Wtorek 28 Listopada 2023r. - 332 dz. roku,  Imieniny: Jakuba, Stefana, Romy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 04.11.23 - 10:54     Czytano: [157]

Polacy we Florencji


Florencja, po w┼éosku Firenze, to znane na ca┼éym ┼Ťwiecie du┼╝e (370 tys. mieszk.), historyczne i zabytkowe miasto w ┼Ťrodkowych W┼éoszech, nad rzek─ů Arno. Jest ona stolic─ů regionu Toskania i stolic─ů prowincji Florencja.

W latach 1434-1737 (z przerw─ů w latach 1494-1512) w┼éadcami Florencji byli Medyceusze (Medici) - s┼éynny w dziejach Florencji i W┼éoch r├│d kupiecki, bankierski i od XVI w. ksi─ů┼╝─Öcy. Dzi─Öki ich i innych mo┼╝nych rod├│w florenckich mecenatowi nast─ůpi┼é ogromny rozw├│j miasta, nauki, kultury i sztuki, kt├│re i tak ju┼╝ od XIII w. by┼éo jednym z najwa┼╝niejszych we W┼éoszech o┼Ťrodk├│w gospodarczych (powsta┼éo tu centrum operacji kredytowych; od 1252 r. Florencja bi┼éa z┼éot─ů monet─Ö - floren), kultury i sztuki oraz nauki (uniwersytet z 1321 r.), Florencja sta┼éa si─Ö pierwszym i najwa┼╝niejszym o┼Ťrodkiem renesansu. Miasto by┼éo nie tylko wielkim o┼Ťrodkiem handlowym, ale r├│wnie┼╝ przoduj─ůcym we W┼éoszech o┼Ťrodkiem w dziedzinie rzemios┼éa artystycznego (g┼é├│wnie tkactwo, z┼éotnictwo i meblarstwo).

We Florencji Medyceuszów tworzyli Leonardo da Vinci, Michał Anioł (Michelangelo) i Rafćl. Florencja to również miasto takich geniuszy jak Dante Alighieri, Niccolo Machiavelli, Galileo Galilei (Galileusz), Gioacchino Rossini, Vittorio Alfieri.

Miasto sta┼éo si─Ö cackiem architektonicznym i skarbnic─ů sztuki. Do najcenniejszych zabytk├│w architektonicznych nale┼╝─ů: katedra Santa Maria del Fiore (Duomo; Santa Maria del Fiore - Matki Boskiej Kwietnej z charakterystyczn─ů kopu┼é─ů) i zwi─ůzane z ni─ů Baptysterium, Drzwi Raju, Dzwonnica Giotta; ko┼Ťcio┼éy: Santa Croce, Santa Maria Novella, Santa Maria del Carmine, Santa Trinita, S.S. Annunziata; kaplice: Medyceusz├│w i Brancacci; pa┼éace: Vecchio (Stary Pa┼éac), Medyceuszy (Palazzo Medici-Riccardi), Pitti (Palazzo Pitti), Palazzo Strozzi, Palazzo Rucellai, Palazzo del Bargello, Bartolini-Salimbeni, Palazzo degli Uffizi (dzisiaj Galeria Uffizi); place: Piazza della Signoria i Piazza della Repubblica; Loggia dei Lanzi (Loggia della Signoria) i Loggia del Mercato Nuovo (Mercato del Porcellino); Fortezza Bassa; Orsanmichele; Biblioteka Laurenziana (La Biblioteca Laurenziana); fontanna Neptuna; Most Z┼éotnik├│w (Ponte Vecchio) i mosty alla Carraia, S. Trinita; ogr├│d botaniczny za┼éo┼╝ony w 1545 roku.

Przeogromne i bezcenne zbiory sztuki gromadz─ů muzea: Galeria Uffizi (Galleria degli Ufizi), Galeria Palatina, Galleria d Arte Moderna (w cz─Ö┼Ťci pa┼éacu Pitti), Museo Nazionale, Galleria dell Accademia, Museo Archeologico, Museo di San Marco, Museo dell Opera del Duomo (katedra).

....................

Kto zna histori─Ö kontakt├│w polsko-w┼éoskich trwaj─ůcych od ponad tysi─ůca lat, ten bez wahania nazwie W┼éochy drug─ů ojczyzn─ů Polak├│w. St─ůd i tak s┼éawna Florencja ma w─ůtki polskie w swojej historii.

Pierwsi Polacy, zazwyczaj duchowni albo kupcy, trafiali do Florencji ju┼╝ w tzw. rozkwicie ┼Ťredniowiecza (XI-XIII wiek). Natomiast pierwsi Polacy zacz─Öli si─Ö w niej osiedla─ç w tzw. zmierzchu ┼Ťredniowiecza (XIV-XV w.). Oczywi┼Ťcie by┼éy to pojedyncze osoby czy rodziny. Taki stan rzeczy trwa┼é a┼╝ do ko┼äca XVIII wieku. Florencj─Ö odwiedza┼éo du┼╝o Polak├│w ju┼╝ w├│wczas w celach, kt├│re dzisiaj nazywamy turystycznymi. Potwierdza to fakt, ┼╝e w jednym z najwcze┼Ťniejszych polskich opis├│w W┼éoch - Jana Ocieskiego z 1541 roku - jest opis Florencji. W 1625 roku wraz z polskim kr├│lewiczem W┼éadys┼éawem Waz─ů przebywali we Florencji m.in.: Stefan Pac, Albrycht Stanis┼éaw Radziwi┼é┼é, Samuel Twardowski i Stanis┼éaw Seweryn Jagody┼äski. W XVIII wieku kszta┼éci┼é si─Ö m.in. we Florencji znany polski rze┼║biarz, zajmuj─ůcy si─Ö g┼é├│wnie gliptyk─ů, Jan Regulski (1760-1807), kt├│ry od 1783 roku pracowa┼é dla kr├│la Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego, a w latach 1788-94 by┼é kierownikiem mennicy w Warszawie. R├│wnie┼╝ w XVIII wieku Florencj─Ö odwiedzi┼éo du┼╝o ludzi polskiego O┼Ťwiecenia, jak np. Stanis┼éaw Staszic czy Julian Ursyn Niemcewicz. Polityk, pisarz i teoretyk sztuki Stanis┼éaw Kostka Potocki zakupi┼é do swojej kolekcji w Wilanowie cenne wazy etruskie (Etruskowie zamieszkiwali kiedy┼Ť Toskani─Ö). Podczas pobytu we Florencji zmar┼é w 1773 roku kasztelan smole┼äski, marsza┼éek Trybuna┼éu G┼é├│wnego Litewskiego, senator, dyplomata (Holandia, Anglia) oraz pose┼é na Sejm 1760 Tadeusz Burzy┼äski.

Polska, jej wielko┼Ť─ç i znaczenie w Europie w wiekach XV-XVII znane by┼éy florentczykom. To wielki syn Florencji Miko┼éaj Machiavelli (Niccolo di Bernardo dei Machiavelli 1469-1527), filozof, pisarz spo┼éeczny i polityczny, historyk i dyplomata florencki, jedna z kluczowych postaci w┼éoskiego odrodzenia, autor s┼éynnego, a zarazem kontrowersyjnego traktatu o sprawowaniu w┼éadzy pt. "Ksi─ů┼╝─Ö" (1532, wyd. pol. 1868; za idealny ustr├│j uznawa┼é system republika┼äski; od jego nazwiska powsta┼é termin machiawelizm), by┼é tym, kt├│ry pierwszy w Zachodniej Europie nazwa┼é Polsk─Ö "przedmurzem chrze┼Ťcija┼ästwa" - w pracy "Discorsi", wydanej w 1516 roku.

Wielkie zwyci─Östwo wojsk polskich i sprzymierzonych nad Turkami pod Wiedniem w 1683 roku odbi┼éo si─Ö tak g┼éo┼Ťnym echem we Florencji i ca┼éej Toskanii, ┼╝e polski historyk literatur i kultur roma┼äskich Mieczys┼éaw Brahmer m├│g┼é napisa─ç prac─Ö "Toska┼äskie echa zwyci─Östwa pod Wiedniem" (1933).

Zainteresowanie Polsk─ů i sprawami polskim we Florencji by┼éo tak du┼╝e, ┼╝e nawet wydawano tu ksi─ů┼╝ki autor├│w polskich, jak np. dzie┼éo o polskich m├│wcach "De claris oratoribus Sarmati─ç" (1628) Szymona Starowolskiego (1588-1656) czy histori─Ö trzeciego bezkr├│lewia w Polsce (po ┼Ťmierci Stefana Batorego) "Rerum polonicarum liber XIII" (1827) Krzysztofa Warszewickiego (1543-1603), a wi─Öc prac─Ö, kt├│ra w zasadzie powinna ma┼éo interesowa─ç obcokrajowc├│w. A jednak.

By┼éy r├│wnie┼╝ w─ůtki florenckie w historii Polski.

We Florencji w 1793 roku, a wi─Öc po II rozbiorze Polski, a przed jej ostatecznym upadkiem w 1795 roku, spotkali si─Ö dla przedyskutowania mo┼╝liwo┼Ťci ratowania kraju genera┼é Tadeusz Ko┼Ťciuszko, Julian Ursyn Niemcewicz i Stanis┼éaw Ma┼éachowski, marsza┼éek Sejmu Czteroletniego (1788-92). Zapad┼éa tu decyzja o zorganizowaniu powstania og├│lnonarodowego: Powstanie Ko┼Ťciuszkowskie 1794.

Upadek Powstania Ko┼Ťciuszkowskiego w 1794 roku i ostateczny rozbi├│r Polski przez Rosj─Ö, Prusy i Austri─Ö w nast─Öpnym roku zmusi┼é tysi─ůce Polak├│w do opuszczenia kraju. Niekt├│rzy z nich znale┼║li si─Ö we W┼éoszech lub s─ůsiednich krajach. Wkr├│tce potem, wiosn─ů 1796 roku, dosz┼éo do wojny francusko-austriackiej w p├│┼énocnych W┼éoszech, kt├│re Francja postanowi┼éa wyzwoli─ç z niewoli austriackiej. W armii austriackiej s┼éu┼╝y┼éo wielu rekrut├│w polskich z okupowanej przez Austri─Ö od 1772 roku po┼éudniowej Polski (Galicji). Wielu z nich znalaz┼éo si─Ö w niewoli francuskiej i by┼éo gotowych walczy─ç u boku Francuz├│w przeciwko zaborcy austriackiemu. Tak zrodzi┼éa si─Ö my┼Ťl powstania Legion├│w Polskich we W┼éoszech. Urzeczywistni┼é j─ů gen. Henryk D─ůbrowski w pertraktacjach z g┼é├│wnodowodz─ůcym wojskami francuskimi w Italii, gen. Napoleonem Bonaparte. Zezwoli┼é on na formowanie Legion├│w Polskich na ┼╝o┼édzie powsta┼éej z wyzwolonych ziem w┼éoskich Republiki Lombardzkiej, z kt├│r─ů gen. D─ůbrowski zawar┼é konwencj─Ö w tej sprawie 9 stycznia 1797 roku. Kilka tygodni p├│┼║niej dwie Legie polskie liczy┼éy ponad 5000 os├│b. I Legia dowodzona przez gen. D─ůbrowskiego, po zwyci─Öskiej bitwie nad arety┼äskimi sanfedystami w San Giovanni Valdarno, w po┼éowie maja 1799 roku stacjonowa┼éa we Florencji. Tutaj otrzyma┼é gen. Henryk D─ůbrowski dow├│dztwo kombinowanej dywizji polsko-francuskiej z zadaniem opanowania przej┼Ť─ç przez Apeniny Toska┼äskie, aby wojska francuskie mog┼éy przej┼Ť─ç na teren p├│┼énocnych W┼éoch.

Nie by┼éo to jedyne militarne powi─ůzanie Florencji z Polakami, w polsk─ů histori─ů wojskowo┼Ťci.

Kiedy podczas europejskiej Wiosny Lud├│w w 1848 roku nar├│d w┼éoski przyst─ůpi┼é do walki o zjednoczenie W┼éoch, w tej walce nie zabrak┼éo Polak├│w. Do W┼éoch uda┼é si─Ö wielki poeta polski i rzecznik wolno┼Ťci lud├│w Adam Mickiewicz, gdzie 29 marca 1848 roku utworzy┼é z przebywaj─ůcych ju┼╝ w Rzymie Polak├│w formacj─Ö wojskow─ů - Legion Polski (zwany r├│wnie┼╝ Legionem Mickiewicza albo legionem w┼éoskim, a na koniec legionem toska┼äskim), w czym pomagali mu m.in. Ludwik Nabielak (1804-1883), dzia┼éacz polityczny, poeta, krytyk literacki, historyk, in┼╝ynier g├│rnictwa, kt├│ry 29 listopada 1830 roku wraz z Sewerynem Goszczy┼äskim poprowadzi┼é atak na Belweder w Warszawie, rozpoczynaj─ůcy Powstanie Listopadowe 1830-31; oraz J├│zef Bohdan Dzieko┼äski (1816- 1855), powie┼Ťciopisarz z okresu romantyzmu, nowelista, t┼éumacz, grafik.

Rzym nale┼╝a┼é w├│wczas do Pa┼ästwa Ko┼Ťcielnego. Dlatego kiedy papie┼╝ Pius IX odm├│wi┼é 25 marca 1848 roku zgody na utworzenie legionu polskiego, Mickiewicz w kwietniu przeni├│s┼é siedzib─Ö legionu do Florencji, gdzie by┼é entuzjastycznie przyj─Öty przez mieszka┼äc├│w miasta. Jednak wkr├│tce Mickiewicz przeni├│s┼é j─ů do Mediolanu, stolicy Lombardii, kt├│ra graniczy┼éa z Austri─ů. W Mediolanie zaofiarowa┼é pomoc legionu tymczasowemu rz─ůdowi lombardzkiemu w walce z Austriakami (co by┼éo celem istnienia Legionu) i przedstawi┼é projekt przeci─ůgni─Öcia na stron─Ö rewolucji Polak├│w i innych S┼éowian s┼éu┼╝─ůcych w armii austriackiej. Uk┼éad zawarto i do Legionu werbowano je┼äc├│w - Polak├│w z armii austriackiej, ochotnik├│w polskich z Francji (o kt├│rych mia┼é si─Ö stara─ç Mickiewicz) i okupowanej przez zaborc├│w Polski. Przy armii piemonckiej zorganizowano dwie kompanie. Pierwsza, licz─ůcy 120 ┼╝o┼énierzy i dowodzona przez p┼ék. Miko┼éaja Kamie┼äskiego, w ko┼äcu czerwca 1848 roku zosta┼éa wys┼éana na front i 6 sierpnia pod Lonato stoczy┼éa walk─Ö z Austriakami. Legion ten sk┼éada┼é si─Ö ostatecznie z dw├│ch kompanii piechoty i szwadronu jazdy; w okresie 15 miesi─Öcy istnienia Legionu Mickiewicza przez jego szeregi przesz┼éo ok. 500 ochotnik├│w. Cz─Ö┼Ť─ç ┼╝o┼énierzy Legionu Mickiewicza zosta┼éo skierowanych do polskiego legionu lombardzko-piemonckiego p┼ék. Feliksa Brea┼äskiego, pozostaj─ůcego pod politycznymi wp┼éywami ksi─Öcia Adama Czartoryskiego w Pary┼╝u (Hotel Lambert). W sierpniu nast─ůpi┼éo zawieszenie broni na froncie lombardzko-austriackim. W├│wczas legioni┼Ťci przeszli do Piemontu.

W stolicy Piemontu Turynie dosz┼éo do podzia┼éu Legionu Mickiewicza na dwie grupy: jedn─ů, kt├│ra pozosta┼éa wierna idea┼éom politycznym g┼éoszonym przez jego tw├│rc─Ö - Adama Mickiewicza (45 ludzi, dca J.N. Siodo┼ékiewicz) i wi─Öksz─ů grup─Ö (dca p┼ék. F. Brea┼äski), kt├│ra podporz─ůdkowa┼éa si─Ö polskiemu o┼Ťrodkowi politycznemu Hotel Lambert w Pary┼╝u (ksi─ů┼╝─Ö A. Czartoryski). Legion dowodzony przez p┼ék. Brea┼äskiego zosta┼é rozwi─ůzany po przegranej przez W┼éoch├│w bitwie pod Novar─ů w marcu 1849 roku; cz─Ö┼Ť─ç legionist├│w wzi─Ö┼éa udzia┼é w rewolucyjnym ruchu Genui w kwietniu 1849 roku. Natomiast oddzia┼é wierny idea┼éom A. Mickiewicza postanowi┼é ponownie uda─ç si─Ö do Florencji - stolicy Toskanii. Po drodze, we wrze┼Ťniu 1848 roku, wzi─ů┼é udzia┼é w rewolucyjnych ruchach w Livorno. 8 wrze┼Ťnia 6 oficer├│w i 61 ┼╝o┼énierzy dowodzonych przez Micha┼éa Chod┼║k─Ö wkroczy┼éo do Florencji. W styczniu 1849 roku Legion zosta┼é zasilony przez kilkudziesi─Öciu ludzi pu┼ékownika Jana Nepomucena Siodo┼ékowicza z Piemontu oraz, dzi─Öki akcji werbunkowej Mickiewicza w┼Ťr├│d Polak├│w w Pary┼╝u, o dalszych kilkudziesi─Öciu ochotnik├│w polskich z Francji i ur├│s┼é do 165 ludzi. Nowym dow├│dc─ů Legionu, na ┼╝yczenie dow├│dztwa wojsk toska┼äskich, zosta┼é por. Aleksander Fija┼ékowski.

Mickiewicz i tutaj postara┼é si─Ö o polityczne i ekonomiczne wsparcie dla Legionu przez w┼éadc─Ö Toskanii Leopolda II (panowa┼é 1824-59), w czym du┼╝─ů pomoc okaza┼é znany miejscowy lekarz Emanuele Basevi. Umowa z Leopoldem II przewidywa┼éa utworzenie batalionu polskiego z┼éo┼╝onego z dwu kompanii o liczbie 120 legionist├│w ka┼╝da. Poeta zaapelowa┼é r├│wnie┼╝ do miejscowej Polonii o pomoc; udzieli┼é jej m.in. ksi─ů┼╝─Ö Karol Poniatowski oraz uczestnik Powstanie Listopadowego 1830-31, malarz i osoba zamo┼╝na Karol Emil Jurkiewicz-Boraty┼äski (1810-1876), kt├│ry sfinansowa┼é umundurowanie i uzbrojenie w szable legionist├│w, a mieszkaj─ůcy od prawie 25 lat we Florencji historyk Bernard Zaydler zg┼éosi┼é si─Ö do Legionu na ochotnika. W listopadzie t.r. toska┼äski oddzia┼é polskich legionist├│w - Legion Mickiewicza zosta┼é zakwaterowany w Marradi, na pograniczu Wielkiego Ksi─Östwa Toskanii. W lutym 1849 roku uszed┼é z Florencji wielki ksi─ů┼╝─Ö Leopold i nast─ůpi┼éo utworzenie rewolucyjnego rz─ůdu. Legion polski zosta┼é w├│wczas skierowany do walk w Pracie, a w marcu do Abetone, dla kontrolowania ruch├│w oddzia┼é├│w wiernych Leopoldowi, jak r├│wnie┼╝ wojsk austriackich. Legion (dwie kompanie) nie chc─ůc by─ç narz─Ödziem w r─Ökach przeciwnik├│w rewolucji, pod koniec marca 1849 roku opu┼Ťci┼é teren Toskanii, udaj─ůc si─Ö do republika┼äskiego Rzymu (Republiki Rzymskiej), aby go broni─ç przed zagra┼╝aj─ůcym mu wojskom austriackim, kr├│la Neapolu i francuskiego korpusu ekspedycyjnego. - To m.in. przez dzia┼éania Legionu Mickiewicza okrzyk "Niech ┼╝yje Polska!" by┼é w├│wczas synonimem wiary florentczyk├│w i wszystkich W┼éoch├│w w zjednoczenie i niepodleg┼éo┼Ť─ç kraju.

