Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 28.05.22 - 23:17     Czytano: [195]

Polacy na Tajwanie


Tajwan to najwi─Öksza wyspa chi┼äska na Oceanie Spokojnym, kt├│r─ů oddziela od Chin kontynentalnych szeroka na oko┼éo 150 km Cie┼Ťnina Tajwa┼äska. Jej obszar wynosi 35 670 km kw. Wraz z 13 ma┼éymi wysepkami tworzy prowincj─Ö Chin o ┼é─ůcznej powierzchni 35 961 km kw., kt├│r─ů w po┼éowie XX wieku zamieszkiwa┼éo 6 084 000 ludzi, w 1965 roku 12,6 mln ludzi, a w 1999 roku oko┼éo 22 mln ludzi. Ponad 95 procent ludno┼Ťci stanowi─ů Chi┼äczycy, a j─Özykiem urz─Ödowym jest j─Özyk chi┼äski w dialekcie mandary┼äskim, chocia┼╝ oko┼éo 70 procent ludno┼Ťci m├│wi dialektem Min. Po┼éowa ludno┼Ťci wyznaje chi┼äski taoizm, oko┼éo 43 procent buddyzm, a reszt─Ö stanowi─ů chrze┼Ťcijanie, w tym 325 000 katolik├│w. Stolic─ů prowincji/kraju jest Taipei, licz─ůcy prawie 3 miliony mieszka┼äc├│w.

Chi┼äczycy podbili wysp─Ö w latach 605-06 i od tego czasu by┼éa ona cz─Ö┼Ťci─ů Chin (formalnie od XIII w.), chocia┼╝ w okresach os┼éabienia w┼éadzy centralnej ┼é─ůcz─ůce je wi─Özy z Pekinem s┼éab┼éy. W 1683 r. ostatecznie w┼é─ůczono Tajwan do Cesarstwa Chi┼äskiego, kt├│rego by┼é cz─Ö┼Ťci─ů sk┼éadow─ů do 1895 r. W latach 1895-1945 Tajwan okupowa┼éa Japonia. Po kl─Ösce Japonii w II wojnie ┼Ťwiatowej Tajwan zosta┼é przywr├│cony Chinom, o czym zadecydowali Roosevelt, Churchill i Stalin.

W 1949 r., w wyniku przegranej wojny domowej z komunistami, dowodzonymi przez Mao Tse-tunga, kt├│rego wspiera┼é Zwi─ůzek Sowiecki, na Tajwan uda┼éy si─Ö resztki narodowych wojsk chi┼äskich oraz prezydent Chin od 1948 r. Czang Kai-szek, jak r├│wnie┼╝ 2 miliony uchod┼║c├│w. Komuni┼Ťci nie opanowali Tajwanu, co spowodowa┼éo powstanie na Tajwanie drugiego pa┼ästwa chi┼äskiego pod nazw─ů Republika Chi┼äska - Chiny Narodowe, kt├│re istnieje po dzi┼Ť dzie┼ä. Jednak komunistyczny rz─ůd w Pekinie uwa┼╝a Tajwan za zbuntowan─ů prowincj─Ö Chin, o┼Ťwiadczaj─ůc, ┼╝e nigdy nie zrezygnuje z jej "wyzwolenia". Dlatego stosunki Taipei z Pekinem s─ů bardzo napi─Öte. Obie strony zgadzaj─ů si─Ö jednak z by┼éym prezydentem Stan├│w Zjednoczonych Billem Clintonem, kt├│ry powiedzia┼é, ┼╝e obie strony w przypadku konfliktu "mia┼éyby zbyt wiele do stracenia".

