┼Üroda 24 Kwietnia 2024r. - 115 dz. roku,  Imieniny: Bony, Horacji, Jerzego

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 30.03.24 - 11:14     Czytano: [198]

Polskie Wilno 1919-1939: prasa


Wed┼éug danych Biblioteki Narodowej w Warszawie w polskim Wilnie w latach 1919-39 ukazywa┼éo si─Ö w r├│┼╝nym okresie czasu co najmniej 709 r├│┼╝nych czasopism wydawanych w j─Özyku polskim (tyle tytu┼é├│w znajduje si─Ö w r├│┼╝nych bibliotekach dzisiejszej Polski, najwi─Öcej w Bibliotece Narodowej w Warszawie). To bardzo du┼╝a i imponuj─ůca liczba. Wilno by┼éo wi─Öc jednym z najwi─Ökszych o┼Ťrodk├│w wydawania polskich czasopism w przedwojennej Polsce: zajmowa┼éo si├│dme miejsce po Warszawie, Lwowie, Krakowie, Poznaniu, Katowicach i ┼üodzi.

Spo┼Ťr├│d tych 709 czasopism polskich 58 stanowi┼éy dzienniki: "ABC" 1926-28, "Biuletyn Codziennych Wiadomo┼Ťci" 1928-30, "Biuletyn Kowie┼äski" 1925-36, "Codzienna Gazeta Wile┼äska 5 groszy" 1924, "Dziennik Poranny" 1933, "Dziennik Wile┼äski" 1918-38, "Dzie┼ä Wilna" 1935, "Dziesi─Ö─ç Groszy" 1931, "Echo Kresowe" 1935, "Echo Litwy" 1919-20, "Echo Wile┼äskie" 1924, "Echo Wilna" 1932, "Express Wile┼äski" 1923-39, "Gazeta Krajowa" 1920-22, "Gazeta Wile┼äska" 1920-22, "Gazeta Wile┼äska" 1934-39, "Gazeta Wile┼äska 5 groszy" 1930-32, "Gazeta Wsp├│lna" 1920, "G┼éos Kresowy" 1933, "G┼éos Narodowy" 1938-39, "G┼éos Prawdy" 1922, "G┼éos Wile┼äski" 1930-36, "G┼éos Wilna" 1923, "G┼éos Wilna" 1931-32, "Goniec" 1932-35, "Goniec Poranny" 1939, "Goniec Wieczorny" 1929, "Goniec Wile┼äski" 1936, "Gromadzki G┼éos" 1924, "Ilustrowane 10 Groszy" 1931, "Kolce" 1925-26, "Kurier Codzienny 5 gr." 1934, "Kurier Nowy" 1934, "Kurier Wieczorny" 1934, "Kurier Powszechny" 1936-39, "Kurier Wile┼äski" 1924-39, "Nar├│d" 1938-39, "Nasz Kraj" 1919-20, "Nowiny Codzienne" 1933-36, "Nowiny Wieczorne" 1924, "Nowiny Wieczorne" 1932, "Nowy Kurier 5 Groszy" 1934, "Ojczyzna" 1919, "Ostatnie Wiadomo┼Ťci" 1924, "Ostatnie Wiadomo┼Ťci" 1936, "Ostatnie Wiadomo┼Ťci Wile┼äskie" 1930-36, "Robotnik Wile┼äski" 1938-39, "S┼éowo" 1922-39, "Kurier Nowogrodzki" 1931-39, "S┼éowo Wile┼äskie" 1921-22, "Wiadomo┼Ťci Bie┼╝─ůce woj. wile┼äskiego" 1933, "Wiadomo┼Ťci Codzienne" 1936, "Wiadomo┼Ťci Wile┼äskie" 1920, "Wieczorna Gazeta Wile┼äska" 1933-39, "Wiecz├│r Wile┼äski" 1929-33, "Wiecz├│r Wilna" 1932-35, "Wile┼äska Gazeta Powszechna" 1923, "Wile┼äski Kurier Nowo┼Ťci" 1932.

