┼Üroda 24 Kwietnia 2024r. - 115 dz. roku,  Imieniny: Bony, Horacji, Jerzego

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 24.02.24 - 16:07     Czytano: [328]

Polskie Wilno 1919-1939: Muzyka


W wyniku rewolucji 1905 roku Rosja carska by┼éa zmuszona przyzna─ç wi─Öksze prawa swoim nierosyjskim poddanym, m.in. Polakom na Kresach, kt├│rzy od Powstania Styczniowego 1863-64 byli pozbawieni prawa u┼╝ywania swego j─Özyka w miejscach publicznych i pozbawieni mo┼╝liwo┼Ťci wydawania polskiej prasy i polskich ksi─ů┼╝ek, posiadania polskich organizacji spo┼éecznych i kulturalnych, m.in. teatr├│w czy ch├│r├│w. Na fali przyznanej Polakom wi─Ökszej wolno┼Ťci Wilno wybuch┼éo polsko┼Ťci─ů. Na odcinku muzycznym, w 1906 roku powsta┼éo w mie┼Ťcie pierwsze polskie towarzystwo ┼Ťpiewacze - ch├│r "Lutnia", dysponuj─ůcy nawet w┼éasn─ů du┼╝─ů sal─ů koncertow─ů. Niebawem w oparciu o "Lutni─Ö" powsta┼éo Konserwatorium Muzyczne, kt├│rego wieloletnim dyrektorem by┼é przyby┼éy do Wilna w 1910 roku Adam Wyle┼╝y┼äski (1880-1954), skrzypek, dyrygent orkiestr symfonicznych oraz znakomity pedagog. Pierwszy koncert z jego udzia┼éem odby┼é si─Ö w pa┼║dzierniku 1910 roku w nowo powsta┼éej sali Teatru "Lutnia".

W latach 1919-1939 w nale┼╝─ůcym do Polski Wilnie dominowa┼éo ┼Ťrodowisko polskich i ┼╝ydowskich muzyk├│w. Dzia┼éa┼éo ponownie od 1921 roku polskie Konserwatorium Muzyczne jako szko┼éa prywatna i od 1924 roku ┼╗ydowski Instytut Muzyki, reprezentuj─ůcy r├│wnie wysoki poziom w zakresie pianistyki i skrzypiec (Gierszowiczowa, Celina Krewer - pianistki).

Przez ca┼éy okres mi─Ödzywojenny ci─ůgle aktywny w zakresie dzia┼éalno┼Ťci muzycznej by┼é Adam Wyle┼╝y┼äski, kt├│remu ┼Ťwiat muzyczny Wilna wiele zawdzi─Öcza. Obok K. Ga┼ékowskiego by┼é wsp├│┼éorganizatorem Wile┼äskiej Orkiestry Symfonicznej, a w 1927 roku cz┼éonkiem jury pierwszego Mi─Ödzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Kontynuuj─ůcy r├│wnie┼╝ po wojnie swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Teatr "Lutnia" mia┼é dwie sceny - dramatyczn─ů i operow─ů. Opera by┼éa ambitn─ů i prowadzon─ů na wysokim poziomie scen─ů, maj─ůc─ů dobr─ů orkiestr─Ö. W jej repertuarze znajdowa┼éy si─Ö m.in. opery "Halka" czy "Hrabina" Stanis┼éawa Moniuszki, a tak┼╝e ┼Ťwiatowe opery jak Rigoletto, Traviata, Pajace, Cyrulik sewilski. Wyst─Öpowali tu m.in. legendarna Kazimiera Niewiarowska, wspania┼éa Wiktoria Kawecka, Wanda Hendrich (w latach 1922-39) oraz Adam Ludwig i Karol Wyrwicz-Wichrowski. Adam Ludwig by┼é dobrym ┼Ťpiewakiem i re┼╝yserem oper wystawianych w Teatrze Lutnia. ┼Üpiewa┼é tam partie barytonowe, m.in. takie jak Stanis┼éaw (Verbum nobile) , Maciej (Straszny dw├│r) , Walenty ("Faust"), Amonatro ("Aida"), Figaro ("Cyrulik sewilski"), Escamillo ("Carmen"), Marceli (Cyganeria) . Re┼╝yserowa┼é szereg oper, m.in. Cyrulika sewilskiego, Niziny, Sprzedan─ů narzeczon─ů, Walkiri─Ö, Lakme, Trubadura, Holendra tu┼éacza. W Wilnie dzia┼éa┼é te┼╝ jako pedagog, organizator ┼╝ycia muzycznego i krytyk. W 1926-29 wsp├│┼épracowa┼é tak┼╝e z wile┼äsk─ů Redut─ů, m.in. organizuj─ůc jej zesp├│┼é operowy, z kt├│rym w 1926 roku wystawi┼é Cyrulika sewilskiego. Z kolei Karol Wyrwicz-Wichrowski w Teatrze "Lutnia" re┼╝yserowa┼é operetki i dawa┼é recitale piosenek oraz cz─Östo wyst─Öpowa┼é w radiu. By┼é ulubie┼äcem publiczno┼Ťci wile┼äskiej, odni├│s┼é sukcesy w operetkach: w partiach Floriana (Nitouche) czy Menelausa (Pi─Ökna Helena) . Natomiast lwowianka Wanda Hendrich by┼éa najpopularniejsz─ů wile┼äsk─ů ┼Ťpiewaczk─ů operow─ů i operetkow─ů i to przez 17 lat (1922-39). Najlepsz─ů by┼éa w partiach: Ma┼égorzaty (Faust) , Mimi (Cyganeria) , Gildy (Rigoletto) , Leonory (Trubadur) , Halki (Halka) , Antoniny (Opowie┼Ťci Hoffmanna) , Frasquity (Carmen) . Przez t─ů popularno┼Ť─ç cz─Östo wyst─Öpowa┼éa tak┼╝e w wile┼äskim Polskim Radiu. Z "Lutni─ů" wsp├│┼épracowa┼é kompozytor operetek Jerzy Lawina-┼Üwi─Ötochowski (1906 - 1946); w teatrze tym wystawiono pierwsz─ů jego komedi─Ö muzyczn─ů Rajski ptak.

Niestety, w 1925 roku wile┼äska opera przesta┼éa istnie─ç przez ci─Öcia bud┼╝etowe w magistracie wile┼äskim, kt├│ry postanowi┼é wspiera─ç finansowo tylko teatr dramatyczny na Pohulance. Z tego powodu w najbli┼╝szych latach trudno┼Ťci prze┼╝ywa┼éa orkiestra i szereg dobrych muzyk├│w opu┼Ťci┼éo Wilno. Pozostali utworzyli Towarzystwo Filharmoniczne, kt├│re organizowa┼éo koncerty symfoniczne i bardzo ciekawe recitale solist├│w. Wyst─Öpowali w Wilnie piani┼Ťci, m.in. Artur Rubinstein, Zbigniew Drzewiecki, J├│zef ┼Üliwi┼äski, Leon Sierota, Chilijczyk Claudio Arrau oraz skrzypkowie, m.in. Bronis┼éaw Huberman i Jose Manen. Powsta┼é r├│wnie┼╝ oddzia┼é Polskiego Towarzystwa Muzyki Wsp├│┼éczesnej (PTMW) i zesp├│┼é kameralny im. Stanis┼éawa Moniuszki, kt├│ry 23 pa┼║dziernika 1930 w wile┼äskim Pa┼éacu Rzeczpospolitej da┼é pierwszy koncert przy wsp├│┼éudziale PTMW.