Pierwszym Polakiem, kt├│ry przebywa┼é na Tajwanie (├│wczesnej Formozie) by┼é prawdopodobnie polski misjonarz - jezuita Wojciech M─Öci┼äski (1601-1643). W czerwcu i lipcu 1636 r. p┼éyn─ů┼é w konwoju kilku statk├│w portugalskich udaj─ůcych si─Ö z portugalskiego Goa (na P├│┼éwyspie Indyjskim) do portugalskiego Makau w Chinach po┼éudniowo-wschodnich nad Morzem Po┼éudniowochi┼äskim. Ju┼╝ niedaleko Makau, pod koniec lipca, na konw├│j ten napad┼éy okr─Öty holenderskie i M─Öci┼äski dosta┼é si─Ö do niewoli. Holendrzy (wyznawcy kalwinizmu) odes┼éali go wraz z innymi wzi─Ötymi do niewoli lud┼║mi do swojej faktorii na Tajwanie, gdzie w okropnych warunkach by┼é trzymany od sierpnia 1636 do stycznia 1637 r. M─Öci┼äski wraz z innymi towarzyszami podr├│┼╝y by┼é trzymany w stajni, a karmiono ich st─Öch┼éym ry┼╝em i zaczynaj─ůcymi si─Ö psu─ç warzywami i mi─Ösem. Jego sytuacja poprawi┼éa si─Ö znacznie od kiedy, jako znawca zi├│┼é, wyleczy┼é z ci─Ö┼╝kiej choroby syna gubernatora faktorii. W styczniu 1637 roku postanowiono przetransportowa─ç wi─Ö┼║ni├│w do holenderskiej Batawii (Jawa). Kiedy statek zatrzyma┼é si─Ö w Kochinchinie, M─Öci┼äski, kt├│remu pozwolono wyj┼Ť─ç na l─ůd, zmyli┼é czujno┼Ť─ç Holendr├│w i schroni┼é si─Ö w pobliskim domu misyjnym. Sta┼é si─Ö ponownie wolnym cz┼éowiekiem i uda┼é si─Ö do Makau. M─Öci┼äski zostawi┼é nam pierwszy polski opis Tajwanu. Zgin─ů┼é ┼Ťmierci─ů m─Öczennika za wiar─Ö w Japonii w 1643 r. Do Polski wiadomo┼Ť─ç o jego ┼Ťmierci dotar┼éa w 1647 r. i wywar┼éa wielkie wra┼╝enie. W 1672 r. ukaza┼é si─Ö w Krakowie pierwszy ┼╝ywot M─Öci┼äskiego pt. "Szkar┼éatna r├│┼╝a boskiego raju, to jest ┼╝ywot i ┼Ťmier─ç ┼Ťwi─ůtobliwej pami─Öci X. Wojciecha M─Öci┼äskiego S.J.". O jego pobycie na Tajwanie pisa┼é Marcin Czermi┼äski w szkicu "Formoza" w numerze 15 z 1896 "Misji Katolickich".

Wojciech M─Öci┼äski by┼é na przeci─ůg p├│┼étora wieku jedynym ogniwem, ┼é─ůcz─ůcym Polsk─Ö z Tajwanem. Kolejnym Polakiem na Tajwanie by┼é Maurycy Beniowski (1746-1786), uczestnik konfederacji barskiej. Wzi─Öty do niewoli przez Rosjan, zosta┼é zes┼éany w 1770 r. do Kazania, a po nieudanej pr├│bie ucieczki, z rozkazu carycy Katarzyny II, zosta┼é deportowany do Bolszeriecka na Kamczatk─Ö. Jego wsp├│┼étowarzyszami niedoli w Bolszeriecku byli Polacy L. Bielski i kapitan W.A. Straszewski, kt├│ry zosta┼é wzi─Öty do niewoli jednocze┼Ťnie z Beniowskim. Tak┼╝e i na Kamczatce od samego pocz─ůtku Beniowski, podobnie jak i jego wsp├│┼étowarzysze niedoli w liczbie 56, my┼Ťleli o ucieczce. W najdrobniejszych szczeg├│┼éach obmy┼Ťli┼é sw├│j odwa┼╝ny i ryzykowny plan, kt├│ry przewidywa┼é powstanie w Bolszeriecku, zg┼éadzenie rosyjskiego naczelnika Kamczatki Ni┼éowa i za┼éogi rosyjskiej oraz opanowanie przyby┼éego do portu statku. Wszystko to uda┼éo si─Ö i 12 maja 1771 r. Beniowski wraz z innymi towarzyszami niedoli opu┼Ťcili Bolszerieck na statku "┼Üw. Piotr i Pawe┼é", staj─ůc si─Ö ponownie wolnymi lud┼║mi. P┼éyn─Öli ku wolnemu ┼Ťwiatu, a droga ich prowadzi┼éa wzd┼éu┼╝ Wysp Kurylskich, brzeg├│w Japonii przez Formoz─Ö (Tajwan), by 23 wrze┼Ťnia 1771 r. szcz─Ö┼Ťliwie dop┼éyn─ů─ç do portugalskiego portu Makau na wybrze┼╝u chi┼äskim.