Syn naturalny władcy Francji Napoleona I i Marii Walewskiej, urodzony w 1810 roku w Walewicach koło Łowicza Aleksander Colonna Walewski, który mieszkał we Francji i za Ludwika Napoleona pełnił funkcje dyplomatyczne (w latach 1855-60 był nawet francuskim ministrem spraw zagranicznych), w 1849 roku był francuskim pełnomocnikiem i posłem nadzwyczajnym we Florencji.

Polski dzia┼éacz polityczny i od 1870 roku pose┼é na Sejm Galicyjski we Lwowie (poza tym mi─Ödzy innymi znany publicysta) Julian Klaczko po wybuchu w 1870 roku wojny francusko-pruskiej zosta┼é wys┼éany przez rz─ůd austriacki do Pary┼╝a i Florencji z tajn─ů misj─ů sk┼éonienia rz─ůdu francuskiego do wsp├│lnego z Wiedniem podniesienia sprawy polskiej i przekszta┼écenia wojny w konflikt og├│lnoeuropejski; szybka kl─Öska Francji udaremni┼éa ten plan.

Po wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej delegat polskiego Naczelnego Komitetu Narodowego we W┼éoszech W┼éadys┼éaw Baranowski (1885-1939) organizowa┼é we Florencji "Comitati per la Polonia" i rozprowadza┼é redagowane przez siebie w Mediolanie pismo "Ecco della Stampa Polacca".

W┼éadcy Florencji Medyceusze (do 1737 roku), a po nich "florencka" linia Habsburg├│w, utrzymywali stosunki dyplomatyczne i cz─Östo bliski kontakt z polskimi monarchami, zw┼éaszcza z okresu Waz├│w (1587-1668), z kt├│rymi byli spokrewnieni. Na uroczysto┼Ťciach weselnych na dworze florenckim 2 lutego 1625 roku przedstawicielem kr├│la polskiego Zygmunta III Wazy by┼é kr├│lewicz W┼éadys┼éaw Waza, p├│┼║niejszy kr├│l polski (1632-48). Podczas uroczysto┼Ťci weselnych na cze┼Ť─ç ksi─Öcia polskiego wykonano rappresentazione sacra "La regina Sant Orsola" z muzyk─ů Marca da Gagliano. Natomiast 4 lutego w willi Wielkiej Ksi─Ö┼╝nej pod Florencj─ů zosta┼éa wystawiona opera s┼éynnej ┼Ťpiewaczki i kompozytorki Franceski Caccini "La liberazione di Ruggiero dall isola d Alcina", kt├│ra zosta┼éa zadedykowana kr├│lewiczowi W┼éadys┼éawowi Wazie. Libretto tej opery prze┼éo┼╝y┼é na j─Özyk polski i wyda┼é w Krakowie w 1628 roku S.S. Jagody┼äski - "Wybawienie Ruggiera z wyspy Alcyny", i w taki to spos├│b ta florencka opera ta sta┼éa si─Ö bod┼║cem do pierwszych przedstawie┼ä operowych w Polsce na dworze W┼éadys┼éawa IV; w latach 1628-46 na dworze kr├│lewskim w Warszawie by┼éa czynna sta┼éa scena operowa, jedna z niewielu w Europie. W┼éa┼Ťciwie nie wiemy czy opera "Wybawienie Ruggiera z wyspy Alcyny" zosta┼éa wystawiona w├│wczas w Polsce, czy by┼éa pierwszym dzie┼éem operowym wystawionym na ziemiach polskich. Zosta┼éa jednak na pewno wystawiona w Polsce, ale po 371 latach od premiery tej opery we Florencji. 28 kwietnia 1996 roku "Wyzwolenie Ruggiera z wyspy Alcyny" zosta┼éo wystawione na scenie Warszawskiej Opery Kameralnej. Utw├│r zosta┼é r├│wnie┼╝ w wykonaniu polskich artyst├│w nagrany na p┼éyty kompaktowe fundacji Pro Musica Camerata.

Brat W┼éadys┼éawa Wazy, kr├│lewicz Aleksander Karol Waza (1614-1634) przez kilka lat (do 1634 r.) przebywa┼é do dworze florenckim. Mo┼╝na tu wspomnie─ç, ┼╝e c├│rka ksi─Öcia Wawrzy┼äca II Medycejskiego Katarzyna Medycejska zosta┼éa w 1533 roku kr├│low─ů Francji, i ┼╝e by┼éa ona matk─ů Henryka Walezego, kr├│la Polski w latach 1573-74. Natomiast pierwszy po Medyceuszach w┼éadca Wielkiego Ksi─Östwa Toskanii zosta┼é w 1737 roku Franciszek I (1708-1765), otrzyma┼é to ksi─Östwo za odst─ůpienie w 1735 roku (pok├│j wiede┼äski) by┼éemu kr├│lowi polskiemu Stanis┼éawowi Leszczy┼äskiemu (by┼é kr├│lem w latach 1704-1709/10 i 1733-35) Ksi─Östwa Lotary┼äskiego (odda┼é mu je w do┼╝ywotnie w┼éadanie kr├│l Francji Ludwik XV, kt├│rego ┼╝on─ů by┼éa Maria Leszczy┼äska, c├│rka kr├│la Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego). Franciszek I by┼é ┼╝onaty od 1736 roku z Mari─ů Teres─ů, kt├│ra, po jego ┼Ťmierci w 1765 roku zosta┼éa cesarzow─ů Austrii i wsp├│lnie z Prusami i Rosj─ů dokona┼éa w 1772 roku I rozbioru Polski.

Przez te powi─ůzania dynastyczne i kontakty mi─Ödzy monarchami biblioteki florenckie: Nazionale, Marceliana, Medicea Laurenziana i Ginori maj─ů dzisiaj liczne zbiory archiwalne (dokumenty, korespondencja) dotycz─ůce historii Polski i kontakt├│w polsko-w┼éoskich. Archiwa te badali w 1930 roku Mieczys┼éaw ┼╗ywczy┼äski (1901-1978), p├│┼║niejszy historyk Ko┼Ťcio┼éa, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i w 1935 roku z ramienia Polskiej Akademii Umiej─Ötno┼Ťci w Krakowie Tadeusz Glemma (1895-1958), profesor Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, a po II wojnie ┼Ťwiatowej ksi─ůdz Walerian Meysztowicz, teolog i mediewista, 1937-39 profesor polskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, kt├│ry o tych polonikach wyda┼é cenn─ů prac─Ö ┼║r├│d┼éow─ů "Res polonia ex Archivo Mediceo Florentino" (t. 1-3 1972).

R├│wnie┼╝ przez te powi─ůzania i kontakty dynastyczne w pa┼éacu wielkoksi─ů┼╝─Öcym Pitti we Florencji w Salonie Verde jest portret kr├│lowej Francji Marii Leszczy┼äskiej p─Ödzla Bottega di Carl Vanloo (1705-65), a w Salonie Rosso wisi portret kr├│la Polski Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego p─Ödzla wielkiego Marcello Bacciarelli (1731-1818). Wisi on tu nieprzerwanie od grubo ponad 200 lat, skoro wspominaj─ů go w swych pami─Ötnikach czy wspomnieniach Polacy, kt├│rzy odwiedzili Florencj─Ö w XIX wieku, a ja widzia┼éem go w tym samym pokoju w 2005 roku.

Powi─ůzania w┼éadc├│w Florencji z Polsk─ů sprawi┼éy, ┼╝e na malowid┼éach ┼Ťciennych w s┼éynnej z bogatych zbior├│w malarstwa Galerii Ufizzi jest kilka portret├│w polskich monarch├│w i cz┼éonk├│w polskich rodzin kr├│lewskich: obrazy z podobiznami Zygmunta I, Zygmunta III Wazy, W┼éadys┼éawa IV, Jana III Sobieskiego, Augusta II i Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego. W┼Ťr├│d miniatur znajduj─ů si─Ö portrety Henryka Walezego, Stefana Batorego, Teresy Lubomirskiej i Heleny Radziwi┼é┼éowej. Jest tu a┼╝ kilka portret├│w kr├│la polskiego Jana III Sobieskiego, jak np. miniatura nieznanego autora (10x7,5 cm) - owalny miedzioryt - przedstawiaj─ůca polskiego w┼éadc─Ö twarz─ů do widza, z w─ůsami opadaj─ůcymi na pancerz bogato zdobiony z┼éotem, w purpurowym p┼éaszczu zarzuconym na ramiona i wysadzanym brylantami ┼éa┼äcuchu na tle zielonym; portret wi─Ökszych rozmiar├│w i malowany na p┼é├│tnie z kolekcji Gioviana; portret podpisany "Io. Sobieski Rex Poloni─ç 1674" - ten obraz pos┼éu┼╝y┼é Cignozziemu do wykonania sztychu dla znanej i napisanej po w┼éosku "Historii Polski" (Florencja 1831) Bernarda Zaydlera. - W zbiorach zagranicznych Galerii Ufizzi s─ů m.in. prace innych polskich malarzy, min. znanego wsp├│┼éczesnego malarza Jerzego Dudy-Gracza (1941-2004).

Kontakty handlowe polsko-florenckie sprawi┼éy, ┼╝e nazwa polskich pieni─Ödzy: "z┼éoty" i "grosz" ma po┼Ťrednio korzenie florenckie. We Florencji w 1252 roku rozpocz─Öto bicie z┼éotych monet - dukat├│w, kt├│re nazywano florenami. Floreny szybko sta┼éy si─Ö g┼é├│wn─ů monet─ů Europy. Do Polski dukaty-floreny trafi┼éy przez Czechy i zosta┼éy nazwane czerwonymi z┼éotymi. Dukaty by┼éy bite r├│wnie┼╝ w Polsce - jednorazowo za kr├│la W┼éadys┼éawa ┼üokietka (ok. 1320-33), nast─Öpnie Aleksandra Jagiello┼äczyka (1503), a po utworzeniu w 1528 roku polskiego systemu bimetalicznego t┼éoczono je do upadku Polski w 1795 roku. Ostatnie polskie dukaty-floreny pochodz─ů z 1831 roku. Natomiast wyraz "grosz" wywodzi si─Ö od srebrnej monety, kt├│r─ů w XII wieku wprowadzono po raz pierwszy we Florencji, Genui i Wenecji, i kt├│r─ů nazywano "denarius grossus". I st─ůd wywodzi si─Ö nazwa naszego grosza.

M.in. stosunki handlowe polsko-florenckie sprawi┼éy, ┼╝e dzisiaj w ko┼Ťcio┼éach, pa┼éacach, a przede wszystkim w muzeach mamy obrazy szko┼éy florenckiej i r├│┼╝ne wyroby florenckiego rzemios┼éa artystycznego. Np. w Zbiorach Czartoryskich Muzeum Narodowego w Krakowie jest cenny zesp├│┼é wczesnego malarstwa florenckiego i toska┼äskiego, tzw. prymitywy toska┼äskie, w Muzeum Narodowym w Warszawie jest obraz malarza florenckiego Carlo Dolci (zm. 1686) "┼Üw. Pawe┼é", w Muzeum Narodowym w Poznaniu obraz innego, bardzo znanego malarza florenckiego Bronzino (zm. 1570) "Cosimo II Medici", w ko┼Ťciele i klasztorze oo. kapucyn├│w w Krakowie s─ů obrazy dzia┼éaj─ůcego we Florencji Piera Dandiniego, a w ko┼Ťciele ┼Ťw. Marcina w Krzeszowicach obraz "Pok┼éon Trzech Kr├│li" (1596) innego znanego malarza florenckiego Santi di Tito (zm. 1602). To tylko kilka przyk┼éad├│w spo┼Ťr├│d wielu.

Niekt├│rzy florenty┼äczycy, g┼é├│wnie architekci, rze┼║biarze i malarze, a tak┼╝e osoby szukaj─ůce zatrudnienia na dworach polskich kr├│l├│w i magnat├│w wyje┼╝d┼╝ali do Polski. Na przyk┼éad architekt i rze┼║biarz Franciszek Florentczyk, kt├│ry przyby┼é do Krakowa w 1502 roku i zmar┼é tam w 1516 roku, w latach 1502-05 wykona┼é arkadow─ů opraw─Ö nagrobka kr├│la Jana Olbrachta w katedrze na Wawelu - pierwsze w Polsce architektoniczno-rze┼║biarskie dzie┼éo o formach renesansu; w nast─Öpnych latach kierowa┼é renesansow─ů przebudow─ů kr├│lewskiego zamku na Wawelu (p├│┼énocno-zachodnie skrzyd┼éo rezydencji oraz kru┼╝ganki dziedzi┼äca). W taki to spos├│b florencki renesans zosta┼é przeszczepiony do Polski. Bartolonneo Berreci, kt├│ry zmar┼é w Krakowie w 1537 roku, przyby┼é do Polski z Florencji w 1516 roku i by┼é architektem i rze┼║biarzem nadwornym kr├│la Zygmunta I; w 1528 roku przyj─ů┼é prawo miasta Kazimierza krakowskiego, a w 1533 roku zosta┼é wybrany ┼éawnikiem miasta. Obok Franciszka Florentczyka by┼é najwybitniejszym artyst─ů w┼éoskim pracuj─ůcym w Polsce XVI wieku. Jego g┼é├│wnym dzie┼éem w Polsce jest kaplica Zygmuntowska w katedrze na Wawelu. Jej kopu┼éa nawi─ůzuje do florenckiej kopu┼éy Brunelleschiego. Berreci przebudowa┼é r├│wnie┼╝ kaplic─Ö Trzech Kr├│li w katedrze wawelskiej, poko┼äczy┼é budow─Ö pa┼éacu wawelskiego (skrzyd┼éa wschodnie oraz kolumnad─Ö arkadow─ů dziedzi┼äca). Kolejnym florenty┼äskim architektem i rze┼║biarzem w Polsce by┼é Santi Gucci, przyby┼éy do Polski w 1557 roku i zmar┼éy w Pi┼äczowie w 1600 roku. By┼é artyst─ů nadwornym kr├│l├│w Zygmunta Augusta i Stefana Batorego oraz Anny Jagiellonki. W Krakowie wykona┼é m.in. model maszkarona do attyki Sukiennic, przebudowa┼é kaplic─Ö Mariack─ů w katedrze na Wawelu na grobow─ů Stefana Batorego i wystawi┼é nagrobek kr├│la, rozbudowa┼é dom kapitulny przy ul. Kanonicznej 21, wykona┼é nagrobki kr├│la Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki w kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu oraz zbudowa┼é kaplic─Ö grobow─ů Myszkowskich przy ko┼Ťciele Dominikan├│w. Poza Krakowem bra┼é udzia┼é w budowie zamku w Niepo┼éomicach oraz rozbudowie zamk├│w w Janowcu nad Wis┼é─ů i Baranowie, wzni├│s┼é pa┼éac w ┼üobzowie (nie zachowany), przypisuje mu si─Ö budow─Ö zamku (pa┼éacu) Stefana Batorego w Grodnie, oraz wykona┼é wiele innych nagrobk├│w w ko┼Ťcio┼éach. Gucci by┼é reprezentantem manieryzmu florenckiego w Polsce, a jego tw├│rczo┼Ť─ç wywar┼éa silny wp┼éyw na kszta┼étowanie si─Ö rodzimych form manieryzmu polskiego na prze┼éomie XVI i XVII wieku. W latach 1780-83 dzia┼éa┼é w Polsce, na zaproszenie Stanis┼éawa Kostki Potockiego, pochodz─ůcy z Florencji architekt i malarz Vincenzo Brenna (1747-1820), kt├│ry dekorowa┼é pa┼éacyk w Natolinie, zamek w ┼üa┼äcucie i pa┼éac Krasi┼äskich w Warszawie. Natomiast w 1. po┼é. XIX wieku dzia┼éa┼é w Warszawie pochodz─ůcy z Toskanii i zmar┼éy we Florencji w 1877 roku absolwent florenckiej Akademii Sztuk Pi─Öknych, architekt Antonio Corazzi. Jest on jednym z najwybitniejszych przedstawicieli p├│┼║nego klasycyzmu w Europie i g┼é├│wnym tw├│rc─ů architektury Warszawy w 1. po┼é. XIX wieku, w kt├│rej dzia┼éa┼é w latach 1818-47. Wzni├│s┼é takie monumentalne budowle jak: gmach Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynno┼Ťci (1819), Pa┼éac Towarzystwa Przyjaci├│┼é Nauk - zwany obecnie Pa┼éacem Staszica (1820-23), pa┼éac arcybiskupa Ho┼éowczyca (1820), gmach Komisji Rz─ůdowej Spraw Wewn─Ötrznych i Policji (1823), Pa┼éac Komisji Rz─ůdowej Przychod├│w i Skarbu (1824-25), pa┼éac min. Lubeckiego (1825), gmach Banku Polskiego (1828-30), Teatr Wielki (1825-32) - jeden z najpi─Ökniejszych klasycystycznych budynk├│w teatralnych w Europie.

We Florencji r├│wnie┼╝ mieszka┼é przez jaki┼Ť czas i zmar┼é inny bardzo znany architekt warszawski Chrystian Piotr Aigner (1756-1841), budowniczy m.in. obecnego Pa┼éacu Prezydenckiego (1818-19, przebudowa), ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Aleksandra (1818-25), ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Andrzeja (1819, przebudowa), dzwonnicy przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Anny (1816), Obserwatorium Astronomicznego (1819-24).

Z florenckich malarzy dzia┼éaj─ůcych w Polsce najbardziej znanym jest Micha┼é Anio┼é Pallini, najwybitniejszy tw├│rca barokowych polichromii w Polsce. Przyby┼é do Polski w 1674 roku i po 45 latach pobytu w naszym kraju, zmar┼é w W─Ögrowie w 1719 roku. Sprowadzi┼é go do Polski hetman M.K. Pac, do dekoracji ko┼Ťcio┼éa Kamedu┼é├│w w Po┼╝aj┼Ťciu. Od 1684 roku by┼é malarzem nadwornym kr├│la Jana III Sobieskiego, wykonuj─ůc m.in. malowid┼éa w pa┼éacu w Wilanowie ("Historia Psyche" w galeriach). Ozdobi┼é r├│wnie┼╝ malowid┼éami kaplic─Ö ┼Ťw. Kazimierza w katedrze w Wilnie, kaplic─Ö pomisjonarsk─ů w ┼üowiczu i ko┼Ťci├│┼é w W─Ögrowie.

