Dodano: 02.05.22 - 19:33 | Dział: Zakamarki historii

Święto Konstytucji 3 Maja





"Ojczyzna nasza ju┼╝ jest ocalona. Swobody nasze zabezpieczone. Jeste┼Ťmy odt─ůd narodem wolnym i niepodleg┼éym. Opad┼éy p─Öta niewoli i nierz─ůdu" - ┼ü. K─ůdziela, Narodziny Konstytucji 3 maja, s. 94.

Szanowni Państwo,

3 maja 1791 r. po burzliwej debacie sejm przez aklamacj─Ö przyj─ů┼é ustaw─Ö rz─ůdow─ů reguluj─ůc─ů organizacj─Ö w┼éadz pa┼ästwowych oraz prawa i obowi─ůzki obywateli. Uchwalony przez Sejm Czteroletni (zwanym Sejmem Wielkim) pierwszy w Europie, drugi na ┼Ťwiecie, niezwykle donios┼éy akt prawny kszta┼étowa┼é polsk─ů demokracj─Ö

Akt prawny, ju┼╝ w preambule, definiowa┼é okoliczno┼Ťci i zmiany jakie Konstytucja 3 Maja wnosi┼éa formuj─ůc demokratyczny ustr├│j polityczny Rzeczypospolitej.

"W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego.
Stanis┼éaw August z Bo┼╝ej ┼éaski i woli Narodu Kr├│l Polski, Wielki Ksi─ů┼╝e Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, ┼╗mudzki, Kijowski, Wo┼éy┼äski, Podolski, Inflancki, Smole┼äski, Siewierski i Czerniechowski, wraz z stanami skonfederowanemi, w liczbie podw├│jnej Nar├│d Polski reprezentuj─ůcemi, uznaj─ůc, i┼╝ los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawis┼é, d┼éugim do┼Ťwiadczeniem poznawszy zadawnione rz─ůdu naszego wady, a chc─ůc korzysta─ç z pory, w jakiej si─Ö Europa znajduje, i z tej dogorywaj─ůcej chwili, kt├│ra nas samym sobie wr├│ci┼éa, wolni od ha┼äbi─ůcych obcej przemocy nakaz├│w, ceni─ůc dro┼╝ej nad ┼╝ycie, nad szcz─Ö┼Ťliwo┼Ť─ç osobist─ů egzystencyj─ů polityczn─ů, niepodleg┼éo┼Ť─ç zewn─Ötrzn─ů i wolno┼Ť─ç wewn─Ötrzn─ů narodu, kt├│rego los w r─Öce nasze jest powierzony, chc─ůc oraz na b┼éogos┼éawie┼ästwo, na wdzi─Öczno┼Ť─ç wsp├│┼éczesnych i przysz┼éych pokole┼ä zas┼éu┼╝y─ç, mimo przeszk├│d, kt├│re w nas nami─Ötno┼Ťci sprawowa─ç mog─ů, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolno┼Ťci, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z najwi─Öksz─ů sta┼éo┼Ťci─ů ducha niniejsz─ů konstytucj─Ö uchwalamy i t─Ö ca┼ékowicie za ┼Ťwi─Öt─ů, za niewzruszon─ů deklarujemy, dop├│ki by nar├│d w czasie, prawem przepisanym, wyra┼║n─ů wol─ů swoj─ů nie uzna┼é potrzeby odmienienia w niej jakiego artyku┼éu. Do kt├│rej to konstytucji dalsze ustawy sejmu tera┼║niejszego we wszystkiem stosowa─ç si─Ö maj─ů." - ┼║r├│d┼éo: http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/kpol/1791.html

Jedena┼Ťcie artyku┼é├│w Konstytucji wprowadza┼éo tr├│jpodzia┼é w┼éadzy, monarchi─Ö dziedziczn─ů, opiek─Ö prawn─ů nad ch┼éopami i mieszcza┼ästwem oraz znosi┼éo liberum veto. Wyrazicielem suwerennej woli narodu mia┼é by─ç dwuizbowy Sejm. Sejm mia┼é by─ç zwo┼éywany co dwa lata; po up┼éywie ─çwier─ç wieku - czyli w 1819 r. - Sejm nadzwyczajny mia┼é zmieni─ç Konstytucj─Ö.

Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rz─ůdowa by┼éa pr├│b─ů unowocze┼Ťnienia ustroju Polski i ratowania jej suwerenno┼Ťci. Mimo, ┼╝e obowi─ůzywa┼éa zaledwie kilkana┼Ťcie miesi─Öcy to do dzisiaj jest jednym z fundament├│w polskiej tradycji republika┼äskiej, symbolem demokracji oraz powodem dumy Polak├│w.