Witold Rudzi┼äski w swoich wspomnieniach muzycznych z Wilna pisze, ┼╝e na wyr├│┼╝nienie zas┼éugiwa┼éo kilka zespo┼é├│w amatorskich du┼╝ej klasy. By┼éy to zazwyczaj ch├│ry ko┼Ťcielne, z kt├│rych na pierwsze miejsce wybi┼é si─Ö ch├│r katedralny "Echo" prowadzony w latach 1912-46 przez W┼éadys┼éawa Kalinowskiego, kt├│ry dwukrotnie uzyska┼é nagrod─Ö Polskiego Radia na specjalnym konkursie ch├│ralnym. W┼éadys┼éaw Kalinowski w ci─ůgu 35-letniej dzia┼éalno┼Ťci w Wilnie zas┼éu┼╝y┼é si─Ö wielce dla rozwoju kultury ┼Ťpiewaczej Wilna, prowadz─ůc szereg ch├│r├│w. By┼é d┼éugoletnim dyrektorem Zwi─ůzku Ch├│r├│w w Wilnie, 1919-39 wyk┼éadowc─ů i dyrektorem Szko┼éy Organistowskiej im. J. Montwi┼é┼éa, 1926-35 kierownikiem klasy organowej i wyk┼éadowc─ů przedmiot├│w teoretycznych w Konserwatorium Wile┼äskim. By┼é tak┼╝e wybitnym wirtuozem gry organowej i wielokrotnie koncertowa┼é jako organista w Polskim Radiu w Wilnie, gdzie te┼╝ wyst─Öpowa┼é ze swoimi ch├│rami. Rudzi┼äski pisze: "Tu┼╝ za "Echem" plasowa┼é si─Ö ch├│r "Harfa", kierowany przez Jana ┼╗ebrowskiego. "Harfa" urz─ůdza┼éa m.in. koncerty wielkopi─ůtkowe (Improperia Palestriny) w ko┼Ťciele akademickim ┼Ťw. Jana, podtrzymuj─ůc w ten spos├│b tradycje moniuszkowskie, poza tym wykonano m.in. oratoria Cztery pory roku (1934), Siedem s┼é├│w Zbawiciela na krzy┼╝u Haydna, motety J.S. Bacha. Czasem produkowa┼éa si─Ö "Lutnia" ze Sabat Mater Astorgi czy Mild─ů Moniuszki.

Wiadomo┼Ťci Rudzi┼äskiego o ch├│rach wile┼äskich uzupe┼énia dr Danuta Berezowska, kt├│ra podaje, ┼╝e w mie┼Ťcie dzia┼éa┼éy nast─Öpuj─ůce ch├│ry: "Echo" ch├│r mieszany pod dyrekcj─ů W┼éadys┼éawa Kalinowskiego i "Harfa" - ch├│r mieszany Jana ┼╗ebrowskiego, Ch├│r M─Öski Kolejowy pod dyrekcj─ů A. Czerniawskiego, Ch├│r M─Öski Pocztowy oraz Ch├│r Akademicki - T. Szeligowskiego, ch├│r mieszany "Lutnia" - J. Le┼Ťniewskiego, mieszany "Akord" - I. Arcimowicza, ch├│r nauczycielski i inne. Ten ostatni powsta┼é w 1931 roku, liczy┼é 165 cz┼éonk├│w, posiada┼é 7 filii w r├│┼╝nych punktach miasta i z┼éo┼╝ony by┼é z nauczycieli wszystkich typ├│w szk├│┼é. Jego celem by┼éo zjednoczenie ca┼éego nauczycielstwa w Wile┼äskim Okr─Ögu Szkolnym w jeden ch├│r, a tak┼╝e propagowanie pie┼Ťni - przede wszystkim ludowych z Wile┼äszczyzny. Wyj─ůtkowo wysoki poziom reprezentowa┼éy ch├│ry "Echo" i "Harfa". Obok wyst─Öp├│w publicznych organizowanych przez ch├│ry, wyst─Öpowa┼éy one r├│wnie┼╝ podczas r├│┼╝nych uroczysto┼Ťci. 12 maja 1936 roku Wilno prze┼╝ywa┼éo wielce uroczyst─ů chwil─Ö. W tym dniu z ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Teresy zosta┼éy przeniesione do mauzoleum na Rossie serce Wodza Narodu, pierwszego marsza┼éka Polski J├│zefa Pi┼ésudskiego oraz prochy jego Matki. W uroczysto┼Ťciach udzia┼é wzi─Öli: Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mo┼Ťcicki, rodzina Marsza┼éka, a tak┼╝e najwy┼╝si dostojnicy wojskowi i cywilni oraz duchowie┼ästwo. Podczas nabo┼╝e┼ästwa pie┼Ťni religijne wykona┼é ch├│r "Echo" pod batut─ů W. Kalinowskiego. Zosta┼éa wykonana r├│wnie┼╝ msza ┼╝a┼éobna Filkego oraz pie┼Ťni ┼╝a┼éobne. Uroczyste nabo┼╝e┼ästwo by┼éo transmitowane przez Polskie Radio Wilno na wszystkie rozg┼éo┼Ťnie krajowe.

Jednak, jak zauwa┼╝a Rudzi┼äski, na czo┼éo ┼╝ycia muzycznego przedwojennego Wilna wysun─Ö┼éa si─Ö zdecydowanie operetka, kt├│ra zaj─Ö┼éa miejsce zlikwidowanej opery. Zyska┼éa wkr├│tce znacz─ůc─ů pozycj─Ö w┼Ťr├│d operetek polskich. Mia┼éa ┼Ťwietn─ů orkiestr─Ö i przez szereg lat r├│wnie ┼Ťwietnego dyrygenta w osobie Mieczys┼éawa Kochanowskiego. Latem dawa┼éa spektakle w Krynicy (s┼éynn─ů gwiazd─ů by┼éa szwedzka primadonna, gwiazda operetki Elna Gistedt, stale mieszkaj─ůca w Polsce). By┼éa to najbardziej pr─Ö┼╝na, ciesz─ůca si─Ö wyj─ůtkow─ů popularno┼Ťci─ů i najbardziej trwa┼éa instytucja muzyczna w Wilnie.

R├│wnie dobre by┼éy w Wilnie orkiestry wojskowe, prowadzone przez tak kompetentnych i ambitnych dyrygent├│w, jak Stefan Lidzki-┼Üledzi┼äski czy Bogumi┼é Reszke. Ten ostatni urz─ůdzi┼é kilka wieczor├│w z w┼éasnych znakomitych transkrypcji symfonicznych fragment├│w oper Wagnera.

Kolosaln─ů rol─Ö w kszta┼étowaniu kultury muzycznej przedwojennego Wilna spe┼énia┼éa radiostacja wile┼äska - Polskie Radio Wilno, kierowane przez Witolda Hulewicza. Dawa┼éo "na ┼╝ywo" ┼Ťwietne programy muzyczne, wykorzystywa┼éo talenty miejscowych muzyk├│w, g┼é├│wnie solist├│w zapraszaj─ůc do udzia┼éu w swych programach, dofinansowywa┼éo kilka razy koncerty symfoniczne. Zorganizowa┼éo 20-osobowy zesp├│┼é instrumentalny, kt├│ry sta┼é si─Ö j─ůdrem orkiestry symfonicznej; dawa┼é on co dwa tygodnie koncerty. Orkiestr─Ö prowadzi┼é m┼éody, uzdolniony dyrygent wile┼äski Czes┼éaw Lewicki. Jego talent dostrzeg┼éo kierownictwo Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Warszawie pod dyrekcj─ů ┼Ťwietnego dyrygenta Grzegorza Fitelberga. Po jego tam wyje┼║dzie, dyrygentem zosta┼é Kazimierz Hardulak. Z inicjatywy Hulewicza w Wilnie uroczy┼Ťcie obchodzono stulecie ┼Ťmierci Beethowena. W Celi Konrada w dawnym klasztorze bazylian├│w ko┼éo Ostrej Bramy odbywa┼éy si─Ö imprezy literackie, ale tak┼╝e i muzyczne. Koncertowa┼éa tam Stanis┼éawa Korwin-Szymanowska, z pie┼Ťniami swego s┼éynnego brata Karola, tam dawa┼éa wiecz├│r Maria Modrakowska z pie┼Ťniami m┼éodych wtedy kompozytor├│w polskich - Perkowskiego, Kondrackiego, ale te┼╝ i Tadeusza Szeligowskiego (wielkie wra┼╝enie sprawi┼éy jego Pie┼Ťni zielone do s┼é├│w Romana Brandstettera). Na wile┼äskim Uniwersytecie Stefana Batorego dzia┼éa┼éo energicznie Akademickie Ko┼éo Muzyk├│w. Jego prezesem w latach 1932-34 by┼é Janusz Bu┼éhak, absolwent Konserwatorium Wile┼äskiego. Studiuj─ůc na uniwersytecie fotografik─Ö artystyczn─ů by┼é cz┼éonkiem Polskiej Korporacji Akademickiej Filomatia Vilnensis i autorem melodii hymnu korporacji. Wysoki poziom mia┼éa prywatna szko┼éa ┼Ťpiewu prowadzona przez Wand─Ö Hendrich i jej m─Ö┼╝a Adama Ludwiga. Poza dzia┼éalno┼Ťci─ů pedagogiczn─ů dawali oni interesuj─ůce popisy w postaci spektakli operowych i oratoryjnych, cz─Östo przy wsp├│┼épracy z teatrem. W ten spos├│b w 1926 roku wystawili Halk─Ö (dwuaktow─ů "wile┼äsk─ů" z 1848 roku), innym razem ┼Ťpiewano III Litani─Ö Ostrobramsk─ů i Widma Stanis┼éawa Moniuszki, w 1934 roku przedstawiano Siostr─Ö Angelik─Ö, jednoakt├│wk─Ö Pucciniego. Po wyp─Ödzeniu z Wilna w 1945 roku oboje zamieszkali w Gda┼äsku, gdzie wsp├│┼éorganizowali polskie ┼╝ycie muzyczne; wyk┼éadali w tamtejszej ┼Ťredniej szkole muzycznej. Ich uczennic─ů w 1946 roku by┼éa p├│┼║niejsza wielka dama polskiej opery Maria Fo┼étyn, d┼éugoletnia solistka Opery Warszawskiej, wielka popularyzatorka muzyki Stanis┼éawa Moniuszki w Polsce i za granic─ů. Z kolei Olga Olgina Mackiewicz, kt├│ra maj─ůc zaledwie 18 lat zadebiutowa┼éa w Operze Wile┼äskiej 1 grudnia 1922 roku jako Violetta w Traviacie G. Verdiego, i kt├│rej wyst─Öp by┼é tak wspania┼éy, ┼╝e zosta┼éa zaanga┼╝owana do Opery Wile┼äskiej, gdzie do 1925 roku ┼Ťpiewa┼éa pierwszoplanowe role koloraturowe, na nast─Öpnie w Operze Warszawskiej i Operze Pozna┼äskiej, po wyp─Ödzeniu z Konserwatorium Wile┼äskiego i Wilna w 1945 roku zosta┼éa nauczycielk─ů ┼Ťpiewu w Konserwatorium Muzycznym w ┼üodzi, gdzie jej wychowankami by┼éy m.in. ┼Ťpiewaczki operowe (sopranistki) o mi─Ödzynarodowej s┼éawie Teresa ┼╗ylis-Gara i Teresa Wojtaszek-Kubiak, wyst─Öpuj─ůce na scenach najlepszych oper ┼Ťwiata.