Najwi─Ökszym i opiniotw├│rczym dziennikiem polskim na ziemiach p├│┼énocno-wschodnich II Rzeczpospolitej by┼éo wydawane w latach 1922-39 wile┼äskie "S┼éowo" (redaktor naczelny Stanis┼éaw Cat-Mackiewicz, kt├│ry nast─Öpnie sta┼é si─Ö jego w┼éa┼Ťcicielem, uniezale┼╝niaj─ůc si─Ö od swoich patron├│w W┼éadys┼éawa Studnickiego i Z. Harskiego), kt├│ry mia┼é oblicze konserwatywno-post─Öpowe i sprzyja┼é rz─ůdom polskim po 1926 roku do 1938 roku. "S┼éowo" nale┼╝a┼éo do grona nielicznych polskich dziennik├│w opiniotw├│rczych. Nak┼éad dziennika z mutacjami przekracza┼é 25 000 egzemplarzy, co na tamte czasu by┼éo du┼╝o. "S┼éowo" ukazywa┼éo si─Ö codziennie - 7 dni w tygodniu, a ┼é─ůczna obj─Öto┼Ť─ç dziennika wynosi┼éa w tygodniu 64 kolumny: dzi─Öki dynamicznemu ┼éamaniu kolumn dziennik mia┼é bardzo urozmaicony wygl─ůd. Zesp├│┼é redakcyjny liczy┼é 15 os├│b. W┼Ťr├│d wybitniejszych wsp├│┼épracownik├│w Stanis┼éawa Mackiewicza, kt├│ry osobi┼Ťcie prowadzi┼é dzia┼é polityczny, wymieni─ç mo┼╝na Teodora Bujnickiego prowadz─ůcego dzia┼é teatralny, Henryka ┼üubie┼äskiego prowadz─ůcego dzia┼é informacji politycznej, przez kilka lat komentatora spraw zagranicznych i korespondenta berli┼äskiego, J├│zefa Mackiewicza, kt├│ry prowadzi┼é dzia┼é reporta┼╝u spo┼éecznego. Sta┼éym felietonist─ů by┼é Karol Zbyszewski (po wojnie d┼éugoletni redaktor naczelny "Dziennika Polskiego" w Londynie), kronik─Ö s─ůdow─ů prowadzi┼é Marian Szyd┼éowski, dodatek my┼Ťliwski redagowa┼é Micha┼é K. Pawlikowski. Z pismem wsp├│┼épracowa┼éy najlepsze pi├│ra wile┼äskie, a tak┼╝e publicy┼Ťci spoza Wilna. Stale lub czasowo pisywali Czes┼éaw Jankowski, Marian Zdziechowski, Walerian Charkiewicz, W┼éadys┼éaw Studnicki, Jerzy Wyszomirski, Ksawery Pruszy┼äski, W┼éadys┼éaw Laudyn, Helena Sztukowska-Falewicz (sprawy prawne i dotycz─ůce kobiet, m.in. przest─Öpstwo w┼Ťr├│d kobiet i s─ůdownictwo dla nieletnich) oraz przedstawiciele grupy literacko-politycznej "┼╗agaryst├│w", kt├│rzy w dzienniku wydawali dodatki "┼╗agary" i "Wilcze Z─Öby". Mutacje dziennika ukazywa┼éy si─Ö w r├│┼╝nym okresie czasu w Grodnie - "Kurier Grodzie┼äski", w Baranowiczach - "Kurier Nowogr├│dzki", w S┼éonimiu - "Kurier S┼éonimski" i w Pi┼äski "S┼éowo Polesia". "S┼éowo" odegra┼éo wielk─ů rol─Ö w ┼╝yciu przedwojennego Wilna. Micha┼é K. Pawlikowski pisze: "Dzieje kultury Wilna pomi─Ödzy dwoma wojnami nie mia┼éyby ┼╝ycia i rumie┼äc├│w, gdyby w nich nie wspomnie─ç o rdzennym wilnianinie - Stanis┼éawie Mackiewiczu, pe┼énym huraganowego temperamentu dziennikarzu, ┼Ťwietnym pisarzu i styli┼Ťcie, kt├│ry w zahukanym nieco przez Warszaw─Ö Wilnie lat 1920-1926 potrafi┼é stworzy─ç "S┼éowo", dziennik, kt├│ry z ma┼éego pisemka "monarchistycznego" sta┼é si─Ö p├│┼║niej jednym z najbardziej poczytnych pism ca┼éej Polski" (Sumienie Polski Londyn 1946).

Do 1939 roku wsp├│┼épracownik wile┼äskiego dziennika "S┼éowo" Henryk Kassyanowicz (1905 Wilno - 1982 Warszawa), po wojnie sta┼é si─Ö znanym dziennikarze, publicyst─ů "Rzeczypospolitej" i "G┼éosu Pracy", by┼é d┼éugoletnim korespondentem Polskiej Agencji Prasowej i "┼╗ycia Warszawy" w Bonn (Niemcy Zachodnie) oraz wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem i zast─Öpc─ů redaktora tygodnika "Forum".

Poza "Słowem" najważniejszymi dziennikami wileńskimi były: "Kurier Wileński" i "Dziennik Wileński", które ukazywały się przez wiele lat i aż do wybuchu wojny w 1939 roku.