Jednak nie tylko brali┼Ťmy, ale r├│wnie┼╝ cho─ç troch─Ö dawali┼Ťmy, w tym wypadku oczywi┼Ťcie Florencji. W latach 1677-82 na dworze Cosimy III Medyceusza we Florencji pracowa┼é polski malarz i rytownik Bogdan Teodor Lubieniecki (1654-1718). Z polskiego Gda┼äska pochodzi┼é malarz Pandolfo Reschi, albo Resch czy Reski (ur. ok. 1640). Wyjecha┼é do studia do Rzymu i wkr├│tce przeni├│s┼é si─Ö do Florencji, gdzie pozosta┼é do ko┼äca ┼╝ycia (zm. 1696). By┼é bliskim wsp├│┼épracownikiem dzia┼éaj─ůcego tam znanego malarza Piera Dandiniego; wsp├│┼épracowa┼é r├│wnie┼╝ z innymi malarzami florenckimi: Bartolomeo dei Bimbi i Antonim Domenico Gabbani. Reschi pracowa┼é mi.in. przy dekoracji galerii florenckiego Palazzo Medici-Riccardi i wykona┼é freski r├│wnie┼╝ we florenckiej Villa della Petraia. Z licznych obraz├│w z tematyk─ů florenck─ů zwi─ůzany jest jego obraz "Widok placu przy Palazzo Pitti". Na Zamku Kr├│lewskim w Warszawie znajduje si─Ö wykonany we Florencji jego obraz "Bitwa pod Wiedniem", zwi─ůzany ze zwyci─Östwem wojsk polskich nad Turkami pod Wiedniem w 1683 roku.

Chocia┼╝ Rzym - Stolica Apostolska stanowi┼éa centrum Ko┼Ťcio┼éa katolickiego i tam zazwyczaj pod─ů┼╝ali polscy duchowi w sprawach ko┼Ťcielnych czy polska m┼éodzie┼╝ pragn─ůca zdobywa─ç wiedz─Ö na uniwersytetach papieskich lub po┼Ťwi─Öci─ç si─Ö Bogu i Ko┼Ťcio┼éowi, nie brak by┼éo r├│wnie┼╝ kontakt├│w religijnych polsko-florenckich. Np. cysters z Florencji Ulryk Prunhofer by┼é w latach 1413-17 biskupem sufraganem diecezji kujawsko-pomorskiej (W┼éoc┼éawek). Na uniwersytecie florenckim studiowa┼é Stanis┼éaw Jezierski (1698-1782), p├│┼║niejszy biskup bakowski (1737-82); natomiast spo┼Ťr├│d znanych polskich jezuit├│w studiowali tu: w XVI w. Tomasz ┼╗iwek, a w XVIII w. matematyk─Ö i fizyk─Ö Pawe┼é Jarz─Öbowski. Jezuita i g┼éo┼Ťny uczony matematyk Adam Kocha┼äski (1631-1700) by┼é w latach 1667-70 profesorem uniwersytetu florenckiego. We Florencji w 1605 roku ukaza┼éo si─Ö dzie┼éko po┼Ťwi─Öcone polskim Pi─Öciu Braciom M─Öczennikom (Benedykt, Jan, Izaak, Mateusz, Krystyn), kanonizowanym w 1004 roku. Tutaj w 1882 roku przyj─ů┼é ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie W┼éadys┼éaw Micha┼é Zaleski (1852-1925), p├│┼║niejszy delegat apostolski Indii Wschodnich (Cejlon), arcybiskup Teb, patriarcha Antiochii, historyk misji, pami─Ötnikarz. Natomiast na prze┼éomie 1949 i 1950 roku trzeci─ů probacj─Ö we Florencji odby┼é J├│zef Janus (1911-80), jezuita, od 1951 roku zas┼éu┼╝ony duszpasterz Polak├│w w Melbourne (Australia).

W ko┼Ťciele San Lorenzo znajduj─ů si─Ö relikwie ┼Ťw. Kazimierza (zm. 1484), kr├│lewicza polskiego (syn kr├│la Kazimierza Jagiello┼äczyka), a w ko┼Ťciele Chiesa dell Annunziata z XV w. jest rze┼║ba Wita Stwosza, tw├│rcy o┼étarza g┼é├│wnego w ko┼Ťciele Mariackim w Krakowie.

Jednak chyba najwi─Ökszym polonikiem we Florencji jest s┼éynny ko┼Ťci├│┼é franciszkan├│w Santa Croce (┼Üw. Krzy┼╝a) z freskami Giotta z 1317 roku i grobowcami m.in. Micha┼éa Anio┼éa, Galileusza, N. Machiavellego, G. Rossiniego i V. Alfieriego oraz cenotafem (pusty gr├│b) Dantego Alighieri. S─ů tam mianowicie dwie kaplice Salvatich i Castellanich, kt├│re w pewnym sensie mo┼╝na nazwa─ç polskimi, gdy┼╝ s─ů tam polskie groby. W kaplicy Salvatich jest nagrobek c├│rki wielkiej patriotki i kolekcjonerki wspania┼éych dzie┼é sztuki w Pu┼éawach, ksi─Ö┼╝nej Izabeli Czartoryskiej - Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej, zmar┼éej we Florencji w 1837 roku. Pomnik, wykonany przez Lorenzo Bartoliniego, uchodzi za arcydzie┼éo rze┼║by XIX w.; dok┼éadna kopia tego pomnika znajduje si─Ö w kaplicy pa┼éacu Zamoyskich w Koz┼é├│wce ko┼éo Lubartowa; oba pomniki widzia┼éem w 1996 roku. Obok tego nagrobka jest nagrobek Zofii z Kickich Cieszkowskiej w formie br─ůzowych "drzwi ┼Ťmierci", wykonany 1870-72 przez mieszkaj─ůcego we Florencji poet─Ö i rze┼║biarza Teofila Lenartowicza. Dzie┼éem Lenartowicza jest r├│wnie┼╝ w tym ko┼Ťciele p┼éaskorze┼║ba - epitafium W┼éocha Stanislao Becchiego, uczestnika polskiego Powstania Styczniowego 1863, przedstawiaj─ůca moment jego egzekucji przez Rosjan (1882). Natomiast w kaplicy Castellanich jest grobowiec polskiego arystokraty i malarza (zachowa┼é si─Ö jego portret Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej, namalowany w Neapolu w 1804 r.) Micha┼éa Borgii-Skotnickiego (1775-1808), wykonany przez Stefano Ricci (uchodzi za jedno z najlepszych jego dzie┼é; jest on tw├│rc─ů cenotafu Dantego w tym┼╝e ko┼Ťciele), oraz r├│wnie┼╝ arystokraty, polityka (pose┼é na Sejm Czteroletni) i znanego kompozytora Micha┼éa Kleofasa Ogi┼äskiego (1765-1833), kt├│rego rozs┼éawi┼éy na ca┼éym ┼Ťwiecie jego bardzo melodyjne polonezy fortepianowe (20), z kt├│rych najbardziej znany to "Po┼╝egnanie z ojczyzn─ů". ┼╗ona Micha┼éa Skotnickiego El┼╝bieta z domu ┼üaskiewicz ufundowa┼éa r├│wnie┼╝ kopi─Ö nagrobka florenckiego m─Ö┼╝a w Kaplicy Szafra┼äc├│w w katedrze na Wawelu w Krakowie.

W drugim kru┼╝ganku ko┼Ťcio┼éa Santa Croce jest tablica nagrobna Aleksandry Moszcze┼äskiej, zmar┼éej w wieku zaledwie 22 lat w 1838 roku. Mieszka┼éa we Florencji z bardzo zamo┼╝nymi rodzicami. Aleksandra by┼éa wybrank─ů serca Juliusza S┼éowackiego.

Pami─ůtki polskie, g┼é├│wnie w postaci grob├│w i tablic nagrobnych, s─ů r├│wnie┼╝ w ko┼Ťcio┼éach: Santo Spirito, Santa Trinita i San Marco.

W ko┼Ťciele San Spirito s─ů groby ksi─Öcia Ferdynanda Walker Radziwi┼é┼éa, zmar┼éego w 1824 roku i Teresy z Piotrowskich Zawadzkiej, zmar┼éej w 1834 roku. W ko┼Ťciele Santa Trinita, przy placu o tej samej nazwie, s─ů dwa polskie groby: Teresy Barbary Krasickiej, wdowy po J├│zefie Rzeczyckim, zmar┼éej w 1804 roku, oraz Seweryna Grodzickiego, zmar┼éego w 1853 roku. W ko┼Ťciele Sam Marco przy Piazza San Marco pochowany jest Stanis┼éaw Poniatowski (1755-1833), ksi─ů┼╝─Ö, bratanek kr├│la Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego ("nipote del Re Stanoslao"). Nagrobek, wykonany w 1857 roku przez I. Villa, jest znaczony nie tylko dwoma tablicami z tekstem informacyjnym, ale i herbem Poniatowskich - Cio┼éek oraz p┼éaskorze┼║b─ů, przedstawiaj─ůc─ů uwolnienie od pa┼äszczyzny. P┼éaskorze┼║ba ta przedstawia Poniatowskiego wr─Öczaj─ůcego kontrakty ch┼éopom i wie┼äczonego laurem przez posta─ç symbolizuj─ůc─ů Polsk─Ö. W posadzce kaplicy jest p┼éyta nagrobna znanej z urody c├│rki ksi─Öcia, Konstancji, zam─Ö┼╝nej za Danielem Zappi, zmar┼éej w 1851 roku, w wieku zaledwie 41 lat. W klasztorze cysters├│w pod Florencj─ů jest tablica pami─ůtkowa ku czci ksi─Öcia Stanis┼éawa Poniatowskiego.

Mo┼╝na tu jeszcze wspomnie─ç, ┼╝e podczas Soboru Florenckiego (1439-43) 6 lipca 1439 roku zosta┼é zawarty akt pojednania mi─Ödzy Ko┼Ťcio┼éem rzymskokatolickim a greckim Ko┼Ťcio┼éem prawos┼éawnym oraz wschodnimi Ko┼Ťcio┼éami przedchalcedo┼äskimi - tzw. Unia Florencka. Unia przyj─Ö┼éa si─Ö cz─Ö┼Ťciowo w pa┼ästwie polsko-litewskim i utrzyma┼éa si─Ö tu do po┼é. XV w. dzi─Öki g┼é├│wnie dzia┼éalno┼Ťci metropolity kijowskiego, kardyna┼éa Izydora. Za jego staraniem kr├│l polski i w─Ögierski W┼éadys┼éaw III Warne┼äczyk wyda┼é w 1443 roku przywilej w Budzie zr├│wnuj─ůcy w prawach duchowie┼ästwo unickie z rzymskokatolickim. Ormianie polscy (z siedzib─ů biskupa we Lwowie) uzyskali od papie┼╝a Eugeniusza IV bull─Ö wzywaj─ůc─ů abpa Grzegorza II do wprowadzenia unii florenckiej w podleg┼éej mu diecezji, jednak wkr├│tce unia przesta┼éa istnie─ç.

Wymazanie Polski z mapy politycznej Europy w 1795 roku przez Rosj─Ö, Prusy (Niemcy) i Austri─Ö rzuci┼éo na obczyzn─Ö tysi─ůce Polak├│w.

Nap┼éyw Polak├│w do Florencji zaraz po upadku Polski i w ca┼éym XIX wieku by┼é tak du┼╝y, ┼╝e Luca Bernardini, w┼éoski badacz kultury polskiej, wyk┼éadowca literatury i kultury polskiej na Uniwersytecie Pa┼ästwowym w Mediolanie napisa┼é kilka lat temu prac─Ö "LOttocento: i polacchi a Firenze fra Grand Tour ed emigeazione", czyli "Wiek XIX: Polacy we Florencji w ramach Wielkiego Podr├│┼╝owania (Grand Tour) i emigracji". W oparciu o t─Ö prac─Ö Luca Bernardini i Massimo Agus w 2005 roku wydali ksi─ů┼╝k─Ö "Polacchi a Firenze. Viaggiatori e residenti", czyli "Polacy we Florencji. Podr├│┼╝nicy i mieszka┼äcy". Jest to pierwszy tom z serii po┼Ťwi─Öconej osobom pochodz─ůcym z ┼Ürodkowej i Wschodniej Europy, kt├│rych los zwi─ůza┼é z Florencj─ů. Ka┼╝dy tom jest tr├│jj─Özyczny - zawiera teksty w j─Özyku w┼éoskim, angielskim i narodu, kt├│rego dany tom dotyczy.

Tom "Polacy we Florencji. Podr├│┼╝nicy i mieszka┼äcy" jest kopalni─ů wiedzy o Polakach w XIX-wiecznej Florencji. A by┼éo ich tam sporo.

Przelotnie, czy jak by┼Ťmy to powiedzieli dzisiaj jako tury┼Ťci, w XIX-wiecznej (w┼éa┼Ťciwie od upadku Polski w 1795 roku) Florencji byli m.in. tacy znani z historii czy literatury pami─Ötnikarskiej Polacy jak: Pawe┼é Ksawery Brzostowski - wielki referendarz WKL, kt├│ry w 1798 roku zosta┼é cz┼éonkiem florenckiego Casino dei Nobili; Stanis┼éaw Dunin-Borkowski - autor "Podr├│┼╝y do W┼éoch" (Warszawa 1820); Konstanty Gaszy┼äski - autor "List├│w z podr├│┼╝y" (Lipsk 1853); Teofil Januszewski z ma┼é┼╝onk─ů Hersyli─ů - wuj Juliusza S┼éowackiego (przez 7 miesi─Öcy w 1835 r.); A.H. Kar┼Ťnicki; B.I.L. Ora┼äski; Bernard Potocki; Jan Sagaty┼äski (1806); Anna Tyszkiewicz Potocka - autorka "Voyage dItalia"); Franciszek Wo┼éowski (1825) i wielu, wielu innych.

By┼éa to Polonia florencka 1. po┼é. XIX wieku. W 2. po┼é. tamtego stulecia do kolonii polskiej w stolicy Toskanii w okresie "wielkiego podr├│┼╝owania" nale┼╝eli przez okres kr├│tszy lub d┼éu┼╝szy m.in.: hrabiowie Dzieduszyccy, historyk i dzia┼éacz kulturalny Aleksander Kraushar; historyk sztuki J├│zef Kremer (1861); W┼éadys┼éaw Orpiszewski; Karol Prze┼║dziecki, Roger Raczy┼äski i jego ┼╝ona Konstancja z Prze┼║dzieckich; ┼üucja z Giedroyci├│w Rautensrauchowa - powie┼Ťciopisarka i pami─Ötnikarka; Maria Wodzi┼äska. Florencj─Ö odwiedzili w├│wczas na kr├│cej czy d┼éu┼╝ej r├│wnie┼╝ poeta Adam Asnyk, filozof August Cieszkowski, pisarka i poetka Maria Konopnicka, pisarz J├│zef Ignacy Kraszewski, poeta Kornel Ujejski.

By┼éo tu zawsze sporo polskiej arystokracji i szlachty. Przebywaj─ůcy we Florencji d┼éu┼╝szy lub kr├│tszy czas w latach 20. i 30. XIX wieku: Jan Maksymilian Fredro, Gustaw Olizar, Aleksander Potocki, Leon Potocki, W┼éadys┼éaw Sanguszko, Izydor Soba┼äski, W┼éadys┼éaw Zamoyski byli cz┼éonkami tutejszego Klubu Szlacheckiego. Juliusz S┼éowacki podczas pobytu we Florencji w latach 1837-38 obcowa┼é z hrabi─ů Zygmuntem Krasi┼äskim, synem Stanis┼éawa Zamoyskiego - Zdzis┼éawem oraz z J├│zefem i Hermanem Potockimi, wiolonczelist─ů Aleksandrem Potockim i Zenonem Brzozowskim. Mieszkali tu r├│wnie┼╝ hrabiowie Dzieduszyccy, hrabiny Kossakowska Potocka i Seweryna Potocka oraz hrabia Karol Prze┼║dziecki.

Spo┼Ťr├│d znanych lub nawet bardzo znanych Polak├│w, kt├│rzy d┼éu┼╝ej lub na sta┼ée mieszkali we Florencji od upadku Polski w 1795 roku do odzyskania przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci w 1918 roku na uwag─Ö zas┼éuguj─ů: Piotr Chrystian Aigner (ok. 1756-1841), znany architekt warszawski, tw├│rca m.in. Pa┼éacu Namiestnikowskiego i ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Aleksandra w Warszawie oraz rezydencji Czartoryskich w Pu┼éawach; Karol Emil Jurkiewicz pseud. Boraty┼äski (1806-1876), malarz, uczestnik Powstania Listopadowego 1830-31; Stanis┼éaw Brzozowski (1878-1911), filozof, krytyk literacki, publicysta, pisarz; Leonard Chod┼║ko (1800-1871), popularyzator sprawy polskiej w Europie, publicysta, wydawca; Seweryn Goedke (1836-1864), komisarz Rz─ůdu Narodowego przy oddzia┼éach walcz─ůcych w woj. podlaskim; J├│zef Hauke-Bosak (1834-1871), genera┼é, naczelnik wojenny woj. krakowskiego i sandomierskiego w Powstaniu Styczniowym 1863-64, dow├│dca I brygady we francuskiej Armii Wogez├│w podczas wojny francusko-pruskiej 1870-71; Miko┼éaj Kamie┼äski (1799-1873), pu┼ékownik WP, dzia┼éacz emigracyjny, mieszka┼é tu w latach 1836-38; W┼éadys┼éaw Kulczycki (1834-1895), poeta i publicysta, t┼éumaczony na w┼éoski przez Ettora Marcucciego; Edward Lange (1812-1879), uczestnik Powstania Listopadowego 1830-31 i pu┼ékownik wojsk Garibaldiego, od 1870 roku dzia┼éacz Polonii florenckiej; Teofil Lenartowicz (1822-1893), poeta, rze┼║biarz; Boles┼éaw ┼üaszczy┼äski malarz, maluj─ůcy krajobrazy ze staro┼╝ytnymi ruinami i pejza┼╝e z Zatoki Neapolita┼äskiej, mieszka┼é tu w latach 70. XIX w.; Amelia Jadwiga ┼üubie┼äska (1852-1930), rze┼║biarka; Karol Marconi (1826-1864), artysta malarz warszawski, przyby┼é tu leczy─ç gru┼║lic─Ö; Aleksandra Moszcze┼äska (1816-1838), przej┼Ťciowa wybranka serca Juliusza S┼éowackiego; Micha┼é Kleofas Ogi┼äski (1765-1833), dzia┼éacz polityczny, kompozytor, autor nie┼Ťmiertelnego poloneza "Po┼╝egnanie z ojczyzn─ů"; Julian Konstanty Ordon (zm. 1886), oficer WP, jeden z uczestnik├│w obrony Warszawy podczas Powstania Listopadowego 1830-1831, a we W┼éoszech garybaldczyk, unie┼Ťmiertelniony dzi─Öki utworowi Adama Mickiewicza "Reduta Ordona"; Franciszek Pfanhauser (1797-1865), artysta malarz; Stanis┼éaw Poniatowski (1755-1833), ksi─ů┼╝─Ö, bratanek kr├│la Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego, pose┼é na sejmy, od 1776 komisarz w Komisji Edukacji Narodowej, po og┼éoszeniu Konstytucji 3 Maja wyjecha┼é z Polski i osiad┼é w Austrii, a nast─Öpnie we W┼éoszech, gdzie zgromadzi┼é cenne zbiory sztuki oraz du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç archiwum kr├│la Stanis┼éawa Augusta; Roger Raczy┼äski (1820-1864), hrabia, dzia┼éacz polityczny i spo┼éeczny, publicysta; Teodor Rygier (1841-1913), bardzo znany rze┼║biarz; Henryk Siemiradzki (1843-1902), wybitny malarz, zanim na sta┼ée osiad┼é w Rzymie w 1872 roku mieszka┼é przej┼Ťciowo we Florencji; Jan Siodo┼ékowicz (zm. 1858) - komendant Legionu Polskiego w Toskanii 1848-49; Micha┼é Bogoria Skotnicki (zm. 1808), arystokrata i malarz, mieszka┼é z ┼╝on─ů El┼╝biet─ů z domu ┼üaskiewicz; Maria Wodzi┼äska (1819-1897), pianistka ciesz─ůca si─Ö s┼éaw─ů znakomitej interpretatorki dzie┼é Chopina, kt├│ry w 1835 roku ofiarowa┼é jej "Walca As-dur op. 69 nr 1), a w 1836 roku stara┼é si─Ö o jej r─Ök─Ö, podobnie jak w 1834 roku Juliusz S┼éowacki, kt├│ry po┼Ťwi─Öci┼é jej wiersz "W sztambuchu Marii Wodzi┼äskiej" i poemat "W Szwajcarii"; Artur Wo┼éy┼äski (1844-1893), historyk, badaj─ůcy g┼é├│wnie dzia┼éalno┼Ť─ç naukow─ů Galileusza i Kopernika; Zofia z Czartoryskich Zamoyska (zm. 1837), ksi─Ö┼╝na, c├│rka Izabeli Czartoryskiej - pani na Pu┼éawach.