O ┼Ťmia┼éym wyczynie Beniowskiego sta┼éo si─Ö g┼éo┼Ťno w ┼Ťwiecie. Duval skomponowa┼é oper─Ö, Kotzeube napisa┼é dramat, Jean Paul, Muhlbach, Joka (W─Ögier) i Sieroszewski powie┼Ťci, a Juliusz S┼éowacki jeden z najpi─Ökniejszych swoich utwor├│w - poemat "Beniowski" (1840-46), t┼éumaczony na j─Özyki: francuski, ukrai┼äski i rosyjski, a we fragmentach na czeski, s┼éowe┼äski i w┼éoski. Pami─Ötniki Beniowskiego, pisane po francusku, ukaza┼éy si─Ö po polsku w 1797 r., a wcze┼Ťniej po angielsku (1790), francusku (1791), niemiecku (1791, wiele wyda┼ä), holendersku (1791), szwedzku (1791) i wreszcie po czesku (1807). Pami─Ötniki Beniowskiego, dzisiaj znajduj─ůce si─Ö w British Museum w Londynie, m├│wi─ů sporo o Formozie, zawieraj─ůc szereg informacji, kt├│re, jak np. rzekome opanowanie przez niego wyspy, by┼éy pisane zapewne w jednym tylko celu: aby zainteresowa─ç wysp─ů Francj─Ö. Z drugiej strony w─ůtki tajwa┼äskie w jego pami─Ötnikach potwierdzaj─ů pi─Ökno i bogactwo wyspy oraz jego t─Ösknot─Ö do niej. Chcia┼é na ni─ů wr├│ci─ç i na niej ┼╝y─ç.

Dwucz─Ö┼Ťciowa powie┼Ť─ç Sieroszewskiego: "Beniowski" (Warszawa 1916) i "Ocean" (Warszawa 1917) opowiada o ucieczce Maurycego Beniowskiego z Kamczatki do Makau. Autor przedstawia go jako wz├│r cz┼éowieka odwa┼╝nego, rzucaj─ůcego wyzwanie niebezpiecze┼ästwom i obdarzonego nieprzeci─Ötnym zmys┼éem organizacyjnym. W┼éa┼Ťnie takie charaktery by┼éy, zdaniem pisarza, potrzebne ├│wczesnej Polsce.

Beniowski opu┼Ťci┼é Makau 11 stycznia 1772 by 19 lipca 1772 r. przyby─ç do Port Louis we Francji, gdzie postanowi┼é osi─ů┼Ť─ç na sta┼ée, wobec niemo┼╝no┼Ťci powrotu do Polski. Jego wyczyny i opisy kraj├│w Dalekiego Wschodu sprawi┼éy, ┼╝e minister ks. d Aiguillion przyj─ů┼é go do s┼éu┼╝by francuskiej w charakterze pu┼ékownika. Beniowski chcia┼é zainteresowa─ç Pary┼╝ Formoz─ů (Tajwanem), rz─ůd jednak postanowi┼é go wys┼éa─ç na Madagaskar, w celu podporz─ůdkowania Francji tej wyspy na Oceanie Indyjskim. Po Beniowskim na Tajwanie nie by┼éo Polak├│w prawie przez p├│┼étora wieku.

