┼Üroda 24 Kwietnia 2024r. - 115 dz. roku,  Imieniny: Bony, Horacji, Jerzego

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 03.03.24 - 14:55     Czytano: [281]

Polskie Wilno 1919-1939: Teatr


Teatr polski w Wilnie ma d┼éug─ů i bogat─ů histori─Ö. Pierwszym teatrem w mie┼Ťcie by┼é teatr w kolegium jezuickim, kt├│ry by┼é czynny w latach 1569 - 1772. Natomiast pierwszy ┼Ťwiecki teatr dzia┼éa┼é na dziedzi┼äcu zamkowym w 1636 roku. W 1780-84 czynny by┼é teatr w Uniwersytecie Wile┼äskim, w latach 1785-1831 teatr w pa┼éacu Oskierczy┼äskim, w kt├│rym wyst─Öpowa┼é w 1785-89 teatr prowadzony przez "ojca teatru polskiego" Wojciecha Bogus┼éawskiego. Wystawi┼é tutaj m.in. Fircyka w zalotach Franciszka Zab┼éockiego (1785), pokaza┼é r├│wnie┼╝ polsk─ů prapremier─Ö s┼éawnego, rewolucyjnego Wesela Figara Pierrea Beaumarchais (1786). Stworzy┼é bardzo dobry zesp├│┼é aktorski, z kt├│rym na wezwanie kr├│la wr├│ci┼é do Warszawy, gdzie ponownie obj─ů┼é kierownictwo Teatru Narodowego. Od 1795 roku gra┼é tu zesp├│┼é Dominika Morawskiego. Teatr w pa┼éacu Radziwi┼é┼éowskim istnia┼é od ok. 1796 do 1831 roku; by┼é z nim kilka razy zwi─ůzany znany aktor polski Maciej Ka┼╝y┼äski, w latach 1805-16 jego dyrektor. Teatr ten w 1831 roku przeni├│s┼é si─Ö do Wielkiej Sali Ratuszowej, kt├│r─ů w 1845 roku przebudowano na prawdziw─ů sal─Ö teatraln─ů z kolumnami w obu jej ko┼äcach. W teatrze tym wystawiono po raz pierwszy na polskiej scenie zawodowej w 1854 roku polsk─ů oper─Ö narodow─ů Halka Stanis┼éawa Moniuszki. To tak┼╝e w tym teatrze odby┼éo si─Ö 27 pa┼║dziernika 1863 roku ostatnie polskie przedstawienie teatralne w Wilnie (opera Norma V. Belliniego). W ramach represji po Powstaniu Styczniowym 1863 rz─ůd carski nie tylko zlikwidowa┼é teatr polski w Wilnie, ale tak┼╝e zabroni┼é wystawiania w mie┼Ťcie (i na ca┼éych Kresach) polskich przedstawie┼ä teatralnych (a tak┼╝e wydawania polskiej prasy i ksi─ů┼╝ek oraz w og├│le rozmawiania po polsku w miejscach publicznych i szko┼éach). Pomimo tego zakazu pie┼Ť┼ä polska zabrzmia┼éa w carskim Wilnie. Ot├│┼╝ w 1898 roku wyst─ůpi┼éa w tym mie┼Ťcie jedna z najwi─Ökszych ┼Ťpiewaczek operowych na ┼Ťwiecie prze┼éomu XIX i XX wieku (wyst─Öpowa┼éa na wszystkich niemal scenach operowych Europy i najwa┼╝niejszych w Stanach Zjednoczonych) - polska sopranistka (jej g┼éos by┼é fenomenem) Marcelina Sembrich-Kocha┼äska (1858-1935). Po koncercie jej impresario musia┼é zap┼éaci─ç policji grzywn─Ö za to, ┼╝e na bis polska artystka wykonywa┼éa w Wilnie utwory Chopina. I co gorsze: ┼Ťpiewa┼éa je po polsku! Mo┼╝na tu doda─ç, ┼╝e wed┼éug S┼éownika biograficznego teatru polskiego 1765-1965 (Warszawa 1973) w Wilnie od XVIII wieku do ko┼äca 1918 roku urodzi┼éo si─Ö co najmniej 41 znanych polskich aktor├│w teatralnych i ludzi teatru, pocz─ůwszy od Adama Kami┼äskiego (1767-1856), a sko┼äczywszy na Czes┼éawie Wo┼é┼éejce (1916-1987). I podobnie jest z wszystkimi innymi zawodami, co potwierdza jak bardzo polskim miastem by┼éo Wilno. Znanych Litwin├│w - we wsp├│┼éczesnym tego s┼éowa znaczeniu (a nie historycznym) od XIX wieku do 1939 roku urodzi┼éo si─Ö w Wilnie z pewno┼Ťci─ů mniej ni┼╝ 10 czy 12 os├│b - je┼Ťli a┼╝ tyle, co jest niczym w por├│wnaniu z wieloma setkami znanych Polak├│w urodzonych w tym w├│wczas arcypolskim mie┼Ťcie.
Antypolskie zakazy carskie nic nie da┼éy, bo nie przekre┼Ťli┼éy faktu, ┼╝e Wilno by┼éo polskim miastem. Bowiem, kiedy w wyniku rewolucji w Rosji i zaborze rosyjskim w 1905 roku carat by┼é zmuszony da─ç ludziom wi─Öcej wolno┼Ťci i praw (manifest cara Miko┼éaja II z 19 VIII 1905) od razu w ca┼éej krasie "wybuch┼éa" polsko┼Ť─ç Wilna. Jeszcze w tym roku odrodzi┼éo si─Ö w mie┼Ťcie m.in. polskie ┼╝ycie teatralne. Wkr├│tce powsta┼é sta┼éy zawodowy - polski teatr muzyczny "Lutnia", kt├│ry w okresie mi─Ödzywojennym mie┼Ťci┼é si─Ö w okaza┼éym budynku na ul. Adama Mickiewicza (obecnie al. Giedymina i litewski Teatr Dramatyczny), a niebawem Teatr Polski (p├│┼║niej Miejski) na Pohulance, na ulicy Wielka Pohulanka (obecnie J. Basanoviciusa), wzniesiony w latach 1912-14 przez Polak├│w - g┼é├│wnie ziemianina i pisarza Hipolita Korwin-Milewskiego (1848-1932 Pozna┼ä) oraz cz─Ö┼Ťciowo ze sk┼éadek i darowizn, wed┼éug projektu architekt├│w Wac┼éawa Michniewicza i Aleksandra Parczewskiego; teatr budowa┼é Czes┼éaw Przybylski. Teatr m├│g┼é pomie┼Ťci─ç ok. 800 widz├│w. Otworzy┼é swe podwoje 12 pa┼║dziernika 1913 roku. Do 1926 roku Teatr Polski na Pohulance nale┼╝a┼é do sp├│┼éki firmowo-komandytowej Korwin-Milewski, Bohdanowicz, Zawadzki i S-ka w Wilnie. 9 wrze┼Ťnia 1927 roku drog─ů notarialn─ů zosta┼é przekazany miastu z warunkiem koniecznym, podkre┼Ťlonym w akcie darowizny czarnym drukiem: "Gmach Teatru ma s┼éu┼╝y─ç, zgodnie z wol─ů ofiarodawc├│w, dla przedstawie┼ä scenicznych, odczyt├│w, wyk┼éad├│w, zebra┼ä i zgromadze┼ä przeprowadzanych wy┼é─ůcznie w j─Özyku polskim".
W latach 1906-10 dyrektorem Teatru Polskiego w Wilnie by┼éa Nuna M┼éodziejowska (1884 ┼╗ytomierz - 1958 Pozna┼ä), kt├│ra stworzy┼éa ze sceny wile┼äskiej jeden z najambitniejszych teatr├│w polskich: wystawi┼éa m.in. Dziady Mickiewicza w inscenizacji S. Wyspia┼äskiego (1906), S─Ödzi├│w (prapremiera polska) i Wesele Wyspia┼äskiego (1907) oraz Lill─Ö Wened─Ö S┼éowackiego (1909) ze scenografi─ů F. Ruszczyca. Obok M┼éodziejowskiej osob─ů bardzo zas┼éu┼╝on─ů dla sceny wile┼äskiej by┼é od pocz─ůtku odrodzonego polskiego ┼╝ycia teatralnego w Wilnie, tj. od 1906 roku do 1939 roku Zbigniew ┼Ümia┼éowski (1885 Bereza Kartuska na Polesiu - 1943 Wilno), aktor, re┼╝yser, dyrektor teatru dzia┼éaj─ůcy ca┼ée ┼╝ycie w Wilnie. Od 1906 roku kierowa┼é sekcj─ů literacko-dramatyczn─ů przy powsta┼éym w├│wczas Towarzystwie "Lutnia" w Wilnie, w 1910 roku by┼é jednym z za┼éo┼╝ycieli towarzystwa budowy gmachu Teatru Lutnia, od maja 1915 roku przedstawicielem komitetu kieruj─ůcego przedstawieniami muzycznymi w Teatrze Lutnia, w 1916-18 kierownikiem artystycznym i administracyjnym zespo┼éu dzia┼éowego w Teatrze Polskim na Pohulance, w 1919 roku by┼é razem z Julianem Strycharskim kierownikiem Teatru Lutnia - zesp├│┼é wyst─Öpowa┼é w tym czasie jako "dzia┼é├│wka" pod nazw─ů Polski Teatr Artystyczny, w 1920-25 dyrektorem administracyjnym (w sezonie 1921/22 tak┼╝e wsp├│┼édyrektorem) teatr├│w wile┼äskich pod dyrekcj─ů Franciszka Rych┼éowskiego, w 1929-31 kierownikiem administracyjnym teatr├│w wile┼äskich pod dyrekcj─ů Aleksandra Zelwerowicza, w 1931-39 (do 1941) kierownikiem administracyjnym i artystycznym Teatru Lutnia; niekiedy wyst─Öpowa┼é r├│wnie┼╝ jako aktor. Mia┼é du┼╝e zas┼éugi jako wieloletni kierownik teatru wile┼äskiego, w Wie┼äcu jubileuszowym Franciszka Rych┼éowskiego nazwano go "jedn─ů z najpopularniejszych w Wilnie osobisto┼Ťci", kt├│rej wysi┼ékom nale┼╝y przypisa─ç zas┼éug─Ö utrzymania "ci─ůg┼éo┼Ťci polskiej sceny w Wilnie" (od 1906 do 1939/1941 roku) (S. D─ůbrowski).