By zrozumie─ç istot─Ö wielko┼Ťci uchwalonej 3 maja Konstytucji, nale┼╝y wspomnie─ç o sytuacji Polski w czasie poprzedzaj─ůcym sporz─ůdzenie aktu, ale r├│wnie┼╝ skutk├│w zatwierdzenia tej bezsprzecznie nowatorskiej Ustawy Rz─ůdowej.

Rzeczypospolita, przechodzi┼éa powa┼╝ny kryzys, a agresywna polityka o┼Ťciennych mocarstw (Rosji, Prus i Austrii) doprowadzi┼éa, ┼╝e u schy┼éku XVIII w. Polska nie by┼éa pa┼ästwem w pe┼éni suwerennym. Podczas panowania dynastii saskiej Polska znajdowa┼éa si─Ö pod patronatem Rosji, kt├│ra mia┼éa gwarantowa─ç jej wolno┼Ť─ç i bezpiecze┼ästwo. W rzeczywisto┼Ťci pod wznios┼éymi has┼éami i propagand─ů carskiej Rosji kry┼éa si─Ö brutalna dominacja polityczna. Pod koniec lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych, czyli w okresie Konfederacji Barskiej, w spos├│b szczeg├│lny widoczny by┼é fakt, ┼╝e "Polska nierz─ůdem stoi."

Warto przypomnie─ç, ┼╝e po krwawym st┼éumieniu przez Rosjan zrywu konfederat├│w (trwaj─ůcego od 1768 do 1772 r) w obronie suwerenno┼Ťci kraju, Prusy, Austria i Rosja dokona┼éy w 1772 r. zaboru cz─Ö┼Ťci ziem Rzeczypospolitej (I rozbi├│r). Ponad 5 tys. konfederat├│w zosta┼éo wywiezionych przez Rosjan na Syberi─Ö - byli to pierwsi polscy zes┼éa┼äcy, kt├│rzy zostali zapami─Ötani, jako ┼╝arliwi obro┼äcy wiary i wolno┼Ťci.

I rozbi├│r Polski sta┼é si─Ö swoistym prze┼éomem i uwidoczni┼é potrzeb─Ö przeprowadzenia reform w pa┼ästwie. Przypomnijmy, ┼╝e Sejm rozbiorowy (zapami─Ötany poprzez gest Tadeusza Rejtana) poza wydaniem zgody na rozbi├│r, stworzy┼é r├│wnie┼╝ Komisj─Ö Edukacji Narodowej. Nieprzypadkowo czterech najwa┼╝niejszych tw├│rc├│w Konstytucji by┼éo zwi─ůzanych z Komisj─ů. Ta i inne inicjatywy (np. szko┼éa Rycerska) podj─Öte na pocz─ůtku panowania Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego tworzy┼éy podstaw─Ö do stara┼ä o odzyskanie suwerenno┼Ťci przez Rzeczpospolit─ů. Sejm rozbiorowy na ┼╝─ůdanie Rosji stworzy┼é r├│wnie┼╝ Rad─Ö Nieustaj─ůc─ů, b─Öd─ůc─ů swoist─ů rad─ů ministr├│w, kt├│rej celem mia┼éo by─ç ograniczenie w┼éadzy kr├│lewskiej i plan├│w g┼é─Öbokich reform.

W drugiej po┼éowie lat 80-tych XVIII wieku zmieni┼éa si─Ö sytuacja mi─Ödzynarodowa Rzeczypospolitej by┼éo to wynikiem wybuchu wojny rosyjsko-tureckiej i w┼é─ůczenie si─Ö do niej Austrii. Sytuacja militarna dw├│ch zaborc├│w spowodowa┼éa, ┼╝e Stanis┼éawa August Poniatowski postanowi┼é wzmocni─ç swoj─ů w┼éadz─Ö i zminimalizowa─ç wp┼éywy Katarzyny II. Wydawa┼éoby si─Ö, ┼╝e cel ten mia┼é zosta─ç osi─ůgni─Öty poprzez zaskakuj─ůc─ů strategi─Ö, ot├│┼╝ w 1788 r. zosta┼é zwo┼éany Sejm, kt├│ry mia┼é zatwierdzi─ç sojusz polsko-rosyjski i w┼é─ůczenie si─Ö do wojny z Turcj─ů. Tymczasem w┼Ťr├│d zgromadzonej na Sejmie szlachty zapanowa┼éo pragnienie zerwania zwi─ůzk├│w w Rosj─ů. Pierwszym krokiem by┼éa likwidacja Rady Nieustaj─ůcej. Skonfederowany Sejm, w kt├│rym niemo┼╝liwe by┼éo zastosowanie liberum veto, rozpocz─ů┼é realizacj─Ö reform. Ju┼╝ pod koniec 1788 r. uchwalono powi─Ökszenie armii z ok. 20 do 100 tys. ┼╝o┼énierzy.

