wyg┼éosili: dyrektor Polskiego Radia Zygmunt Chamiec, wojewoda wile┼äski W┼éadys┼éaw Raczkiewicz, genera┼é Boles┼éaw Popowicz i przedstawiciel Zwi─ůzku S┼éuchaczy Miasta Wilna Alfred Kope─ç. Po odegraniu Mazurka D─ůbrowskiego przed mikrofonem wyst─ůpi┼é ch├│r "Echo" a "Sonety Krymskie" Adama Mickiewicza recytowa┼é Juliusz Osterwa.

Format stacji był informacyjno-muzyczny.

Modernizacj─Ö radiostacji przeprowadzono w dw├│ch etapach: w 1935 roku rozg┼éo┼Ťnia wile┼äska otrzyma┼éa nowy budynek przy ul. Mickiewicza 22, a jesieni─ů 1936 roku podwy┼╝szono moc nadajnika z 16 kW do 50 kW i anteny podniesiono do 70 m. Budowniczym radiostacji wile┼äskiej by┼é in┼╝. Antoni Dygat. W 1939 roku budowano now─ů stacj─Ö nadawcz─ů w Krzy┼╝├│wce , kt├│r─ů przerwa┼é wybuch wojny. Witold Hulewicz by┼é dyrektorem Polskiego Radia w Wilnie do 1935 roku, po nim funkcj─Ö t─Ö obj─ů┼é Juliusz Petry (1935-37), nast─Öpnie Janusz ┼╗u┼éawski (1.8. - 28.11.1937), a po nim Wanda Pe┼éczy┼äska (1937-39).

Mieszkaj─ůcy w Wilnie od 1925 roku Witold Hulewicz odgrywa┼é du┼╝─ů rol─Ö w ┼╝yciu Wilna i Polskiego Radia Wilno - o┼╝ywi┼é tamtejsze ┼Ťrodowisko artystyczne. W 1925 roku nam├│wi┼é Juliusza Osterw─Ö do przeniesienia z Warszawy do Wilna jego g┼éo┼Ťnego i zas┼éu┼╝onego teatru-laboratorium "Reduta". W klasztorze pobazylia┼äskim w Wilnie odkry┼é pomieszczenie, w kt├│rym w┼éadze carskie wi─Özi┼éy filomat├│w, w tym m┼éodego Adama Mickiewicza i urz─ůdza┼é tam "Literackie ┼Ürody". By┼é wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem z Czes┼éawem Jankowskim i W┼éadys┼éawem Zahorskim i sekretarzem wile┼äskiego oddzia┼éu Zwi─ůzku Zawodowego Literat├│w Polskich. Witold Hulewicz bardzo rozpropagowa┼é radio. Zaprasza┼é do Rozg┼éo┼Ťni Wile┼äskiej, nie tylko artyst├│w, ale te┼╝ naukowc├│w, dziennikarzy. Urz─ůdza┼é tzw. ┼Ťrody literackie, na kt├│re zaprasza┼é pisarzy. Zachowa┼éa si─Ö jego rozmowa radiowa przeprowadzona w 1932 roku z pochodz─ůcym z Wile┼äszczyzny pilotem, por. Franciszkiem ┼╗wirko, po jego zwyci─Östwie w rajdzie europejskim (zdoby┼é w 1932 w zawodach "Challenge" pierwsze miejsce i puchar mi─Ödzynarodowy dla Polski). M├│wi┼é:
- "W tej chwili stan─ů┼é przed naszym mikrofonem ten, kt├│rego nazwano najzupe┼éniej s┼éusznie najlepszym lotnikiem Europy, por. Franciszek ┼╗wirko. Na d┼║wi─Ök tego nazwiska pr─Ö┼╝y si─Ö z dum─ů pier┼Ť ka┼╝dego Polaka. Nazwisko to z entuzjazmem powtarza dzi┼Ť ka┼╝de dziecko polskie, a na ca┼éym ┼Ťwiecie wymawiane jest z szacunkiem, niekiedy nawet z zazdro┼Ťci─ů". Hulewicz jest autorem pierwszego polskiego dramatu napisanego specjalnie dla teatru radiowego: Pogrzeb Kiejstuta, a owocem jego pracy w radiu wile┼äskim by┼éo opracowanie teoretyczne na temat tej formy radiowej pt. Teatr wyobra┼║ni (1935). W 1937 roku otrzyma┼é nagrod─Ö literack─ů miasta Wilna im. Filomat├│w za ca┼éokszta┼ét tw├│rczo┼Ťci literackiej oraz zas┼éugi dla rozwoju ┼╝ycia kulturalnego i artystycznego Wilna.