Bujnie rozwija┼éo si─Ö polskie ┼╝ycie teatralne w mi─Ödzywojennym Wilnie i teatr gra┼é bardzo du┼╝─ů rol─Ö w ┼╝yciu kulturalnym miasta. W pierwszych latach po wojnie obok istniej─ůcych od czas├│w przedwojennych teatr├│w Polskiego na Pohulance i "Lutnia", powsta┼éo w mie┼Ťcie a┼╝ kilka nowych teatr├│w zawodowych: Teatr Muzyczny (za┼éo┼╝yciel Stefan Markiewicz), Polski Teatr Artystyczny, Teatr Powszechny, Teatr Wielki, Teatr im. Syrokomli (1922-23) i w okresie lata Teatr Letni oraz Teatr Objazdowy, a w p├│┼║niejszych latach Teatr Kakadu (1927), Teatr Rewia (1929-30), Teatr Ludowy i Teatr Objazdowy wojew├│dztw wile┼äskiego i nowogr├│dzkiego, teatr lalkowy dla dzieci Bajka (Jadwiga Badowska-Muszy┼äska) oraz dla wojska Teatr ┼╗o┼énierski. Przez ca┼éy okres mi─Ödzywojenny gra┼éy tylko Teatr Polski i Teatr "Lutnia" i prawdopodobnie Teatr ┼╗o┼énierski. Pocz─ůtkowo dwa pierwsze teatry konkurowa┼éy ze sob─ů repertuarem. Oba teatry w 1925 roku dosz┼éy do porozumienia i Teatr Polski na Pohulance sta┼é si─Ö przybytkiem sztuki dramatycznej, a "Lutnia" sta┼éa si─Ö teatrem muzycznym (operetka, opera).

Poza Zbigniewem ┼Ümia┼éowskim dyrektorami teatr├│w wile┼äskich byli: Henryk Cepnik, kt├│ry w 1920 roku by┼é dyrektorem Zwi─ůzkowego Teatru Dramatycznego na Pohulance, 1921-22 wsp├│┼ékierownikiem Teatru Polskiego i Teatru Powszechnego, 1922-23 wsp├│┼édyrektorem Teatru Wielkiego i Teatru im. Syrokomli: re┼╝yserowa┼é m.in. Kordiana S┼éowackiego i w Wilnie wyda┼é w 1921 roku swoje My┼Ťli o teatrze oraz prac─Ö Z dziej├│w kultury teatralnej na Litwie) . Franciszek Rych┼éowski w sezonie 1920-21 z Henrykiem Cepnikiem i Zbigniewem ┼Ümia┼éowskim, a w sezonie 1921-22 z Henrykiem Cepnikiem by┼é dyrektorem teatr├│w wile┼äskich, w latach 1923-25 by┼é dyrektorem opery, operetki i baletu w Teatrze Wielkim (Polskim) na Pohulance, 1926-29 kierowa┼é cz─Ö┼Ťci─ů zespo┼éu Reduty w Teatrze Lutnia, w 1937-40 znowu kierowa┼é Teatrem Lutnia. W latach 1929-31 dyrektorem Teatru Polskiego na Pohulance by┼é Aleksander Zelwerowicz: jego repertuar wile┼äski by┼é w├│wczas najambitniejszy w ca┼éym kraju, obejmowa┼é m.in. Dziady, Sen nocy letniej, Irydiona, Wesele Po nim dyrektorem tego teatru by┼é w latach 1931-38 Mieczys┼éaw Szpakiewicz. Jako dyrektor teatru zas┼éu┼╝y┼é sobie na wysok─ů ocen─Ö Juliusza Osterwy: "rzadki w polskim teatrze ideowiec", ambitny w doborze repertuaru, wystawia┼é wiele dawnych arcydzie┼é, obok kt├│rych wprowadza┼é na scen─Ö utwory awangardowe. W 1932 roku otrzyma┼é na og├│lnopolskim konkursie w dwudziest─ů pi─ůt─ů rocznic─Ö ┼Ťmierci S. Wyspia┼äskiego wyr├│┼╝nienie za inscenizacj─Ö Zygmunta Augusta, by┼é cenionym aktorem, graj─ůcym wiele pierwszoplanowych r├│l oraz do┼Ťwiadczonym re┼╝yserem (bardzo dobrze wyre┼╝yserowa┼é w Wilnie Hamleta w 1934 r.). Ostatnim dyrektorem, w latach 1938-39/40 by┼é Leopold Kielanowski, kt├│ry w tak kr├│tkim czasie zd─ů┼╝y┼é wyre┼╝yserowa─ç a┼╝ 15 nowych przedstawie┼ä.