W tych samych latach (1922-25) w Operze Wile┼äskiej wyst─Öpowa┼éa by┼éa solistka Teatru Wielkiego w Warszawie Jadwiga Kru┼╝anka-Reissowa. Maj─ůc ugruntowan─ů s┼éaw─Ö, wyst─Öpowa┼éa pod swoim panie┼äskim nazwiskiem na scenach Wilna, budz─ůc zainteresowanie i entuzjazm widz├│w oraz krytyk├│w. Jej partie sopranowe w "Halce" i kilku innych operach wystawianych na Pohulance odnotowano jako bardzo udane. Od 1926 roku zacz─Ö┼éa pracowa─ç w Wile┼äskim Instytucie Muzycznym, obejmuj─ůc klas─Ö ┼Ťpiewu oraz w ┼╗ydowskim Instytucie Muzycznym. Bardzo cz─Östo zapraszana by┼éa do wykonywania pie┼Ťni podczas r├│┼╝nego rodzaju uroczysto┼Ťci. Pojawia┼éa si─Ö nadal jako wokalistka na wybranych imprezach, mia┼éa te┼╝ kilka wyst─Öp├│w w radio. Wobec coraz realniejszej gro┼║by wybuchu wojny proszono j─ů najcz─Ö┼Ťciej o wykonywanie pie┼Ťni patriotycznych. Cieszy┼éa si─Ö popularno┼Ťci─ů w kr─Ögach towarzyskich. Po wyp─Ödzeniu z Konserwatorium Wile┼äskiego i z Wilna w marcu 1945 roku wraz z m─Ö┼╝em zamieszka┼éa w Toruniu, gdzie uczy┼éa ┼Ťpiewu w ┼Üredniej Szkole Muzycznej, zainicjowa┼éa te┼╝ Og├│lnopolski Konkurs ┼Üpiewaczy im. Kar┼éowicza. Od 1950 roku mieszka┼éa w Warszawie, r├│wnie┼╝ ucz─ůc ┼Ťpiewu w ┼Ťredniej szkole muzycznej. Dzia┼éa┼éa aktywnie w zarz─ůdzie Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego.

W 1931 roku zamieszka┼é w Wilnie lwowianin Tadeusz Szeligowski, jeden z najlepszych kompozytor├│w polskich XX wieku. Sta┼é si─Ö jednym z ruchliwszych dzia┼éaczy kulturalnych w mie┼Ťcie - animatorem ┼╝ycia muzycznego. W swoim dorobku kompozytorskim mia┼é ju┼╝ m.in. wile┼äsk─ů suit─Ö na orkiestr─Ö "Kaziuki" (1928-29). Od 1932 roku prowadzi┼é klas─Ö kompozycji w Konserwatorium Wile┼äskim Towarzystwa "Lutnia". Jak wspomina Witold Rudzi┼äski, Szeligowski podobnie jak inni przybysze z Polski centralnej czy Galicji, kt├│rzy wnosili zdrowy ferment, byli i ┼╝wawsi, i zdolniejsi ni┼╝ miejscowi, nie odsuwa┼é na bok miejscowych artyst├│w - przeciwnie, przyci─ůgali energicznie do wsp├│┼épracy. Przy pomocy Hulewicza Szeligowski za┼éo┼╝y┼é Klub Muzyczny, utworzy┼é fili─Ö Towarzystwa Muzyki Wsp├│┼éczesnej, organizowa┼é koncerty, na kt├│rych wyst─Öpowali znani arty┼Ťci, m.in. wybitny flecista grecki Kallimachos, w 1934 roku zorganizowa┼é koncert m┼éodej muzyki wile┼äskiej, na kt├│rym odby┼éa si─Ö m.in. pierwsza prezentacja kompozytorska Witolda Rudzi┼äskiego - prawykonanie Sonatiny na flet i fortepian, granej przez jego profesora slawist─Ö z USB Erwina Koschmiedera, ┼Ťwietnego flecist─Ö. Par─Ö lat p├│┼║niej na jednym z koncert├│w urz─ůdzonych w Celi Konrada odby┼éo si─Ö prawykonanie I Kwartetu smyczkowego Witolda Rudzi┼äskiego. By┼é on absolwentem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (filologia s┼éowia┼äska) i w 1937 roku Konserwatorium Muzycznego im. Kar┼éowicza w Wilnie (studiowa┼é w klasie kompozycji Tadeusza Szeligowskiego i gr─Ö na fortepianie u Stanis┼éawa Szpinalskiego), po czym studia uzupe┼éniaj─ůce odby┼é w Instytucie Gregoria┼äskim w Pary┼╝u (1938-1939 studia z zakresu kompozycji u N. Boulanger i Ch. Koechlina). Po wojnie jego pozycj─Ö w pejza┼╝u wsp├│┼éczesnej muzyki polskiej wyznacza┼éa w znacznym stopniu jego tw├│rczo┼Ť─ç operowa.

Wybijaj─ůcym si─Ö ponad przeci─Ötno┼Ť─ç absolwentem Konserwatorium Wile┼äskiego by┼é Sylwester Czosnowski, ucze┼ä Eugeniusza Dziewulskiego (teoria i kompozycja) i Adama Wyle┼╝y┼äskiego (dyrygentura). W latach 1933-36 sam by┼é wyk┼éadowc─ů w konserwatorium w Wilnie. Poza tym jako dyrygent orkiestry wsp├│┼épracowa┼é z radiostacj─ů wile┼äsk─ů PR, a tak┼╝e dyrygowa┼é i przygotowywa┼é ilustracj─Ö muzyczn─ů dla Teatru Miejskiego w Wilnie, m.in. do Hamleta (1934). By┼é te┼╝ dyrygentem Wile┼äskiej Orkiestry Kameralnej. W 1936 roku otrzyma┼é stypendium Ministerstwa Wyzna┼ä Religijnych i O┼Ťwiecenia Publicznego na uzupe┼éniaj─ůce studia muzyczne u Nadii Boulanger (kompozycja) i Philippe Gauberta (dyrygentura) w Pary┼╝u, po uko┼äczeniu kt├│rych nie wr├│ci┼é ju┼╝ do Wilna, robi─ůc karier─Ö w innych miastach polskich.