Dobrze redagowany "Kurier Wile┼äski" maj─ůcy charakter popularny i wraz z mutacj─ů "Kurier Wile┼äsko-Nowogr├│dzki" maj─ůcy nak┼éad do 20 000 egzemplarzy by┼é jednym z wa┼╝niejszych pozawarszawskich dziennik├│w liberalnych. Ukazywa┼é si─Ö 7 dni w tygodniu na 52 kolumnach i mia┼é w┼éasn─ů drukarni─Ö. Za┼éo┼╝ony w 1923 roku przez demokrat├│w wile┼äskich: J├│zefa Batorowicza, Aleksandra Kleczkowskiego, Ludwika Chomi┼äskiego i Mariana Ko┼Ťcia┼ékowskiego. Jego redaktorem zosta┼é J├│zef Batorowicz (tak┼╝e w latach 1926-28), ale zaraz potem Kazimierz Okulicz (1923-26 i 1928-36), nast─Öpnie do 1939/1940 roku Witold Staniewicz i J├│zef ┼Üwi─Öcicki, a pierwszym wsp├│┼éredaktorem zawodowy dziennikarz Aleksander Hafftka, poprzednio referent do specjalnych porucze┼ä w kancelarii cywilnej genera┼éa Lucjana ┼╗eligowskiego, tw├│rcy Litwy ┼Ürodkowej (1920-22). Sp├│┼éka za┼éo┼╝ona w 1928 roku m.in. przez Witolda Abramowicza, Kazimierza Okulicza i Witolda Staniewicza, przej─Ö┼éa w┼éasno┼Ť─ç "Kuriera Wile┼äskiego". Dziennik zwi─ůzany by┼é z lokalnymi demokratami, a w spo┼éecznym programie k┼éad┼é nacisk na r├│wnouprawnienie grup narodowych na Wile┼äszczy┼║nie, odrzuca┼é wszelkie has┼éa nacjonalistyczne i antysemickie, w swej dzia┼éalno┼Ťci stawia┼é na prawa miejscowej ludno┼Ťci i jej potrzeb narodowo-kulturalnych, popiera┼é pomajowe rz─ůdy. Artyku┼éy wst─Öpne pisa┼é Boles┼éaw W. ┼Üwi─Öcicki, dzia┼é gospodarczy i depeszowy prowadzi┼é Witold Kiszkis, kronik─Ö miejsk─ů Eugeniusz ┼Üwianiewicz, recenzje literackie i teatralne pisa┼éa Helena Romer-Ochenkowska, dzia┼é muzyczny prowadzi┼é Tadeusz Szeligowski, sta┼éym publicyst─ů by┼é J├│zef Batorowicz (by┼é tak┼╝e korespondentem wile┼äskich wydawanego w Warszawie dziennika rz─ůdowego "Gazeta Polska"). Tak┼╝e i z tym pismem wsp├│┼épracowa┼éy najlepsze pi├│ra wile┼äskie, m.in. Czes┼éaw Jankowski, Witold Hulewicz, Wanda Pe┼éczy┼äska, J├│zef Ma┼Ťli┼äski, Antoni Go┼éubiew, W┼éadys┼éaw Go┼éubiew, Tadeusz ┼üopalewski, Eugenia Kobyli┼äska, Stanis┼éaw Lorenz, Jerzy Zag├│rski, Wiktor Piotrowicz, Leon Wo┼é┼éejko, J├│zef Bujnowski, Teodor Bujnicki, Piotr Lemiesz, Wanda Pe┼éczy┼äska, Stanis┼éaw Stomma, Anatol Miku┼éko. Wsp├│┼épracowali z dziennikiem tak┼╝e znani dziennikarze spoza Wilna, jak np. Stanis┼éaw S. Kozaryn, Adam Ludwig, Antoni Miller, Aleksander Fornalczyk oraz literaci jak np. Benedykt Hertz czy Wac┼éaw Sieroszewski. Grupa ┼╗agaryst├│w po odej┼Ťciu ze "S┼éowa" wydawa┼éa w "Kurierze Wile┼äskim" dodatki "Wilcze K┼éy" i "Piony". W listopadzie 1936 roku grupa dziennikarzy wyst─ůpi┼éa z "Kuriera Wile┼äskiego" i za┼éo┼╝y┼éa dziennik "Kurier Poranny", kt├│rego redaktorem zosta┼é Boles┼éaw W. ┼Üwi─Öcicki.

Za┼éo┼╝ony w 1925 roku "Dziennik Wile┼äski" by┼é pismem zwi─ůzanym z polskim Stronnictwem Narodowym Romana Dmowskiego i do 1933 roku redagowany by┼é przez Jana Obsta, a nast─Öpnie redaktora wile┼äskiego wydania warszawskiej "Rzeczypospolitej" Aleksandra Zwierzy┼äskiego, w latach 1922-35 pos┼éa na Sejm RP (1922-27 wicemarsza┼éek Sejmu), cz┼éonka Komitetu Politycznego i Komitetu G┼é├│wnego Stronnictwa Narodowego (1935-39). St─ůd dziennik by┼é bastionem narodowc├│w wile┼äskich. "Dziennik Wile┼äski" mimo wybitnych talent├│w redaktora Zwierzy┼äskiego i du┼╝ego poparcia dla Stronnictwa Narodowego w Wilnie nie dor├│wnywa┼é popularno┼Ťci tak "S┼éowa" jak i "Kuriera Wile┼äskiego". Jego nak┼éad dochodzi┼é do 10 000 egzemplarzy. Z pismem wsp├│┼épracowa┼éa m.in. Wanda Stanis┼éawska (pod pseudonimem A. Pilawa), Ludwika ┼╗ycka (sta┼éy felieton), Janina Burhardtowa (publicystka), Franciszek Hrynkiewicz, Stanis┼éaw W─Ös┼éawski. Po postawieniu w stan oskar┼╝enia Aleksandra Zwierzy┼äskiego w zwi─ůzku z g┼éo┼Ťn─ů spraw─ů docenta USB w Wilnie W┼éadys┼éawa Cywi┼äskiego, kt├│ry na ┼éamach "Kuriera Wile┼äskiego" (30.1.1938) zniewa┼╝y┼é w chamski spos├│b ┼Ťp. marsz. J├│zefa Pi┼ésudskiego, pismo zosta┼éo zawieszone i po miesi─Öcznej przerwie wznowione pod tytu┼éem "G┼éos Narodowy". Jego redaktorem zosta┼é Stefan ┼üochtin, kt├│rego w maju 1939 roku zast─ůpi┼é Dariusz ┼╗arnowski. Obok dziennikarzy wile┼äskich pisywali do "G┼éosu" tak┼╝e publicy┼Ťci obozu narodowego spoza regionu, jak np. Roman Rybarski, Stanis┼éaw G┼é─ůbi┼äski, Stanis┼éaw Kozicki, Joachim Bartoszewicz (Andrzej Paczkowski).