Do 1895 r. Tajwan by┼é dla przeci─Ötnego Polaka prawdziwym terra incognita. Tote┼╝ kiedy Japonia w 1895 r. zaj─Ö┼éa wysp─Ö w wyniku wojny z Chinami i o wyspie si─Ö m├│wi┼éo i pisa┼éo w komunikatach prasowych, redaktor krakowskich "Misji Katolickich" ks. Marcin Czermi┼äski, pragn─ůc odkry─ç Polakom ten "l─ůd", zamie┼Ťci┼é w swoim pi┼Ťmie (nr 15/1896) obszerny szkic o wyspie. Zapewne pierwszy tak obszerny w pi┼Ťmiennictwie polskim.

Przy┼é─ůczenie Tajwanu do Japonii zapocz─ůtkowa┼éo nowy kontakt Polak├│w z wysp─ů. Od 1895 r. na Tajwan przybywali od czasu do czasu pojedynczy lub w ma┼éych grupkach Polacy. Byli to uciekinierzy z Rosji carskiej, a przede wszystkim uchod┼║cy z ogarni─Ötej wojn─ů domow─ů bolszewickiej Rosji w latach 1918-22. Ich pobyt na Tajwanie by┼é tymczasowy. St─ůd na wyspie nigdy nie powsta┼éo nawet najskromniejsze zorganizowane ┼╝ycie wsp├│lnoty polskiej. W┼Ťr├│d uciekinier├│w z Chin kontynentalnych w 1949 r. znalaz┼éo si─Ö kilku Polak├│w, m.in. dw├│ch kap┼éan├│w katolickich oraz dyplomata polski (m.in. w latach 1944-1945 charge d affaires Ambasady RP przy chi┼äskim rz─ůdzie narodowym w Czunkingu), a nast─Öpnie znany dzia┼éacz Polonii szanghajskiej Jan Fryling (1891-1977).

Bardzo niewielu Polak├│w przyje┼╝d┼╝a┼éo na Tajwan w latach 1949-89. Z komunistycznej Polski by┼éo to niemo┼╝liwe, a z Zachodu by┼éo na wysp─Ö bardzo daleko. Nie jest wykluczone, ┼╝e mo┼╝e by┼éem pierwszym Polakiem z paszportem PRL, kt├│ry 6 grudnia 1968 r. znalaz┼é si─Ö na ziemi tajwa┼äskiej. By┼éo to w okresie tzw. "rewolucji kulturalnej" w komunistycznych Chinach, co dodatkowo komplikowa┼éo moj─ů sytuacj─Ö. Wpuszczono mnie, po wielu tarapatach, dopiero, kiedy przekonano si─Ö, ┼╝e mieszkam na sta┼ée od prawie 5 lat w Australii i ┼╝e z komunizmem nie tylko nie mam nic wsp├│lnego, ale tak┼╝e jestem jego ofiar─ů. Ci─ůgle jestem pod wra┼╝eniem skarb├│w sztuki chi┼äskiej ze zbior├│w cesarskich, a przywiezionych tu w 1949 r., jakie widzia┼éem w pi─Öknym i bogatym w zbiory muzeum w Taipei.

Przede mn─ů, bo w 1965 r. przebywa┼é na Tajwanie przedstawiciel Polonii angielskiej Aleksander Bregman. By┼é on znanym jeszcze sprzed wojny dziennikarzem polskim o zdecydowanym obliczu antykomunistycznym. Po wojnie mieszka┼é w Londynie i by┼é zwi─ůzany z polsk─ů dzia┼éalno┼Ťci─ů niepodleg┼éo┼Ťciow─ů. Przyby┼é na Tajwan na zaproszenie rz─ůdu, a owocem tej podr├│┼╝y by┼éa wydana w Londynie w 1968 r. ksi─ů┼╝ka "Rubie┼╝e wolno┼Ťci. Reporta┼╝e z pogranicza ┼Ťwiata komunistycznego w Europie i Azji". Tytu┼éy podrozdzia┼é├│w w rozdziale o Tajwanie: "Inne, lepsze Chiny" i "Bastion wolno┼Ťci" m├│wi─ů same za siebie. Ksi─ů┼╝ka jest dzisiaj ciekawym dokumentem historycznym, szczeg├│lnie rozwa┼╝ania o wyzwoleniu Chin kontynentalnych przez tajwa┼äski bastion wolno┼Ťci i demokracji. Nie dosz┼éo do tego, jednak wolny i demokratyczny oraz bardzo dobrze prosperuj─ůcy gospodarczo Tajwan jest motorem nap─Ödowym dla wzrastaj─ůcej w si┼é─Ö opozycji antykomunistycznej na terenie Chin kontynentalnych.

