Dodano: 03.10.20 - 12:26 | Dział: Kresy w życiu Polski i narodu polskiego

Wilno i Wile┼äszczyzna pod okupacj─ů

niemiecko-litewsk─ů 1941-1944


22 VI 1941 r. Niemcy hitlerowskie napad┼éy zbrojnie na Zwi─ůzek Sowiecki - najlepszego dotychczas sojusznika Hitlera (Aleksander Bregman „Najlepszy sojusznik Hitlera” Londyn 1961). Wojna niemiecko-sowiecka prowadzona by┼éa do maja 1945 r.: 2 maja Armia Czerwona zdoby┼éa Berlin, a 8 maja (by┼éo to o godzinie 23:01, wed┼éug czasu moskiewskiego nasta┼é ju┼╝ 9 maja, godzina 01:01) w kwaterze Marsza┼éka ┼╗ukowa, w gmachu szko┼éy saper├│w w dzielnicy Karlshorst w Berlinie zorganizowano podpisanie bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu i innych si┼é III Rzeszy przed przedstawicielami trzech mocarstw sojuszniczych (Zwi─ůzek Sowiecki, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania) oraz Francji. Litwa wraz z Wilnem znajdowa┼éa si─Ö w├│wczas ponownie pod okupacj─ů sowieck─ů – jako Sowiecka Litwa. Podczas wojny Litwini stan─Öli po stronie faszyzmu niemieckiego. Pod koniec wojny wi─Ökszo┼Ť─ç litewskich kolaborant├│w i zbrodniarzy wojennych uciek┼éo do Niemiec, a po wojnie utworzy┼éo polityczn─ů emigracj─Ö litewsk─ů na Zachodzie, kt├│ra kontynuowa┼éa wszystkie grzechy przedwojennej Litwy, w tym skrajne polako┼╝erstwo.
……….
15 VI 1940 r. Armia Czerwona zaj─Ö┼éa Litw─Ö, kt├│ra nast─Öpnie zosta┼éa w┼é─ůczona do Zwi─ůzku Sowieckiego jako jedna z jego republik zwi─ůzkowych. Litwa wraz z polskim Wilnem i polsk─ů cz─Ö┼Ťci─ů Wile┼äszczyzny w┼é─ůczonej do Litwy znajdowa┼éa si─Ö faktycznie pod okupacj─ů rosyjsko-sowieck─ů.

Litwini modlili si─Ö o wojn─Ö Niemiec hitlerowskich ze Zwi─ůzkiem Sowieckim., wierzyli, ┼╝e u boku Niemiec powstanie ponownie niepodleg┼ée pa┼ästwo litewskie. Wi─Öcej, jak pisze mieszkaj─ůcy na przedwojennej Litwie Kowie┼äskiej, a podczas wojny w Wilnie Zygmunt S. Brzozowski ( „Litwa – Wilno 1910-1945” Pary┼╝ 1987) marzyli o przyj┼Ťciu Niemc├│w m.in. dlatego, ┼╝e chcieli u boku Niemc├│w bra─ç udzia┼é w ich podboju Europy i dlatego, ┼╝e widz─ůc co Niemcy wyprawiaj─ů w okupowanej Polsce z Polakami i ┼╗ydami, mieli nadziej─Ö, ┼╝e Niemcy pozwol─ů im ostatecznie rozprawi─ç si─Ö z Polakami (Z. Brzozowski). Dlatego ju┼╝ przed wybuchem wojny emigranci litewscy w Berlinie, w tym do 1940 r. attach├ę wojskowy Litwy w tym mie┼Ťcie p┼ék. Skripa zacz─ů┼é tworzy─ç rz─ůd litewski z nadziej─ů, ┼╝e obejmie on w┼éadz─Ö na zaj─Ötej przez wojsko niemieckie Litwie. I t─ů nadziej─ů ┼╝yli Litwini a┼╝ do ko┼äca niemieckiej okupacji Litwy w 1944 r. pomimo tego, ┼╝e Niemcy hitlerowskie nie chcia┼éy nawet s┼éysze─ç o jakiej┼Ť niepodleg┼éej Litwie. Pomimo tego wydawana podczas okupacji niemieckiej gazeta litewska „Naujoji Lietuva” pisa┼éa, ┼╝e Litwa jest sprzymierze┼äcem Niemc├│w, ┼╝e z ich losem sprz─Ög┼éa na wieki sw├│j w┼éasny, poniewa┼╝ jest sercem oddana idei „nowej Europy”, budowanej przez „wielki nar├│d niemiecki”, w kt├│rej miejsca dla Polski nie by┼éo i to wystarcza┼éo, aby budow─Ö takiej w┼éa┼Ťnie niemieckiej Europy popiera─ç. Jak pisze Zygmunt Brzozowski ┼Ťwiadczy┼éo to o niedo┼Ťwiadczeniu politycznym Litwin├│w. Ich germanofilstwo i polako┼╝erstwo bra┼éo g├│r─Ö nad zdrowym rozs─ůdkiem.