Spo┼Ťr├│d nich zmarli we Florencji i tam zostali pochowani: Piotr Chrystian Aigner, Stanis┼éaw Brzozowski, Seweryn Goedke, Teofil Lenartowicz, Karol Marconi, Aleksandra Moszcze┼äska, Micha┼é Kleofas Ogi┼äski, Julian Konstanty Ordon, Franciszek Pfanhauser, Stanis┼éaw Poniatowski, Jan Siodo┼ékowicz, Zofia z Czartoryskich Zamoyska.

Ksi─ů┼╝─Ö Stanis┼éaw Poniatowski mieszka┼é we Florencji z ca┼é─ů rodzin─ů - w┼éosk─ů ┼╝on─ů Cassandr─ů, c├│rkami Konstancj─ů i Izabel─ů oraz synami J├│zef, Karolem i Micha┼éem. W 1829 roku ksi─ů┼╝─Ö naby┼é posiad┼éo┼Ť─ç na po┼éudniowej rogatce Florencji Rovezzano, z┼éo┼╝onej z folwarku i willi (z 1493 r.), dzi┼Ť bardziej znanej jako "Willa Favard" oraz eleganckiej kamienicy w samej Florencji, przy via Pistoiese, na kt├│rej do dzi┼Ť dnia przetrwa┼é herb rodowy Poniatowskich - Cio┼éek. Herb Cio┼éek przetrwa┼é r├│wnie┼╝ na budynkach czynszowych przy via Ponte alle Mosse, nale┼╝─ůcych kiedy┼Ť do Poniatowskich. W pa┼éacyku ksi─ů┼╝─Ö zgromadzi┼é bogat─ů kolekcj─Ö antykwaryczn─ů, dzie┼éa sztuki i stare ksi─ů┼╝ki. W 1829 roku ksi─ů┼╝─Ö Poniatowski wyda┼é we Florencji broszur─Ö "Quelques observations sur la maniere decrire lhistoire de Pologne", a w nast─Öpnym "Observations dun Polonais sur le resume de lhistoire de la Pologne par Monsieur Thiesse", stanowi─ůce apologi─Ö kr├│la Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego. W 1979 roku J. ┼üojek wyda┼é w Warszawie pami─Ötniki ksi─Öcia zatytu┼éowane "Pami─Ötniki synowca Stanis┼éawa Augusta". Natomiast jego sylwetk─Ö i dzia┼éalno┼Ť─ç przedstawi┼é czytelnikowi polskiemu Marian Brandys w ksi─ů┼╝ce "Nieznany ksi─ů┼╝─Ö Poniatowski" (Warszawa 1960).

Po zmar┼éym ojcu will─Ö i folwark odziedziczyli synowie J├│zef i Karol. Zbiory sztuki i ksi─Ögozbi├│r uleg┼éy rozproszeniu. W 1838 roku Karol zaoferowa┼é Galerii Uffizi nabycie s┼éynnej kolekcji wyrob├│w z p├│┼észlachetnych kamieni ojca. Galeria nie okaza┼éa zainteresowania t─ů ofert─ů i t─ů cenn─ů kolekcj─Ö naby┼é angielski kolekcjoner William Currie. We Florencji pozosta┼éy dwie rze┼║by: Amor skrzydlaty, rzucaj─ůcy si─Ö w locie na innego ptaka oraz s┼éynne popiersie Iosa, kt├│re obecnie znajduj─ů si─Ö we florenckim Muzeum Archeologicznym. Ksi─Ögozbi├│r po Poniatowskim pozosta┼é we Florencji i w 1951 roku zosta┼é wystawiony na aukcji we florenckiej Galerii Sztuki Narodowej Stowarzyszenia Artyst├│w. Najm┼éodszy syn - Micha┼é (1816-1864), wykluczony z testamentu ojca, za┼éo┼╝y┼é w 1857 roku i redagowa┼é do swojej ┼Ťmierci w 1864 roku dziennik pod nazw─ů "Imperziale fiorentino" ("Bezstronny florenty┼äczyk"), kt├│rego redakcja mie┼Ťci┼éa si─Ö w pa┼éacu Poniatowskich. Dziennik cieszy┼é si─Ö popularno┼Ťci─ů, gdy┼╝ Poniatowski pozyska┼é do wsp├│┼épracy Augusta Contiego, Niccalai Tommasea i Celestina Bianchiego, a czysty doch├│d z gazety przeznaczany by┼é na pomoc medyczn─ů dla biednej ludno┼Ťci Florencji i na pomoc materialn─ů dla aktor├│w teatralnych, cz─Östo w starszym wieku ┼╝yj─ůcych w n─Ödzy. Je┼Ťli chodzi o c├│rki - obie zami┼éowane w muzyce, to Konstancja, znana z nieprzeci─Ötnej urody, w 1828 roku wysz┼éa za m─ů┼╝ za markiza Daniela Zappiego; zmar┼éa m┼éodo i zosta┼éa pochowana w grobie ojca. Natomiast Izabela (1806-1896) wysz┼éa najpierw za m─ů┼╝ za hrabiego Bentivoglio, nast─Öpnie w 1822 roku za florenty┼äskiego markiza Zanobiego Ricciego i na koniec za markiza Filippa de Piccolellisa. Jej c├│rka z drugiego ma┼é┼╝e┼ästwa Anna Maria po┼Ťlubi┼éa hrabiego Aleksandra Collonn─Ö Walewskiego (1810-1868), syna naturalnego Marii Walewskiej i cesarza Napoleona I, p├│┼║niejszego ministra spraw zagranicznych Francji (1855-60).

Jednak najbardziej znanym z dzieci ks. Stanis┼éawa Poniatowskiego by┼é syn J├│zef (ok. 1814-1873), mieszkaj─ůcy we Florencji w latach 1822-1854. Mia┼é du┼╝e zdolno┼Ťci muzyczne: by┼é obdarzony pi─Öknym g┼éosem tenora i sta┼é si─Ö znanym kompozytorem, g┼é├│wnie oper. Jako ┼Ťpiewak zadebiutowa┼é we Florencji i w tym mie┼Ťcie ju┼╝ w 1838 roku, a wi─Öc kiedy mia┼é zaledwie ok. 24 lat, odby┼éo si─Ö przedstawienie jego pierwszej opery "Giovanni da Procida", w kt├│rej ┼Ťpiewa┼é g┼é├│wn─ů rol─Ö. Premiery jego kolejnych oper mia┼éy miejsce w kilku miastach: w Pizie, Lucce, Rzymie, Genui i Wenecji, a oper: " I Lamberttazzi" i "Esmeralda" we Florencji odpowiednio w 1845 i 1847 roku; obie zyska┼éy powodzenie. J├│zef Poniatowski by┼é r├│wnie┼╝ dyplomat─ů. W 1848 roku ksi─ů┼╝─Ö Toskanii Leopold II nada┼é mu (i bratu Karolowi) tytu┼é ksi─Öcia di Monte Rotondo; w 1850 roku otrzymali oni r├│wnie┼╝ tytu┼é ksi─ů┼╝─Öcy od cesarza austriackiego Franciszka J├│zefa. W 1848 roku J├│zef zosta┼é cz┼éonkiem toska┼äskiej Izby Deputowanych, a w 1849 roku Leopold II mianowa┼é go ministrem pe┼énomocnym Toskanii w Pary┼╝u. W 1854 roku osiad┼é w Pary┼╝u i przyj─ů┼é obywatelstwo francuskie. Po upadku Napoleona III w 1870 roku wyjecha┼é do Anglii i tam zmar┼é. By┼é ┼╝onaty z W┼éoszk─ů Matyld─ů Perotti. Jego syn Stanis┼éaw (1835-1908) za┼éo┼╝y┼é francusk─ů lini─Ö Poniatowskich, z kt├│rych ksi─ů┼╝─Ö Michel Poniatowski (1922-2002) zosta┼é w 1975 roku przewodnicz─ůcym francuskiej Partii Republika┼äskiej, by┼é bliskim wsp├│┼épracownikiem prezydenta V. Giscard dEstainga i w latach 1974-77 ministrem stanu i spraw wewn─Ötrznych.

Ksi─ů┼╝─Ö Micha┼é Kleofas Ogi┼äski mieszka┼é we Florencji dwukrotnie, najpierw w latach 1808-10, a potem od 1822 roku do ┼Ťmierci w 1833 roku. Podczas pierwszego pobytu znany francuski malarz Francois-Xavier Fabre (1766-1837) namalowa┼é portret ks. Ogi┼äskiego oraz jego c├│rki Amelii. Mieszka┼é z ┼╝on─ů i trzema c├│rkami. W latach 1822-26 sekretarzem ks. Ogi┼äskiego by┼é Leonard Chod┼║ko (1800-1871), popularyzator sprawy polskiej w Europie, publicysta, wydawca, dzia┼éaj─ůcy od 1826 roku w Pary┼╝u; autor m.in. historii legion├│w polskich we W┼éoszech (1829). Dom ksi─Öcia by┼é otwarty dla Polak├│w odwiedzaj─ůcych Florencj─Ö. Adam Mickiewicz, bawi─ůcy we Florencji w 1828 i 1829 roku, gra┼é z ksi─Öciem w szachy, a Ogi┼äski cz─Östo czyta┼é mu po w┼éosku fragmenty "Historii florenckich" Machiavellego.

We Florencji mieszkali d┼éugie lata rodze┼ästwo Aurora i Eugeniusz Cio┼ékowie, dzieci pu┼ékownika wojsk polskich J├│zefa Cio┼éka. Aurora wysz┼éa za m─ů┼╝ za Piotra Dimitriewicza Buturlina, syna znanego rosyjskiego bibliofila; jej gr├│b jest na cmentarzu w pobliskim Giogoli. Natomiast Eugeniusz Cio┼éek utrwali┼é pami─Ö─ç po sobie tym, ┼╝e w 1841 roku odnowi┼é ┼éadn─ů Kaplic─Ö Matki Boskiej w Certosie ko┼éo Florencji, znanej w ca┼éej ┼Ťredniowiecznej Europie z tutejszego opactwa, do kt├│rego pod─ů┼╝ali liczni pielgrzymi; Eugeniusz Cio┼éek zosta┼é pochowany w tej kaplicy.

Jednak zapewne najwa┼╝niejszym Polakiem, kt├│ry mieszka┼é na sta┼ée we XIX-wiecznej Florencji by┼é Teofil Lenartowicz. Mieszkaj─ůc w zaborze rosyjskim nie mia┼é ┼éatwego ┼╝ycia. Dwukrotnie - w 1843 i 1848 roku - musia┼é uchodzi─ç z Kongres├│wki. W 1848 roku uda┼é si─Ö do Poznania, b─Öd─ůcego pod zaborem pruskim. Jednak ju┼╝ w nast─Öpnym roku w┼éadze pruskie zmusi┼éy go do opuszczenia Wielkopolski. Uda┼é si─Ö do Brukseli, nast─Öpnie do Pary┼╝a, by w 1860 roku zamieszka─ç we Florencji; mieszka┼é przez d┼éugie lata przy Via Camerata 37. Tam w 1861 roku o┼╝eni┼é si─Ö z malark─ů Zofi─ů Szymanowsk─ů, przyrodni─ů siostr─ů ┼╝ony Adama Mickiewicza - Celiny. Studiowa┼é rze┼║b─Ö u Enrico Pazziego. By┼é pierwszym i bodaj┼╝e dotychczas jedynym pisarzem polskim, kt├│ry pracowa┼é nad ukazaniem Polakom W┼éoch, a W┼éochom kultury polskiej (m.in. "Album w┼éoski" 1870). W latach 1879-83 Lenartowicz wyg┼éasza┼é w towarzystwie zw. Akademi─ů im. A. Mickiewicza (za┼é. przez Domenico Santagate) dzia┼éaj─ůcym na uniwersytecie bolo┼äskim wyk┼éady o literaturze s┼éowia┼äskiej, a zw┼éaszcza polskiej, kt├│re zosta┼éy cz─Ö┼Ťciowo zebrane w tomie "Sul carattere della poesia polono-slava" (1886, wyd. pol. 1978). Lenartowicza odwiedzali przybywaj─ůcy do Florencji znani Polacy, jak np.: Adam Asnyk, August Cieszkowski, Maria Konopnicka (1892), J├│zef Ignacy Kraszewski, Kornel Ujejski. Doceniali jego dzia┼éalno┼Ť─ç r├│wnie┼╝ W┼éosi (jego poezj─Ö t┼éumaczy┼é Ettor Marcucci). Wielki pisarz katolicki rodem z Florencji Giovanni Papini (1881-1956) pisze o Lenartowiczu w ksi─ů┼╝ce "Autoritratti e ritratti". Jako dobry rze┼║biarz Lenartowicz da┼é si─Ö pozna─ç jako tw├│rca udanego medalionu ofiarowanego J. Hauke-Bosakowi z okazji drugiej rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego 1863-64, a przede wszystkim p┼éaskorze┼║b─ů w gipsie proroka Samuela, wystawion─ů w 1869 roku we florenckiej Galerii Akademii Sztuk Pi─Öknych. Dzisiaj przy via Montebello 59 jest tablica upami─Ötniaj─ůca jego zwi─ůzek z tym s┼éawnym miastem.

Artysta malarz Karol Emil Jurkiewicz (pseud. Boraty┼äski), pono─ç uczestnik Powstania Listopadowego 1830-31, mieszka┼é we Florencji w latach 1842-53 i 1856-60, a przedtem i potem w Pary┼╝u. Otworzy┼é we Florencji w┼éasn─ů pracowni─Ö w pa┼éacu Antinorich-Corsinich - Antica Casa Corsini na bargo Santa Croce (dzi┼Ť nr 6), a sam zamieszka┼é wraz ze sw─ů bogat─ů angielsk─ů ┼╝on─ů Elisabeth Arnould de White Cross w Castel di Poggio ko┼éo Fiesole. Za obraz historyczny "Pojmanie hrabiego Ugolina w Pizie w 1288 roku" otrzyma┼é z┼éoty medal florenckiej Akademii Sztuk Pi─Öknych, a za ten medal honorowy tytu┼é jej profesora. Malowa┼é portrety, pejza┼╝e i sceny historyczne; wykona┼é ilustracje do "Konrada Wallenroda" Adama Mickiewicza. Obrazy wystawia┼é m.in. w Krakowie i we Lwowie. W 1848 roku blisko wsp├│┼épracowa┼é z Adamem Mickiewiczem; pokry┼é koszta umundurowania i uzbrojenia w szable ┼╝o┼énierzy Legionu Mickiewicza. W domu Boraty┼äskiego sp─Ödzi┼é ostatnie lata ┼╝ycia Jan Siodo┼ékowicz (zm. 1858), by┼éy komendant Legionu polskiego w Toskanii.

Do po┼é. XIX w. mieszka┼é na sta┼ée we Florencji Polak wyznania ewangelickiego (potem przeszed┼é na katolicyzm), historyk Bernard Zaydler, absolwent uniwersytetu w Pizie (1823). Zach─Öcony przez ksi─Öcia Kleofasa Ogi┼äskiego zacz─ů┼é t┼éumaczy─ç czy pisa─ç po w┼éosku prace i artyku┼éy o Polakach (m.in. Koperniku i J─Ödrzeju ┼Üniadeckim). Z kolei z pomoc─ů ksi─Öcia Stanis┼éawa Poniatowskiego w 1831 roku wyda┼é we Florencji swoj─ů histori─Ö Polski "Storia della Polonia". W 1848 roku mimo podesz┼éego wieku wst─ůpi┼é jako ochotnik do Legionu Mickiewicza. Po powrocie do Florencji przyst─ůpi┼é do pisania dziej├│w Legion├│w Polskich gen. Henryka D─ůbrowskiego, powsta┼éych we W┼éoszech w 1797 roku, co mia┼é wykona─ç na osobiste zlecenie Adama Mickiewicza. Jeszcze tego samego roku w Vercelli ukaza┼éa si─Ö praca Zaydlera "Storia delle operazioni militari delle legioni polacche in Italia comandate dal generale Dombrowski". W domu Zaydlera przy Via della Scala 65 (oznaczonym w├│wczas numerem 4307) mieszka┼é Juliusz S┼éowacki (innym adresem S┼éowackiego we Florencji by┼éo Via dei Banchi 7).

Mo┼╝na tu wspomnie─ç, ┼╝e opr├│cz "Storia della Polonia" Bernarda Zaydlera we Florencji ukaza┼éa si─Ö ju┼╝ w 1864 roku pierwsza czy jedna z pierwszych w jakimkolwiek j─Özyku praca o polskim antyrosyjskim Powstaniu Styczniowym 1863-64 C. Tesi pt. "Storia della rivoluzione polacca", poprzedzona histori─ů Polski od X wieku.