W okresie mi─Ödzywojennym ci─ůgle aktywnym w ┼╝yciu teatralnym Wilna by┼é Ferdynand Ruszczyc. W dniu otwarcia Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie 11 pa┼║dziernika 1919 roku w Teatrze Polskim na Pohulance z udzia┼éem J├│zefa Pi┼ésudskiego odby┼é si─Ö uroczysty wiecz├│r w inscenizacji i uk┼éadzie Ruszczyca, na kt├│ry z┼éo┼╝y┼éy si─Ö m.in. fragmenty Zygmunta Augusta oraz Legionu Stanis┼éawa Wyspia┼äskiego. W latach 1921-23 Ruszczyc urz─ůdza┼é w sali miejskiej w Wilnie cz─Ö┼Ť─ç artystyczn─ů dorocznych Wieczor├│w Akademickich (bal├│w) na rzecz Bratniej Pomocy student├│w USB. By┼éy to barwne widowiska jego uk┼éadu i w jego inscenizacji w wykonaniu student├│w uniwersytetu. Pierwszym (15.2.1921) by┼é Kulig przed stu laty, w roku nast─Öpnym Igrzyska w wile┼äskim zamku dolnym na czas├│w Zygmunta Augusta i Barbary (11.2.1922), a w 1923 roku (12.2.) Ucieczka w przestworza (z Poczobutem). Powr├│ci┼é r├│wnie┼╝ Ruszczyc po latach do teatru zawodowego inscenizuj─ůc w 1924 roku (15.2.) w wile┼äskim Teatrze "Lutnia" - Cyda P. Corneillea w przek┼éadzie Wyspia┼äskiego z Iren─ů Solsk─ů w roli Infantki, a w setn─ů rocznic─Ö powstania listopadowego - 29 listopada 1930 roku Noc listopadow─ů Wyspia┼äskiego w teatrze na Pohulance.

Obok Ferdynanda Ruszczyca wielk─ů rol─Ö w wile┼äskim ┼╝yciu teatralnym odgrywali: ci─ůgle Czes┼éaw Jankowski (zm. 1929) oraz prof. Ryszard Srebrny z Uniwersytetu Stefana Batorego. Czes┼éaw Jankowski, kt├│ry w 1919 roku wr├│ci┼é z Warszawy do Wilna i do dzia┼éalno┼Ťci teatralnej, od 1920 roku nale┼╝a┼é do Rady Teatralnej utworzonej przy teatrze wile┼äskim, a nast─Öpnie do lutego 1925 roku zajmowa┼é stanowisko "doradcy literackiego" Teatru Polskiego. Nale┼╝a┼é tak┼╝e do Komisji Teatralnej przy Wydziale Sztuki, kt├│ra mia┼éa du┼╝y wp┼éyw na kszta┼étowanie repertuaru teatr├│w wile┼äskich. We wrze┼Ťniu 1925 roku otrzyma┼é koncesj─Ö na prowadzenie w Sali teatru Lutnia teatru operetkowego i kierowa┼é nim do pa┼║dziernika t.r., nast─Öpnie odst─ůpi┼é koncesj─Ö zespo┼éowi operetkowemu z Warszawy, w 1925 roku nale┼╝a┼é do Towarzystwa Przyjaci├│┼é Reduty w Wilnie. Ryszard Srebrny w latach 1924-1931 pisa┼é jako krytyk teatralny do gazet wile┼äskich i jego g┼éos najbardziej si─Ö liczy┼é, wsp├│┼épracowa┼é z Teatrem Reduta w czasie jego dzia┼éalno┼Ťci w Wilnie w latach 1925-29, a p├│┼║niej z Teatrem Miejskim w Wilnie: 1grudnia 1935 w Teatrze na Pohulance wystawiono Kr├│la Edypa Sofoklesa w jego przek┼éadzie i inscenizacji, w re┼╝yserii M. Szpakiewicza, a 30 kwietnia 1938 Orestej─Ö Ajschylosa, tak┼╝e w jego przek┼éadzie.

Re┼╝yserami teatr├│w wile┼äskich byli m.in.: Konstanty Tatarkiewicz, kt├│ry w Teatrze Polskim na Pohulance w pa┼║dzierniku 1919 roku podczas akademii, na kt├│rej by┼é obecny J├│zef Pi┼ésudski, re┼╝yserowa┼é fragment Legionu i Zygmunta Augusta, w styczniu 1921 roku na otwarcie sezonu w Teatrze "Lutnia" S─Ödzi├│w i Warszawiank─Ö, a w pa┼║dzierniku i listopadzie 1923 roku m.in. Dziady i Su┼ékowskiego, W┼éadys┼éaw Czengery 1933-34 i 1936-37, Iwo Gall 1925-29, Jan Janusz 1924, Adam Ludwig 1922-39 (1922-26 re┼╝yserowa┼é szereg oper w Teatrze "Lutnia", nast─Öpnie by┼é re┼╝yserem w wile┼äskiej Reducie i Teatru Polskiego), Nuna M┼éodziejowska 1932 i 1937, Mieczys┼éaw Nowacki 1919-23, Zygmunt Nowakowski 1929-30, Juliusz Osterwa 1925-29, Leon Schiller 1933, Mieczys┼éaw Szpakiewicz 1931-38, Teofil Trzci┼äski go┼Ťcinie w okresie 1935-37, Karol Wyrwicz-Wichrowski cz─Östo re┼╝yserowa┼é w latach 30., Stanis┼éawa Wysocka 1931-32. Wi─Ökszo┼Ť─ç tych nazwisk m├│wi─ů same za siebie i pokazuj─ů na jak wysokim poziomie sta┼é teatr wile┼äski. Scenografami byli m.in.: Wies┼éaw Makojnik, kt├│ry w latach 1931-39 pracowa┼é stale w Teatrze Polskim na Pohulance, zdobywaj─ůc tu opini─Ö jednego z najzdolniejszych w kraju scenograf├│w m┼éodego pokolenia, m.in. jako autor scenografii Zygmunta Augusta (za kt├│r─ů w 1932 uzyska┼é wyr├│┼╝nienie na konkursie prac dekoracyjnych z okazji dwudziestopi─Öciolecia ┼Ťmierci Stanis┼éawa Wyspia┼äskiego), Wesela (1933), Hamleta (1934), Kr├│la Edypa Sofoklesa (1935), Snu nocy letniej i Poskromienia z┼éo┼Ťnicy (1937), Orestei Ajschylosa (1938) i kt├│ry w 1937 roku wystawi┼é wraz z innymi polskimi scenografami swe prace na Mi─Ödzynarodowej Wystawie w Pary┼╝u, gdzie otrzyma┼é srebrny medal; a poza nim r├│wnie znani scenografowie: Zbigniew Pronaszko 1923-24, Witold Ma┼ékowski 1929-30, Andrzej Pronaszko 1930-32. Natomiast dyrygentami byli m.in.: Jaros┼éaw Leszczy┼äski 1922-25, Antoni Mieczys┼éaw Kochanowski 1932-39 kierownik muzyczny i dyrygent Teatru Lutnia, Feliks Kocha┼äski 1932-39 dyrygent Teatru Lutnia, W┼éadys┼éaw Szczepa┼äski 1925-39, Aleksander Wili┼äski 1922-26 (Teatry Miejskie) i 1936 w Teatrze Lutnia, gdzie 28 marca 1936 obchodzi┼é jubileusz pi─Ö─çdziesi─Öciolecia pracy, a w lecie tego roku wyst─Öpowa┼é z zespo┼éem tego teatru w Krakowie.