Kiedy 1 pa┼║dziernika 1948 r. komuni┼Ťci proklamowali w Pekinie powstanie Chi┼äskiej Republiki Ludowej, a Czang Kai-szek instalowa┼é chi┼äski rz─ůd narodowy na Tajwanie, Polska by┼éa w niewoli moskiewskiego komunizmu. Tote┼╝ ju┼╝ 4 pa┼║dziernika 1948 r. komunistyczny rz─ůd warszawski uzna┼é rz─ůd Chi┼äskiej Republiki Ludowej i nawi─ůza┼é z Pekinem stosunki dyplomatyczne. Od 1951 r. Warszawa sk┼éada┼éa corocznie na sesji Zgromadzenia Og├│lnego Organizacji Narod├│w Zjednoczonych wniosek o uznanie prawa rz─ůdu ChRL do wy┼é─ůcznego reprezentowania Chin w ONZ. Tym samym Polska Ludowa sta┼éa si─Ö naturalnym wrogiem Chin Narodowych. I tylko z tego powodu 4 pa┼║dziernika 1953 r. kanonierka Chin Narodowych zatrzyma┼éa w Cie┼Ťninie Tajwa┼äskiej polski statek handlowy "Praca" p┼éyn─ůcy do chi┼äskiego portu Tsing-tao, kt├│ry nast─Öpnie zmusi┼éa do zawini─Öcia do portu na Tajwanie. Drugi taki sam wypadek mia┼é miejsce 13 maja 1954 r., a dotyczy┼é polskiego statku handlowego "Prezydent Gottwald".

Oczywi┼Ťcie Polska Ludowa nie utrzymywa┼éa ┼╝adnych kontakt├│w z Chinami Narodowymi. Pewne o┼╝ywienie kontakt├│w nast─ůpi┼éo w latach 80. Wcze┼Ťniej wyj─ůtek stanowi┼éy sporadyczne prywatne kontakty sportowe i kulturalne. I tak np. wyr├│┼╝nienie na X Konkursie Chopinowskim w Warszawie w 1980 r. otrzyma┼é chi┼äski pianista z Tajwanu Hung Kuan Czen. Mo┼╝na tu doda─ç, ┼╝e zakochani w muzyce Chopina Tajwa┼äczycy powo┼éali na patrona swego Towarzystwa im. Chopina polsk─ů pianistk─Ö i pedagoga oraz znanego propagatora muzyki Chopina w ┼Ťwiecie, dzia┼éaj─ůc─ů po wojnie w Anglii, Stefani─Ö Niekraszow─ů (1886-1973). Znany polski muzyk organista Marek Kudlicki koncertowa┼é w National Concert Hall w Taipei w 1985 r. W tym samym roku wyst─Öpowa┼é na Tajwanie znany polski dyrygent Jerzy Kurczewski. Natomiast profesor Politechniki Gda┼äskiej Zdzis┼éaw Sikorski, zajmuj─ůcy si─Ö technologi─ů ┼╝ywno┼Ťci, w latach 80. by┼é profesorem wizytuj─ůcym w National Taiwan Ocean University w Keelung.

Z innych powi─ůza┼ä kulturalnych na uwag─Ö zas┼éuguje wydanie na Tajwanie w 1982 r. w t┼éumaczeniu na j─Özyk chi┼äski ksi─ů┼╝ki znanego polskiego krytyka komunizmu Leopolda Tyrmanda pt. "Notatnik dyletanta".

Spo┼Ťr├│d 122 absolwent├│w sinologii Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego, kt├│rzy obronili prace magisterskie w latach 1951-1992, tylko jedna osoba - Halina Mludzik - zaj─Ö┼éa si─Ö sprawami Tajwanu: w 1973 r. obroni┼éa prac─Ö "Polityczne dzieje Tajwanu w wiekach XVII-XIX".