Nale┼╝y wspomnie─ç r├│wnie┼╝ wnuka jednego z legionist├│w polskich gen. Henryka D─ůbrowskiego we W┼éoszech na prze┼éomie XVIII/XIX wieku Artura Wo┼éy┼äskiego, kt├│ry po upadku Powstania Styczniowego zamieszka┼é na sta┼ée na emigracji, najpierw we Francji, a od 1864 roku w Rzymie, gdzie uko┼äczy┼é studia historyczne. W 1878 roku przeni├│s┼é si─Ö do Florencji. Jako historyk interesowa┼é si─Ö stosunkami polsko-w┼éoskimi, napisa┼é kilka rozpraw na temat Powstania Styczniowego i w┼éoskiego ruchu narodowo-wyzwole┼äczego. Skoncentrowa┼é si─Ö jednak na badaniu ┼╝ycia i dzia┼éalno┼Ťci dw├│ch wielkich astronom├│w - Polaka Miko┼éaja Kopernika i W┼éocha Galileo Galilei; jest autorem m.in. pracy "Kopernik w Italii..." (1873) i "Relazioni di Galileo Galilei colla Polonia" (1873). Sta┼é si─Ö w┼éa┼Ťcicielem najbogatszego zbioru dotycz─ůcego ┼╝ycia i dzia┼éalno┼Ťci Kopernika (instrumenty naukowe, medale, rze┼║by, obrazy, meble) oraz biblioteki kopernika┼äskiej. Kiedy w 1873 roku z okazji 400 rocznicy urodzin Miko┼éaja Kopernika rektor Uniwersytetu Rzymskiego postanowi┼é przy uniwersytecie za┼éo┼╝y─ç Muzeum Kopernika┼äskie, Wo┼éy┼äski ze swoim ofiarowanym na ten cel zbiorem by┼é w┼éa┼Ťciwie tym, kt├│ry przyczyni┼é si─Ö do powstania tego muzeum. Do ko┼äca ┼╝ycia by┼é konserwatorem muzeum i stale uzupe┼énia┼é jego zbiory. P├│┼║niej Muzeum Astronomicznego i Kopernika┼äskiego Uniwersytetu Rzymskiego zosta┼éo przeniesione do budynku Osservatorio Astronomico na Monte Carlo. Jest tam r├│wnie┼╝ popiersie Kopernika, wykonane przez Wiktora Brodzkiego. Wo┼éy┼äski sw├│j cenny ksi─Ögozbi├│r (1019 tytu┼é├│w i 1373 tomy) ofiarowa┼é Bibliotece Casanatense, w kt├│rej utworzono dzia┼é jego imienia; w 1890 roku biblioteka ufundowa┼éa popiersie Wo┼éy┼äskiego, d┼éuta w┼éoskiego rze┼║biarza Boniniego. We Florencji Wo┼éy┼äski przyja┼║ni┼é si─Ö z Lenartowiczem i mieszkaj─ůcym w Rzymie, ale przebywaj─ůcym cz─Östo w mie┼Ťcie Dantego poet─ů i publicyst─ů W┼éadys┼éawem Kulczyckim (1834-1895); by┼é wydawc─ů jego "Wierszy polskich".

Mieszkaj─ůcy wraz z rodzin─ů we Florencji ju┼╝ na pocz. XX wieku (1907-11) filozof, krytyk literacki, publicysta, pisarz Stanis┼éaw Brzozowski studiowa┼é tu filozof├│w i pisarzy w┼éoskich, zw┼éaszcza Machiavellego i G. Bruna, kt├│rego dzie┼éa chcia┼é przet┼éumaczy─ç na polski. Tutaj odszed┼é od marksistowskiej filozofii i tu powsta┼éy jego szkice: "Idee" (1910) i "G┼éosy w┼Ťr├│d nocy" (1912) oraz niedoko┼äczona "ksi─ů┼╝ka o starej kobiecie"; tutaj przet┼éumaczy┼é na j─Özyk polski "Prze┼Ťwiadczenia wiary" (wyd. 1915) J.H. Newmana. Zmar┼é we Florencji w 1911 roku w wieku zaledwie 33 lat.

Teodor Rygier, rodem z Warszawy, po uko┼äczeniu studi├│w w Szkole Sztuk Pi─Öknych w Warszawie i dodatkowych w Dre┼║nie, Monachium, Wiedniu, Berlinie i Pary┼╝u, mieszka┼é i pracowa┼é tw├│rczo w Warszawie w latach 1867-73, nast─Öpnie we Florencji 1873-88 i wreszcie w Rzymie, gdzie zmar┼é w 1913 roku. We Florencji mia┼é swoj─ů pracowni─Ö rze┼║biarsk─ů. Jest m.in. tw├│rc─ů pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie (1898) oraz pi─Öknych rze┼║b alegorycznych i dekoracyjnych na fasadzie gmachu Sejmu Galicyjskiego we Lwowie (w odrodzonej Polsce Uniwersytetu Jana Kazimierza), zatytu┼éowane: Duch opieku┼äczy Galicji, Praca i O┼Ťwiata, wykonanych w latach 1880-1881.

We Florencji 1 poł. XIX w. mieszkało również dwóch Włochów, którzy przedtem mieszkali w Polsce. Byli to Alojzy (Luigi) Cappelli (1776-1838) i Sebastiano Ciampi (1767-1847).

Florentczyk Alojzy Cappelli (urodzi┼é si─Ö i zmar┼é we Florencji) - prawnik kanonista, w latach 1797-1804 profesor uniwersytetu w Pizie, zosta┼é w 1804 powo┼éany na profesora prawa cywilnego i karnego na polskim uniwersytecie w Wilnie. Od 1815 roku wyk┼éada┼é r├│wnie┼╝ prawo kanoniczne i od 1808 roku j─Özyk i literatur─Ö w┼éosk─ů. Po zamkni─Öciu uniwersytetu przez carat w 1831 roku by┼é w latach by┼é w latach 1833-38 profesorem prawa kanonicznego i historii Ko┼Ťcio┼éa w polskiej katolickiej Akademii Duchownej w Wilnie. W 1828 roku powr├│ci┼é do Toskanii - do Florencji, gdzie wkr├│tce zmar┼é. Jego syn o┼╝eni┼é si─Ö z hrabiank─ů Henriet─ů Dzieduszyck─ů i prowadzili "polski" dom we Florencji, otwarty dla przybysz├│w z Polski.

Natomiast ksi─ůdz Sebastiano Ciampi by┼é w latach 1807-17 profesorem filologii klasycznej na uniwersytecie w Pizie. W latach 1817-22 by┼é profesorem filologii klasycznej na Uniwersytecie Warszawskim i kanonikiem kieleckim. W 1822 roku wyjecha┼é do Florencji, uzyskawszy uprzednio nominacj─Ö Komisji Rz─ůdowej Wyzna┼ä Religijnych Kr├│lestwa Polskiego na "korespondenta czynnego w rzeczach naukowych we W┼éoszech" i odpowiednie uposa┼╝enie. Badaj─ůc archiwa w┼éoskie sta┼é si─Ö znawc─ů stosunk├│w polsko-w┼éoskich. Og┼éosi┼é wiele prac na ten temat, m.in. cenny wykaz polonik├│w "Catalogo dei documenti manoscritti e stampeti relativi della storia politica, militare, ecclesiastica e letteraria del regno di Polonia" (Florencja 1825) oraz zbi├│r wiadomo┼Ťci o zas┼éu┼╝onych W┼éochach dzia┼éaj─ůcych w Polsce i Polakach we W┼éoszech - "Notizie di medici, m─çstri di musica e cantori, pittori, architetti, sculturi" (Lucca 1830). W 1830 roku Ciampi bawi┼é u Czartoryskich w Pu┼éawach, opisuj─ůc m.in. cenne zbiory sztuki w pa┼éacu pu┼éawskim. Jednak najcenniejsz─ů prac─ů Ciampiego, do kt├│rej zbiera┼é materia┼éy m.in. tak┼╝e Joachim Lelewel, jest "Bibliografia ctitica delle antiche reciproche corrispondenze (...) dell Italia colla Russia, colla Polonia ed altre parti settentrionali" (t. 1-3 Florencja 1834-42), stanowi─ůca podstawowy przewodnik do bada┼ä stosunk├│w polsko-w┼éoskich (Hanna Dyl─ůgowa). Ciampi go┼Ťci┼é u siebie wielu Polak├│w odwiedzaj─ůcych Florencj─Ö.

Nale┼╝y podkre┼Ťli─ç, ┼╝e florenty┼äczycy - W┼éosi i Polacy tam mieszkaj─ůcy bardzo serdecznie witali i ugaszczali przybywaj─ůcych do miasta Polak├│w. Wida─ç to z relacji Polak├│w, kt├│rzy odwiedzili Florencj─Ö na kr├│cej lub troch─Ö d┼éu┼╝ej. Jak pisze Luca Bernardini, mieszczanie florenccy i szlachta toska┼äska nie przejawiali uprzedze┼ä, a w polskiej arystokracji widzieli "pan├│w wspania┼éych i go┼Ťcinnych, mi┼éo┼Ťnik├│w bogactwa i wystawno┼Ťci, inteligentnych i zazdrosnych str├│┼╝y tradycji rodu". Szlacht─Ö polsk─ů bez ┼╝adnych problem├│w od razu przyjmowano do florenckiego Klubu Szlacheckiego, a G.P. Vieusseux zaprasza┼é do swego ekskluzywnego Salonu Literatury (1 po┼é. XIX w.). Kiedy Edward Antoni Odyniec i Adam Mickiewicz przybyli po raz pierwszy do Florencji w 1829 roku nie byli jeszcze a┼╝ tak znanymi osobami - poetami. A jednak ksi─ů┼╝─Ö Baciocchi wyda┼é 7 listopada uroczysty bal na ich przyj─Öcie.

Florencja ma swoje miejsce w historii literatury polskiej i w samej literaturze. St─ůd pobyt we Florencji bardzo znanych wsp├│┼écze┼Ťnie lub p├│┼║niej Polak├│w, jak w┼éa┼Ťnie Edwarda Antoniego Ody┼äca, Adama Mickiewicza, Juliusza S┼éowackiego, Cypriana Norwida i Zygmunta Krasi┼äskiego - i nie tylko ich, ale i innych literat├│w polskich - zas┼éuguje na osobn─ů uwag─Ö.

Zacznijmy nie od naszych wieszcz├│w narodowych, ale od Edwarda Antoniego Ody┼äca (1804-1885), poety, zr─Öcznego t┼éumacza literatury angielskiej, niemieckiej i rosyjskiej na j─Özyk polski oraz pami─Ötnikarza. W latach 1829-30 podr├│┼╝owa┼é po Europie z Adamem Mickiewiczem. Co prawda daleko mu do geniuszu literackiego swego towarzysza podr├│┼╝y, jednak w odniesieniu do Florencji sta┼é si─Ö cz┼éowiekiem, kt├│rego trzynastozg┼éoskowiec ze wst─Öpu do jego list├│w florenckich: "Cho─çbym mia┼é z tuzin oczu i ze cztery r─Öce, /Nie by┼éoby to jeszcze nadto na Firenze, /Gdzie tyle jest co widzie─ç, i tyle co pisa─ç", powinien by─ç wykorzystywany we wszystkich reklamach polskich biur podr├│┼╝y, organizuj─ůcych wycieczki do Florencji.

Adam Mickiewicz (1797-1855) by┼é we Florencji trzy razy: w 1829, 1830 i 1848 roku; wspomina┼éem ju┼╝ jego tu pobyty w 1829, 1830 i 1848 roku. Florencji jako┼Ť dziwnie nie po┼Ťwi─Öci┼é uwagi w swej tw├│rczo┼Ťci.

O szukaniu natchnienia przy grobie honorowym Dantego w ko┼Ťciele Santa Croce przez Juliusza S┼éowackiego (1809-1849), kt├│ry by┼é we Florencji od lipca 1837 do grudnia 1838 roku, i o powstaniu w tym mie┼Ťcie jego poematu "Anheli" pisz─Ö poni┼╝ej, w ust─Öpie o Dantem. Tutaj wspomn─Ö, ┼╝e wra┼╝enie jakie zrobi┼é na S┼éowackim obraz Paola Veronesego "Po┼╝egnanie Chrystusa z Matk─ů w przeddzie┼ä wej┼Ťcia do Jerozolimy", znajduj─ůcy si─Ö we florenckiej Galerii Palaty┼äskiej, zosta┼éo przeniesione przez poet─Ö do IX pie┼Ťni w poemacie "Beniowski" (1840-46). We Florencji powsta┼éy r├│wnie┼╝ jego poematy: "Poema Piasta Dantyszka herbu Leliwa o piekle" (z dedykacyjnym "Ofiarowaniem" Warszawie), "Ojciec zad┼╝umionych" i "Wac┼éaw" oraz cykl list├│w poetyckich z Egiptu. S┼éowacki b─Öd─ůc we Florencji zakocha┼é si─Ö w Aleksandrze Moszcze┼äskiej, jednak do ┼Ťlubu nie dosz┼éo. To o niej mowa w jego dw├│ch sonetach "Do A(leksandry) M(osze┼äskiej)", napisanych w pa┼║dzierniku 1838 roku. S┼éowacki po zerwaniu z Aleksandr─ů, a zerwa┼é z ni─ů gdy┼╝ by┼éa za "bardzo rozpieszczona" przez bogatych rodzic├│w, wyjecha┼é z Florencji i ju┼╝ w grudniu 1838 roku dowiedzia┼é si─Ö o jej ┼Ťmierci. W romantycznej gor─ůczce wyrzut├│w sumienia pisa┼é: "Ile┼╝ to razy teraz spaceruj─ůc po ciemnych alejach tego ogrodu mam wra┼╝enie, ┼╝e staje przy mym boku, ┼╝e jej cie┼ä si─Ö czerwieni i, spuszczaj─ůc oczy, pyta: Dlaczego mnie nie kocha┼ée┼Ť?". Tablica przy via della Scala 65 upami─Ötnia pobyt Juliusza S┼éowackiego we Florencji. By┼é to dom, kt├│ry w├│wczas nale┼╝a┼é do Polaka Bernarda Zaydlera.

Cypriana Norwida (1821-1883) romans z Florencj─ů to napisana w 1858 roku nowela "Bransoletka. Legenda dziewi─Ötnastego wieku" (Lipsk 1863), kt├│rej akcja rozgrywa si─Ö we Florencji. Jest ona symbolem degradacji moralnej XIX wieku, kt├│rego chrze┼Ťcija┼ästwo mia┼éo charakter czysto formalny. We Florencji Norwid pozna┼é wykszta┼écon─ů i ┼╝ywo interesuj─ůc─ů si─Ö literatur─ů i sztuk─ů c├│rk─Ö gen. Stanis┼éawa Tr─Öbickiego - Mari─Ö Fale┼äsk─ů (1821-1896), kt├│ra wraz z Mari─ů Kalergis podr├│┼╝owa┼éa po W┼éoszech w 1845 roku; sta┼éa si─Ö ona z czasem idealn─ů korespondentk─ů i powiernic─ů poety.

Zygmunt Krasi┼äski by┼é we Florencji po raz pierwszy w 1830 roku. Podczas jego tu jak i w og├│le we W┼éoszech i Genewie pobytu powsta┼é jego najlepszy utw├│r historyczny "Agaj-Han" (wyd. 1833), kt├│rego osnow─Ö stanowi─ů losy Polki Maryny Mniszch├│wny, kt├│ra w okresie tzw. moskiewskiej s┼éoty (pocz. XVII w.) zosta┼éa caryc─ů - ┼╝on─ů Dymitra Samozwa┼äca. Powie┼Ť─ç zosta┼éa przet┼éumaczona na j─Özyk w┼éoski.

Florencja znalaz┼éa r├│wnie┼╝ du┼╝y odd┼║wi─Ök w tw├│rczo┼Ťci Marii Konopnickiej (1842-1910), Stefana ┼╗eromskiego (1864-1925), Jaros┼éawa Iwaszkiewicza (1894-1980) i Ludwika Hieronima Morstina (1886-1966), autora "Przygody florenckiej" (1957). By┼é tu r├│wnie┼╝ pisarz W┼éadys┼éaw Stanis┼éaw Reymont (1867-1925), autor powie┼Ťci "Ch┼éopi" (t. 1-4 1899-1908), t┼éumaczonej na wiele j─Özyk├│w, w tym w┼éoski (1928-32), laureat literackiej nagrody Nobla w 1924 roku.

Konopnicka by┼éa we Florencji w 1882 roku, 1890 i 1902 roku (mieszka┼éa w 1902 roku przy Via Lungo il Mugnone 23 - obecnie Viale Milton 55), a wra┼╝enia z pierwszej podr├│┼╝y opisa┼éa w ksi─ů┼╝ce "Wra┼╝enia z podr├│┼╝y" (1884).

┼╗eromski by┼é we Florencji w 1907 i 1913 roku; drugi raz w zwi─ůzku z za┼éo┼╝eniem nowej rodziny.

Iwaszkiewicz zostawił nam utwór "Kongres we Florencji (Nowele włoskie)" (1947).

W┼éadys┼éaw Reymont podczas wizyt w Florencji mieszka┼é u przyjaci├│┼é polskich przy Piazza Massimo dAygelio 15. Pami─ůtki po M. Konopnickiej (oryginalne teksty wierszy), Stanis┼éawie Reymoncie (pierwsze wydanie "Ch┼éop├│w" z odr─Öcznymi poprawkami autora do drugiego wydania) oraz listy Bernata i ┼Üwi─Ötochowskiego przechowuje jedna z rodzin polskich w tym mie┼Ťcie.

Florencj─Ö odwiedza┼é podczas licznych podr├│┼╝y do W┼éoch mieszkaj─ůcy w Wiedniu, a pochodz─ůcy ze Lwowa dramatopisarz i prozaik Tadeusz Rittner (1873-1921). By┼é tu r├│wnie┼╝ (1925-26) poeta, pisarz, eseista i t┼éumacz J├│zef Wittlin (1896-1976) oraz wielu innych polskich literat├│w.

W 1874 roku ukaza┼é si─Ö we Florencji tom wierszy w przek┼éadzie na j─Özyk w┼éoski mieszkaj─ůcego stale w Rzymie W┼éadys┼éawa Kulczyckiego (1831-1895), poety, publicysty polskiego i w┼éoskiego, emigracyjnego dzia┼éacza politycznego.

Mieszkaj─ůcy w Rzymie od 1964 roku poeta i publicysta polski Jerzy Hordy┼äski (1919-1998) otrzyma┼é w 1981 roku nagrod─Ö mi─Ödzynarodowej Accademia Le Muse we Florencji.

M├│wi─ůc o powi─ůzaniach literackich polsko-florenckich nale┼╝y wspomnie─ç wielkiego syna Florencji i wielkiego poet─Ö - uwa┼╝anego za najwi─Ökszego poet─Ö swych czas├│w - Dante Alighieri (1265-1321). Jest on przede wszystkim znany na ca┼éym ┼Ťwiecie jako autor "Boskiej komedii", nale┼╝─ůcej do arcydzie┼é literatury ┼Ťwiatowej. Jego kochan─ů ojczyzn─Ö - Florencj─Ö dzieli┼éa walka stronnictw o w┼éadz─Ö w mie┼Ťcie-republice, okre┼Ťlanych jako "Bia┼éych" (gibelinie) i "Czarnych" (gwelfowie). Nale┼╝a┼é do stronnictwa "Bia┼éych", walczy┼é w obronie Florencji w 1289 roku i bra┼é udzia┼é w ┼╝yciu politycznych republiki. Kl─Öska "Bia┼éych" w 1302 roku wygna┼éa go z Florencji. Odt─ůd, do ko┼äca ┼╝ycia, trwa┼éa tu┼éaczka poety po Italii. Poeta bardzo cierpia┼é z tego powodu.

Jak pisze prof. Mieczys┼éaw Brahmer "W Polsce imi─Ö Dantego wymieniane jest od pocz. XV wieku, gdy D┼éugosz odnotowa┼é jego zgon, ale dopiero XIX wiek przyni├│s┼é g┼é─Öbsz─ů znajomo┼Ť─ç jego dzie┼éa i osobisty do niego stosunek". Pierwszy polski przek┼éad fragmentu "Boskiej Komedii", w t┼éumaczeniu Ignacego Krasickiego, ukaza┼é si─Ö w 1803 roku w jego dziele "O rymotw├│rstwie i rymotw├│rcach". Natomiast pierwszy polski tekst o Dantem wyszed┼é spod pi├│ra Stanis┼éawa Kostki Potockiego w jego dziele "O wymowie i stylu" (t. 1-4 1815-16).