S┼éownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965 (Warszawa 1973) wymienia bardzo wielu aktor├│w, re┼╝yser├│w i scenograf├│w, kt├│rzy wyst─Öpowali i pracowali w teatrach polskich w mi─Ödzywojennym Wilnie i zmarli przed 1965 rokiem. Aktorzy to lotne ptaki, kt├│re d┼éugo nie usiedz─ů w jednym miejscu - w jednym mie┼Ťcie i jednym teatrze. Chc─ů by─ç widziani, doceniani i oklaskiwani przez jak najwi─Öcej ludzi w r├│┼╝nych stronach kraju. St─ůd prawie wszyscy aktorzy w swojej karierze aktorskiej graj─ů w wielu teatrach i miastach. Dlatego tak┼╝e i teatry wile┼äskie w okresie mi─Ödzywojennym nie omin─ů┼é ten trend. Ka┼╝dego roku przybywali do Wilna nowi aktorzy na jeden, dwa czy trzy sezony teatralne, aby w swojej karierze teatralnej zalicza─ç tak┼╝e Teatr Polski na Pohulance czy Teatr "Lutnia" w Wilnie i by─ç usatysfakcjonowanym czy nawet dumnym z wyst─Öpowania w tym mie┼Ťcie. Zazwyczaj byli to m┼éodzi albo o ┼Ťrednim sta┼╝u zawodowym aktorzy. Ale na scenach teatr├│w wile┼äskich gra┼éa tak┼╝e ca┼éa plejada aktor├│w ju┼╝ do┼Ťwiadczonych w swym kunszcie aktorskim i znanych czy nawet bardzo znanych w ca┼éej Polsce. W┼Ťr├│d m┼éodych aktor├│w wyst─Öpuj─ůcych w Wilnie byli tacy, kt├│rzy zab┼éysn─Öli s┼éaw─ů jeszcze przed wojn─ů i ju┼╝ w okresie powojennym, m.in. przez granie w dobrym teatrze wile┼äskim, jak np. Jan Kurnakowicz (1921-25), Stanis┼éawa Perzanowska (1923-24), Ludwik Sempoli┼äski (1924-25), Stefan Jaracz (1928-29), Irena Eichler├│wna (1929-31), Zygmunt Bo┼äcza-Tomaszewski (1932-33), Nina Andrycz (1934-35), Henryk Borowski (1934-37), Zdzis┼éaw Mro┼╝ewski, Danuta Szaflarska (1939). Inny bardzo dobrze znany powojennej publiczno┼Ťci teatralnej aktor Igor Przegrodzki zawodu aktora uczy┼é si─Ö w czasach okupacji niemieckiej Wilna w tajnym polskim Studium Teatralnym. Jego debiut teatralny w roli Freda w Pigmalionie Bernarda Shawa mia┼é miejsce w marcu 1945 roku na scenie polskiego tak┼╝e i w├│wczas Teatru na Pohulance, przed samym jego zamkni─Öciem przez w┼éadze Sowieckiej Litwy.

To w Wilnie Irena Eichler├│wna stworzy┼éa kreacje zauwa┼╝one przez ┼Ťwiat teatralny - oceniono je jako wsp├│┼éczesne i wyraziste. O jednej z tych kreacji - tytu┼éowej Turandot w sztuce Carla Gozziego - m├│wiono, ┼╝e potrafi┼éa po┼é─ůczy─ç w tej roli kobieco┼Ť─ç i okrucie┼ästwo. Po wojnie Nina Andrycz sw─ů gr─ů zas┼éu┼╝y┼éa na tytu┼éy: legenda warszawskiego teatru i kr├│lowa polskiego teatru. Z kolei Stefan Jaracz jest uwa┼╝any za jednego z najwi─Ökszych aktor├│w polskich i wsp├│┼étw├│rc─Ö nowoczesnej sztuki aktorskiej. Jan Kurnakowicz w Wilnie wyst─Öpowa┼é g┼é├│wnie w Teatrze Polskim i Powszechnym, a tak┼╝e w operetkach w Teatrach Letnim i Wielkim, graj─ůc m.in.: Menelausa (Pi─Ökna Helena) , Antosia Rewizorczuka (Karpaccy g├│rale), Smugonia (Uciek┼éa mi przepi├│reczka) , Kimmla (Baron Kimmel) . Popularny ju┼╝ w├│wczas, po wojnie stworzy┼é w Teatrze Narodowym w Warszawie wielkie role klasyczne takie, jak wielki ksi─ů┼╝─Ö Konstanty w Kordianie czy Cze┼Ťnik w Zem┼Ťcie, kt├│r─ů to rol─Ö zagra┼é r├│wnie┼╝ w filmie pod tym tytu┼éem Antoniego Bohdziewicza z 1956 roku. Wed┼éug Marty Fik, Kurnakowicz posiada┼é niezwyk┼é─ů umiej─Ötno┼Ť─ç "wcielania si─Ö w posta─ç - nie tylko jej cech wewn─Ötrznych, lecz i fizycznych - i to przy minimalnej charakteryzacji". Stanis┼éawa Perzanowska w wile┼äskim Teatrze Polskim gra┼éa m.in. Consuell─Ö (Ten, kt├│rego bij─ů po twarzy Andrejewa) i Solveig─Ö (Peer Gynt Ibsena), a w wile┼äskiej Reducie (1925-29) gra┼éa m.in. Jewdoch─Ö (S─Ödziowie Wyspia┼äskiego), M┼éynark─Ö (Zaczarowane ko┼éo Rydla), Smugoniow─ů (Przepi├│reczka ┼╗eromskiego), ┼╗anet─Ö (Wilki w nocy Rittnera); po wojnie radios┼éuchaczom w ca┼éym kraju zapad┼éa w pami─Öci jako Helena Matysiakowa w radiowej powie┼Ťci Matysiakowie. Danuta Szaflarska 14 wrze┼Ťnia 1939 roku, a wi─Öc ju┼╝ podczas tocz─ůcej si─Ö wojny z Niemcami, debiutowa┼éa w Teatrze na Pohulance w Wilnie jako Pernette w spektaklu Szcz─Ö┼Ťliwe dni Pugeta w re┼╝yserii Bronis┼éawa D─ůbrowskiego. W czasie kolejnego przedstawienia, 17 wrze┼Ťnia, w dniu napa┼Ťci Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö od wschodu, w teatrze na Pohulance s┼éycha─ç by┼éo ┼Ťwist pocisk├│w oraz huk radzieckiej artylerii. Przera┼╝ona publiczno┼Ť─ç opuszcza┼éa widowni─Ö, lecz aktorzy doko┼äczyli wyst─Öp, pos┼éuszni zasadzie Zelwerowicza, kt├│ry m├│wi┼é: "Nigdy nie przerywa─ç przedstawienia". Poza Danut─ů Szaflarsk─ů w teatrze w Wilnie mia┼éy miejsce debiuty aktorskie tak┼╝e Marii Stro┼äskiej w 1919 roku, Henryka Rzewuskiego w 1924 roku, Jerzego Pichelskiego w 1929 roku i Ireny Tomaszewskiej w 1934 roku.