Zmian─Ö w dziedzinie obop├│lnych kontakt├│w mi─Ödzy Polsk─ů a Tajwanem przyni├│s┼é dopiero upadek komunizmu w Polsce w 1989 r. Polska sta┼éa si─Ö w├│wczas krajem i spo┼éecze┼ästwem otwartym na ca┼éy ┼Ťwiat, a wi─Öc tak┼╝e i na Tajwan. O tym kraju zacz─Öto organizowa─ç liczne odczyty, popularyzuj─ůce go. Warto w tym miejscu odnotowa─ç odczyt dr-a ┼╗on Czuam Wu w Klubie im. W. Pietrzaka w Warszawie 10 marca 1995 r. pt. "Tajwan jako alegoryczny smok Dalekiego Wschodu naszych czas├│w".

Polska, pomimo upadku komunizmu w naszym kraju, pozosta┼éa nadal silnie zwi─ůzana w r├│┼╝nych dziedzinach z kontynentalnymi Chinami. St─ůd Warszawa nie nawi─ůza┼éa stosunk├│w dyplomatycznych z Republik─ů Chi┼äsk─ů. Ju┼╝ rz─ůd Tadeusza Mazowieckiego przyst─ůpi┼é do nawi─ůzania pierwszych kontakt├│w z Tajwanem. Od 1993 r. dzia┼éaj─ů na Tajwanie polskie biura handlowe i wsp├│┼épracy gospodarczej. Tak┼╝e w Warszawie w 1993 r. otwarto Tajwa┼äskie Biuro Gospodarczo-Kulturalne Republiki Chi┼äskiej, kt├│re reprezentuje interesy tego pa┼ästwa w Polsce. Biurem tym energicznie kierowa┼é, z korzy┼Ťci─ů tak dla interes├│w polskich jak i Tajwanu, dr ┼╗on Czuam Wu (Augustine C.J. Wu). Z pocz─ůtku wydawa┼éo ono co miesi─ůc 40-60 wiz przede wszystkim polskim biznesmenom. Jednak z roku na rok zacz─Ö┼éa wzrasta─ç liczba polskich turyst├│w na Tajwanie.

Najlepiej jednak rozwija─ç si─Ö zacz─Ö┼éy kontakty ekonomiczne pomi─Ödzy Polsk─ů a Tajwanem. Ju┼╝ w 1995 r. wzajemna wymiana handlowa osi─ůgn─Ö┼éa warto┼Ť─ç ok. 400 mln dolar├│w. Polska sta┼éa si─Ö najwi─Ökszym partnerem gospodarczym Tajwanu w Europie ┼Ürodkowej. Szczeg├│lnie warszawski samorz─ůd jest zainteresowany i popiera tajwa┼äski biznes inwestycyjny w stolicy. W pa┼║dzierniku 1995 r. przebywa┼éa w Polsce liczna delegacja przedstawicieli ┼Ťwiata biznesu oraz reprezentant├│w przemys┼éu z Tajwanu, na czele z ministrem przemys┼éu Chiang P.K. oraz szefem Izby Przemys┼éowej, Koo Jeffrey L.S.

8 wrze┼Ťnia 1995 r. Warszawa i Taipei nawi─ůza┼éy wsp├│┼éprac─Ö na zasadzie miast siostrzanych. Odpowiedni─ů umow─Ö w tej sprawie podpisali prezydent Warszawy Marcin ┼Üwi─Öcicki i burmistrz stolicy Tajwanu Chen-Shui-bian. Umowa stwierdza, ┼╝e oba miasta s─ů zainteresowane wsp├│┼éprac─ů w dziedzinie handlu, przemys┼éu i kultury i maj─ů d─ů┼╝y─ç do rozwoju urbanistycznego i spo┼éecznego.