Nestorem dziennikarzy polskich w Wilnie by┼é Czes┼éaw Jankowski (1857-1929), pochodz─ůcy z pobliskiej Oszmiany i bardzo blisko zwi─ůzany z Wilnem przez kilkadziesi─ůt lat. By┼é poet─ů, publicyst─ů, krytykiem, t┼éumaczem. Zadebiutowa┼é jako poeta w 1876 roku, a siedem lat p├│┼║niej, w 1883 roku, rozpocz─ů┼é dzia┼éalno┼Ť─ç publicystyczn─ů na ┼éamach "Kuriera Warszawskiego", a nast─Öpnie - powsta┼éego na jego miejscu "Kuriera Codziennego" (by┼é jego kierownikiem literackim, a w latach 1890-93 sekretarzem redakcji). Wsp├│┼épracowa┼é r├│wnie┼╝ z dwoma innymi czasopismami warszawskimi - "Tygodnikiem Ilustrowanym" i "Ateneum" oraz petersburskim "Krajem". Kiedy w 1905 roku car Miko┼éaj II by┼é zmuszony przyzna─ç wi─Öksze prawa narodowe dla Polak├│w na Kresach - Wilno eksplodowa┼éo polsko┼Ťci─ů. W tym wybuchu polsko┼Ťci by┼é du┼╝y udzia┼é Czes┼éawa Jankowskiego. Mi─Ödzy innymi w latach 1905-07 by┼é redaktorem ukazuj─ůcego si─Ö w Wilnie "Kuriera Litewskiego", a w 1907 roku za┼éo┼╝ycielem i redaktorem wile┼äskiego "G┼éosu Polskiego". W okresie mi─Ödzywojennym nie zwa┼╝aj─ůc na wiek wsp├│┼épracowa┼é z polskimi najwi─Ökszymi dziennikami ukazuj─ůcymi si─Ö w Wilnie: "S┼éowem" (1922-29) i "Kurierem Wile┼äskim". By┼é wieloletnim prezesem syndykatu dziennikarzy wile┼äskim. Uchodzi┼é za publicyst─Ö b┼éyskotliwego, pisz─ůcego na spos├│b zachodni, a przede wszystkim za wszechstronnego. Pisywa┼é nie tylko felietony, ale te┼╝ przegl─ůdy polityczne, recenzje literackie, malarskie, teatralne, korespondencje z podr├│┼╝y itp. Mia┼é r├│wnie┼╝ wyj─ůtkowy dar obserwacji, kt├│ry - w po┼é─ůczeniu z szerokimi horyzontami my┼Ťlowymi - zapewni┼é mu trwa┼é─ů pozycj─Ö w┼Ťr├│d znanych publicyst├│w polskich pocz─ůtk├│w XX wieku oraz miano najwybitniejszego felietonisty wile┼äskiego. Zyska┼é sobie miano "wyraziciela opinii wile┼äskiej w rzeczach sztuki". Wsp├│┼épracownik "S┼éowa" Micha┼é K. Pawlikowski tak wspomina Czes┼éawa Jankowskiego jako dziennikarza: "?Z pod jego pi├│ra brylantowego, kt├│re umia┼éo k─ůsa─ç ┼╝─ůd┼éem nieub┼éaganej satyry, wychodzi┼éy nie tylko b┼éyskotliwe felietony lub ci─Öte polemiki?Pod wzgl─Ödem rzetelnej erudycji i b┼éyskawicznej niemal reakcji na wszystkie godne uwagi zjawiska ┼╝ycia zbiorowego, by┼é niew─ůtpliwie Cz. Jankowski wzorem dziennikarza, by┼é "wielkim dziennikarzem", jak go nazwa┼é w nekrologu Stanis┼éaw Mackiewicz". Pogrzeb Czes┼éawa Jankowskiego w pocz─ůtkach pa┼║dziernika 1929 roku sta┼é si─Ö wspania┼é─ů manifestacj─ů ca┼éego miasta, na jak─ů potrafi┼éo zdoby─ç tylko Wilno (Marceli Kosman).