Szereg aktorek i aktor├│w zwi─ůza┼éo si─Ö jednak na d┼éu┼╝ej czy nawet na sta┼ée w teatrami wile┼äskimi, jak np. Stefan Brusikiewicz 1924-40, Irena Detkowska 1922-41, Halina Dunin-Rych┼éowska 1920-41, Wanda Hendrich 1922-39, Stanis┼éaw Jankowski 1932-37, Adam Ludwig 1922-39, Zofia Muller 1914-20, Stefania Neromska 1914-20, W┼éadys┼éaw Neubelt 1932-37, Klemens Puchniewski 1923-41, Maria Skowro┼äska 1924-31, W┼éadys┼éaw Szczawi┼äski 1932-38, Michalina Szpakiewicz 1931-38, Ignacy Wo┼é┼éejko 1919-27, Leon Wo┼é┼éejko 1931-41, Karol Wyrwicz-Wichrowski 1921-34 i 1935-41, Wac┼éaw Zastrze┼╝y┼äski 1931-32 i 1934-41 czy Jerzy ┼╗├│┼ékwa 1932-39. Wielu z nich nale┼╝a┼éo go grona najbardziej zas┼éu┼╝onych ludzi wile┼äskiego teatru. Na przyk┼éad Karol Wyrwicz-Wichrowski by┼é aktorem i re┼╝yserem najpierw Teatru Polskiego i Powszechnego, potem do 1934 roku wyst─Öpowa┼é kolejno w Teatrach Miejskich, w Reducie (1925-29) i zn├│w w Teatrach Miejskich 1929-34 i 1935-41 (g┼é├│wnie w T. "Lutnia"), w kt├│rych cz─Östo re┼╝yserowa┼é, g┼é├│wnie operetki i lekkie komedie, jak np. Mi┼éo┼Ť─ç czuwa, ale tak┼╝e i sztuki jak: Pigmalion, Krakowiacy i g├│rale. Dawa┼é te┼╝ recitale piosenek, cz─Östo wyst─Öpowa┼é w radiu. By┼é ulubie┼äcem publiczno┼Ťci wile┼äskiej, odnosi┼é sukcesy przede wszystkim w rolach komediowych. Gra┼é m.in. role Bajdalskiego (Pan Damazy) , Pagatowicza (Grube ryby) , Malvolia (Wiecz├│r Trzech Kr├│li) , Albina (┼Üluby panie┼äskie) , Krasickiego (Wielki Fryderyk, Higginsa (Pigmalion) , Dulskiego (Moralno┼Ť─ç pani Dulskiej) , Osbornea (Kres w─Ödr├│wki) . Natomiast lwowianka Wanda Hendrich by┼éa najpopularniejsz─ů wile┼äsk─ů ┼Ťpiewaczk─ů operow─ů i operetkow─ů i to przez 17 lat (1922-39). Najlepsz─ů by┼éa w partiach: Ma┼égorzaty (Faust) , Mimi (Cyganeria) , Gildy (Rigoletto) , Leonory (Trubadur) , Halki (Halka) , Antoniny (Opowie┼Ťci Hoffmanna), Frasquity (Carmen).

Teatr Polski na Pohulance mia┼é do spe┼énienia w tym skomplikowanym dla Wilna czasie wa┼╝ny obowi─ůzek spo┼éeczny i mia┼é by─ç r├│wnocze┼Ťnie plac├│wk─ů kulturaln─ů i artystyczn─ů. Najwy┼╝szy poziom artystyczny i s┼éaw─Ö zdoby┼é w latach 1925-29, kiedy mia┼é tu swoj─ů siedzib─Ö g┼éo┼Ťny teatr Reduta Juliusza Osterwy, kt├│ry wp┼éyn─ů┼é na atmosfer─Ö kulturaln─ů Wilna, a w akcjach objazdowych obs┼éugiwa┼é ca┼éy kraj. Zesp├│┼é Juliusza Osterwy przyjecha┼é do Wilna z Warszawy w lipcu 1925 roku, a pierwsze przedstawienie, po remoncie sceny i widowni, da┼é 23 grudnia (by┼éo to WyzwolenieStanis┼éawa Wyspia┼äskiego w re┼╝yserii Osterwy, kt├│ry zagra┼é tak┼╝e rol─Ö Konrada). Ostatni spektakl Reduty w Wilnie - Polka w Ameryce Stanis┼éawa Koz┼éowskiego odby┼é si─Ö 20 maja 1929 roku. W ci─ůgu niespe┼éna czterech lat zesp├│┼é zaprezentowa┼é a┼╝ 71 premier - z tego 24 premiery w 1926 roku, arcydzie┼é literatury dramatycznej we wzorcowej interpretacji i oryginalnej inscenizacji (m.in. Wesele, S─Ödzi├│w, Cyda, ┼Üluby panie┼äskie, Zemst─Ö, Do┼╝ywocie, Su┼ékowskiego, Przepi├│reczk─Ö, Ptaka, ┼╗eglarza) . Pod kierownictwem wielkiego Juliusza Osterwy i Mieczys┼éawa Limanowskiego (1925-27 wchodzi┼é w sk┼éad kierownictwa Reduty) na scenie Teatru na Pohulance wielkimi osi─ůgni─Öciami inscenizacyjnymi zespo┼éu by┼éy Wielki cz┼éowiek do ma┼éych interes├│w Fredry i Sen nocy letniej Szekspira, prapremiera polska Snu F. Kruszewskiej (1927) - wystawiona w konwencji ekspresjonistycznej, oraz przedstawienie jase┼ékowe Betlejem Ostrobramskie Tadeusza ┼üopalewskiego. Pami─Ötny by┼é niema┼éy - pionierski wyczyn wystawienia pod go┼éym niebem dramatu Calderona Ksi─Öcia Niez┼éomnego w przek┼éadzie Juliusza S┼éowackiego, kt├│ra to inscenizacja zapisa┼éa si─Ö na trwa┼ée w historii ca┼éego teatru polskiego. Reduta w 1926 roku by┼éa wsp├│┼éorganizatorem - wraz u Uniwersytetem i Zwi─ůzkiem Zawodowym Literat├│w Polskich wieczoru po┼Ťwi─Öconego pami─Öci Stefana ┼╗eromskiego. W okresie wile┼äskim Reduta da┼éa tak┼╝e 1800 przedstawie┼ä poza Wilnem w 173 miastach dos┼éownie ca┼éej Polski, w okresie systematycznego objazdu g┼é├│wnie Kres├│w, docieraj─ůc wsz─Ödzie tam, gdzie ┼╝ywe s┼éowo polskie zosta┼éo bardzo cz─Östo w og├│le zapomniane, a w czasach zabor├│w rosyjskich - publicznie pada┼éo tylko z ambony. W 1926 roku zesp├│┼é dotar┼é do 50 miast w Polsce, w tym do 11 du┼╝ych miast z plenerowym widowiskiem Ksi─Öcia Niez┼éomnego. W 1927 roku to samo widowisko ujrza┼éo 60 miast, a w 1928 roku dalszych 50 miast (wystawi┼éa w├│wczas Su┼ékowskiego) . W okresie swej wile┼äskiej kariery dawa┼é go┼Ťcinne wyst─Öpy w Teatrze Narodowym w Warszawie i Lwowie w 1926, we Lwowie i ┼üodzi w 1927 roku i w Warszawie i ┼üodzi w 1929 roku. Kiedy w latach 1932-35 Juliusz Osterwa by┼é dyrektorem Teatru im. S┼éowackiego w Krakowie agitowa┼é za utworzeniem generalnej dyrekcji najlepszych teatr├│w polskich poza Warszaw─ů - dla Lwowa, Krakowa, Wilna i Poznania.