Jednak dla Polski i Polak├│w odkryli Dantego tak naprawd─Ö romantycy polscy. Dla nich sta┼é si─Ö Dante szczeg├│lnie bliski, jako wygnaniec z ojczyzny, t─Öskni─ůcy do niej i z my┼Ťl─ů o powrocie ┼é─ůcz─ůcy nadziej─Ö moralnego odrodzenia ludzko┼Ťci. Luca Bernardini pisze, ┼╝e Juliusz S┼éowacki, b─Öd─ůc we Florencji w latach 1837-38 "regularnie odwiedza┼é... gr├│b honorowy Dantego w ko┼Ťciele ┼Ťw. Krzy┼╝a (Santa Croce), bo zdawa┼é mu si─Ö przekazywa─ç "jakie┼Ť wyrazy natchnienia". Poezja "O Gibelinie, laurowy upiorze" z pewno┼Ťci─ů zosta┼éa przez niego napisana pod wp┼éywem obrazu Domenica di Michelino "Dante e i suoi mondi" (1465) i stanowi┼éa powa┼╝n─ů konfrontacj─Ö obydwu tych poet├│w, wieszcz├│w narodowych bez ojczyzny". Wp┼éywy tw├│rczo┼Ťci Dantego wida─ç r├│wnie┼╝ w innych utworach S┼éowackiego: "Anhelli" i "Poemat Piotra Dantyszka".

Przed S┼éowackim we Florencji by┼é Adam Mickiewicz. Przet┼éumaczy┼é ust─Öp z "Boskiej Komedii": "Ugolino" (1827). Po Mickiewiczu, w latach 1843-45, by┼é tu Kamil Cyprian Norwid, dla kt├│rego Florencja by┼éa przede wszystkim miastem Dantego, a jego "dw├│m grobowcom" po┼Ťwi─Öci┼é drug─ů tercyn─Ö "Co┼Ť ty Atenom zrobi┼é, Sokratesie".

Po fragmentarycznych przek┼éadach "Boskiej Komedii", jak np. 5 pie┼Ťni "Piek┼éa" przez L. Kami┼äskiego ("Bibioteka Warszawska" 1853) czy W┼éadys┼éawa Kulczyckiego, pierwszy pe┼ény jej przek┼éad wierszem o rymach parzystych opracowa┼é w 1860 roku poeta i t┼éumacz Juliusz Korsak (1806-1855); to najcenniejsze jego dzie┼éo. Przewy┼╝szy┼éo go jednak t┼éumaczenie wierszem nierymowanym Antoniego Stanis┼éawskiego z 1870 roku. P├│┼║niej ukaza┼éy si─Ö nowe przek┼éady "Boskiej Komedii": tercyn─ů Edwarda Por─Öbowicza (1899-1904) i Aliny ┼Üwiderskiej (1947). Fragmenty "Boskiej komedii" prze┼éo┼╝yli r├│wnie┼╝, obok wspomnianego ju┼╝ Mickiewicza, S┼éowacki, Norwid, Kraszewski, Fale┼äski i Asnyk. Kilkakrotnie t┼éumaczono r├│wnie┼╝ inne dzie┼éo Dantego - "Nowe ┼╝ycie": Gustaw Ehrenberg w "Bibliotece Warszawskiej" 1883 i osobne wydanie w 1902 roku; Artur G├│rski w "Ateneum" 1914; T.W. Husarski 1921; E. Por─Öbowicz 1934 (M. Brahmer).

Dante wywar┼é wp┼éyw na tw├│rczo┼Ť─ç tak wybitnych polskich poet├│w XIX stulecia jak: Zygmunt Krasi┼äski ("Nieboska komedia" 1835), Cyprian Kamil Norwid, Teofil Aleksander Lenartowicz czy Adam Asnyk. Jednak nie tylko Dante by┼é bliski sercu polskim romantykom, prze┼╝ywaj─ůcym tragedi─Ö Polski i narodu polskiego i dziel─ůcym tak jak i on los tu┼éacza. Obok wielkiego Dantego bliski ich sercu i tu┼éaczej tragedii by┼é zmar┼éy we Florencji w 1803 roku i pochowany w ko┼Ťciele Santa Croce Vittorio Alfieri (1749-1803), pisarz, kt├│rego tragedie s─ů przepojone g┼é─Öbokim umi┼éowaniem wolno┼Ťci i protestem przeciw tyranii. Skrzywdzeni przez los Polacy i wygna┼äcy polscy zauwa┼╝yli je bardzo wcze┼Ťnie. Tragedia "Saul" w przek┼éadzie na j─Özyk polski ukaza┼éa si─Ö ju┼╝ w latach 1820-23, a "Mirra" w 1856 roku.

Florencja zapisa┼éa si─Ö r├│wnie┼╝ w dziejach drukarstwa polskiego. W latach 1928-54 (z przerw─ů w latach 1939-49) dzia┼éa┼éa tu polska oficyna wydawnicza Samuela Tyszkiewicza (1889-1954), znana jako Stamperia Polacca lub Tyszkieviciana Typographia, w kt├│rej w┼éa┼Ťciciel wskrzesi┼é tradycje dawnej sztuki typograficznej. Z oficyny wysz┼éo 49 bibliofilskich tom├│w, na┼Ťladuj─ůcych wiernie stare druki, w nak┼éadzie od 50 do 300 egzemplarzy i setki bibliofilskich druk├│w ulotnych, za kt├│re Tyszkiewicz otrzyma┼é Grand Prix na wystawie w Pary┼╝u w 1937 roku; dla Uniwersytetu Florenckiego drukowa┼é od 1932 roku artystycznie wykonane dyplomy, artyku┼éy i indeksy oraz kilka prac jego profesor├│w. Samuel Tyszkiewicz jest pochowany w Castel dAiano ko┼éo Bolonii.

Koniec XIX wieku zapocz─ůtkowa┼é nowy rozdzia┼é w dziejach naukowych i kulturalnych powi─ůza┼ä Polak├│w z Florencj─ů. Poza literatami, o kt├│rych ju┼╝ pisa┼éem, Florencja zacz─Ö┼éa teraz ┼Ťci─ůga─ç w swe mury - do uniwersytetu, wy┼╝szych szk├│┼é artystycznych i teatr├│w nowych polskich student├│w, malarzy, rze┼║biarzy, ┼Ťpiewak├│w operowych i kandydat├│w na aktor├│w teatralnych.

Na uniwersytecie florenckim, za┼éo┼╝onym w 1321 roku, studiowa┼éa do ko┼äca XVIII wieku spora grupa Polak├│w, z kt├│rych kilka znanych p├│┼║niej os├│b ju┼╝ wymieni┼éem. W nowszych czasach, od ko┼äca XIX w., studiowa┼éo tu znowu sporo Polak├│w, z kt├│rych wyr├│┼╝nili si─Ö m.in.: Stanis┼éaw Arnold (1895-1973), historyk mediewista, 1929-66 profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor m.in. pracy "Stosunek Longobard├│w do Rzymian we W┼éoszech p├│┼énocnych w okresie inwazji" (1924); Ignacy Gelb (ur. 1907), orientalista; Kazimierz Go┼éba (1904-1952), pedagog, prozaik i dramatopisarz; Wac┼éaw Grzybowski (1887-1959), dyplomata, 1927-35 pose┼é RP w Pradze i 1937-39 ambasador w Moskwie; Seweryn Hammer (1883-1955), filolog klasyczny, 1919-25 profesor Uniwersytetu Pozna┼äskiego i nast─Öpnie Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, Marian Heitzman (ur. 1899), filozof, 1930-32 docent i 1932-34 profesor Uniwersytetu Jagiello┼äskiego; Tadeusz Ka┼äski (1902-1950), studiowa┼é tu architektur─Ö i aktorstwo teatralne, aktor filmowy (m.in. "Sygna┼éy" 1938, "Czarci ┼╗leb" 1949) i teatr├│w we Lwowie 1933-67 i Warszawie 1937-39; Jan Malarczyk (ur. 1931), prawnik, od 1963 profesor Uniwersytetu Marii Curie-Sk┼éodowskiej w Lublinie; Edward Por─Öbowicz (1862-1937), wybitny romanista, 1899-31 profesor i 1926 rektor polskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, t┼éumacz Dantego - "Boska komedia" (1899-1904) i "┼╗ycie nowe" (1934); Gustaw Przychocki (1884-1947), filolog klasyczny, 1919-35 profesor Uniwersytetu Warszawskiego i nast─Öpnie Uniwersytetu Jagiello┼äskiego; Wac┼éaw Radecki (1887-1953), psycholog, 1919-20 kierownik Studium Psychologicznego w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, 1923-24 profesor uniwersytetu w Kurtybie (Brazylia), szef bada┼ä naukowych szpitali w Rio de Janeiro i 1930-33 dyrektor Pa┼ästwowego Instytutu Psychologii tam┼╝e; Micha┼é Sobeski (1877-1939), filozof, 1919-39 profesor Uniwersytetu Pozna┼äskiego; Stanis┼éaw W─Ödkiewicz (1888-1963), romanista, historyk kultury, profesor uniwersytet├│w w Poznaniu 1919-21, Krakowie 1921-34 i Warszawie 1934-39, a po wojnie 1947-60 kierownik Stacji Naukowej Polskiej Akademii Umiej─Ötno┼Ťci/Polskiej Akademii Nauk w Pary┼╝u, autor m.in. pracy "Faszyzm a kultura intelektualna W┼éoch powojennych" (1930).

Tylko jeden Polak - Adam Kochański (1631-1700) był profesorem Uniwersytetu Florenckiego w latach 1667-70. Była jednak grupa polskich czy pochodzenia polskiego uczonych, którzy wykładali lub odbyli staż naukowy na Uniwersytecie Florenckim. Np. wykładali tu Izabela Bieżuńska-Małowist - historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego Nina Walentyna Witoszek - historyk sztuki, profesor Uniwersytetu w Oslo (Norwegia), a staż naukowy w Clin. Ostetrica e Ginecol. odbyła w 1964 roku Wanda Alicja Kazanowska - ginekolog onkologiczny, profesor Akademii Medycznej w Białymstoku.

Profesorem i dziekanem Wydziału Prawa ale w Europejskim Instytucie Uniwersyteckim we Florencji jest od 1999 roku Wojciech Sadurski, filozof i prawnik, uprzednio profesor Uniwersytetu Sydneyskiego (Australia).

Po I wojnie ┼Ťwiatowej Florencja, a konkretnie Uniwersytet Florencki sta┼é si─Ö jednym z ognisk w┼éoskiej polonistyki. Z o┼Ťrodkiem tym zwi─ůzani byli trzej wielcy w┼éoscy slawi┼Ťci-poloni┼Ťci i t┼éumacze literatury polskiej na j─Özyk w┼éoski: w okresie mi─Ödzywojennym Paolo Emilio Pavolini (1864-1942), a po II wojnie ┼Ťwiatowej Carlo Verdiani (1905-1975) i Riccardo Picchio (ur. 1923).

Pavolini by┼é w┼éa┼Ťciwie indianist─ů, w latach 1901-35 profesorem sanskrytu na Uniwersytecie Florenckim. By┼é jednak jednocze┼Ťnie wybitnym znawc─ů j─Özyk├│w i literatur Europy Wschodniej, szczeg├│lnie j─Özyka polskiego i literatury polskiej. Omawia┼é literatur─Ö polsk─ů w wielu szkicach, artyku┼éach i recenzjach zamieszczanych w czasopismach w┼éoskich. Prze┼éo┼╝y┼é na w┼éoski m.in. poemat "Anhelli" (1919) i "Ojca zad┼╝umionych" (1926) Juliusza S┼éowackiego, szereg wierszy Adama Mickiewicza (m.in. "Pani─ů Twardowsk─ů" i 2 sonety krymskie) i Kazimierza Przerwy Tetmajera (tom "Poesie" 1931) oraz z sanskrytu przet┼éumaczy┼é na j─Özyk polski "Aforyzmy indyjskie" (1925).

Verdiani, po uko┼äczeniu studi├│w we Florencji i w Padwie, w latach 1928-39 mieszka┼é w Warszawie i od 1932 do 1939 roku wyk┼éada┼é j─Özyk w┼éoski w Instytucie W┼éoskim. W 1947 roku zosta┼é wyk┼éadowc─ů literatury polskiej, a w 1960 roku profesorem filologii s┼éowia┼äskiej na Uniwersytecie Florenckim. Wychowa┼é wielu polonist├│w w┼éoskich. Jest autorem szeregu prac o literaturze polskiej (m.in. poezji romantycznej, Adamie Mickiewiczu), j─Özyku polskim (m.in. studium monogr. "Aspetti del verbo polacco nel linguaggio letterario" 1951 i podr─Öcznika uniwersyteckiego "La lingua polacca" 1956) i kulturze polskiej (m.in. "Legendy o ┼Ťwi─Ötym Aleksym"). T┼éumaczy┼é na j─Özyk w┼éoski utwory J. S┼éowackiego (m.in. fragmenty "Beniowskiego"), A. Mickiewicza (m.in. "Sonety" i fragmenty "Dziad├│w" i "Pana Tadeusza"), Z. Krasi┼äskiego ("Przed┼Ťwit" i "Syn cieni├│w"), M. D─ůbrowskiej ("Ludzie stamt─ůd"), S.I. Witkiewicza ("Po┼╝egnanie jesieni"), L. Buczkowskiego ("Czarny potok"), J. Boche┼äskiego i T. R├│┼╝ewicza. W 1961 roku wyda┼é antologi─Ö wsp├│┼éczesnych poet├│w polskich "Poeti polacchi contemporanei".

Natomiast Riccardo Picchio zwi─ůzany by┼é ze slawistyk─ů/polonistyk─ů florenck─ů tylko w latach 1953-61. Potem by┼é profesorem slawistyki na Uniwersytecie Rzymskim, a od 1965 profesorem literatur s┼éowia┼äskich na uniwersytecie w Yale (USA). Jest autorem licznych rozpraw i studi├│w o literaturze polskiej, dotycz─ůcych g┼é├│wnie XVI-XVII w. (Skarga, Kochanowski, G├│rnicki), ale nie tylko. Histori─Ö Polski i nasz─ů literatur─Ö zna wszechstronnie, czego najlepszym dowodem jest m.in. studium o my┼Ťli Mickiewicza, napisane w okresie florenckim (1956), czy zarys historii Europy Wschodniej, ┼é─ůcznie z Polsk─ů pt. "LEuropa orientale dal Rinascimento alleta illuministica" (1970).

Z kolei na Uniwersytecie Florenckim studiował wielki polonista i slawista włoski Giovanni Maver (1891-1970), przez prawie 40 lat kierownik katedry języka i literatury polskiej w Rzymie (do 1961), autor setek rozpraw, a przede wszystkim zarysu historii literatury polskiej "Letteratura polacca" (1958). Był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk i doktorem honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego (1958).

W latach 1990-92 lektorem j─Özyka polskiego na Uniwersytecie Florenckim by┼é zwi─ůzany naukowo z Uniwersytetem Wroc┼éawskim Andrzej Litwornia (ur. 1943), polonista, od 1992 profesor j─Özyka i literatury polskiej na uniwersytecie we w┼éoskim Udine.

Uczeni polscy drukowali prace zwi─ůzane tematycznie z Florencj─ů. Kontakty m.in. historyka sztuki Juliana Klaczki z Itali─ů i Florencj─ů da┼éy nam popularnie uj─Öte jednak cenione przez specjalist├│w eseje o kulturze w┼éoskiego renesansu (m.in. o Dantem i Michale Aniele), wydane w tomie pt. "Wieczory florenckie" (1881). Historyk sztuki i pisarz oraz profesor polskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie W┼éadys┼éaw Kozicki da┼é nam prac─Ö "Micha┼é Anio┼é" (1906). Archeolog, profesor i rektor 1938-45 polskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Edmund Bulanda (1882-1951) jest autorem pracy o zamieszkuj─ůcej kiedy┼Ť Toskani─Ö Etruskach "Etruria i Etruskowie" (1934). Natomiast historyk kultury i o┼Ťwiaty okresu odrodzenia w Polsce i wicedyrektor Biblioteki Jagiello┼äskiej w Krakowie Ignacy Zar─Öbski napisa┼é prac─Ö o by┼éym studencie Uniwersytetu Florenckiego, a potem papie┼╝u Piusie II (1458-64) "Stosunki Eneasza Sylwiusza Piccolomini z Polsk─ů i Polakami" (1939). Z kolei romanista, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu Kalikst Morawski wyda┼é prac─Ö "Dante Alighieri" (1961), za kt├│r─ů otrzyma┼é z┼éoty medal miasta Florencji - Medaglia doro del Comune di Firenze.

By┼éy i s─ů r├│wnie┼╝ inne powi─ůzania Florencji z nauk─ů polsk─ů: pijar i uczony, koadiutor ┼éucki i ┼╝ytomierski 1804-08 oraz administrator 1808-14 i biskup wile┼äski 1814-15 Hieronim Strojnowski by┼é cz┼éonkiem towarzystwa naukowego we Florencji; Micha┼é Wojnicz (1865-1930) pod koniec XIX w. zacz─ů┼é je┼║dzi─ç po prywatnych rezydencjach w Anglii, Francji i we W┼éoszech i skupowa─ç starodruki (inkunabu┼éy), po czym za┼éo┼╝y┼é w Londynie znany antykwariat i kilka jego przedstawicielstw w Europie, m.in. we Florencji (i w Warszawie), odkrywaj─ůc dla nauki kilkaset nieznanych dot─ůd bibliofilom inkunabu┼é├│w; hrabia, prawnik i historyk J├│zef Jakub Micha┼éowski (1870-1956) cz─Ö┼Ť─ç (kilka tysi─Öcy tom├│w) swojego bogatego ksi─Ögozbioru w rodzinnym Dobrzechowie przewi├│z┼é przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů do Florencji, gdzie zamieszka┼é, a nast─Öpnie w 1916 roku do Rzymu, gdzie osiedli┼é si─Ö na sta┼ée (1500 ksi─ů┼╝ek z tego ksi─Ögozbioru w 1921 roku przekaza┼é Polskiej Akademii Umiej─Ötno┼Ťci i sta┼é si─Ö on zal─ů┼╝kiem Stacji Naukowej PAU w Rzymie); jeden z najwi─Ökszych filolog├│w klasycznych XX wieku, polski uczony Tadeusz S. Zieli┼äski (1859-1944) by┼é cz┼éonkiem zwyczajnym Instytutu Studi├│w Etruskich we Florencji; wspomniany wy┼╝ej archeolog Edmund Bulanda, autor pracy o Etruskach by┼é r├│wnie┼╝ cz┼éonkiem florenckiego Instytutu Studi├│w Etruskich; przebywa┼é tu w celach naukowych wielki filolog klasyczny Tadeusz Sinko (1877-1966), profesor polskiego Uniwersytetu Lwowskiego 1907-13 i Uniwersytetu Jagiello┼äskiego 1913-60; urolog, profesor Wojskowej Akademii Medycznej w ┼üodzi i Akademii Medycznej w Krakowie Jan Le┼äko (1917-1993), by┼é od 1965 roku cz┼éonkiem mi─Ödzynarodowego komitetu redakcyjnego wydawanej we Florencji "Urologii"; historyk sztuki, profesor Akademii Sztuk Pi─Öknych w Krakowie Maria Krystyna Rzepi┼äska (1917-1993) wsp├│┼épracowa┼éa naukowo z Fondazione Leonardiane we Florencji i uczestniczy┼éa w sympozjonie leonardowskim we Florencji w 1969 roku; historyk, bibliofil i kolekcjoner, profesor historii ┼Ťredniowiecznej Europy Wschodniej na Uniwersytecie w Pizie Jan Wo┼Ť (ur. 1939) prowadzi┼é badania nad kultur─ů i filozofi─ů Odrodzenia w archiwach florenckich.