17 maja 1928 roku by┼é w historii nie tylko Polskiego Radia w Wilnie, ale w og├│le Polskiego Radia dniem szczeg├│lnym. Rozg┼éo┼Ťnia wile┼äska nada┼éa wtedy pierwsze s┼éuchowisko oryginalne, napisane specjalnie dla Polskiego Radia zatytu┼éowane Pogrzeb Kiejstuta autorstwa Witolda Hulewicza i w jego re┼╝yserii. Akcja s┼éuchowiska osnuta zosta┼éa na legendach litewskich. Aktorzy grali w plenerze, rzeka, kt├│r─ů mogli us┼éysze─ç s┼éuchacze to by┼é autentyczny plener wile┼äski. By┼éo to przedsi─Öwzi─Öcie pionierskie - ┼Ťmia┼ée zamierzenie artystyczne i technologiczne. Pogrzeb Kiejstuta zapocz─ůtkowa┼é w Polsce rozw├│j teatru radiowego. W roku 1929 dwukrotnie powt├│rzy┼éa s┼éuchowisko rozg┼éo┼Ťnia PR w Wilnie i w roku 1935 mia┼éo ono sw─ů premier─Ö na antenie rozg┼éo┼Ťni PR w Warszawie.

Obok Hulewicza pionierem teatru radiowego w Wilnie i w og├│le w Polsce by┼é Tadeusz Byrski (1906-1987 Warszawa), aktor i re┼╝yser teatralny, wyst─Öpuj─ůcy do 1929 na scenach teatr├│w warszawskich, z tym, ┼╝e w sezonie 1925/1926 by┼é aktorem wile┼äskiego teatru Reduta Juliusza Osterwy. Od 1929 roku by┼é pracownikiem Rozg┼éo┼Ťni Polskiego Radia w Wilnie, gdzie by┼é m.in. sekretarzem programu i kierownikiem programu, a tak┼╝e wsp├│┼étw├│rc─ů teatru radiowego i do 1937 roku g┼é├│wnym re┼╝yserem. R├│wnie┼╝ by┼éa aktorka wile┼äskiej Reduty (1925-28) Halina Hohendlinger po 1928 roku re┼╝yserowa┼éa w wile┼äskim teatrze Polskiego Radia wiele s┼éuchowisk, czasem bra┼éa w nich tak┼╝e udzia┼é. W teatrze tym pracowali tak┼╝e m.in. znani i popularni aktorzy wile┼äscy Wanda Hendrich (1928-39), W┼éadys┼éaw Hermanowicz (1934-39), Wac┼éaw Malinowski i ulubieniec publiczno┼Ťci wile┼äskiej Karol Wyrwicz-Wichrowski.