Najwa┼╝niejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego - Stanis┼éaw Ma┼éachowski, Hugo Ko┼é┼é─ůtaj, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki i Tadeusz Matuszewicz - od grudnia 1790 r. spotykali si─Ö w tajemnicy, by debatowa─ç nad kszta┼étem reformy, analizowali m.in. konstytucj─Ö ameryka┼äsk─ů i prace francuskiego Zgromadzenia Narodowego. Ich dzia┼éania przyspieszy┼éo pogorszenie si─Ö sytuacji mi─Ödzynarodowej Polski. Przeg┼éosowanie ustawy zmieniaj─ůcej ustr├│j zaplanowano po Wielkanocy, gdy wi─Ökszo┼Ť─ç pos┼é├│w wci─ů┼╝ przebywa┼éa w swoich oddalonych cz─Östo o setki kilometr├│w dworach. 2 maja 1791 r. w Pa┼éacu Radziwi┼é┼éowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy.

Rankiem 3 maja 1791 r. po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazuj─ůce, ┼╝e Polsce grozi kolejny rozbi├│r. Obraduj─ůcy nie czekali, natychmiast przeg┼éosowano uchwalenie Ustawy Rz─ůdowej, a Kr├│l zaprzysi─ůg┼é konstytucj─Ö: "Przysi─Ög┼éem Bogu, ┼╝a┼éowa─ç tego nie b─Öd─Ö". Wieczorem pos┼éowie, na czele z marsza┼ékiem Stanis┼éawem Ma┼éachowskim zaprzysi─Ögli, now─ů ustaw─Ö.

Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e rok po przyj─Öciu Konstytucji Sejm Wielki nadal obradowa┼é uchwalaj─ůc kolejne ustawy buduj─ůce nowy ustr├│j Rzeczypospolitej.

Niestety nie wszystkim bliska by┼éa uchwalona Konstytucja opracowana dla naprawy Rzeczypospolitej, jej zapisy wywo┼éa┼éy op├│r magnaterii broni─ůcej swoich przywilej├│w (a przy tym nierzadko op┼éacanej przez s─ůsiednie pa┼ästwa). Tu┼╝ po uchwaleniu Konstytucji na kresach Rzeczypospolitej w miasteczku Targowica zebrali si─Ö magnaci d─ů┼╝─ůcy wraz z Katarzyn─ů II do obalenia nowego ustroju. Ten spisek magnacki, poparty przez znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç szlachty, zawi─ůzany zosta┼é 27.04.1792 r. w Petersburgu, a 14.05.1792 r. og┼éoszony oficjalnie w Targowicy. Na czele zmowy stali: Stanis┼éaw Potocki oraz hetmani: Seweryn Rzewuski, Franciszek Ksawery Branicki, Szymon Kossakowski.

Konfederacja targowicka opowiada┼éa si─Ö za przywr├│ceniem tzw. praw kardynalnych i dawnej w┼éadzy hetman├│w. Za konfederatami, kt├│rzy wyst─ůpili pod pozorem obrony wolno┼Ťci, w Rzeczpospolitej interweniowa┼éy wojska rosyjskie. Po serii pora┼╝ek wojsk polskich (wojna polsko-rosyjska 1792 r.) i ultimatum Katarzyny II - 23.07. 1792 r. - do konfederacji przyst─ůpi┼é kr├│l Stanis┼éaw August Poniatowski i wyda┼é rozkaz wstrzymania walk. Konfederaci anulowali nowe ustawodawstwo przyj─Öte przez Sejm Czteroletni (m.in. Konstytucj─Ö 3 maja), wprowadzili cenzur─Ö, zlikwidowali czasopisma o kierunku reformatorskim i podj─Öli represje wobec stronnictwa patriotycznego, kt├│re przyj─Ö┼éy r├│wnie┼╝ charakter porachunk├│w osobistych. Po przewrocie dokonanym przez Konfederat├│w Polska zosta┼éa zrujnowana, a zarz─ůdzenia dyktowane targowiczanom z Petersburga pog┼é─Öbia┼éy chaos.