Innym czo┼éowym publicyst─ů prasy polskiej w mi─Ödzywojennym Wilnie, zwi─ůzanym m.in. z "Dziennikiem Wile┼äskim" by┼é urodzony w Wilnie Franciszek Hrynkiewicz (1883 - zm. po 1 IX 1939); dziennikarz, absolwent Uniwersytetu Jagiello┼äskiego w Krakowie (studia uzupe┼éni┼é w Wiedniu); za czas├│w niemieckich komisarz milicji obywatelskiej w Wilnie; 1918-19 dzia┼éacz o┼Ťwiatowy w powiecie lidzkim z ramienia Komitetu Polskiego w Wilnie oraz prezes komitetu porz─ůdku i bezpiecze┼ästwa publicznego w Ejszyszkach ko┼éo Wilna; po wyzwoleniu Wilna spod okupacji bolszewickiej w kwietniu 1919 roku cz┼éonek Rady Narodowej (z wyboru) w Wilnie, redaktor naczelny "Ziemi Wile┼äskiej", organu Stra┼╝y Kresowej; po wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku wydawca tygodnika "Kresy" w Wilnie i dyrektor agencji prasowej Litwy ┼Ürodkowej; szef biura prasowego Sejmu Wile┼äskiego (1922); wiceprezes Zwi─ůzku Pracownik├│w Prasy Polskiej w Wilnie; 1923-25 redaktor naczelny "Informatora dla Handlu i Przemys┼éu" w Poznaniu; nast─Öpnie i do 1939 roku cz┼éonek redakcji "Dziennika Wile┼äskiego"; prezes sta┼éej komisji wydawniczej pism wile┼äskich; wiceprezes Towarzystwa Popierania Sztuki Scenicznej w Wilnie; cz┼éonek zarz─ůdu oddzia┼éu wile┼äskiego Zwi─ůzku Dziennikarzy Polskich; kierownik wile┼äskiego oddzia┼éu krakowskiego "Ilustrowanego Kuriera Codziennego".

Do grona wyj─ůtkowo aktywnych, znanych i zas┼éu┼╝onych dziennikarzy mi─Ödzywojennego Wilna nale┼╝a┼é r├│wnie┼╝ Boles┼éaw Wit ┼Üwi─Öcicki (19001-1995). Mieszka┼é w Wilnie od lipca 1923 do czerwca 1945 roku. W drugiej stolicy historycznej Polski (Rzeczypospolitej) by┼é sekretarzem redakcji "Expressu Wile┼äskiego" VII 1923-VI 1924, redaktorem naczelnym miesi─Öcznika "Rynek Wile┼äski" 1923, kierownikiem dzia┼éu, zast─Öpc─ů redaktora naczelnego, redaktorem technicznym "Kuriery Wile┼äskiego" VII 1924-1934 (z nieznacznymi przerwami w latach parzystych 1928, 1930, 1932, gdy oddala┼é si─Ö kr├│tko do obs┼éugi prasowej Targ├│w P├│┼énocno-Wschodnich w Wilnie, w tym samym czasie korespondent pism warszawskich: "Robotnik", "Kurier Polski", "Nowy Kurier Polski", "Epoka" oraz wsp├│┼épracownik pism: "Dziennik Lwowski" (rubryka "Listy z Wilna"), "┼╗ycie Nowogr├│dzkie" (rubryka "Felieton Wile┼äski", "Gospodarz Kresowy", inicjator pisma "Sztuka i Film", by┼é wydawc─ů i redaktorem tygodnika "Wile┼äski Przegl─ůd Artystyczny" 1925-26, redaktorem dziennika popo┼éudniowego "Wiecz├│r Wile┼äski", naczelnym redaktorem: tygodnika "Nasz Kraj" 1927-28, miesi─Öcznika zwi─ůzkowego "Przegl─ůd Robotniczy" 1931-32, dwutygodnika "Odsiecz Wile┼äska" 1932-33, etatowym korespondentem "Kuriera Porannego" 1934-36, wydawc─ů i redaktorem naczelnym niezale┼╝nego demokratycznego "Kuriera Powszechnego" 1936-1939. Podczas wojny - niemieckiej okupacji Wilna wsp├│┼épracowa┼é z podziemn─ů "Niepodleg┼éo┼Ťci─ů", wydawan─ů przez Armi─Ö Krajow─ů Okr─Ögu Wile┼äskiego.

Pismem ludowców - Narodowego Zjednoczenia Ludowego w Wilnie był tygodnik "Gazeta Wileńska" wydawany w latach 1922-27, a Polskiej Partii Socjalistycznej "Robotnik Wileński" wydawany w latach 1938-39.

O wa┼╝no┼Ťci Wilna jako miasta w ┼╝yciu Polski i miejsca sprzeda┼╝y og├│lnopolskich dziennik├│w (g┼é├│wnie warszawskich) mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç m.in. to, ┼╝e w mie┼Ťcie znajdowa┼é si─Ö oddzia┼é najwi─Ökszego dziennika przedwojennej Polski - wydawanego w Krakowie "Ilustrowanego Kuriera Codziennego" (150 tys. nak┼éadu). Kierownikiem redakcji warszawskiego "Ekspresu Ilustrowanego" w Wilnie by┼é Leon Ancelowicz, kt├│ry do 1939 roku by┼é tak┼╝e sekretarzem sta┼éej komisji wydawc├│w pism wile┼äskich i afiliowanych.