W 1922 roku Edward Ciuksza za┼éo┼╝y┼é Towarzystwo Mandolinowe "Kaskada", grupuj─ůce wile┼äskich mi┼éo┼Ťnik├│w tego instrumentu i muzyki. By┼é w nim mandolinist─ů, p├│┼║niej r├│wnie┼╝ koncertmistrzem i zast─Öpc─ů kierownika zespo┼éu. Zesp├│┼é zyska┼é popularno┼Ť─ç w Wilnie od kiedy rozpocz─ů┼é wsp├│┼éprac─Ö z Polskim Radiem Wilno w 1928 roku. Zaj─Öli pierwsze miejsce w Og├│lnopolskim Radiowym Konkursie Orkiestr Mandolinowych. Edward Ciuksza prowadzi┼é na antenie Radia Wilno audycj─Ö pt. Wieczorynka, w kt├│rej przeplata┼é w┼éasne opowie┼Ťci utworami granymi przez swoj─ů orkiestr─Ö. Po wznowieniu wyst─Öp├│w radiowych po okupacji niemieckiej Wilna w latach 1941-44, 14 lutego 1945 roku zesp├│┼é zagra┼é sw├│j tysi─Öczny koncert radiowy, a 16 kwietnia zagra┼é sw├│j po┼╝egnalny (1029-ty) koncert. W kwietniu 1945 roku z powodu wyp─Ödzania ludno┼Ťci polskiej z Wilna, zesp├│┼é by┼é zmuszony opu┼Ťci─ç miasto. Ca┼éa orkiestra wyruszy┼éa poci─ůgiem do Krakowa. Byli to: Edward Ciuksza, Bronis┼éaw Hajn, Witold Stankiewicz, Stanis┼éaw Motus, Jan Gonsak i Czes┼éaw Dobiec wraz z rodzinami. 23 lub 24 kwietnia 1945 poci─ůg zatrzyma┼é si─Ö na stacji ┼ü├│d┼║ Kaliska. Muzycy spotkali tam znajomego ma┼é┼╝e┼ästwa Jadwigi i Edwarda Ciuksz├│w z Wilna - pianist─Ö Stanis┼éawa Szpinalskiego, pracuj─ůcego obecnie w Polskim Radiu ┼ü├│d┼║. Za jego sugesti─ů postanowili osiedli─ç si─Ö w ┼üodzi. Zesp├│┼é zainaugurowa┼é swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç w ┼üodzi 1 maja 1945 roku koncertem podczas uroczysto┼Ťci otwarcia nowego studia Radia ┼ü├│d┼║. Jego wyst─Öp poprzedzi┼é felieton odczytany przez by┼éego dyrektora teatru wile┼äskiego Aleksandra Zelwerowicza. Orkiestra znalaz┼éa si─Ö pod opiek─ů Ludowego Instytutu Muzycznego i od koncertu w dniu 20 pa┼║dziernika 1949 roku zacz─Ö┼éa wyst─Öpowa─ç jako Orkiestra Mandolinist├│w pod dyrekcj─ů Edwarda Ciukszy. 1 stycznia 1950 roku muzycy podpisali z Polskim Radiem umow─Ö o prac─Ö. Stali si─Ö w ten spos├│b pierwsz─ů ┼é├│dzk─ů etatow─ů orkiestr─ů radiow─ů. W latach 50. orkiestrze uda┼éo si─Ö uzyska─ç status jednego z najbardziej popularnych zespo┼é├│w muzyki rozrywkowej, w czym wt├│rowa┼éa mu siostrzana Orkiestra ┼ü├│dzkiej Rozg┼éo┼Ťni Polskiego Radia. W latach 60. zesp├│┼é cieszy┼é si─Ö du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů, wyst─Öpuj─ůc intensywnie w Polsce i za granic─ů - daj─ůc po kilkaset koncert├│w rocznie. W 1971 roku orkiestra zosta┼éa rozwi─ůzana (Wikipedia.pl).

W Wilnie by┼éo kilka prywatnych szk├│┼é muzycznych. Od 1921 roku dzia┼éa┼éo w mie┼Ťcie prywatne polskie Konserwatorium Muzyczne Towarzystwa "Lutnia". I to ono by┼éo g┼é├│wn─ů muzyczn─ů instytucj─ů dydaktyczn─ů w mie┼Ťcie. Mie┼Ťci┼éo si─Ö ono najpierw w lokalu Gimnazjum im. Adama Mickiewicza, naprzeciw ko┼Ťcio┼éa dominikan├│w. Potem zosta┼éo przeniesione do obszernego lokalu przy ul. Ko┼äskiej, gdzie mia┼éo tak┼╝e w┼éasn─ů sal─Ö koncertow─ů. Konserwatorium mia┼éo wysoki poziom nauczania. Przez ca┼éy okres swego istnienia gromadzi┼éo najlepsze si┼éy muzyczne i pedagogiczne w mie┼Ťcie oraz grono muzyk├│w przyby┼éych do Wilna. Dyrektorem by┼é Adam Wyle┼╝y┼äski, a wyk┼éadowcami m.in.: Adam Wyle┼╝y┼äski, Stanis┼éaw Szpinalski, Tadeusz Szeligowski, Eugeniusz Dziewulski, Eleonora Kaduszkiewiczowa (fortepian), Marcelina Kimontt-Jacynowa (pianino), Zofia Romaszkowa (pianino), Konstancja ┼Üwi─Öcicka (┼Ťpiew), Halka Led├│chowska (skrzypce), Jacobi-Paw┼éowiczowa (teoria), Pliszko-Ranuszewiczowa (teoria), Bronis┼éawa Gawro┼äska (solfe┼╝, ch├│r), Czes┼éaw Lewicki, Mira Rezler, Arnold Rezler. Adam Wyle┼╝y┼äski po wojnie zosta┼é wyr├│┼╝niony, zostaj─ůc cz┼éonkiem jury I Mi─Ödzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, kt├│ry odby┼é si─Ö w Warszawie w dniach 23-30 stycznia 1927 roku pod patronatem prezydent RP Ignacego Mo┼Ťcickiego. Adam Wyle┼╝y┼äski by┼é kierownikiem artystycznym Filharmonii Lubelskiej im. Henryka Wieniawskiego; Marcelina Kimontt-Jacynowa wychowa┼éa grup─Ö utalentowanych pianist├│w, jak Zygmunt Je┼Ťman, W┼éodzimierz Trocki, Szabsaj i doceniona w Warszawie jeszcze przed wojn─ů z Wilna przesz┼éa do Konserwatorium Warszawskiego; Bronis┼éawa Gawro┼äska poza prac─ů w Konserwatorium Wile┼äskim by┼éa zas┼éu┼╝ona dla nauczania muzyki w szko┼éach i prowadzi┼éa dobry ch├│r nauczycielski.
W 1934 roku osiad┼é w Wilnie i podj─ů┼é prac─Ö w konserwatorium muzycznym Stanis┼éaw Szpinalski (1901-1957), ┼Ťwietny pianista, ucze┼ä Ignacego Paderewskiego, koncertuj─ůcy w wielu krajach Europy oraz USA i Kanady, laureat II nagrody na I Mi─Ödzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie w 1927 roku. Po przybyciu do Wilna zosta┼é profesorem, a w 1935 roku dyrektorem Konserwatorium Wile┼äskiego. Witold Rudzi┼äski tak go wspomina: "Wspania┼éy muzyk, znakomity pianista, cz┼éowiek o wysokiej kulturze osobistej i b┼éyskotliwej inteligencji. Pe┼éen energii i inicjatywy, wni├│s┼é europejski, nowoczesny styl pracy". Szpinalski po zapoznaniu si─Ö ze statusem konserwatorium i jego dzia┼éalno┼Ťci─ů wraz z kilkoma jego profesorami: Tadeuszem Szeligowskim, Zofi─ů Romaszkow─ů i Czes┼éawem Lewickim oraz przy poparciu Ministerstwa Wyzna┼ä Religijnych i O┼Ťwiecenia Publicznego, a szczeg├│lnie jego referenta ds. muzyki Stefana ┼Üledzi┼äskiego, gruntownie je zreformowa┼é. Rozwi─ůzano dotychczasowe konserwatorium, a w jego miejsce utworzono nowe, niezale┼╝ne od towarzystwa muzycznego "Lutnia", pod nazw─ů Konserwatorium Muzyczne im. Mieczys┼éawa Kar┼éowicza. Istotn─ů pomoc─ů by┼éo przyznanie przez Warszaw─Ö nowemu Konserwatorium czterech etat├│w dla najwa┼╝niejszych pedagog├│w w Konserwatorium Warszawskim z delegacj─ů do Wilna. Poza tym, opr├│cz kilku pedagog├│w ze starego konserwatorium zaanga┼╝owano kilku nowych i m┼éodych, ale uzdolnionych muzyk├│w: Czes┼éawa Lewickiego (dyrygentura, przedmioty teoretyczne), Mir─Ö Rezler (skrzypce) i Arnolda Rezlera (wiolonczela). Dyrektorem Konserwatorium zosta┼é Stanis┼éaw Szpinalski.