Epilogiem wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. i rz─ůd├│w Targowicy by┼é II rozbi├│r Polski, dokonany w styczniu 1793 r. przez Rosj─Ö i Prusy.

Dla obro┼äc├│w Konstytucji 3 Maja oraz patriot├│w, kt├│rzy walczyli w obronie niepodleg┼éo┼Ťci Polski, ale r├│wnie┼╝ dla znacz─ůcej cz─Ö┼Ťci obywateli Rzeczypospolitej, konfederacja targowicka sta┼éa si─Ö symbolem zdrady narodowej. Podczas insurekcji ko┼Ťciuszkowskiej w 1794 r. wielu jej przyw├│dc├│w skazano na ┼Ťmier─ç i infami─Ö oraz publicznie wieszano na szubienicach. Na ┼Ťmierci przez powieszenie m.in. skazano hetmana wielkiego koronnego Piotra O┼╝arowskiego, marsza┼éka Rady Nieustaj─ůcej J├│zefa Ankwicza, hetmana polnego litewskiego J├│zefa Zabie┼é┼é─Ö oraz biskupa inflanckiego J├│zefa Kazimierza Kossakowskiego. W┼Ťr├│d powieszonych byli biskup wile┼äski Ignacy Massalski, kasztelan przemyski ksi─ů┼╝─Ö Antoni Czetwerty┼äski, pose┼é do Turcji Karol Boscamp-Lasopolski, szambelan Stefan Grabowski, instygator koronny Mateusz Roguski, szpieg rosyjski Marceli Pi─Ötka, czy instygator s─ůd├│w kryminalnych J├│zef Majewski.

Wyrok ┼Ťmierci wydano r├│wnie┼╝ na tych, kt├│rych nie uda┼éo si─Ö schwyta─ç, gdy┼╝ przewa┼╝nie ukrywali si─Ö za granic─ů. Byli to Stanis┼éaw Szcz─Ösny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki, Seweryn Rzewuski, Jerzy Wielhorski, Antoni Polikarp Z┼éotnicki, Adam Moszcze┼äski, Jan Zag├│rski ora Jan Suchorzewski, wyrokiem Najwy┼╝szego S─ůdu Kryminalnego zostali skazani na ┼Ťmier─ç przez powieszenie, na wieczn─ů infami─Ö (wyj─Öcie spod wszelkich praw), konfiskat─Ö maj─ůtk├│w i utrat─Ö wszystkich urz─Öd├│w. Wyroki wykonano in effigie (┼éac. w obrazie), czyli jedynie na wizerunkach skazanych.

Targowiczan i ich konfederacj─Ö postrzegamy z odraz─ů i uwa┼╝amy za symbol zdrady Polski i Narodu Polskiego. Przyw├│dcy targowiczan - przepe┼énieni pych─ů i mentalno┼Ťci─ů p┼éatnych zdrajc├│w przyczynili si─Ö do upadku Rzeczypospolitej. Ich zdradziecki czyn przez wieki by┼é i jest postrzegany jako zbrodnia, wymierzona w suwerenno┼Ť─ç Pa┼ästwa Polskiego, podyktowana wy┼é─ůcznie osobistymi pobudkami i d─ů┼╝eniem do osi─ůgni─Öcia prywatnych korzy┼Ťci. Do dnia dzisiejszego Targowica jest dla Polak├│w synonimem zdrady narodowej.

Szanowni Państwo,

Konstytucja 3 Maja do dnia dzisiejszego stanowi symbol niepodleg┼éo┼Ťci Polski, przez wiele lat prawo do kultywowania pami─Öci o jej uchwaleniu zwi─ůzane by┼éo z sytuacj─ů polityczn─ů Rzeczypospolitej. Przypomn─Ö, ┼╝e po raz pierwszy uroczy┼Ťcie ┼Ťwi─Ötowano w rocznic─Ö uchwalenia Konstytucji - 3 maja 1792 r., w przededniu wojny z Rosj─ů. W czasie gdy Polska zosta┼éa, na ponad 120 lat, wymazana z map Europy nie by┼éo przyzwolenia na oficjalne upami─Ötnienie uchwalenia Konstytucji. ┼Üwi─Öto pa┼ästwowe zosta┼éo przywr├│cone dopiero 3 maja 1919 r., tu┼╝ po odzyskaniu niepodleg┼éo┼Ťci, a oficjalnie ponownie zniesione w 1951 r - okresie szczytu terroru stalinowskiego. Ostatecznie powr├│cono do obchodzenia ┼Ťwi─Öta Konstytucji 3 Maja w 1990 r. - tylko w wolnej, suwerennej i niepodleg┼éej Polsce mogli┼Ťmy i mo┼╝emy ┼Ťwi─Ötowa─ç dzie┼ä uchwalenia Konstytucji 3 Maja - aktu, kt├│rego uchwalenie by┼éo wielkim do┼Ťwiadczeniem ┼Ťwiadcz─ůcym o jedno┼Ťci i patriotyzmie ludzi, dla kt├│rych dobro Polski by┼éo warto┼Ťci─ů nadrz─Ödn─ů.