W Wilnie ukazywa┼éo si─Ö tak┼╝e w r├│┼╝nym okresie czasu 57 tytu┼é├│w polskich czasopism katolickich oraz po kilkadziesi─ůt czasopism spo┼éecznych i naukowych oraz organizacji i samorz─ůdu, a tak┼╝e 21 czasopism literackich i szereg o┼Ťwiatowych.

Do najwa┼╝niejszych czasopism naukowych nale┼╝a┼éy "Alma Mater Vilnensis" (1922-35) i "Ateneum Wile┼äskie" (1923-39) i inne wydawnictwa ci─ůg┼ée Uniwersytetu Stefana Batorego i Towarzystwa Przyjaci├│┼é Nauk.

1 marca 1920 roku odby┼éo si─Ö w Wilnie zebranie dwudziestu kilku ludzi pi├│ra - literat├│w i dziennikarzy, kt├│rzy powo┼éali do ┼╝ycia Zwi─ůzek Literat├│w i Dziennikarzy Polskich, kt├│remu wkr├│tce zmieniono nazw─Ö na Zwi─ůzek Pracownik├│w Prasy Polskiej w Wilnie, a nast─Öpnie na Towarzystwo Literat├│w i Dziennikarzy. Ostatecznie, w zwi─ůzku z rozwojem prasy polskiej w Wilnie, ukszta┼étowa┼éy si─Ö osobno Syndykat Dziennikarzy Polskich i Zwi─ůzek Zawodowy Literat├│w Polskich w Wilnie.