Do grona wybitnych wychowank├│w wile┼äskiego Konserwatorium Muzycznego nale┼╝a┼é Witold Rudzi┼äski (1913-2004), kompozytor, historyk muzyki, pedagog, po wojnie dyrektor artystyczny Filharmonii i Opery Sto┼éecznej w Warszawie, redaktor miesi─Öcznika "Muzyka" oraz zeszyt├│w "┼Üpiewamy i ta┼äczymy", profesor od 1964 i doktor honoris causa (1998) Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szko┼éy Muzycznej/Akademii Muzycznej w Warszawie, prezes zarz─ůdu g┼é├│wnego Zwi─ůzku Kompozytor├│w Polskich, laureat nagr├│d, m.in. specjalnego wyr├│┼╝nienia na Konkursie Ksi─Öcia Rainiera w Monaco w 1963 roku za oper─Ö Odprawa pos┼é├│w greckich. Innymi znanymi wychowankami Konserwatorium wile┼äskiego byli: Antoni Szuniewicz (1911-1987), organista, kompozytor, dyrygent, ch├│rmistrz, pedagog, po wojnie m.in. d┼éugoletni organista i dyrygent ch├│ru w Bazylice Katedralnej ┼Ťw. Rodziny w Cz─Östochowie; Sylwester Czosnowski (1908-1970), dyrygent, kompozytor, wybitny klarnecista, po wojnie dyrektor teatru Komedia Muzyczna w Szczecinie oraz pedagog; Ludwik Jakajtis (1904-1987), kompozytor i dyrygent, w latach 1953-70 muzyk orkiestry symfonicznej - skrzypek (altowiolista) Pa┼ästwowej Filharmonii w Szczecinie; Janusz Bu┼éhak (1906-1977), kompozytor i znany fotografik; utalentowanymi pianistami zostali Zygmunt Je┼Ťman (po wojnie profesor Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szkole Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina) i W┼éodzimierz Trocki (po wojnie profesor Pa┼ästwowej Szko┼éy Muzycznej w Kielcach), a utalentowanym skrzypkiem Micha┼é Szabsaj.

Po wojnie w Polsce wybili si─Ö nast─Öpuj─ůcy pedagodzy wile┼äskiego Konserwatorium Muzycznego im. Mieczys┼éawa Kar┼éowicza: Stanis┼éaw Szpinalski by┼é m.in. profesorem Wy┼╝szych Szk├│┼é Muzycznych w ┼üodzi, Poznaniu i Warszawie (by┼é tak┼╝e jej rektorem) i prezesem Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1955-67), Tadeusz Szeligowski by┼é profesorem Szk├│┼é Muzycznych w Poznaniu i Warszawie oraz zosta┼é znanym kompozytorem, Eugeniusz Dziewulski (1888-1978), dyrygent, kierownik muzyczny i dyrektor teatru, re┼╝yser, scenograf, bardzo zas┼éu┼╝ony w ┼╝yciu muzycznym Wilna, po wojnie m.in. wsp├│┼épracowa┼é z Teatrem Wybrze┼╝e (sceny w Gdyni i Sopocie), by┼é prezesem Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego i dyrygowa┼é jego orkiestr─ů, by┼é tw├│rc─ů g┼éo┼Ťnego widowiska regionalnego Wesele na Kurpiach, wystawionego w Warszawie w 1949 roku, a jego suita orkiestrowa Kolorowe obrazki zosta┼éa wyr├│┼╝niona na Konkursie Kompozytorskim im. ksi─Öcia Rainiera w Monako w 1966 roku; Marcelina Kimontt-Jacynowa by┼éa profesorem Konserwatorium Warszawskiego, a w 1949 roku cz┼éonkiem jury IV Mi─Ödzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie; Zofia Kerntopf-Romaszkowa by┼éa profesorem fortepianu w Akademii Muzycznej w ┼üodzi (1946-1966) i autork─ů licznych i maj─ůcych wiele wyda┼ä pozycji pianistycznej literatury pedagogicznej; Czes┼éaw Lewicki (1906-1979) by┼é dyrygentem w Polskim Radiu w Warszawie; Arnold Rezler (1909-2000), wiolonczelista, dyrygent, kompozytor po wojnie zosta┼é m.in. dyrygentem Filharmonii Narodowej w Warszawie (obok Bohdana Wodiczki), potem Opery Warszawskiej i w latach 1964-78 dyrektorem artystycznym Centralnej Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego. Jego ┼Ťwietna kariera dyrygencka rozpocz─Ö┼éa si─Ö niespodziewanie w Wilnie w 1939 roku i sta┼éa si─Ö p├│┼║niej jego ┼╝yciow─ů pasj─ů i powo┼éaniem. Podczas transmisji koncertu Orkiestry Filharmonii Wile┼äskiej na anten─Ö rozg┼éo┼Ťni Polskiego Radia zabrak┼éo dyrygenta. Arnold Rezler, wiedziony poczuciem odpowiedzialno┼Ťci, stan─ů┼é za pulpitem i poprowadzi┼é orkiestr─Ö, ratuj─ůc od skandalu Filharmoni─Ö i Polskie Radio.
O wysokim poziomie nauczania w Konserwatorium Muzycznym im. Mieczys┼éawa Kar┼éowicza w Wilnie ┼Ťwiadczy fakt, ┼╝e zgodnie z zarz─ůdzeniem ministra kultury i sztuki z dnia 25 wrze┼Ťnia 1950 roku w sprawie okre┼Ťlenia szk├│┼é artystycznych, kt├│rych uko┼äczenie stanowi dow├│d posiadania studi├│w wy┼╝szych, na li┼Ťcie podanych szk├│┼é znalaz┼éo si─Ö przedwojenne konserwatorium wile┼äskie.

Dzia┼éalno┼Ť─ç Stanis┼éawa Szpinalskiego i Tadeusza Szeligowskiego wsparta przez m┼éodych muzyk├│w wile┼äskich, reforma Konserwatorium Wile┼äskiego oraz dzia┼éalno┼Ť─ç Polskiego Radia Wilno i nowo za┼éo┼╝onego Oddzia┼éu Polskiego Towarzystwa Muzyki Wsp├│┼éczesnej przyczyni┼éy si─Ö do bardzo du┼╝ego o┼╝ywienia wile┼äskiego ┼╝ycia muzycznego w latach 30., szczeg├│lnie po 1934 roku co om├│wi┼éa szczeg├│┼éowo dr Danuta Berezowska w artykule "Sezony koncertowe 1931-39: koncerty symfoniczne, kameralne, recitale, dzia┼éalno┼Ť─ç ch├│r├│w" ("Nasz Czas" Nr 19, 2004). Od 1934 roku koncerty symfoniczne organizowane przez muzyk├│w wile┼äskich odbywa┼éy si─Ö co drug─ů niedziel─Ö, zawsze przy wype┼énionej po brzegi sali. Wile┼äska Orkiestra Symfoniczna od 14 stycznia 1934 roku grywa┼éa r├│wnie┼╝ na niedzielnych porankach, urz─ůdzanych w sali Konserwatorium Muzycznego tak┼╝e mniej wi─Öcej co dwa tygodnie. W 1935 roku 5 koncert├│w symfonicznych zorganizowa┼éo Polskie Radio Wilno. W bardzo ambitnych programach koncert├│w by┼éy m.in. utwory Beethovena, J. Ch. Bacha, J. S. Bacha, J. Bramhsa, G.F. Haendla, W.A. Mozarta, J. Haydena, J. D. Hollanda, G. Rossiniego, C. Monteverdiego, E. Chaussona, F. Schuberta, N. Paganiniego, R. Schumanna, M. Ravela, C. Debussyego, F. Liszta, W. Glucka, P. Czajkowskiego, S. Rachmaninowa, I. Strawi┼äskiego, F. Chopina, K. Kurpi┼äskiego, S. Moniuszki, J. Wieniawskiego, J. Paderewskiego, M. Kondrackiego i wielu innych kompozytor├│w. W 1937 roku w Wile┼äskiej Orkiestrze Symfonicznej dokonano reorganizacji personalnej - od tej pory dominowali w niej uzdolnieni absolwenci Konserwatorium Wile┼äskiego. Da┼éa ona doskona┼ée wyniki, co zauwa┼╝yli krytycy muzyczni.