Wraz ze wsp├│┼éprac─ů gospodarczo-handlow─ů idzie w parze coraz bardziej intensywna i owocna wsp├│┼épraca kulturaln─ů mi─Ödzy Polakami i chi┼äskimi Tajwa┼äczykami. Np. zespo┼éy chi┼äskie z Taipei bra┼éy udzia┼é w festiwalu ulicznym na Trakcie Kr├│lewskim, zorganizowano tak┼╝e w Warszawie Dni Taipei. Nale┼╝y przy tym pami─Öta─ç, i┼╝ dzisiaj tylko Tajwan jest prawdziwym depozytariuszem staro┼╝ytnej kultury chi┼äskiej, nie ska┼╝onej nalecia┼éo┼Ťciami komunistycznymi i nie zniszczonej przez takie wyczyny na wielk─ů skal─Ö, jak np. tzw. "rewolucja kulturalna" na terenie Chin kontynentalnych. Z kolei w Taipei by┼éy zorganizowane Dni Warszawy, a w listopadzie 1995 r. Festiwal Kultury Polskiej, na kt├│ry uda┼éa si─Ö polska delegacja pod przewodnictwem prezydenta Warszawy Marka ┼Üwi─Öcickiego. Na Festiwal zaproszono Orkiestr─Ö Filharmonii Narodowej, laureat├│w festiwalu chopinowskiego oraz zespo┼éy folklorystyczne; brali w nim udzia┼é m.in.: A. Kulka, P. Paleczny, K. Kord. Wcze┼Ťniej odby┼é tournee na Tajwanie znany dyrygent polski Jerzy Czes┼éaw Kurczewski oraz wyst─Öpowa┼é nasz s┼éawny harcerski zesp├│┼é artystyczny "Gaw─Öda" (IX 1996). Okaza┼éo si─Ö ponownie, ┼╝e kultura polska to jest co┼Ť, czym mo┼╝na zaimponowa─ç tak┼╝e i na Tajwanie. Np. zakochanym w muzyce Chopina Chi┼äczykom, muzyk─Ö t─Ö zaprezentowa┼éa Orkiestra Filharmonii Narodowej i laureaci XIII Konkursu Chopinowskiego w Warszawie.

Po upadku komunizmu w Polsce zacz─Ö┼éy si─Ö rozwija─ç tak┼╝e kontakty polityczne mi─Ödzy Tajwanem a Polsk─ů. Np. w lipcu 1996 r. przebywa┼éa w Polsce grupa parlamentarzyst├│w z Tajwanu, a 16 lipca 1998 r. powsta┼é Polsko-Tajwa┼äski Zesp├│┼é Parlamentarny, kt├│rego przewodnicz─ůcym zosta┼é pose┼é Stefan Niesio┼éowski z AWS. Wcze┼Ťniej, bo w listopadzie 1996 r. z┼éo┼╝y┼é wizyt─Ö na Tajwanie by┼éy prezydent RP Lech Wa┼é─Ösa. Spotka┼é si─Ö on z prezydentem Tajwanu Li Teng-Huejem, premierem i szefem dyplomacji republiki. Wa┼é─Ösa zaproponowa┼é przyw├│dcom Tajwanu zorganizowanie prywatnej wizyty w Polsce. By┼éy prezydent Polski wyst─ůpi┼é tak┼╝e w parlamencie Chin Narodowych. Jak poinformowa┼éa Centralna Agencja Prasowa z Taipei "charyzmatyczny by┼éy polski przyw├│dca wyg┼éosi┼é w tajwa┼äskim parlamencie przem├│wienie, kt├│re spotka┼éo si─Ö z entuzjastycznym przyj─Öciem deputowanych". Drugi raz Lech Wa┼é─Ösa przebywa┼é na Tajwanie w maju 1997 roku podczas swej podr├│┼╝y do Korei Po┼éudniowej.