W mi─Ödzywojennym polskim Wilnie urodzi┼éo si─Ö szereg dziennikarzy znanych w powojennej Polsce, jak np.: Maksymilian Berezowski (1923-2001), publicysta, felietonista i dziennikarz, specjalizuj─ůcy si─Ö w stosunkach mi─Ödzynarodowych i polityce zagranicznej, korespondent "Trybuny Ludu" na Bliskim Wschodzie, w Indonezji, Anglii i Stanach Zjednoczonych: sta┼éy korespondent akredytowany przy Bia┼éym Domu w Waszyngtonie; Jerzy Breitkopf (1930-2011), wsp├│┼épracownik "Dru┼╝yny" 1947-50, "Sztandaru M┼éodych" 1950-52 i "Rady Narodowej" 1952-73 (1952-57 redaktor naczelny, 1963-73 zast─Öpca redaktora; Marian Butrym (ur. 1944), wsp├│┼épracownik czasopism warszawskich: "Dooko┼éa ┼Üwiata" 1972-76, "Razem" od 1976, "Szpilek" od 1984, "┼╗ycia Warszawy" od 1986 -sta┼éy felieton, redaktor naczelny "Magazynu Polskiego" 1983-90; Czes┼éaw Czerniawski (1925-1988), dziennikarz bydgoskiej "Gazety Pomorskiej"; Jaros┼éaw Duchnowicz (ur. 1940), zast─Öpca redaktora naczelnego "G┼éosu Pomorza" 1983-86, redaktor naczelny tygodnika "Zbli┼╝enia" 1986-90, wsp├│┼épracownik "G┼éosu Koszali┼äskiego"; Jerzy Dziewicki (1918-1985), redaktor naczelny dziennik├│w "G┼éos Wybrze┼╝a" 1954 i 1957-68 i "Dziennika Ba┼étyckiego" 1957, zast─Öpca redaktora naczelnego Agencji Robotniczej 1968-70, cz┼éonek redakcji "Tygodnika Morskiego" 1970-72 i "G┼éosu Stoczniowca" 1973-78, wiceprzewodnicz─ůcy Naczelnego S─ůdu Dziennikarskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich; Zbigniew Florczak (1923-2005), od 1952 wsp├│┼épracowa┼é z "Now─ů Kultur─ů", "Przegl─ůdem Kulturalnym", "Tw├│rczo┼Ťci─ů", "Przegl─ůdem Artystycznym", "Odr─ů", "Kultur─ů", "Literatur─ů" i sta┼éa wsp├│┼épraca z "Polityk─ů", "Nowymi Ksi─ů┼╝kami", "Expressem Wieczornym", "Kultur─ů i Ty", "Ty i Ja", "Magazynem Rodzinnym" i radiem i telewizj─ů, 1968-89 publikowa┼é w paryskiej "Kulturze" artyku┼éy tzw. Grypsy podpisuj─ůc pseudonimem "Pelikan"; W┼éadys┼éaw Gabria┼éowicz (1922-2008), 1953-58 wsp├│┼épracownik wydawanego w Gda┼äsku dziennika "G┼éos Wybrze┼╝a", 1958 wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel dziennika "Wiecz├│r Wybrze┼╝a" i do 1982 cz┼éonek redakcji, nast─Öpnie do 1999 wsp├│┼épracownik tego pisma; Kira Ga┼éczy┼äska (ur. 1936), redaktor w "Nowej Kulturze" 1957, warszawskim "Kurierze Polskim" 1958-65, "Trybunie Ludu" 1972-80, i "Kontrastach" 1982-84; Ryszard Gilewicz (1925-1994), 1959-75 redaktor naczelny "Przegl─ůdu Morskiego"; Tadeusz Grabowski-Zwilnian (1926-2012), wsp├│┼épracownik "Odry", "Tw├│rczo┼Ťci", "Poezji", "Tygodnika Powszechnego", "Kierunk├│w", "Gazety Gorzowskiej", "Przegl─ůdu Powszechnego", "Wi─Özi", "W Drodze"; Izabella Greczanik-Fillip (1939-2007), 1964-81 cz┼éonek zespo┼éu redakcyjnego gda┼äskiego "G┼éosu Wybrze┼╝a", 1984-89 redaktorka podziemnego pisma "Nasz Czas", 1989-91 w redakcji "Tygodnika Gda┼äskiego" i 1992-94 "Dziennika Ba┼étyckiego"; Krystyna Grzybowska (ur. 1940), dziennikarka, publicystka warszawska, po 13 grudnia 1981 nie przesz┼éa tak zwanej weryfikacji i wyemigrowa┼éa do Niemiec, w latach 90. korespondentka "Rzeczpospolitej" w Bonn, wr├│ci┼éa do Polski, zajmuje si─Ö polityk─ů zagraniczn─ů Polski, stosunkami polsko-niemieckimi i Uni─ů Europejsk─ů, wsp├│┼épracuje z "wSieci", inicjatorka nagr├│d "Z┼éotej Ryby" im. ┼Ťp. Macieja Rybi┼äskiego dla m┼éodych felietonist├│w; J├│zefa Hennelowa (ur. 1925), sekretarz redakcji, a nast─Öpnie zast─Öpca redaktora naczelnego "Tygodnika Powszechnego" w Krakowie, wsp├│┼épraca ze "Znakiem", "Wi─Özi─ů" i "Tygodnikiem Solidarno┼Ť─ç" 1981; Marek Jurkowicz (ur. 1936), redaktor naczelny miesi─Öcznika "P┼éomienie" 1963-70 "Gazety Bia┼éostockiej" 1972-75, zast─Öpca redaktora naczelnego "Trybuny Ludu" 1976-86, redaktor naczelny "The Democratic Journalist" 1990-91; Wojciech Lesiewski (1925-2013), w latach 1948-90 dziennikarz "Gazety Pomorskiej" - 1958-90 kierownik dzia┼éu zagranicznego; Andrzej Minkiewicz (1943-2014), 1963-67 dziennikarz w redakcji "G┼éosu Wybrze┼╝a" a nast─Öpnie "Dziennika Ba┼étyckiego", wsp├│┼épraca z "G┼éosem Pracy", "Ilustrowanym Kurierem Polskim", "Tygodnikiem Elbl─ůskim", "Przegl─ůdem Sportowym", "Sportem" i "Tempem"; Andrzej Nowicki (1906-1982), redaktor naczelny "Gazety Pomorskiej" 1948-53, "Trybuny Mazowieckiej" 1954-55, tygodnik├│w "Przyja┼║┼ä" 1955-59 i "Rzemie┼Ťlnika" 1959-71"; Marian Podkowi┼äski (1909-2006), od 1945 redaktor w Polskiej Agencji Prasowej i 1946-47 jej korespondent w Norymberdze, korespondent: "Robotnika" i "Expressu Wieczornego" w Berlinie 1947-48, "Trybuny Ludu" 1948-56 i 1960-68 w Berlinie i Bonn, 1956-60 w Waszyngtonie, sta┼éy publicysta tygodnika "┼Üwiat" 1968-69, "Perspektywy" 1969-90, komentator "Rzeczypospolitej" 1982-89, w 1990 zosta┼é prezesem Stowarzyszenia Dziennikarzy RP; Janusz Andrzej Rolicki (ur. 1938), 1961-67 reporter tygodnika "Polityka"; 1972-73 zast─Öpca redaktora naczelnego tygodnika "Kultura" i w 1981 komentator pisma, 1974-77 redaktor naczelny Naczelnej Redakcji Publicystyki Kulturalnej, 1996-2001 redaktor naczelny "Trybuny"; Ignacy Rutkiewicz (1929-2010), dziennikarz zwi─ůzany z Wroc┼éawiem, w 1958 wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel i nast─Öpnie cz┼éonek kolegium redakcyjnego miesi─Öcznika "Wi─Ö┼║", redaktor naczelny "Odry" 1982-90, prezes Polskiej Agencji Prasowej 1990-92 i 1992-94; Henryk Sokalski (ur. 1936), wsp├│┼épracownik "Trybuny Ludu", "Tygodnika Kulturalnego", "Spraw Mi─Ödzynarodowych"; Jerzy Szperkowicz (ur. 1934), 1951-52 wsp├│┼épracownik "┼╗ycia Bia┼éostockiego", 1956-74 moskiewski korespondent "┼╗ycia Warszawy", 1971-73 wsp├│┼éredaktor "┼╗ycia i Nowoczesno┼Ťci", 1974-77 wsp├│┼épracownik "Kultury", 1977-81 "Przegl─ůdu Technicznego", 1982-84 "Firmy", 1984-89 "Horyzont├│w Techniki" i "Odry" oraz 1989-94 "Gazety Wyborczej"; Wojciech ┼Üwi─Öcicki (1933-1995), 1956-60 dziennikarz "Dziennika Ba┼étyckiego", od 1960 reporter "Wieczoru Wybrze┼╝a", wsp├│┼épracownik czasopism: "Kurier Polski", "Si├│dmy Dzie┼ä Tygodnia", "Kulisy", "Sztandar Ludu", "Morze", "Przegl─ůd Techniczny"; Boles┼éaw Tro┼äski (ur. 1921), redaktor "Dekady" - pisma Armii Krajowej w Grodnie 1942-44, publicysta Agencji Robotniczej 1948-64, kierownik dzia┼éu w Polskiej Agencji Prasowej 1964-90, korespondent zagraniczny w Chinach i Korei P├│┼énocnej 1959-61, Indonezji, Birmie i Finlandii 1970-72, w Bu┼égarii, Turcji, Grecji 1972-76, Algerii i Tunezji 1980-82; Andrzej Krzysztof Wr├│blewski (1935-2012), dziennikarz "Polityki" 1959-81 i 1996-2004 (w 1981 roku, wsp├│lnie z Danielem Passentem przeprowadzi┼é pierwszy wywiad z Lechem Wa┼é─Ös─ů dla prasy oficjalnej), miesi─Öcznika "Zarz─ůdzanie" 1984-88, redaktor naczelny "Gazety Bankowej" w Warszawie 1989-95; Krystyna Wyhowska (1919-2008), od 1956 do 1997 pracowa┼éa w "┼╗yciu Warszawy", 1968-72 korespondentka "┼╗ycia Warszawy" i Polskiej Agencji Interpress w Rumunii; Lucjan Znicz-Sawicki (1923-2004), wsp├│┼épraca z "Ilustrowanym Kurierem Polskim" 1949-60 i "Faktami i My┼Ťlami" (potem "Fakty") 1960-88; Tadeusz ┼╗o┼énierowicz (1929-1982), dziennikarz "Gazety Pomorskiej" 1955-59, nast─Öpnie do ko┼äca ┼╝ycia "Dziennika Wieczornego" w Bydgoszczy.