W wile┼äskim teatrze Reduta wyst─Öpowali m.in.: Tadeusz Bia┼ékowski, J├│zefina Boles┼éawska, Wanda Ch─ůdzy┼äska, Dobies┼éaw Dami─Öcki, Antoni Fertner, Iwo Gall (re┼╝yser), Jan Hajduga, Halina Hohendlinger, wielki aktor Stefan Jaracz (1928-29), Stefan Lochman, Adam Ludwig, Ryszard ┼üaci┼äski, Maria Malanowicz, Wac┼éaw Malinowski, Henryk Modrzewski, Piotr Or┼éowski, Juliusz Osterwa 1925-29 (dyrektor, re┼╝yser, inscenizator i aktor), pi─Ökna Wanda Osterwina 1925-28 (nazywana "dobrym duchem Reduty", kt├│ry mia┼é dobroczynny wp┼éyw na zesp├│┼é), Stanis┼éawa Perzanowska, prof. Stefan Srebrny - wsp├│┼épraca, Teresa Suchecka, Kazimierz Vorbrodt, J├│zef Wasilewski, Edmund Wierci┼äski, Mira Wiland, Maria Wrze┼Ťniowska, Karol Wyrwicz-Wichrowski oraz prawie wszyscy stali aktorzy scen wile┼äskich.

Tak┼╝e po wyje┼║dzie Reduty z Wilna Teatr Miejski na Pohulance utrzyma┼é wysoki poziom artystyczny - repertuaru i prezentacji. Na jego scenie debiutowa┼éa lub wyst─Öpowa┼éa ca┼éa czo┼é├│wka polskich artyst├│w. Za dyrekcji Zelwerowicza teatr wystawi┼é wsp├│┼éczesn─ů i bardzo kontrowersyjn─ů sztuk─Ö niemieck─ů Brucknera Przest─Öpcy. Kontrowersje wywo┼éa┼éa tak┼╝e sztuka Szaniawskiego Adwokat i r├│┼╝e. Szpakiewicz (1931-38) wystawi┼é m.in. Dziady Mickiewicza w re┼╝yserii wielkiego Leona Schillera oraz Kr├│la Edypa Sofoklesa w re┼╝yserii Stefana Srebrnego. W teatrze odbywa┼éy si─Ö tak┼╝e wyst─Öpy zespo┼é├│w i aktor├│w zagranicznych, jak np. praskiej grupy teatru Stanis┼éawskiego w Moskwie z Gierczem i Paw┼éowem, kt├│ra wystawi┼éa Jubileusz Czechowa, Braci Karamazow Dostojewskiego i Rewizora Gogola czy poezjo-koncert Igora Siewierianina z Estonii oraz polskich zespo┼é├│w z innych miast, jak np. w 1925 roku operetki warszawskiej z udzia┼éem jednej z najs┼éawniejszych polskich ┼Ťpiewaczek operetkowych Wiktorii Kaweckiej i tak┼╝e ulubie┼äca publiczno┼Ťci J├│zefa Redo.

Teatr na Pohulance wystawia┼é tak┼╝e sztuki wsp├│┼éczesnych autor├│w wile┼äskich, jak np. Wandy Dobaczewskiej-Niedzia┼ékowskiej ┼Üwi─Öty Miko┼éaj (wyst. 1924), Tadeusza ┼üopalewskiego wspomniane Betlejem Ostrobramskie (wyst.1927), Rycerz z La Mancha (wyst. 1928), Aurelciu, nie r├│b tego! (wyst. 1931) i Czerwona limuzyna (wyst. 1933), Kazimierza Leczyckiego Sztuba (wyst. 1931), Pan pose┼é i Julia (wsp├│lnie z J. Mackiewiczem, wyst. 1931), Dzieje wolno┼Ťci (wyst. 1936), Jerzego Wyszomirskiego Eureka (wyst. 1939). Jak pisze Micha┼é K. Pawlikowski: "Dzieje teatru wile┼äskiego mi─Ödzy dwiema wojnami zapisa┼éy dwie wile┼äskie prapremiery: "Sztuby" Kazimierza Leczyckiego i sztuk─Ö tego┼╝ Leczyckiego do sp├│┼éki z J├│zefem Mackiewiczem Pan pose┼é i Julia" .

O polskiej operetce w Wilnie mo┼╝na napisa─ç grub─ů monografi─Ö. W teatrze "Lutnia" na ul. Mickiewicza, kt├│ry dzia┼éa┼é od 1905 roku i kt├│rego przedstawienia w okresie mi─Ödzywojennym cieszy┼éy si─Ö bardzo du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů, wyst─Öpowali m.in. tacy znani aktorzy i ┼Ťpiewacy operetkowi jak: legendarna Kazimiera Niewiarowska (zmar┼éa w Wilnie 1 VII 1927), r├│wnie legendarna Hanka Ordon├│wna (1928), wspania┼éa Wiktoria Kawecka (1924-25), Wanda Hendrich (1922-39), a tak┼╝e ca┼éa plejada artyst├│w, kt├│rzy byli znani tak┼╝e w powojennej Polsce, jak np.: Tadeusz Bia┼éoszczy┼äski (1930), Eugeniusz Bodo, Kazimierz Brusikiewicz, J├│zef Czerniawski (1935-41 i 1944-45), Janusz Dziewo┼äski, Edmund Grajewski, Zenon Jurga, Zygmunt K─Östowicz, Stefan Martyka, Witold Rychter (1937-40 i 1944-45), Ludwik Sempoli┼äski, Monika Snarska-K─Öcka, W┼éadys┼éaw Szczawi┼äski (1932-38). W 1925 roku wyst─Öpowa┼éa w Wilnie operetka warszawska. Z teatrem "Lutnia" wsp├│┼épracowa┼é kompozytor operetek Jerzy Lawina-┼Üwi─Ötochowski (1906 - 1946). Prac─Ö kompozytorsk─ů rozpocz─ů┼é w Wilnie, gdzie w "Lutni" wystawiono pierwsz─ů jego komedi─Ö muzyczn─ů Rajski ptak (najbardziej znana Panna Wodna) . W latach 1929-31 by┼é autorem w Rewii Wile┼äskiej - napisa┼é m. in. s┼éowa i muzyk─Ö do rewii Z┼éote Wilno. W 1925 roku zorganizowa┼é w Wilnie w┼éasny zesp├│┼é operetkowy warszawiak J├│zef Stanis┼éaw Redo (1872 - 1942), ┼Ťpiewak i aktor operetkowy (baryton) oraz re┼╝yser teatralny, jednak jeszcze tego samego roku zosta┼é jednym z trzech dyrektor├│w operetki wile┼äskiej. Operetka, zepchni─Öta w wolnej Warszawie przez teatrzyki kabaretowe do roli kopciuszka, odradza si─Ö i kwitnie w Wilnie. Kwitnie przy tym o w┼éasnych si┼éach - bez subsydi├│w miejskich czy innych. A to dlatego, ┼╝e wspania┼éa pod ka┼╝dym wzgl─Ödem wile┼äska operetka masowo przyci─ůga┼éa widz├│w nawet podczas wielkiego ┼Ťwiatowego kryzysu gospodarczego 1929-35.