W latach 1933-36 wsp├│┼épracowa┼é z rozg┼éo┼Ťni─ů wile┼äsk─ů Konstanty Ildefons Ga┼éczy┼äski, g┼éo┼Ťny poeta i satyryk; pisa┼é w├│wczas satyry, wiersze okoliczno┼Ťciowe i piosenki dla Hanki Ordon├│wny. Natomiast w latach 1936-37 w rozg┼éo┼Ťni pracowa┼é Czes┼éaw Mi┼éosz. Z kolei Tadeusz ┼üopalewski by┼é od 1928 roku autorem, redaktorem i re┼╝yserem, a na koniec kierownikiem programowym rozg┼éo┼Ťni. Jeszcze jako student Uniwersytetu Stefana Batorego Wiktor Tro┼Ťcianko, p├│┼║niejszy pisarz i d┼éugoletni publicysta polskiej sekcji Radia Wolna Europa (Monachium), podj─ů┼é wsp├│┼éprac─Ö z rozg┼éo┼Ťni─ů wile┼äsk─ů, w kt├│rej od 1931 roku prowadzi┼é audycj─Ö dla student├│w "Kwadrans akademicki", a po uko┼äczeniu studi├│w by┼é do 1937 roku sta┼éym pracownikiem Polskiego Radia. Opracowywa┼é m.in. s┼éuchowiska literackie oraz szopki radiowe. Obok nich w radiu wile┼äskim pracowa┼éo czterech innych literat├│w, z kt├│rych dw├│ch ostatnich sta┼éo si─Ö znanymi ju┼╝ po wojnie: poetka i publicystka Wanda Dobaczewska, poeta, satyryk, krytyk literacki Teodor Bujnicki (wyst─Öpowa┼é razem z Ga┼éczy┼äskim w satyrycznej audycji "Kuku┼éka wile┼äska"), powie┼Ťciopisarz Eugeniusz Paukszta i przede wszystkim Leon Lech Beynar, znany powszechnie jako Pawe┼é Jasienica, pisarz historyczny, autor g┼éo┼Ťnego cyklu esej├│w historycznych "Polska Piast├│w" (1960), "Polska Jagiellon├│w" (1963) i "Rzeczpospolita Obojga Narod├│w" (1967-72). Autorem licznych audycji radiowych z dziedziny prawa i sztuki by┼é znany w Wilnie prawnik i mi┼éo┼Ťnik sztuki Witold Jodko, a z zakresu etnografii i etnologii wile┼äskiej i Wile┼äszczyzny Maria Znamierowska-Pr├╝fferowa. Helena Sztukowska-Falewicz porusza┼éa sprawy prawne i dotycz─ůce kobiet. Sta┼éym wsp├│┼épracownikiem Radia by┼é tak┼╝e Stefan Srebrny, filolog klasyczny i znawca dramatu antycznego, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Dyrygentem orkiestry radia by┼é W┼éadys┼éaw Szczepa┼äski. Referentem muzycznym by┼é znany wile┼äski muzyk i kompozytor Stanis┼éaw W─Ös┼éawski. Innym muzykiem cz─Östo wsp├│┼épracuj─ůcym z Polskim Radiem Wilno (liczne koncerty) by┼é W┼éadys┼éaw Kalinowski, d┼éugoletni dyrygent Zwi─ůzku Ch├│r├│w w Wilnie i ch├│ru "Echo" oraz organista bazyliki wile┼äskiej, a tak┼╝e bardzo popularny w Wilnie zesp├│┼é mandolinist├│w "Kaskada" Edwarda Ciukszy jak r├│wnie┼╝ bardzo cz─Östo w latach 1928-39 bardzo popularna wile┼äska ┼Ťpiewaczka operowa Wanda Hendrich oraz tak┼╝e ┼Ťpiewaczka operowa Maria Skowro┼äska. Referentem sportowym i turystycznym by┼é dziennikarz i zas┼éu┼╝ony dzia┼éacz sportowy Jaros┼éaw Nieciecki. W radiu wyst─Öpowa┼é s┼éynny gaw─Ödziarz wile┼äski - aptekarz z zawodu Leon Wo┼é┼éejko (jego niezr├│wnane radiowe "pogaduszki oszmia┼äskie"), a bardzo cz─Östo w niedziel─Ö o godzinie 10 rano wyst─Öpowa┼éa "ciotka/ci├│tka Albinowa" (Aleksandrowiczowa), kt├│ra tak┼╝e zabawia┼éa s┼éuchaczy wile┼äskim akcentem. I tej jej bardzo popularne pogaduszki utrwali┼éy w pami─Öci ludzkiej - po dzi┼Ť dzie┼ä (!) radiostacj─Ö wile┼äsk─ů - s─ů kopiowane Tak w Wilnie jak i Polsce bez tego kochanego polskiego miasta. W latach 1928-39 rozg┼éo┼Ťnia codziennie transmitowa┼éa msz─Ö z kaplicy w Ostrej Bramie w Wilnie. W 1928 roku Hulewicz zatrudni┼é w radiu by┼é─ů ┼Ťpiewaczk─Ö opery wiele┼äskiej i aktork─Ö wile┼äskiego Teatru "Reduta" Juliusza Osterwy oraz literatk─Ö Halin─Ö Hohendlinger├│wn─ů (1894-1962 Gda┼äsk), kt├│ra wraz z zebran─ů przez siebie grup─ů aktor├│w wile┼äskich i stworzy┼éa Teatr Dramatyczny Rozg┼éo┼Ťni Wile┼äskiej. W radiu podejmowa┼éa r├│wnie┼╝ wa┼╝ne tematy spo┼éeczne, g┼é├│wnie dotycz─ůce kobiet. Niezwyk┼é─ů popularno┼Ť─ç zdoby┼éa sobie jednak jako autorka s┼éuchowisk dla dzieci - znana by┼éa pod przydomkiem "Ciocia Hala". Jedno z jej s┼éuchowisk dosta┼éo nagrod─Ö w Poznaniu. W 1938 roku zosta┼éa odznaczona Krzy┼╝em Zas┼éugi za dzia┼éalno┼Ť─ç na polu pracy zawodowej i spo┼éecznej.

Polskie Radio Wilno nadawa┼éo na cz─Östotliwo┼Ťci 536 kHz. W 1938 roku w Wilnie by┼éo 80, a w 1939 roku ok. 90-95 abonent├│w na 1000 mieszka┼äc├│w, czyli w mie┼Ťcie - wci─ů┼╝ jeszcze pionierskim okresie radiofonii by┼éo ok. 20 000 radioodbiornik├│w. S┼éuchacze Polskiego Radia Wilno za┼éo┼╝yli Radiowy Klub Optymist├│w, kt├│ry w latach 1936-39 wydawa┼é pismo "Optymista" oraz Klub Radioamator├│w, kt├│ry wydawa┼é pismo "Fala 244. Pismo Radioamator├│w" (1929-34) i klub radioamator├│w Fala Wile┼äska, wydaj─ůcy pisemka "Fala 581", (1931), "Fala 565" (1932), "Fala Wile┼äska" (1933-34). Dzia┼éa┼é tak┼╝e Klub Kr├│tkofalowc├│w w Wilnie, kt├│ry wydawa┼é pismo "Ostpewwk" (1935). Polskie Radio Wilno dzia┼éa┼éo do 16 wrze┼Ťnia 1939 roku: tego dnia zosta┼éo zbombardowane przez lotnictwo niemieckie.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1920 roku
Urodził się Karol Wojtyła, polski duchowny katolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież - Jan Paweł II, od 2014 roku Święty (zm. 2005)


18 Maja 1862 roku
Otwarto pierwszy odcinek Kolei Warszawsko-Petersburskiej z Warszawy do Białegostoku.


Zobacz wi─Öcej