Ka┼╝dy kolejny sezon koncert├│w symfonicznych sprawia┼é, ┼╝e Wile┼äska Orkiestra Symfoniczna nie tylko robi┼éa du┼╝e post─Öpy, ale stawa┼éa si─Ö dostrzegalna w┼Ťr├│d znanych muzyk├│w polskich i zagranicznych. Wilno zacz─Öli odwiedza─ç s┼éynni czy bardzo dobrzy polscy i obcy arty┼Ťci. Z Polak├│w w Wilnie wyst─Öpowali m.in.: pianista polsko-ameryka┼äski Mieczys┼éaw M├╝nz (1934), wiolonczelista Kazimierz Wi┼ékomirski (1934), dyrygent Grzegorz Fitelberg (1934), pianista Zbigniew Drzewiecki (1935), pianista Aleksander Uni┼äski (1935 i 1939), pianista J├│zef Turczy┼äski (1935), dyrygent Faustyn Kulczycki (1935), dyrygent Olgierd Straszy┼äski (1935), skrzypaczka Irena Dubiska (1935), pianista Boles┼éaw Kon (1935), dyrygent Lucjan Guttry (1937), pianistka Hleb-Kosza┼äska (1937), pianista, w 1937 roku laureat III nagrody na III Mi─Ödzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie Witold Ma┼écu┼╝y┼äski (1937), pianista Ignacy Friedmann (1939), ┼Ťpiewaczka Aniela Szlemi┼äska (1939), a tak┼╝e dyrygenci Tadeusz Kiesewetter, F. Rybicki i S. Lidzki-┼Ülendzi┼äski. Spo┼Ťr├│d artyst├│w zagranicznych w latach 1934-39 Wilno go┼Ťci┼éo m.in.: pianist─Ö Sergiusza Prokofiewa (1934), skrzypka Dawida Ojstracha, ┼Ťpiewaka Fiodora Szelapina (1934), skrzypka Jacquesa Thibauda (1935), skrzypka Vasy Pryhody (1935), pianist─Ö France Ellegaarda (1935), znakomit─ů ameryka┼äsk─ů ┼Ťpiewaczk─Ö Marian Anderson (1935), pianist─Ö Imre Ungara (1936), wiolonczelistk─Ö Ewel─Ö Stegman (1936), pianist─Ö Lambrosa Demetriosa Callimahosa (1936), kapelmistrza Roela Hazenberga (1936), ameryka┼äsk─ů skrzypaczk─Ö Leony Flood (1936), pianistk─Ö Kalamkarian (1937), ┼Ťpiewaka Fiodora Szelapina (1937), a tak┼╝e pianistk─Ö Jaga Ambor, pianist─Ö Lwa Oborina i skrzypka Jose Manena.

Zakwit┼éa w Wilnie muzyka kameralna. W mie┼Ťcie istnia┼éy zespo┼éy kameralne: Kwartet Wile┼äski, Kwartet im. S. Moniuszki, Kwartet im. M. Kar┼éowicza oraz orkiestra kameralna i Kwartet smyczkowy przy Klubie Muzycznym, kt├│re z wielkim oddaniem zaprezentowa┼éy olbrzymi repertuar z dziedziny kameralistyki, przyczyniaj─ůc si─Ö r├│wnie┼╝ do zwi─Ökszenia popularno┼Ťci tego rodzaju muzyki. W koncertach cz─Östo te┼╝ brali udzia┼é wychowankowie Konserwatorium, wnosz─ůc tym samym swoj─ů cegie┼ék─Ö do og├│lnego rozwoju ┼╝ycia muzycznego Wilna (D. Berezowska).