Powi─ůzaniem naukowym Florencji z Polsk─ů o donios┼éym znaczeniu by┼é wychowanek uniwersytetu florenckiego Galileo Galilei - Galileusz (1564-1642), fizyk, astronom i filozof, tw├│rca podstaw eksperymentalno-matematycznych metod badawczych w przyrodoznawstwie, profesor uniwersytetu w Padwie i Pizie. Odkry┼é m.in. fazy Wenus, przepowiedziane przez Miko┼éaja Kopernika. Jako astronom w pe┼éni popiera┼é opracowany przez Kopernika w jego dziele "De revolutionibus..." (1543) opis budowy ┼Ťwiata, wed┼éug kt├│rego S┼éo┼äce jest ┼Ťrodkiem uk┼éadu planetarnego, dooko┼éa za┼Ť S┼éo┼äca kr─ů┼╝─ů planety, w┼Ťr├│d nich Ziemia, jako jedna z planet (tzw. heliocentryczny teoria). W zwi─ůzku z tym Galileusz zosta┼é w 1615 roku wezwany do Rzymu, przed trybuna┼é inkwizycji w celu wyt┼éumaczenia si─Ö ze swego popierania teorii Kopernika, kt├│ra by┼éa niezgodna z ├│wczesn─ů nauk─ů Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry trzyma┼é si─Ö teorii Ptolemeusza, ┼╝e Ziemia jest ┼Ťrodkiem uk┼éadu planetarnego. Inkwizycja zabroni┼éa Galileuszowi publicznego propagowania swych pogl─ůd├│w, a w 1616 roku Kongregacja Indeksu wyda┼éa dekret pot─Öpiaj─ůcy dzie┼éo Kopernika. Galileusz nie my┼Ťla┼é jednak kapitulowa─ç, wiedz─ůc bardzo dobrze, ┼╝e prawda jest po stronie Kopernika i jego (Galileusza) dalszych bada┼ä astronomicznych. Korzystaj─ůc z przychylno┼Ťci bardziej ┼Ťwiat┼éego papie┼╝a Urbana VIII Galileusz wyda┼é w 1632 roku we Florencji "Dialogo... sporai due massini sistemi del mondoTolemaico e Copernicano..." (wyd. pol. pt. "Dialog o dwu najwa┼╝niejszych uk┼éadach ┼Ťwiata; ptolemeuszowym i kopernikowym" Warszawa 1953) zawieraj─ůcy dyskusj─Ö zwolennika teorii kopernikowskiej ze zwolennikiem teorii Ptolemeusza. W 1633 roku Trybuna┼é Inkwizycji wytoczy┼é proces Galileuszowi, w wyniku kt├│rego "Dialog" sta┼é si─Ö publikacj─ů zakazan─ů; znalaz┼é si─Ö na indeksie (do 1835 r.), a Galileusza zmuszono do odwo┼éania swych pogl─ůd├│w i do pot─Öpienia teorii Kopernika oraz poddano nadzorowi inkwizycji. W├│wczas to Galileusz mia┼é pono─ç wypowiedzie─ç s┼éynne s┼éowa: "eppur si muove!", czyli "a jednak si─Ö porusza!". Astronomiczne prace Galileusza przyczyni┼éy si─Ö do zwyci─Östwa teorii Kopernika.

Florencja - pierwszy i najwa┼╝niejsze w Europie o┼Ťrodek renesansu - sta┼éa si─Ö w 2. po┼éowie, a szczeg├│lnie pod koniec XIX w. ponownie wielkim centrum kultury, oddzia┼éywuj─ůcym na wiele kraj├│w europejskich, m.in. Polski. Szczeg├│lnie studia rze┼║biarskie na florenckiej Akademii Sztuk Pi─Öknych cieszy┼éy si─Ö du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů od kiedy zacz─Öto szuka─ç inspiracji w sztuce renesansu w┼éoskiego, a wi─Öc faktycznie florenckiego i od kiedy we Florencji osiad┼é znany rze┼║biarz Giovanni Dupre. We florenckiej Akademii Sztuk Pi─Öknych do II wojny ┼Ťwiatowej studiowa┼éo wielu znanych p├│┼║niej malarzy i rze┼║biarzy polskich.

Z grona znanych rze┼║biarzy polskich studiowali w├│wczas we Florencji: Tadeusz Bar─ůcz (1849-1905), tw├│rca pomnika Jana III Sobieskiego we Lwowie 1898 - obecnie w Gda┼äsku; Tadeusz B┼éotnicki (1858-1928), tw├│rca pomnik├│w A. Mickiewicza w Stanis┼éawowie, Tarnowie i Wieliczce, T. Ko┼Ťciuszki w Ja┼Ťle i Samborze oraz J. Pi┼ésudskiego w Przemy┼Ťlu; Magdalena Gross (zm. po 1939), specjalizuj─ůca si─Ö w portretowaniu znanych Polak├│w (m.in. I. Dygas, S. Staszic, F. Fiszer, min. J. Beck) oraz rze┼║b animalistycznych; Marceli Guyski (1830-1893), wykonawca rze┼║b dekoracyjnych do gmachu Tow. Kredytowego Ziemskiego i Hotelu Europejskiego w Warszawie; Konstanty Laszczka (1865-1956), jeden z czo┼éowych rze┼║biarzy polskich 1. po┼é. XX w., mia┼é wystawy swoich prac we Florencji; warszawiak J├│zef Jan Mantzel, kt├│ry za wykonan─ů podczas studi├│w rze┼║b─Ö "Amor wi─ů┼╝─ůcy ┼Ťwiat" (1860) dla kr├│lowej wirtemberskiej (Niemcy) uzyska┼é tytu┼é cz┼éonka florenckiej Akademii Sztuk Pi─Öknych, p├│┼║niej przeni├│s┼é si─Ö do Rzymu; Stanis┼éaw Kazimierz Ostrowski (1879-1947), tw├│rca m.in. Pomnika Nieznanego ┼╗o┼énierza w Warszawie; Antoni Popiel (1865-1910), tw├│rca pi─Öknego pomnika Adama Mickiewicza we Lwowie (1904) i Tadeusza Ko┼Ťciuszki w Waszyngtonie (USA); Boles┼éaw Syrewicz (1835-1899), dzia┼éaj─ůcy po 1868 roku w Warszawie (pomniki nagrobne w ko┼Ťcio┼éach i na Pow─ůzkach, popiersia, medaliony); Jan Wysocki (1873-po 1939), pedagog, profesor Pa┼ästwowej Szko┼éy Sztuk Zdobniczych w Poznaniu, wykonawca m.in. tabernakulum i balustrady br─ůzowej dla katedry pozna┼äskiej, epitafii biskup├│w w┼éoc┼éawskich w katedrze we W┼éoc┼éawku, biustu br─ůzowego marsz. J├│zefa Pi┼ésudskiego i tablicy br─ůzowej J─Ödrzeja ┼Üniadeckiego dla Uniwersytetu Pozna┼äskiego, insygni├│w dla rektora i dziekan├│w Uniwersytetu Pozna┼äskiego i z┼éotego ┼éa┼äcucha dla prezydenta miasta Poznania; Mieczys┼éaw Zawiejski (1856-1933), kt├│ry za wykonan─ů w Akademii g┼éow─Ö "Szale┼äca" zosta┼é nagrodzony przez ni─ů medalem, malowa┼é portrety znanych Polak├│w i wykona┼é sarkofag kardyna┼éa Albina Dunajewskiego do katedry na Wawelu oraz dekoracje dla Teatru Miejskiego w Krakowie.

Poza tym rzeźbę we florenckiej Akademii Sztuk Pięknych studiowali w latach 70. XIX w. warszawiacy: Teofil Godecki, Teodor Gundelach, Stanisław Kamiński i Jan Kryński, a z Krakowa Michał Trębicki; w latach 80. warszawiak Jan Orłowski.

We Florencji w 1876 roku studia w dziedzinie rze┼║by kontynuowa┼éa przyby┼éa ze Lwowa Amelia Jadwiga ┼üubie┼äska (1852-1930), kt├│ra dwa lata p├│┼║niej osiedli┼éa si─Ö na sta┼ée w mie┼Ťcie Micha┼éa Anio┼éa i w swojej willi, nazwanej Hedvige (Jadwiga), urz─ůdzi┼éa pracowni─Ö, kt├│r─ů prowadzi┼éa przez kilkadziesi─ůt lat (dopiero pod koniec ┼╝ycia przenios┼éa si─Ö do Wiednia, odwiedzaj─ůc cz─Östo Polsk─Ö). Rze┼║bi┼éa portrety i wykona┼éa szereg rze┼║b dla ko┼Ťcio┼é├│w w Polsce (m.in. Lw├│w, Mo┼Ťciska). Prace swe wystawia┼éa we Florencji, Turynie, Rzymie, Lwowie i Warszawie.

We Florencji cz─Östo przebywa┼é mieszkaj─ůcy w latach 1898-1921 we W┼éoszech malarz Edward Oku┼ä (1872-1945), ilustrator "Faraona" Boles┼éawa Prusa, autor licznych pejza┼╝y w┼éoskich i obrazu fantastyczno-symbolicznego "Sen Paganiniego" (1898).

Osiad┼éy na sta┼ée w Rzymie znany rze┼║biarz Wiktor Brodzki (1817-1904) by┼é obdarzony przez florenck─ů Akademi─Ö Sztuk Pi─Öknych tytu┼éem profesora.

Spo┼Ťr├│d malarzy studiowali w├│wczas we Florencji m.in.: Mieczys┼éaw Jakimowicz (1881-1917), znany miniaturzysta; J├│zef Jarema (1900-1974), kapista; Marian Kulesza (1878-po 1939), pedagog i dzia┼éacz kulturalny w Wilnie do 1939 roku; Bronis┼éawa Rychter-Janowska (zm. po 1939), dzia┼éaj─ůca w Krakowie; Stanis┼éaw Smogulecki (1886-po 1939), wykonawca m.in. szeregu polichromii ko┼Ťcielnych (Kartuzy, Che┼émno, ┼Üroda Wlkp, Borek); Wojciech Weiss (1875-1950), profesor Akademii Sztuk Pi─Öknych w Krakowie; Adela Zbigniewicz (1888-po 1939), specjalizuj─ůca si─Ö w pejza┼╝ach, martwej naturze i portretach; Wac┼éaw ┼╗aboklicki (1879-po 1939), malarz marynista.

Konserwacj─Ö zabytk├│w studiowa┼éa tu Maria Bu┼éhak├│wna (ur. 1885), do 1939 roku konserwatorka dzie┼é sztuki na Zamku Kr├│lewskim w Warszawie, Wawelu, Muzeum Narodowym w Warszawie i Muzeum Diecezjalnym w P┼éocku oraz Belwederu w Warszawie, a histori─Ö sztuki Feliks Kopera (1871-1952), 1901-50 dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie. Gruntownie sztuk─Ö florenck─ů pozna┼é podczas wielu podr├│┼╝y po W┼éoszech i do Florencji mecenas i kolekcjoner sztuki, hrabia Karol Lanckoro┼äski (1848-1933), a w swoich bogatych zbiorach sztuki mia┼é wiele obraz├│w i rze┼║b proweniencji florenckiej.

Poza studiami na Akademii Sztuk Pi─Öknych we Florencji (jak r├│wnie┼╝ w Rzymie, Wenecji i Neapolu) pog┼é─Öbia┼éo wiedz─Ö malarsk─ů poprzez tzw. podr├│┼╝e naukowe lub po prostu przyjecha┼éo tu po natchnienie artystyczne wielu znanych lub wybijaj─ůcych si─Ö w okresie mi─Ödzywojennym (1918-39) malarzy polskich, jak np.: Aleksander Augustynowicz, Nina Barci┼äska, Maria (Maja) Berezowska, Jan Betley, Maria Bloomberg-Mrozowska, Micha┼é Boruci┼äski, Jan Bukowski, Adolf Buraczewski, Stanis┼éaw Buraczewski Stanis┼éaw Charzy┼äski, Jan Chmieli┼äski, Piotr Cho┼éodnyj, Kazimierz Cykawski, Jadwiga Czarnecka-Lewakowska, Aniela Czarnowska, Zofia Czasznicka, Tadeusz D─ůbrowski, Stanis┼éaw Dyzma┼äski, Stanis┼éawa Fija┼ékowska-K─Ödzierska, Stanis┼éaw Filipkiewicz, Wanda Filipowiczowa, Alfred Geisler, Bronis┼éaw Jamont, J├│zef Jarema, W┼éadys┼éaw Jarocki, Kazimierz Jasnoch, Mieczys┼éaw Jurgielewicz, Janina K┼éopocka, Felicjan Kowarski (1923), Marian Kulesza, Boles┼éaw Ku┼║mi┼äski, Antoni ┼ü─ůczy┼äski, Louis Marcoussis (w┼éa┼Ťc. Ludwik Markus), Eugeniusz Markowski, Wiktor Mazurowski, Tymon Niesio┼éowski, Hanna Pachniewska-Betley, Wac┼éaw Palessa, Wac┼éaw Piotrowski, Leontyna P┼éonczy┼äska, Andrzej Pronaszko, Henryk Rodakowski, Feliks Roli┼äski, Teresa Roszkowska, Ferdynand Ruszczyc, Kazimierz Rutkowski, Stanis┼éaw Smogulecki, Jan Soko┼éowski, Marian Stro┼äski, Jan Styka (1912), Stanis┼éaw Szreniawa-Rzecki, Mieczys┼éaw Szulc, Ludomir ┼Ülendzi┼äski, Wanda Telakowska, Helena Teodorowicz-Karpowska, Antoni Wajw├│d, Zygmunt Waliszewski, Stanis┼éaw Wocjan, Henryk Zyma┼äski, Wac┼éaw ┼╗aboklicki.

Wiedz─Ö i technik─Ö rze┼║biarsk─ů pog┼é─Öbiali w Florencji lub natchnienia tu szukali nast─Öpuj─ůcy znani i wybijaj─ůcy si─Ö rze┼║biarze przedwojennej Polski: Nina Barci┼äska, Maria Boniecki-Bo┼äcza, Teodora D─ůbrowska, Magdalena Gross, Alfons Karny, Jan Kry┼äski, Janina Laskowska, Antoni Madeyski, Franciszek Masiak, Hanna Na┼ékowska-Bickowa, Irena Piechocka, Mieczys┼éaw Podgrabi┼äski, Antoni Polkowski, Zofia Soboltowa, Franciszek Strynkiewicz, Tadeusz Szadeberg, Stanis┼éaw Szreniawa-Rzecki, Jan Wysocki, Romuald Zerych.

Te listy uzmys┼éawiaj─ů nam jak wielk─ů rol─Ö odgrywa┼éa Florencja i w og├│le W┼éochy w ┼╝yciu i dzia┼éalno┼Ťci polskich malarzy i rze┼║biarzy okresu mi─Ödzywojennego i w dziejach ├│wczesnej sztuki polskiej.

Podkre┼Ťli─ç tu jednak nale┼╝y, ┼╝e te ju┼╝ imponuj─ůce listy na pewno s─ů du┼╝o d┼éu┼╝sze. Wiemy bowiem (np. "Polski S┼éownik Biograficzny", "Wielka Encyklopedia PWN" czy "Encyklopedia Polskiej Emigracji i Polonii"), ┼╝e po W┼éoszech odbywa┼éo podr├│┼╝e artystyczne lub studiowa┼éo tam malarstwo du┼╝o wi─Öcej znanych czy nawet wybitnych polskich malarzy i rze┼║biarzy. Nie znamy jednak ich miejsc pobytu w Italii. Mo┼╝na przyj─ů─ç, ┼╝e je┼Ťli nie wszyscy to na pewno wi─Ökszo┼Ť─ç z nich odwiedzi┼éa r├│wnie┼╝ Florencj─Ö, najbardziej po Rzymie i Wenecji odwiedzane miasto w┼éoskie. Do grona tych znanych malarzy nale┼╝eli: Christian Breslauer, Ludwik Bulewski, Tytus Czy┼╝ewski, Julian Fa┼éat, Ignacy Gierdziejewski, Aleksander Gierymski, Jan G┼éowacki, Tadeusz Gorecki, Rafa┼é Hadziewicz, Aleksander Kami┼äski, Ksawery Kaniewski, Aleksander Kokular, Tadeusz Konicz, J├│zef Kosi┼äski, Wilhelm Kotarbi┼äski, Franciszek Krudowski, Tytus Maleszewski, Artur Markowicz, Stanis┼éaw Mas┼éowski, Jan Matejko, Piotr Micha┼éowski, Tymon Niesio┼éowski, Leopold Nowotny, Edward Oku┼ä, Napoleon Orda, J├│zef Pankiewicz, Wac┼éaw Pawliszak, Leonard P─Ökalski, Ignacy Pie┼äkowski, Kazimierz Pochwalski, Jan Rosen, Kanty Rusiecki, Franciszek Smogulewicz, Wojciech Stattler, Jan Styka, Mateusz Tokarski, Maciej Topolski, Bohdan Urbanowicz, Stanis┼éaw Witkiewicz, Jan Wody┼äski, Eugeniusz Zak, Marcin Zaleski, Jan Ziarnko, Alfred ┼╗amett, Walenty ┼╗ebrowski, Franciszek ┼╗murko i Marek ┼╗u┼éawski.

Grafika polska była bogato prezentowana na Międzynarodowej Wystawie Grafiki we Florencji w 1927 roku.

Znana w przedwojennej Warszawie artysta grafik Wanda Telakowska otrzymała za swe prace złoty medal na wystawie we Florencji w 1935 roku. Swoje wysokiej klasy artystycznej prace wystawiał na wystawach międzynarodowych we Florencji znany artysta introligator polski Robert Jahoda (1862-1947).

Po II wojnie ┼Ťwiatowej, szczeg├│lnie w latach 1956-89, wystawiali we Florencji swe prace na wystawach indywidualnych, zbiorowych sztuki polskiej (1963 i 1972) czy wystawach mi─Ödzynarodowych malarze, graficy i plastycy polscy z kraju i zagranicy. Spo┼Ťr├│d malarzy i grafik├│w prace swe wystawiali w galeriach florenckich: Marian Bohusz-Szyszko, Stanis┼éaw Fija┼ékowski (1969 i 1976), grafik Tadeusz Jackowski (1970, otrzyma┼é z┼éoty medal), W┼éodzimierz Kunz, J├│zef ┼üukomski, Zofia Matuszczyk-Cyga┼äska, Teresa P─ůgowska (1962, 1963 i 1972), grafik Edmund Piotrowicz (1968), grafik Konrad Srzednicki (na Mi─Ödzynarodowym Biennale Grafiki w 1969 otrzyma┼é I nagrod─Ö; od 1964 by┼é cz┼éonkiem honorowym Accad. Fiorentina delle Arti del Disegno), Zygmunt Turkiewicz, grafik Maria W─ůsowska (1985) i Rajmund Romuald Ziemski (1971), Tadeusz Znicz-Muszy┼äski (1961).

Z rze┼║biarzy polskich wystawiali tu swoje prace po II wojnie ┼Ťwiatowej m.in.: Wiktoria Czechowska-Antoniewska (1983 i 1986), Stanis┼éaw Horno-Pop┼éawski (1958, z┼éoty medal na Mi─Ödzynarodowym Biennale Sztuki), Jerzy Jan Nowakowski (1983), Ewa Olszewska-Borys (1983), Marian Owczarski i Olgierd Jan Truszy┼äski (1971).