Nale┼╝y wspomnie─ç jeszcze o polsko-tajwa┼äskich kontaktach na polu religijnym i sportowym. Je┼Ťli chodzi o te pierwsze, to wraz z 2 milionami os├│b (g┼é├│wnie Chi┼äczyk├│w), kt├│re w latach 1948-49 znalaz┼éy schronienie przed komunistami na Tajwanie, znalaz┼é si─Ö m.in. biskup niemiecki polskiego pochodzenia Jan Lesi┼äski (1904-1963 na Tajwanie), kt├│ry od 1947 r. by┼é biskupem diecezji Tingchow w prowincji Fucien (naprzeciwko Tajwanu). Z grona polskich misjonarzy ┼Ťw. Wincentego a Paulo i si├│str zakonnych, kt├│rzy musieli opu┼Ťci─ç Chiny i udali si─Ö do Stan├│w Zjednoczonych o wyjazd na Tajwan postarali si─Ö: ks. J├│zef Grabka (zm. 1965 na Tajwanie), by┼éy misjonarz w Fungalin oraz dwie siostry mi┼éosierdzia z by┼éej polskiej misji w Shuntehfu; obie pracowa┼éy w mie┼Ťcie Tainan na po┼éudniowo-zachodnim wybrze┼╝u Tajwanu (Pawe┼é Kurtyka, "Wspomnienia z polskiej plac├│wki misyjnej w Wenchow w Chinach", Erie 1966). W latach 90. (do 1995 r.) charge d affaires Nuncjatury Apostolskiej w Taipei by┼é polski kap┼éan (z archidiecezji krakowskiej) znaj─ůcy j─Özyk chi┼äski, ks. pra┼éat Juliusz Janusz.

Wp┼éywy polskiego katolicyzmu widoczne s─ů w imionach niekt├│rych Chi┼äczyk├│w. Np. w 1961 r. ordynariuszem diecezji Tainan na Tajwanie zosta┼é duchowny chi┼äski nosz─ůcy polskie imi─Ö - ks. Stanis┼éaw Lokuang. "Polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II przyj─ů┼é 14 stycznia 1997 r. na audiencji prywatnej wiceprezydenta i premiera Republiki Chi┼äskiej (Tajwanu) Lien Chana. W 1995 r. ukaza┼éa si─Ö w Taipei w przek┼éadzie chi┼äskim ksi─ů┼╝ka Jana Paw┼éa II "Przekroczy─ç pr├│g nadziei". Portret "polskiego" papie┼╝a wisi chyba w ka┼╝dym ko┼Ťciele katolickim na Tajwanie. Doda─ç tu mo┼╝na, ┼╝e Tajwa┼äskie Biuro Gospodarczo-Kulturalne Republiki Chi┼äskiej w Warszawie udzieli┼éo w 1994 r. pomocy finansowej Wydawnictwu Ksi─Ö┼╝y Werbist├│w Verbinum w Warszawie na wydanie ksi─ů┼╝ki Johna Czing-Hsiung Wu "Ponad wschodem i zachodem. Autobiografia chi┼äskiego konwertyty". Na Tajwanie rozpocz─Ö┼éy prac─Ö misyjn─ů polskie siostry S┼éu┼╝ebniczki Ducha ┼Üwi─Ötego.

Z ciekawszych kontakt├│w sportowych polsko-tajwa┼äskich mo┼╝na wspomnie─ç, ┼╝e Tajwanka Czi-Czeng odebra┼éa naszej Irenie Szewi┼äskiej rekord ┼Ťwiata w biegu na 200 metr├│w, natomiast na 10 Olimpiadzie Bryd┼╝owej na greckiej wyspie Rodos w 1996 r. bryd┼╝y┼Ťci tajwa┼äscy wyeliminowali siln─ů grup─Ö polskich bryd┼╝yst├│w ju┼╝ w ─çwier─çfinale. Z kolei Wioletta Kryza zaj─Ö┼éa w 1996 r. pierwsze miejsce w Maratonie Tajwa┼äskim. Na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Atlancie w 1996 r. o medale walczyli ze sob─ů sportowcy polscy i tajwa┼äscy w takich konkurencjach jak: podnoszenie ci─Ö┼╝ar├│w, judo, strzelectwo, ┼╝eglarstwo, p┼éywanie, tenis sto┼éowy, ┼éucznictwo, badminton i lekka atletyka.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1961 roku
Urodził się 30 milionowy obywatel Polski.


03 Lipca 1949 roku
W Archikatedrze Lubelskiej z obrazu Matki Bożej wypłynęły krwawe łzy.


Zobacz wi─Öcej