W Wilnie urodzi┼éo si─Ö r├│wnie┼╝ du┼╝o muzyk├│w polskich, kt├│rzy odegrali znacz─ůc─ů rol─Ö w dziejach przedwojennej i powojennej (po 1945 roku) muzyki polskiej. Oto niekt├│rzy z nich: Zofia Bielewiczowa (1899 - zm. ?), artystka ┼Ťpiewaczka, pedagog, 1929-39 profesor Pa┼ästwowego Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, wyst─Öpowa┼éa na koncertach i w operze warszawskiej, po wojnie ponownie pedagog muzyczny, m.in. ustawi┼éa g┼éos i nauczy┼éa prawdziwej sztuki Henryka Grychnika, jednego z naj┼Ťwietniejszych polskich tenor├│w; Krzysztof Cwynar (ur. 1942), piosenkarz i kompozytor, wielokrotny uczestnik Festiwalu Piosenki ┼╗o┼énierskiej w Ko┼éobrzegu; Andrzej D─ůbrowski (ur. 1938), muzyk, piosenkarz, wokalista jazzowy, perkusista, kompozytor; dziennikarz, fotografik, autor tekst├│w piosenek, a tak┼╝e kierowca rajdowy (wicemistrz Polski w rajdach samochodowych w 1957); Ludwik Gieryng (1867-1923), organista i kompozytor; uko┼äczy┼é Konserwatorium Warszawskie; 1882-86 organista w ko┼Ťcio┼éach wile┼äskich: podominika┼äskim ┼Ťw. Ducha 1882-86 i od 1886 w ko┼Ťciele akademickim ┼Ťw. Jana, nauczyciel ┼Ťpiewu w polskim gimnazjum im. J. Lelewela w Wilnie, kompozycje: operetka S┼éowiczek (wystawiona w teatrze muzycznym w Wilnie), msze ┼╝a┼éobne, pie┼Ťni religijne, pie┼Ťni ┼Ťwieckie do s┼é├│w Adama Mickiewicza i Marii Konopnickiej, marsze; Jerzy Godziszewski (ur. 1935), pianista (jego szeroki repertuar koncertowy obejmuje m.in. utwory Chopina, Maurice Ravela, Karola Szymanowskiego, Oliviera Messiaena, Claude Debussy, Sergiusza. Prokofiewa i Aleksandra Skriabina), koncertuje w kraju od 1951 i za granic─ů od 1960, wyr├│┼╝niony na VI Mi─Ödzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie 1960; bra┼é udzia┼é w festiwalach muzycznych w kraju (m.in. Festiwal Pianistyki Polskiej w S┼éupsku - wielokrotnie) i za granic─ů: Maria┼äskie ┼üa┼║nie (Czechy) i Gaming (Austria); juror Konkursu im. Karola Szymanowskiego - ┼ü├│d┼║ 1983 i Konkursu im. Ignacego Paderewskiego - Bydgoszcz 1986; profesor Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szkole Muzycznej we Wroc┼éawiu 1967-77 i od 1978 w Akademii Muzycznej w Bydgoszczy; liczne nagrania p┼éytowe i dla Polskiego Radia i Telewizji; Stanis┼éaw Gruszczy┼äski (1891-1959), ┼Ťpiewak operowy (tenor), solista Opery Warszawskiej, wyst─Öpowa┼é go┼Ťcinnie na licznych scenach operowych Europy: w Niemczech, W┼éoszech (m.in. La Scala w Mediolanie), Jugos┼éawii, Hiszpanii, Czechos┼éowacji i in., w swoim repertuarze mia┼é ok. 60 partii operowych; Adam Hryszkiewicz (1883- po 1961), 1961; mistrz instrument├│w muzycznych; do 1914 praktykant w fabryce instrument├│w muzycznych w Tule (Rosja); w okresie mi─Ödzywojennym prowadzi┼é w┼éasny warsztat w Wilnie, wyrabiaj─ůcy przede wszystkim doskona┼ée mandoliny, gitary, ba┼éa┼éajki i akordeony, na zam├│wienia nap┼éywaj─ůce z ca┼éej Polski, kt├│ry w 1945 przeni├│s┼é si─Ö wraz z warsztatem do Szczecina; Piotr Jugo de Grodnicki (1912-1977); adwokat, muzyk, po wojnie zdecydowa┼é si─Ö na pozostanie w Wilnie, gdzie by┼é wyk┼éadowc─ů historii muzyki i historii sztuki na Uniwersytecie w Wilnie, a nast─Öpnie profesorem Konserwatorium Muzycznego w A┼éma-Ata (Kazachstan), wr├│ci┼é do Polski podczas drugiego wysiedlania Polak├│w z ZSRR (1957-58), laureat licznych nagr├│d muzycznych; W┼éadys┼éaw Kalinowski (1880-1951), muzyk, organista, wirtuoz gry organowej, 1908-11 organista i dyrygent ch├│ru ko┼Ťcielnego w Bia┼éymstoku, 1912-46 organista i dyrygent ch├│ru katedralnego w Bazylice Wile┼äskiej, wyk┼éadowca i dyrektor Szko┼éy Organistowskiej im. J. Montwi┼é┼éa i profesor w Konserwatorium Wile┼äskim, 1928-39 dyrektor najlepszego wile┼äskiego ch├│ru "Echo", d┼éugoletni dyrektor Zwi─ůzku Ch├│r├│w w Wilnie, w ci─ůgu 35-letniej dzia┼éalno┼Ťci w Wilnie zas┼éu┼╝y┼é si─Ö tak┼╝e dla rozwoju kultury ┼Ťpiewaczej tego miasta, po wojnie organista w katedrze w ┼üom┼╝y; Halina Kalmanowicz (1914-1942), polska pianistka pochodzenia ┼╝ydowskiego, studiowa┼éa w konserwatoriach w Wilnie i Warszawie, w klasie fortepianu u Zbigniewa Drzewickiego oraz w Wiedniu, w 1937 wzi─Ö┼éa udzia┼é w III Mi─Ödzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie, na kt├│rym zdoby┼éa XIII nagrod─Ö, aktywnie koncertowa┼éa na terenie Polski oraz bra┼éa udzia┼é w koncertach organizowanych przez Polskie Towarzystwo Muzyki (w jej repertuarze by┼éy utwory m.in. Karola Szymanowskiego i Fryderyka Chopina); Bernard ┼üadysz (ur. 1922), artysta ┼Ťpiewak (bas-baryton), uko┼äczy┼é Pa┼ästwow─ů Wy┼╝sz─ů Szko┼é─Ö Muzyczn─ů w Warszawie u Filipowicza, podczas II wojny ┼Ťwiatowej, w latach 1942-44, ┼╝o┼énierz Armii Krajowej na Wile┼äszczy┼║nie (pseud. Janosik), 1946-51 solista-┼Ťpiewak w Centralnym Zespole Artystycznym Wojska Polskiego, 1950-80 solista-┼Ťpiewak Opery Warszawskiej, nast─Öpnie Teatru Wielkiego w Warszawie, 1956 uzyska┼é I nagrod─Ö na ┼Ťwiatowym konkursie ┼Ťpiewaczym w Vercelli (W┼éochy); wyst─Öpowa┼é za granic─ů, m.in. w Niemczech, Anglii, W┼éoszech, Izraelu, Czechos┼éowacji, W─Ögrzech, Bu┼égarii, Zwi─ůzku Sowieckim, Chinach, Korei, Albanii; role operowe, m.in.: Kr├│l Filip i Inkwizytor Don Carlos, Procid Nieszpory sycylijskie, Gwardian Moc przeznaczenia, Sparafucil Rigoletto, Ramfis Aida, Kr├│l Rene Jolanta, Gremin Eugeniusz Oniegin, rola tytu┼éowa Borys Godunow, Kanczak Knia┼║ Igor, Leporello Don Juan, rola tytu┼éowa Maestro di Capella, Sko┼éuba Straszny dw├│r, Mefisto Faust; wykonawca pie┼Ťni solowych S. Moniuszki, F. Schuberta, R. Schumanna i in.;
Leon Markiewicz (ur. 1928), muzykolog, publicysta muzyczny, popularyzator muzyki, pedagog, 1973-84 docent i od 1984 profesor Akademii Muzycznej w Katowicach, 1975-79 prorektor, 1979-81 rektor; 1978-91 profesor Wy┼╝szej Szko┼éy Pedagogicznej w Cz─Östochowie: 1983 wicedyrektor i 1985-91 dyrektor Instytutu Wychowania Muzycznego; 1973-74 redaktor naczelny Naczelnej Redakcji Muzycznej TVP; 1979-84 redaktor naczelny "Poradnika Muzycznego"; 1971-76 i 1981-85 wiceprzewodnicz─ůcy Zarz─ůdu G┼é├│wnego Stowarzyszenia Polskich Artyst├│w Muzyk├│w; cz┼éonek Mi─Ödzynarodowego Stow. Muzykolog├│w; J├│zef Patkowski (1929-2005), muzykolog i tw├│rca muzyki filmowej, zas┼éu┼╝ony dla rozwoju polskiej muzyki elektro-akustycznej, 1957-85 tw├│rca i kierownik Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia w Warszawie (jedno z pierwszych w Europie studio muzyki elektronowej), od 1974 docent na Wydziale Teorii Muzyki Akademii Muzycznej w Krakowie, 1959-69 wsp├│┼éredaktor i autor cyklu audycji radiowych "Horyzonty muzyki", 1971-79 konsultant muzyczny w Wytw├│rni Film├│w Dokumentalnych w Warszawie, od 1966 cz┼éonek kolegium redakcyjnego "Res Facta", od 1960 cz┼éonek i w latach 1974-79 przewodnicz─ůcy komisji programowej Mi─Ödzynarodowych Festiwali Muzyki Wsp├│┼éczesnej "Warszawska Jesie┼ä"; 1979-85 prezes Zarz─ůdu G┼é├│wnego Zwi─ůzku Kompozytor├│w Polskich, cz┼éonek Polskiej Rady Muzycznej oraz od 1975 cz┼éonek Sekretariatu Europejskiej Grupy Regionalnej Mi─Ödzynarodowej Rady Muzycznej UNESCO, wsp├│┼éautor (z Krzysztofem Szlifiarskim) muzyki do film├│w kr├│tkometra┼╝owych; Zofia Rabcewiczowa (1870-1947), utalentowana pianistka, studiowa┼éa gr─Ö fortepianow─ů w konserwatorium w Petersburgu u A.G. Rubinsteina; od 1890 koncertowa┼éa w wielu krajach, g┼é├│wnie w Rosji, Niemczech i Austrii oraz Polsce, 1923-28 profesor Konserwatorium Warszawskiego; 1945-46 uczy┼éa w Wy┼╝szej Szkole Muzycznej im. F. Chopina w Milan├│wku; Ada (w┼éa┼Ťc. Adriana) Rusowicz (1944-1991), wokalistka popularnego zespo┼éu Niebiesko-Czarni, w 1968 zdoby┼éa tytu┼é najpopularniejszej wokalistki roku, 1968-70 wraz z Niebiesko-Czarnymi koncertowa┼éa we Francji, Belgii, Jugos┼éawii, Finlandii i RFN, zesp├│┼é Niebiesko-Czarni reaktywowa┼é si─Ö w 1992 z okazji koncertu po┼Ťwi─Öconego pami─Öci Ady Rusowicz;