Do grupy plastyk├│w prezentuj─ůcych tu swe prace nale┼╝eli m.in.: Natalia Lach-Lachowicz (1978), Maria ┼üuszczkiewicz-Jastrz─Öbska (1970, otrzyma┼éa z┼éoty medal), Maria Pa┼éasi┼äska (1998) i Litwornia Schwarzer (1989).

Magdalena Trzebiatowska (ur. 1971), artysta plastyk, malarz, na międzynarodowej wystawie zbiorowej we Florencji w 2002 roku prezentowała akwarelę "Pejzaż Florencji", a na takiej samej wystawie tylko w 2003 roku "Fresk o Toskanii".

W muzeach polskich mo┼╝na spotka─ç obrazy tematycznie zwi─ůzane z Florencj─ů. Np. w Muzeum Narodowym w Warszawie jest obraz Jana Skotnickiego "Uliczka we Florencji" (1909).

4 XI 1966 Florencj─Ö nawiedzi┼éa gwa┼étowna pow├│d┼║, kt├│ra spowodowa┼éa ogromne straty w dobrach kultury (woda zala┼éa m.in. muzea i biblioteki). Na apel UNESCO zorganizowano akcj─Ö ratownicz─ů. W 1967-69 pracowa┼éy we Florencji ekipy konserwatorskie kilkunastu pa┼ästw, m.in. 4-osobowa ekipa konserwator├│w malarstwa z Polski. W 1969 roku powo┼éano Komitet Mi─Ödzynarodowej Kampanii UNESCO na rzecz Florencji, kt├│rego przewodnicz─ůcym zosta┼é wybrany prof. Stanis┼éaw Lorentz, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie. Florenckie skarby sztuki ratowali m.in. tak znani na ┼Ťwiecie polscy konserwatorzy sztuki jak: Wojciech Kurpik, Ewa Maria Marxen-Wolska i Dorota Julia Niesio┼éowska. Wojciech Kurpik pracowa┼é w Gabinetto Restauri Fortezza da Basso w latach 1968-69 i uratowa┼é m.in. obraz z XVI w. "Madonna z Dzieci─ůtkiem" w ko┼Ťciele ┼Ťw. Miko┼éaja. Ewa Maria Marxen-Wolska pracowa┼éa we florenckim laboratorium konserwatorskim a┼╝ pi─Ö─ç lat - od 1967 do 1972 roku i uratowa┼éa m.in. obraz Madonna z Dzieci─ůtkiem Lorenza di Bicci z XIV wieku; uratowane przez ni─ů dzie┼éa sztuki by┼éy pokazywane na urz─ůdzonej we Florencji w 1972 roku wystawie zbiorowej. Dorota Julia Niesio┼éowska ratowa┼éa z ramienia UNESCO florenckie obrazy w okresie 1968-69, ratuj─ůc trzy malowid┼éa na drewnie z XV wieku, m.in. Nero di Bici.

W┼éosi to nar├│d wyj─ůtkowo uzdolniony muzycznie - tysi─Öcy ┼Ťpiewak├│w pi─Öknie ┼Ťpiewaj─ůcych i tw├│rc├│w pi─Öknych oper oraz znanych na ca┼éym ┼Ťwiecie teatr├│w operowych. W teatrach Florencji wyst─Öpowali polscy ┼Ťpiewacy operowi: Zofia Brajnin (1886), Olga Didur (1946), Wiktor Gr─ůbczewski ((1891), Mieczys┼éaw Horbowski (1872), W┼éodzimierz Kaczmar, znany we W┼éoszech jako Vladimiro Kasmar (kilka razy w latach 1925-38), Janina ┼üukaszewska (1896-1900), Antonina Matuszy┼äska (w latach 80. XIX w.), Wanda Ossoria-Dobiecka (1890-92), Micha┼é Prawdzic-Layman (1927-28), Maria Stolzman-Pryli┼äska (w latach 80. XIX w.), Aleksandra Stromfeld-Klamrzy┼äska (1890 i 1897), Walery Wysocki (1865 i 1866) i Helena Zboi┼äska (przed 1914 r.).

Z innych powi─ůza┼ä muzycznych polsko-florenckich na uwag─Ö zas┼éuguje to, ┼╝e: we Florencji dalsze studia wokalne odbyli polscy ┼Ťpiewacy operowi: Antonina Matuszy┼äska (1879-81 pod kierunkiem H. Panofki) i Bogdan M─ůczewski-Bem (pocz. XX w.); mieszkaj─ůcy we W┼éoszech w latach 1846-50 pianista i kompozytor rodem z Warszawy Micha┼é Bergson (1820-1898) w 1847 roku wystawi┼é we Florencji swoj─ů oper─Ö "Luisa di Monfort"; koncertowali tu pianista i kompozytor Wojciech Sowi┼äski (1803-1880) i znany pianista (rechitale chopinowskie) J├│zef Turczy┼äski (1884-1953); we Florencji mieszka┼é w latach 1952-54 bardzo znany dyrygent polski (prowadzi┼é orkiestry symfoniczne w Filadelfii, Nowym Jorku, Los Angeles, Cleveland i Chicago) Artur Rodzi┼äski (1892-1958); znany muzykolog polski Janusz Ekiert (ur. 1931) bra┼é udzia┼é w mi─Ödzynarodowym kongresie muzykologicznym we Florencji; znany dyrygent Jerzy Katlewicz oraz ┼Ťpiewacy operowi Anna Malewicz-Madey (ur. 1937) i Edmund Kossowski (ur. 1920) brali udzia┼é we florenckim festiwalu Maggio Musicale Fiorentino. Przypomnie─ç tu wypada, ┼╝e we Florencji w latach 1823-33 mieszka┼é Micha┼é Kleofas Ogi┼äski (1765-1833), kompozytor, autor nie┼Ťmiertelnego poloneza "Po┼╝egnanie z ojczyzn─ů".

Jak m├│wimy o polsko-florenckich powi─ůzaniach muzycznych, to nie spos├│b nie wspomnie─ç, ┼╝e urodzony we Florencji kompozytor w┼éoski Luigi Cherubini (1760-1842), kt├│ry w 1788 roku osiad┼é w Pary┼╝u, skomponowa┼é m.in. oper─Ö "Lodoiska" (1791) o tematyce polskiej, kt├│ra by┼éa sukcesem czas├│w rewolucji francuskiej; oraz i to, ┼╝e s┼éawna w ca┼éej Europie ┼Ťpiewaczka w┼éoska, mieszkaj─ůca od 1830 roku we Florencji Angelica Catalani (1780-1849) w latach 1819-20 koncertowa┼éa w Polsce - w Warszawie, Krakowie i Poznaniu.

Z innych powi─ůza┼ä kulturalnych polsko-florenckich mo┼╝na wspomnie─ç ┼╝e: szko┼é─Ö teatraln─ů we Florencji uko┼äczyli: Lili Stanis┼éawa Zieli┼äska-Chrzanowska (1911-1944), wybijaj─ůca si─Ö polska aktorka teatralna (Warszawa, Lw├│w, Wilno, Toru┼ä) i filmowa (m.in. "Ka┼╝demu wolno kocha─ç", "Przeor Kordecki") i Tadeusz Ka┼äski (1902-1950), aktor filmowy (m.in. szereg film├│w w┼éoskich, polskie: "Sygna┼éy" 1938, "Czarci ┼╗leb" 1949) i teatr├│w we Lwowie 1933-67 i Warszawie 1937-39; znany re┼╝yser film├│w dokumentalnych Jerzy Bossak (1910-1989) na Festiwalu Film├│w Socjalistycznych we Florencji w 1963 roku otrzyma┼é "Z┼éotego Lwa" za film "Requiem dla 500 000"; tw├│rca i re┼╝yser s┼éynnego w wielu krajach teatru Cricot 2 Tadeusz Kantor (1915-1990) w 1980 roku otrzyma┼é Medal Miasta Florencji.

A oto inne powi─ůzania Polski i Polak├│w z Florencj─ů:

W┼éa┼Ťciciel znanej fabryki wyrob├│w cukierniczych w przedwojennym Wilnie Wincenty Kirki┼é┼éo-Stacewicz bra┼é udzia┼é ze swoimi wyrobami w wystawie we Florencji w 1927 roku, odnosz─ůc du┼╝y sukces;

W zawodach Pucharu Europy w lekkoatletyce, które odbyły się we Florencji w 2003 roku, w rywalizacji mężczyzn w Superlidze Polska zajęła 6 miejsce, a w tych samych zawodach i również we Florencji w 2005 roku Polacy zajęli 4 miejsce, a Polki 2 miejsce.

Kr├│lewski Krak├│w jest jednym z miast partnerskich Florencji.

Po zako┼äczeniu dzia┼éa┼ä wojennych przez 2 Korpus Polski na terenie W┼éoch w maju 1945 roku, oko┼éo 300 by┼éych ┼╝o┼énierzy tego Korpusu w wi─Ökszo┼Ťci o┼╝eni┼éo si─Ö z W┼éoszkami i osiedli┼éo si─Ö na sta┼ée we W┼éoszech, m.in. we Florencji, gdzie powsta┼é i dzia┼éa┼é w├│wczas ma┼éy oddzia┼é rzymskiego Stowarzyszenia Polskich Kombatant├│w.

Wprowadzenie stanu wojennego przez re┼╝ym komunistyczny w Polsce w grudniu 1981 roku spowodowa┼éo nap┼éyw do W┼éoch wielu tysi─Öcy polskich uchod┼║c├│w. Byli to emigranci polityczni, szczeg├│lnie zaraz po wprowadzeniu stanu wojennego, jak r├│wnie┼╝ ekonomiczni. Tylko w latach 1986-88 oko┼éo 12 000 Polak├│w z przyczyn ekonomicznych przyby┼éo do W┼éoch (Katarzyna Paradowska). Dzisiaj pracuje we W┼éoszech oko┼éo 100 000 Polak├│w. Pragn─ů oni zarobi─ç pieni─ůdze i powr├│ci─ç co kraju. Wi─Ökszo┼Ť─ç uchod┼║c├│w politycznych wyjecha┼éo do Ameryki, Kanady czy Australii. Niekt├│rzy pozostali na sta┼ée we W┼éoszech, jak r├│wnie┼╝ wielu emigrant├│w zarobkowych. W ten spos├│b powsta┼éo kilkuset osobowe ┼Ťrodowisko polskie mi─Ödzy innymi we Florencji i okolicy.

Ju┼╝ w latach 80. podj─Öte zosta┼éy pr├│by zrzeszenia si─Ö Polak├│w we Florencji. Powsta┼éa w├│wczas organizacja nieformalna, bez nazwy, a jej cz┼éonkowie spotykali si─Ö w oratorium ko┼Ťcio┼éa San Felice. Do za┼éo┼╝ycieli grupy nale┼╝a┼éy g┼é├│wnie osoby z ma┼é┼╝e┼ästw mieszanych - polsko-w┼éoskich: Anna Wentkowska-Verzi, Maria Gratkowska-Scarlini, Urszula Szczepa┼äska-Janowska, Jolanta Szadkowska-Ciambellotti, Giancarlo Lucchesi, Maria Emilia Hensel-Lopatto, Jolanta Maria Ta┼éaj-Raggioli - a wi─Öc przedstawicielki p┼éci pi─Öknej, st─Ösknione za krajem swego pochodzenia, chocia┼╝ mieszka┼éy czy nadal mieszkaj─ů w tak pi─Öknym w┼éoskim mie┼Ťcie.

Grupa te powi─Öksza┼éa si─Ö z roku na rok i to nie tylko o osoby mieszkaj─ůce w samej Florencji, ale tak┼╝e na prowincji - w Toskanii i w listopadzie 1997 roku z ich woli powsta┼éa organizacja pod nazw─ů Stowarzyszenie Kulturalne W┼éosko-Polskie w Toskanii, zarejestrowane przez Rad─Ö Miejsk─ů Sesto Florentino (Firenze). Stowarzyszenie, kierowane od 1997 roku przez Mari─Ö Gratkowsk─ů-Scarlini, liczy dzisiaj ok. 80 rzeczywistych cz┼éonk├│w i jest wspierane przez jeszcze nie zrzeszone osoby. Cz┼éonkami s─ů Polacy mieszkaj─ůcy na sta┼ée i czasowo we Florencji czy Toskanii oraz W┼éosi, zazwyczaj osoby z polsko-w┼éoskich rodzin. Stowarzyszenie wchodzi w sk┼éad Zwi─ůzku Polak├│w we W┼éoszech (Rzym) i wsp├│┼épracuje ze Stowarzyszeniem "Wsp├│lnota Polska" w Warszawie.

Jak pisze El┼╝bieta Budakowska w "Encyklopedii Polskiej Emigracji i Polonii" (t. 4, Oficyna Wydawnicza Kucharski Toru┼ä 2005): "G┼é├│wnym celem organizacji jest utrzymywanie wzajemnej wi─Özi i kontakt├│w mi─Ödzy Polakami zamieszka┼éymi w Toskanii. Stowarzyszenie powsta┼éo r├│wnie┼╝ z my┼Ťl─ů o rozwijaniu stosunk├│w kulturalnych w┼éosko-polskich i upowszechnianiu kultury polskiej. Jest organizatorem imprez z okazji rocznic historycznych (11 listopada, 3 maja), w tym z okazji 200-lecia Mazurka D─ůbrowskiego w Reggio Emilia, wystawy 200-lecia urodzin Adama Mickiewicza (obchody pod nazw─ů "A. Mickiewicz w Toskanii"). Wsp├│┼éuczestniczy w przygotowaniu koncert├│w muzyki polskiej z udzia┼éem artyst├│w z Polski (np. koncertu S┼éowik├│w Pozna┼äskich). Organizuje zwiedzanie muze├│w Florencji. Udziela pomocy przejezdnym Polakom. Prowadzi wymian─Ö ksi─ů┼╝ek polskich mi─Ödzy polskimi rodzinami".

Ostatnie uroczysto┼Ťci z okazji ┼Üwi─Öta Niepodleg┼éo┼Ťci Polski odby┼éy si─Ö we Florencji 12 listopada 2006 roku w Auditorium al Duomo w nowo otwartej sali koncertowej przy Hotelu Laurus. G┼é├│wnym punktem programu by┼é recital chopinowski znanego pianisty Roberta Skiery. Koncert poprzedzi┼é kr├│tki odczyt Marii Gratkowskiej-Scarlini na temat ┼Üwi─Öta Niepodleg┼éo┼Ťci.

Msze polskie s─ů odprawiane w ka┼╝d─ů ostatni─ů niedziel─Ö miesi─ůca we florenckim ko┼Ťciele ┼Ťw. Ambro┼╝ego (S. Ambrogio), jednak spo┼éeczno┼Ť─ç polska stara si─Ö w kurii arcybiskupiej o zatwierdzenie sta┼éego duszpasterza polskiego we Florencji. Istnieje mo┼╝liwo┼Ť─ç korzystania codziennie z dw├│ch sal parafialnych, co znacznie u┼éatwi prac─Ö wsp├│lnocie polskiej. Stowarzyszenie planuje zorganizowa─ç regularne kursy j─Özyka w┼éoskiego oraz uruchomienie biblioteki i czytelni czasopism polskich.

R├│wnie┼╝ i w Polsce, wyzwolonej w 1989 roku z okow├│w komunistyczno-sowieckiej niewoli, mieszkaj─ů dzisiaj ponownie florenta┼äczycy, jak np. urodzony we Florencji i mieszkaj─ůcy od 2000 roku nad Wis┼é─ů redaktor Witold Casetti z programu "Europa da si─Ö lubi─ç", popularny Wito z "Wyprawy Robinsona" i reporter stacji TVN. Jest dumny z tego, ┼╝e w jego ┼╝y┼éach p┼éynie s┼éowia┼äska krew; jego matk─ů jest Polka i ma podw├│jne obywatelstwo - polskie i w┼éoskie. Do Polski zbli┼╝y┼é go "polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II i Solidarno┼Ť─ç ("Gazeta Babicka" 7.8.2006).

Ka┼╝dego roku tysi─ůce polskich turyst├│w odwiedza Florencj─Ö. Sam by┼éem w tym pi─Öknym i ciekawym mie┼Ťcie w 1996, 2000 i 2005 roku.

W 2003 roku wysz┼éa ksi─ů┼╝ka w j─Özyku angielskim (ameryka┼äskim) "Americans in Florence". Na ksi─ů┼╝k─Ö "Polacy we Florencji" ci─ůgle czekaj─ů Polacy. A przecie┼╝ dzieje Polak├│w we Florencji s─ů zapewne du┼╝o bogatsze - no i starsze - od historii Amerykan├│w w pi─Öknej stolicy Toskanii. Ksi─ů┼╝ka-album Luca Bernardiniego i Massimo Agusa "Polacchi a Firenze. Viaggiatori e residenti - Polacy we Florencji. Podr├│┼╝nicy i mieszka┼äcy", cho─ç bardzo cenna, nie w pe┼éni przedstawia dzieje Polak├│w w tym mie┼Ťcie i brak w niej ducha polskiego. Ma po prostu zupe┼énie inny charakter i cel.

Mnie, w dalekiej Australii, nie sta─ç na napisanie takiej pracy. Do powy┼╝szego szkicu korzysta┼éem wy┼é─ůcznie z materia┼é├│w zebranych przez siebie (materia┼éy dotycz─ůce Polak├│w na ┼Ťwiecie zbieram od ponad 30 lat). Na pewno s─ů w nim luki i na pewno niekt├│re w─ůtki mo┼╝na by by┼éo szerzej om├│wi─ç, chocia┼╝ z drugiej strony na pewno "odkry┼éem" - przypomnia┼éem nawet znawcom tematu wiele ma┼éo znanych czy nawet zapomnianych fakt├│w. Przypuszczam, ┼╝e szkic przybli┼╝a polskiemu czytelnikowi jak ┼╝aden inny tekst na ten temat dzieje Polak├│w we Florencji i powi─ůza┼ä polsko-florenckich. M├│j warsztat naukowy jest jednak stanowczo nie wystarczaj─ůcy do podj─Öcia si─Ö napisania ksi─ů┼╝ki, tym bardziej, ┼╝e w Australii nie ma ┼╝adnej polskiej biblioteki naukowej, a do Polski jest st─ůd a┼╝ 20 000 kilometr├│w. Uczestnicz─ůc w konferencji naukowej zorganizowanej przez ┼Üwiatow─ů Rad─Ö Bada┼ä nad Poloni─ů "Polacy i Polonia na ┼Ťwiecie" w Suwa┼ékach w 2006 roku, widzia┼éem wielu m┼éodych historyk├│w zajmuj─ůcych si─Ö dziejami Polak├│w na ┼Ťwiecie. Wierz─Ö, ┼╝e kt├│ry┼Ť z nich podejmie si─Ö tego trudu - odkryje nam pe┼éne dzieje Polak├│w w mie┼Ťcie w┼éoskiego renesansu - Florencji.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

28 Listopada 1058 roku
Zmar┼é Kazimierz I Odnowiciel, ksi─ů┼╝─Ö Polski (ur. 1016)


28 Listopada 1907 roku
Zmarł Stanisław Wyspiański, dramaturg, poeta, malarz (ur. 1869)


Zobacz wi─Öcej