Vivat Konstytucja 3 Maja!

Biorc─ů pod uwag─Ö powy┼╝sze okoliczno┼Ťci i fakty historyczne, my i nast─Öpne pokolenia jeste┼Ťmy zobowi─ůzani do podejmowania dzia┼éa┼ä, kt├│re zagwarantuj─ů, ┼╝e Rzeczypospolita b─Ödzie wolnym, suwerenny i niepodleg┼éym pa┼ästwem. Nie mo┼╝emy pozwoli─ç, aby w najmniejszym stopniu sta┼éa si─Ö krajem podleg┼éym.

Szczeg├│lnie w obecnym momencie - agresywnej inwazji Rosji na Ukrain─Ö. Na naszych oczach rozgrywa si─Ö tragedia narodu ukrai┼äskiego, kt├│ry stan─ů┼é w obronie swej niepodleg┼éo┼Ťci i wolno┼Ťci, heroicznie walcz─ůcy Ukrai┼äcy skutecznie przeciwstawiaj─ů si─Ö brutalnej agresji kremlowskich zbrodniarzy. Ponad 60 dni wojny udokumentowa┼éo niespotykan─ů, od zako┼äczenia II Wojny ┼Üwiatowej, skal─Ö zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzko┼Ťci. Ukrai┼äcy broni─ůcy niepodleg┼éo┼Ťci kraju, broni─ů r├│wnie┼╝ Europy przez neo-imperialistyczn─ů polityk─ů Moskwy, kt├│ra dla wolnego ┼Ťwiata stanowi realne zagro┼╝enie.

Musimy by─ç ┼Ťwiadomi, ┼╝e niepodleg┼éo┼Ť─ç i wolno┼Ť─ç to warto┼Ťci, kt├│re nale┼╝y obj─ů─ç niezwyk┼é─ů trosk─ů, wszelkie dzia┼éania - polityczne, spo┼éeczne, czy gospodarcze powinny by─ç podejmowane dla dobra Polski i Polak├│w. Wolna, bezpieczna i rosn─ůca w si┼é─Ö Polska to priorytety dla wszystkich, kt├│rzy dobro Ojczyzny nosz─ů w sercu i czynami to potwierdzaj─ů. Obrona Ojczyzny przed eskalacj─ů akcji dezinformacyjnych, fali oszczerstw, znies┼éawie┼ä, zak┼éamywania historii to wyzwanie, kt├│re jest realizowane przez polskich patriot├│w. Tylko zjednoczone spo┼éecze┼ästwo ma realne szanse, by skutecznie broni─ç dobrego imienia Polski i Polak├│w.

Dziesi─Ö─ç lat temu zosta┼éa powo┼éana Reduta Dobrego Imienia. Z uwagi na intensywno┼Ť─ç i zagro┼╝enie p┼éyn─ůce z antypolskich dzia┼éa┼ä postanowi┼éem za┼éo┼╝y─ç organizacj─Ö, kt├│rej nadrz─Ödnym celem jest obrona dobrego imienia Polski i polskich bohater├│w, ale tak┼╝e popularyzacja historii opartej na prawdzie i reagowanie na wszelkie pr├│by jej fa┼észowania. Wywi─ůzujemy si─Ö z naszych deklaracji, a jest to mo┼╝liwe wy┼é─ůczenie dzi─Öki ludziom dobrej woli, kt├│rzy w trosce o Ojczyzn─Ö wspomagaj─ů finansowo RDI. Obrona dobrego imienia Polski i Polak├│w to praca d┼éugofalowa, wymagaj─ůca sta┼éych dzia┼éa┼ä, dlatego te┼╝ zwracam si─Ö do Pa┼ästwa z pro┼Ťb─ů o regularne finansowe wspieranie naszej misji, aby┼Ťmy mogli nadal efektywnie pracowa─ç dla dobra naszej Ojczyzny.
Z wyrazami szacunku,

Maciej Świrski
Prezes Reduty Dobrego Imienia