Go┼Ťcinnie wyst─Öpowali w Wilnie takie s┼éawy sceny polskiej czy wspania┼ée aktorki i aktorzy jak: Karol Adwentowicz w 1923, 1925 i 1929 roku, Leonia Barwi┼äska 1924, Eugeniusz Bodo w 1939, Stanis┼éaw Bogucki 1923, J├│zef Chmieli┼äski 1925, Mieczys┼éaw Dowmunt w sierpniu 1939, Maria Dul─Öba 1926, Antoni Fertner w 1925, Mieczys┼éaw Frenkel w 1923, Franciszek Freszel 1924, Edmund Gasi┼äski 1922, Stanis┼éaw Gruszczy┼äski 1924 Teatr Wielki i w 1933 w rewii w Teatrze Letnim, Dominika Jak├│bowska wyst─Öpy estradowe lata 30., Kazimierz Junosza-St─Öpowski1923, 1933, 1939, Maria Malanowicz 1926, 1927, 1928, Lucyna Messal - tancerka, ┼Ťpiewaczka 1923 i 1925, Maria Mrozi┼äska 1921, Kazimiera Niewiarowska 1927, W┼éadys┼éaw Ordon 1922 i 1923, Hanka Ordon├│wna 1922, 1924, 1931, 1934, Zula Pogorzelska 1928, Ludwik Sempoli┼äski 1928, Wanda Siemaszkowa 1922, 1923, 1929 i 1930, Irena Solska 1924 i 1926, Ludwik Solski 1919 i w latach 1931-32 i 1936-38, Konstanty Tatarkiewicz 1923, Stanis┼éawa Wysocka 1922 i 1938, Jadwiga Zaklicka 1933 i 1938, Wac┼éaw Zdanowicz 1924, Aleksander Zelwerowicz w 1925 roku.

W teatrach wile┼äskich jubileusze dzia┼éalno┼Ťci artystycznej obchodzili: Teofila ┼╗o┼éopi┼äska w Teatrze im. Syrokomli 28 stycznia 1923 roku obchodzi┼éa jubileusz pi─Ö─çdziesi─Öciolecia pracy scenicznej,
Franciszek Rych┼éowski 20 lutego 1928 roku obchodzi┼é jubileusz dwudziestopi─Öciolecia dzia┼éalno┼Ťci artystycznej, Aleksander Zelwerowicz 5 maja 1931 roku obchodzi┼é jubileusz trzydziestopi─Öciolecia pracy scenicznej w tytu┼éowej roli w Adwokacie i wr├│┼╝ce) , W┼éadys┼éaw Szczawi┼äski 2 maja 1935 roku obchodzi┼é jubileusz trzydziestopi─Öciolecia pracy, Mieczys┼éaw Dowmunt z Teatru Lutnia 12 marca 1938 roku obchodzi┼é jubileusz trzydziestopi─Öciolecia pracy scenicznej, Halina Dunin-Rych┼éowska 11 marca 1939 roku obchodzi┼éa jubileusz trzydziestolecia pracy graj─ůc rol─Ö Babki ("Spadkobierca").

W mi─Ödzywojennym Wilnie odeszli z tego ┼Ťwiata nast─Öpuj─ůcy znani aktorzy i aktorski polskie: Eleonora Koryci┼äska 1923, Franciszek Winiarski 1923, Kazimiera Niewiarowska 1927, Stanis┼éaw Kawczy┼äski 1928, Zofia Kuszl├│wna 1928, Karol Karli┼äski 1929, Zula Pogorzelska 1936.

W 1936 roku Warszawa mia┼éa 1,2 mln mieszka┼äc├│w, a Wilno od niej sze┼Ť─ç razy mniej mieszka┼äc├│w, czyli 200 tysi─Öcy. Tymczasem, podczas gdy w stolicy w 1936 roku sprzedano 1 818 000 bilet├│w teatralnych, to w Wilnie w tym┼╝e roku sprzedano ich a┼╝ 624 000, a w rekordowym 1935 roku nawet 719 000 bilet├│w.

Do tradycji wile┼äskiego teatru nale┼╝a┼éy tak┼╝e coroczne bardzo dobre szopki akademickiego teatru kukie┼ékowego, popularny kabaret literacko-artystyczny "Smorgo┼ä", mieszcz─ůcy si─Ö w klasztorze pobazylia┼äskim; ich autorzy utrwalali obraz ┼╝ycia miasta, m.in. jego folklor.

Wszystkie dzienniki wile┼äskie (szczeg├│lnie "Kurier Wile┼äski") i szereg innych pism prowadzi┼éo kronik─Ö teatraln─ů. Niezale┼╝nie od tego wydawane by┼éy czasopisma teatralne: "Przegl─ůd Artystyczny. Dwutygodnik dla Spraw Teatru, Muzyki, Kinematografji, Sztuk Plastycznych, Literatury i ┼╗ycia Spo┼éecznego" 1925-29 i 1934-39, "Scena Wile┼äska" 1929, "Przed Kurtyn─ů" 1933-36, kt├│re wydawa┼éa Lutnia Teatr Muzyczny w Wilnie oraz "Front Teatralny" 1932-39 wydawany przez Teatry Miejskie w Wilnie wraz ze Zwi─ůzkiem Artyst├│w Scen Polskich w Wilnie. Wysz┼éo te┼╝ sporo jednodni├│wek teatralnych w latach 1930-32 i 1939. Tadeusz ┼üopalewski korespondencje z ┼╝ycia teatralnego w Wilnie przesy┼éa┼é do warszawskiego "Ruchu Literackiego".