W1945 roku przybyli z Wilna do Polski w nowych granicach dwaj bardzo znani przedwojenni dziennikarze wile┼äscy wspomniani ju┼╝ powy┼╝ej: Henryk W┼éadys┼éaw Kassyanowicz (1910-1982) i Boles┼éaw Wit ┼Üwi─Öcicki (1901-1995). Po ponownym zaj─Öciu Wilna przez Armi─Ö Czerwon─ů, obok tysi─Öcy innych Polak├│w, zostali aresztowani i osadzeni w wi─Özieniu na ┼üukiszkach, po kilku miesi─ůcach wypuszczeni na wolno┼Ť─ç i zmuszeni do wyjazdu do stalinowskiej Polski. Kassyanowicz najbli┼╝szym transportem polskich wysiedle┼äc├│w zosta┼é skierowany do ┼üodzi, gdzie rozpocz─ů┼é prac─Ö w dzienniku "Rzeczpospolita" i pracowa┼é tam tak┼╝e po jego przeniesieniu do Warszawy do 1950 roku. Nast─Öpnie pracowa┼é w redakcji "┼╗ycia Warszawy" i "G┼éosu Pracy" do 1954 roku, by┼é dziennikarzem Polskiej Agencji Prasowej 1954-65, korespondentem w Bonn do 1963 roku, wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem i zast─Öpc─ů redaktora tygodnika "Forum" 1965-75, wsp├│┼épracownikiem Polskiego Radia, wyk┼éadowc─ů Wy┼╝szej Szko┼éy Dziennikarskiej i na Wydziale Dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Natomiast Boles┼éaw Wit ┼Üwi─Öcicki zosta┼é przetransportowany wraz z innymi wysiedle┼äcami wile┼äskimi do Gdyni, gdzie zosta┼é pierwszym redaktorem "Dziennika Ba┼étyckiego" (1.7.1945-4.9.1946), jedynej w├│wczas gazety codziennej na Wybrze┼╝u, by┼é korespondentem "Dziennika Polskiego" i "Rzeczpospolitej", 1948-67 pracowa┼é w redakcji "G┼éosu Wybrze┼╝a" (publicysta dzia┼éu kulturalnego).

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

24 Kwietnia 1952 roku
W Polsce wprowadzono obowi─ůzkowe kontyngenty na mleko.


24 Kwietnia 1942 roku
Urodziła się Barbra Streisand, amerykańska aktorka i piosenkarka.


Zobacz wi─Öcej