Wac┼éawa Sakowicz r├│wnie┼╝ jako Wac┼éawa Cumft-Sakowiczowa (1896-1987), pianistka, kameralistka, pedagog, wyk┼éadowca w Konserwatoriach Muzycznych w Warszawie i Wilnie, gdzie pracowa┼éa tak┼╝e w Pa┼ästwowej Szkole Specjalnej dla Niewidomych, a w latach 1946-76 w Pa┼ästwowej Szkole Muzycznej II st. W Cz─Östochowie, wykszta┼éci┼éa grono znanych w kraju i za granic─ů muzyk├│w, m.in. dyrygenta Tomasza Bugaja, kompozytora Wojciecha ┼üukaszewskiego, pianistk─Ö Zofi─Ö Miller;
Tadeusz Suchocki (1927-2015), pianista i kompozytor, wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel s┼éynnego, jazzowego "Klubu Meloman├│w" przy Polskiej YMCA w ┼üodzi, 1951-62 - pedagog, ch├│rmistrz oraz dyrygent Zespo┼éu Pie┼Ťni i Ta┼äca "Mazowsze", kierownik muzyczny i akompaniator kabaret├│w Szpak 1959-62 i Dudek 1965-75, od 1956 sta┼éy wsp├│┼épracownik radia i telewizji, komponowa┼é piosenki (Statek do M┼éocin, Taks├│wkarz Warszawski) , muzyk─Ö filmow─ů (Lata dwudzieste, lata trzydzieste), teatraln─ů i ma┼ée formy instrumentalne; Aleksander Robert Szeliga-Szeligowski (1934-1993), kompozytor i pedagog, wyk┼éadowca w Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szkole Muzycznej w Poznaniu, asystent dyrygenta Filharmonii Pozna┼äskiej, wsp├│┼épracownik TVP Pozna┼ä, cz┼éonek zarz─ůdu pozna┼äskiego oddzia┼éu Zwi─ůzku Kompozytor├│w Polskich, autor licznych kompozycji m.in. na fortepian, ch├│ry ┼╝e┼äskie i mieszane i innych; Mateusz ┼Üwi─Öcicki (1933-1985), kompozytor, pianista, krytyk muzyczny; uko┼äczy┼é Uniwersytet Warszawski; od 1954 wsp├│┼épracowa┼é z Polskim Radiem, m.in. audycje Ze ┼Ťwiata jazzu 1957-65, Kontrowersje i kontrasty 1967-71; 1963 inicjator dorocznego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu; wsp├│┼épraca z teatrami eksperymentalnymi "Centon" 1964-66 i "Format" 1972-74; 1974 wyst─Öpowa┼é w USA; od 1973 wyk┼éadowca Akademii Muzycznej w Warszawie; 1979-81 wiceprezes i 1981-85 prezes Zwi─ůzku Autor├│w i Kompozytor├│w Rozrywkowych; cz┼éonek: International Jazz Federation, International Society for Music Education, International Jazz Federation Inc. w Nowym Jorku; 1971 otrzyma┼é nagrod─Ö na Festiwalu im. Augustina Lara w Meksyku; tw├│rczo┼Ť─ç kompozytorska: debiut: ilustracja muzyczna do sztuki Jonasz i B┼éazen 1959, Tryptyk jazzowy na kwartet smyczkowy i combo jazzowe 1962, La Giraffe enflamee na orkiestr─Ö symfoniczn─ů i saksofon altowy 1963, oratorium radiowe: Mury Jerycha 1966, Wariacja na temat koncertu skrzypcowego A-moll Mendelssohna, symultan na 6 grup wykonawc├│w 1969, 60 utwor├│w muzycznych do spektakli teatralnych, muzyka filmowa i telewizyjna, ponad 200 utwor├│w jazzowych w stylu rock, piosenek r├│wnie┼╝ dla dzieci, romans├│w cyga┼äskich, m.in. Pod papugami, Ballada cyga┼äska, By┼é taki kto┼Ť, Przyjd┼║ w tak─ů noc, Jedziemy autostopem, w 1972 wyda┼é ksi─ů┼╝k─Ö Jazz-rytm XX w.; Romuald Twardowski, (ur. 1930), jeden z najwi─Ökszych wsp├│┼éczesnych kompozytor├│w polskich, profesor w Akademii Muzycznej w Warszawie, 1969-71 prezes Oddzia┼éu Warszawskiego Zwi─ůzku Kompozytor├│w Polskich, cz┼éonek Zarz─ůdu G┼é├│wnego ZKP, otrzyma┼é wiele nagr├│d w konkursach kompozytorskich w kraju i za granic─ů; tw├│rczo┼Ť─ç Twardowskiego obejmuje: kompozycje na orkiestr─Ö, m.in. Antyfony 1961 (I nagroda w konkursie m┼éodych kompozytor├│w polskich 1961, II miejsce na Tribune Int. des Compositeurs UNESCO - Pary┼╝ 1963), Tryptyk Mariacki na orkiestr─Ö smyczkow─ů 1973, kompozycje na skrzypce i orkiestr─Ö, m.in. Koncert staropolski 1986, muzyk─Ö wokalno-instrumentaln─ů, m.in. Oda do m┼éodo┼Ťci 1969 (III nagroda w mi─Ödzynarodowym konkursie kompozytorskim w Skopje w Macedonii 1969), balety i opery, m.in. balety Nagi ksi─ů┼╝─Ö 1960 i Pos─ůgi czarnoksi─Ö┼╝nika 1963 (Grand Prix w konkursie kompozytorskim w Monako 1965), opera w 4 aktach Cyrano de Bergerac 1962, dramaty muzyczne, m.in.. Lord Jim 1973 (Grand Prix w konkursie kompozytorskim w Monako 1973), muzyk─Ö fortepianow─ů, m.in. Weso┼ée miasteczko 1984, Symfonie dzwon├│w 1991, muzyk─Ö ch├│raln─ů, m.in. Sonetti di Petrarca 1965 (I nagroda w konkursie kompozytorskim XX Pra┼╝ske Jaro - Praga 1966), Alleluja (II nagroda w konkursie w Tours we Francji 1991); Stanis┼éaw W─Ös┼éawski (1896, zm. po 1 IX 1939), mgr praw, muzyk, kompozytor; studiowa┼é prawo i muzyk─Ö w Moskwie; jeden z za┼éo┼╝ycieli harcerstwa polskiego w Wilnie, radca prawny m. Wilna; referent muzyczny Polskiego Radia Wilno; 1934-39 prezes Polskiej Macierzy Szkolnej; cz┼éonek zarz─ůdu Towarzystwa Filharmonicznego; jeden z za┼éo┼╝ycieli i prezes wile┼äskiego Zwi─ůzku Towarzystw ┼Üpiewaczych; prezes oddzia┼éu wile┼äskiego Towarzystwa Muzyki Wsp├│┼éczesnej; cz┼éonek zarz─ůdu Rady Wile┼äskich Zrzesze┼ä Artystycznych; od 1921 sprawozdawca muzyczny "Dziennika Wile┼äskiego" i wsp├│┼épracownik dziennika wile┼äskiego "S┼éowo", "Dziennika Wile┼äskiego", "Gazety Warszawskiej" i "Muzyki"; autor kompozycji muzycznych, m.in.: pie┼Ťni na fortepian do s┼é├│w Rilkego, K. I┼é┼éakowicz├│wny, M. Jasnorzewskiej i Kochanowskiego oraz drobnych utwor├│w fortepianowych; Aleksander Wili┼äski, (1869 - ok. 1941), ┼Ťpiewak, dyrygent, kompozytor; uko┼äczy┼é konserwatorium muzyczne w Moskwie, wyst─Öpowa┼é w Moskwie, Petersburgu, Pary┼╝u, Londynie, podczas I wojny ┼Ťwiatowej odby┼é tournee po krajach Dalekiego Wschodu, od 1918 dyrygent polskich teatr├│w w Wilnie - Nowoczesny i "Lutnia" w Wilnie, w 1921 Teatru Nowego w Warszawie, 1922-26 Teatr├│w Miejskich w Wilnie; 1926-28 Teatru Nowo┼Ťci w Warszawie; 1929 dyrygent operetek wystawianych w Teatrze Ateneum w Warszawie, nast─Öpnie teatr├│w w Toruniu i Bydgoszczy; 1936 dyrygent Teatru Lutnia w Wilnie, gdzie 28.3.1936 obchodzi┼é jubileusz pi─Ö─çdziesi─Öciolecia pracy; z teatrem tym wyst─Öpowa┼é latem 1936 w Krakowie; wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel Zwi─ůzku Muzyk├│w i Pracownik├│w Teatralnych w Polsce; skomponowa┼é m.in.: opery komiczne Zaza (wystawiona w 1956 w Teatrze Nowo┼Ťci w Warszawie) i Bia┼ée lilie, oper─Ö fantastyczn─ů S─ůd bog├│w, oper─Ö bohatersk─ů Rycerz Wariag, operetki Kaprys miliarderki, Miss Europa, Kapitan kr├│lewskiej gwardii i Pot─Öga mi┼éo┼Ťci oraz szereg pie┼Ťni, romans├│w i ilustracji muzycznych; Natasza Zylska (prawdziwe nazwisko Zygelman, 1933-1995), polska piosenkarka pochodzenia ┼╝ydowskiego, jedna z najpopularniejszych artystek lat 50., ┼Ťpiewa┼éa takie przeboje jak: Kasztany, Mexicana, Czekolada, Baja Bongo, Piotru┼Ť, wyst─Öpowa┼éa m.in. ze lwowianinem Januszem Gniatkowskim, tworz─ůc - jak to m├│wili duet wile┼äsko-lwowski; Jadwiga ┼╗y┼ékowa (1892-1971), muzyk, pianistka, pedagog, uko┼äczy┼éa konserwatorium w Petersburgu; 1910-21 nauczycielka muzyki i ┼Ťpiewu w II Polskiej Szkole Pracy w Petersburgu; 1921-27 prowadzi┼éa klas─Ö fortepianu w Konserwatorium w Wilnie; 1927-39 nauczycielka muzyki i ┼Ťpiewu w gimnazjach im. E. Orzeszkowej i A. Czartoryskiego w Wilnie; prowadzi┼éa ch├│r "Orzech├│wek", zdobywaj─ůcy pierwsze miejsca w konkursach "┼Üwi─Öta Pie┼Ťni" organizowanych w Wilnie; koncertowa┼éa jako wokalistka; jej repertuar obejmowa┼é pie┼Ťni F. Chopina, S. Moniuszki, F. Schuberta i in.; po wojnie nauczycielka w Pa┼ästwowej Szkole Muzycznej w Bydgoszczy.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

24 Kwietnia 1784 roku
Zmarł Franciszek Bohomolec, polski komediopisarz, publicysta (ur. 1720)


24 Kwietnia 2015 roku
Zmarł Władysław Bartoszewski, publicysta, pisarz, POlityk. Więzień Auschwitz, żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego (ur. 1922)


Zobacz wi─Öcej