W Wilnie urodzi┼éo si─Ö r├│wnie┼╝ szereg znanych polskich aktor├│w i aktorek teatralnych, filmowych i telewizyjnych, kt├│rzy dzia┼éali w mi─Ödzywojennej Polsce, w tym w Wilnie i w powojennej Polsce, jak np.: Jadwiga Badowska-Muszy┼äska (1913-2007), aktorka (Gniezno, Pozna┼ä), organizatorka teatr├│w lalek w Wilnie i po wojnie w Toruniu; Witold Borkowski (1919-1995), wybitny tancerz, choreograf zwi─ůzany z teatrami i operami Wilna (1937-41), Bytomia, Warszawy i ┼üodzi; Elwira Brodowicz-Turska (1922-2016), aktorka teatralna (Lublin, Cz─Östochowa, Bia┼éystok, Szczecin, Warszawa, Bydgoszcz, Kalisz, Rzesz├│w), re┼╝yser; Kazimierz Brusikiewicz (1926-1989), aktor teatr├│w ┼üodzi, Torunia, Poznania, Warszawy i Katowic; Gustaw Buszy┼äski (1888-1962), aktor teatralny (Warszawa, Kij├│w, Pozna┼ä, Krak├│w i ponownie Warszawa), re┼╝yser; Seweryn Butrym (1910-1981), aktor teatralny (Warszawa, Lw├│w, Stanis┼éaw├│w, Bia┼éystok, Toru┼ä, Grodno, ┼ü├│d┼║ i ponownie Warszawa), filmowy (26 film├│w) i telewizyjny, re┼╝yser teatralny; Krystyna Chmielewska (1941-1998), aktorka teatralna (Krak├│w, Warszawa), telewizyjna (kilkadziesi─ůt spektakli Teatru Telewizyjnego) i filmowa (17 film├│w); Halina Dobrowolska (1930-1999), aktorka teatralna (Opole, Wroc┼éaw, Warszawa 1961-92) i filmowa; Aldona Grot-B─Öczkowska (1896-1957), aktorka teatralna (Warszawa, Pozna┼ä, Krak├│w, Wilno (1922), Katowice, Bia┼éystok, Lw├│w, ┼ü├│d┼║ i ponownie Warszawa) i filmowa (m.in. film Ty, co w Ostrej ┼Ťwiecisz Bramie 1937); Irena Hrehorowicz (1930-1980), aktorka teatralna (Wroc┼éaw, Krak├│w, Olsztyn, Gniezno) i filmowa (8 film├│w, m.in. Noce i dnie 1975); Andrzej Hrydzewicz (ur. 1932), aktor teatralny (Katowice, Nowa Huta, Wroc┼éaw), telewizyjny i filmowy (24 filmy); W┼éadys┼éaw Ilcewicz (1898-1957), aktor teatralny (Pozna┼ä, Grudzi─ůdz, Toru┼ä, Warszawa, Wilno 1938-39, Pary┼╝, Nowy Jork) i filmowy, ┼Ťpiewak; Jerzy Januszewicz (1934-1992), aktor teatralny ┼ü├│d┼║, Bydgoszcz, Warszawa) i filmowy (17 film├│w); Aldona Jasi┼äska (1896-1957), aktorka teatralna (Warszawa, Pozna┼ä, Krak├│w, Wilno (1922), Katowice, Bia┼éystok, Lw├│w: grywa┼éa przede wszystkim role o silniejszym napi─Öciu dramatycznym) i filmowa (m.in. film Ty, co w Ostrej ┼Ťwiecisz Bramie 1937); Emil Karewicz (ur. 1923; aktor teatralny (┼ü├│d┼║, Gda┼äsk, Warszawa) i filmowy (70 film├│w, jako narrator wyst─ůpi┼é w filmie fabularnym Moje Wilno, m├│wi─ůcym o historii i polskich tradycjach miasta i jego pi─Öknie); Maria Ko┼Ťcia┼ékowska (ur. 1922), aktorka (Wilno, Toru┼ä, Olsztyn, Katowice, Krak├│w - od 1961 w Teatrze im. J. S┼éowackiego); Irena Kownas (ur. 1937), aktorka teatralna (Olsztyn, Szczecin, Warszawa) i filmowa (48 film├│w i seriali telewizyjnych); Adam Kwiatkowski (1922-2005), aktor teatralny (┼ü├│d┼║, Warszawa, Zabrze) i filmowy (24 filmy i seriale telewizyjne); Jolanta Lothe (ur. 1942), aktorka teatralna (teatry warszawskie) i filmowa (33 filmy i seriale telewizyjne); Bernard ┼üadysz (ur.1922), ┼Ťpiewak operowy (solista Opery Warszawskiej i Teatru Wielkiego w Warszawie), teatralny (Teatr Syrena w Warszawie i filmowy (12 film├│w); Alfred ┼üodzi┼äski (1903-1974), aktor teatralny (Wilno, Pozna┼ä, Toru┼ä, Lublin, P┼éock, Gniezno, Krak├│w, Wroc┼éaw, Szczecin, Warszawa) i filmowy (12 film├│w, w tym Krzy┼╝acy 1960 i Faraon 1965); Zofia Melech├│wna (ur. 1926), aktorka teatralna (Warszawa, Olsztyn, Bielsko-Bia┼éa, Rzesz├│w i od 1858 Toru┼ä) i filmowa; Stanis┼éaw Zdzis┼éaw Michalski (ur. 1932), od 1955 aktor i 1988-93 dyrektor Teatru Wybrze┼╝e w Gda┼äsku) i filmowy (90 film├│w); Bohdan Miku─ç (1930-2015), aktor teatralny (┼ü├│d┼║, Gorz├│w Wielkopolski - 1977-84 dyrektor naczelny i artystyczny) i filmowy (6 film├│w); Wanda Osterwina (1887-1929), ┼╝ona Juliusza, wielkiego aktora i re┼╝ysera, o pi─Öknej urodzie oraz subtelna i inteligentna aktorka teatralna i filmowa, od 1908 roku wyst─Öpuj─ůca w teatrach ┼üodzi, Krakowa, Wilna (1910-11), Warszawy, w teatrach polskich w Moskwie i Kijowie i ponownie w Wilnie (1922, 1925-28); Zula Pogorzelska, w┼éa┼Ťc. Zofia Pogorzelska (1896 Wilno albo Eupatoria - 1936 Wilno), pi─Öknej urody i wyj─ůtkowo utalentowana ┼Ťpiewaczka, aktorka filmowa (9 film├│w), teatralna i tancerka kabaretowa, od 1919 roku zwi─ůzana z najlepszymi kabaretami warszawskimi: Qui Pro Quo, Perskie Oko, Morskie Oko, Banda, go┼Ťcinnie wyst─Öpowa┼éa w Wilnie; Bohdan Por─Öba (1934-2014), re┼╝yser filmowy (19 film├│w) i teatralny, scenarzysta; Monika Snarska (1919-2006), aktorka teatru muzycznego w Wilnie do 1940, po wojnie re┼╝yser i aktorka teatru lalkowego w Gda┼äsku i od 1960 Teatru Guliwer w Warszawie - 1969-90 dyrektor; Ewa Skar┼╝anka (1944-2005), c├│rka Hanny Skar┼╝anki, aktorka teatralna (Olsztyn, Zabrze, Cieszyn, Katowice, g┼é├│wnie Warszawa) i filmowa (12 film├│w i seriali telewizyjnych); Wanda Stanis┼éawska-Lothe (1910-985), aktorka teatralna, uczennica Aleksandra Zelwerowicza w Wilnie; debiutowa┼éa w 1930 w Teatrze Polskim na Pohulance w Wilnie; do 1939 gra┼éa w teatrze w Katowicach, a po wojnie w teatrach Olsztyna, Krakowa, Gda┼äska i na koniec w Teatrze Ziemi Mazowieckiej i Teatrze Popularnym w Warszawie, zwraca┼éa uwag─Ö jej wra┼╝liwa i subtelna gra, jak np. w Ta┼äcu ┼Ťmierci Strindberga; "jedna z wielkich, ostatnich dam polskiego teatru" ("Przekr├│j" 24.11.1985); Magda Teresa W├│jcik (1934-2011), aktorka teatralna (Czeski Cieszyn, Bielsko-Bia┼éa, Szczecin, P┼éock, g┼é├│wnie teatry warszawskie) i filmowa (26 film├│w: znana g┼é├│wnie ze wspaniale zagranej roli w Matce Kr├│l├│w re┼╝. J. Zaorskiego 1987), w 1989 otrzyma┼éa nagrod─Ö w dziedzinie filmu zagranicznego dla najwybitniejszej aktorki W┼éoskiego Centrum Kulturalnego "Alaide Ristori" przyznawan─ů najwybitniejszym kobietom ┼Ťwiata (m.in. Margaret Thatcher, Indirze Gandhi), re┼╝yser; Wac┼éaw Zastrze┼╝y┼äski (1900-1959), popularny aktor teatralny i re┼╝yser (Pozna┼ä, Bydgoszcz, Katowice, ┼ü├│d┼║, Warszawa, Krak├│w, Wilno - 1931-32 i 1934-41, Gdynia, Katowice), zagra┼é rol─Ö Szczuka w g┼éo┼Ťnym filmie Andrzeja Wajdy Popi├│┼é i diament) .

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

24 Kwietnia 1333 roku
Koronacja Kazimierza III Wielkiego i jego ┼╝ony Aldony w katedrze wawelskiej w Krakowie.


24 Kwietnia 1952 roku
W Polsce wprowadzono obowi─ůzkowe kontyngenty na mleko.


Zobacz wi─Öcej