Marzenie Litwin├│w sprawdzi┼éo si─Ö: 22 czerwca 1941 r. Niemcy hitlerowskie powt├│rzy┼éy sw├│j Drang nach Osten i pot─Ö┼╝n─ů machin─ů wojenn─ů ruszy┼éy na podb├│j Zwi─ůzku Sowieckiego. Wojska niemieckie w b┼éyskawicznym tempie zajmuj─ů ziemie litewskie. Litwini – wszyscy Litwini (wyj─ůtki potwierdzaj─ů regu┼é─Ö) z wielk─ů rado┼Ťci─ů witali wkraczaj─ůcych do miast i wsi niemieckie oddzia┼éy wojskowe i gdzie tylko i jak tylko mogli pomagali im w zaj─Öciu kraju.

Tak┼╝e przed samym zaj─Öciem Wilna nacjonali┼Ťci z Frontu Aktywist├│w Litwy zaapelowali do Litwin├│w przebywaj─ůcych w mie┼Ťcie, aby „rado┼Ťnie i z kwiatami witali ┼╝o┼énierzy niemieckich i udzielili im wszelkiej pomocy”. W Wilnie cz┼éonkowie litewskiej podziemnej paramilitarnej organizacji rozpocz─Öli nawet ma┼ée powstanie i zabijali rosyjskich maruder├│w.

Przed ucieczk─ů z Wilna enkawudzi┼Ťci strza┼éami w ty┼é g┼éowy morduj─ů kilkaset os├│b w wi─Özieniu na ┼üukiszkach i areszcie przy ul. Mickiewicza. Z pewno┼Ťci─ů wi─Ökszo┼Ť─ç lub po┼éowa z nich by┼éa Polakami. Szcz─Ö┼Ťcie ma ostatni transport do ┼éagr├│w. Polscy kolejarze uniemo┼╝liwiaj─ů odjazd sk┼éadu. Wi─Ö┼║niowie uciekaj─ů (Marek Sterlingow Wilno. Sze┼Ť─ç razy z r─ůk do r─ůk „Gazeta Wyborcza” 18 IX 2009). Tak Sowieci zako┼äczyli swoj─ů pierwsz─ů okupacj─Ö Wilna.

Enkawudzi┼Ťci mordowali ludzi w ostatnim dniu swego pobytu w Wilnie. Natomiast ju┼╝ nast─Öpnego dnia po zaj─Öciu Wilna, czyli 24 VI 1941 r. Niemcy z Litwinami (powsta┼äcy litewscy) dokonali w mie┼Ťcie swojej pierwszej zbrodni na Polakach i obywatelach polskich. Tego dnia rozplakatowano w mie┼Ťcie obwieszczenia, podpisane przez przewodnicz─ůcego Litewskiego Komitetu – S. Zakieviciusa i komendanta wojskowego miasta – gen. Von Ostmana, o aresztowaniu spo┼Ťr├│d wilnian 80 zak┼éadnik├│w: 60 ┼╗yd├│w i 20 Polak├│w, po czym trzech z nich zaraz potem powieszono u wylotu ul. Kasztanowej na plac katedralny (Jerzy T. Zalesiak W Wilnie w duchu Generalbezirk Litauen „S┼éowo. Dziennik Katolicki” 16.9.1993).

Zaraz po wej┼Ťciu Niemc├│w na Litw─Ö ujawni┼é si─Ö „tymczasowy rz─ůd litewski”, kt├│ry powita┼é wkraczaj─ůce do Litwy wojska hitlerowskie or─Ödziem do narodu, wyra┼╝aj─ůc „wdzi─Öczno┼Ť─ç Zbawcy kultury europejskiej, Kanclerzowi Wielkiej Rzeszy Niemieckiej – Adolfowi Hitlerowi i Jego Bohaterskiej Armii, kt├│ra wyzwoli┼éa Litw─Ö. W┼éadze niemieckie rozp─Ödzi┼éy ten samozwa┼äczy „rz─ůd litewski” ju┼╝ 5 sierpnia 1941 r. i nie my┼Ťl─ůc wcale nie tylko o przywr├│ceniu niepodleg┼éo┼Ťci Litwie, ale tak┼╝e o utworzeniu kolaboracyjnego pa┼ästewka litewskiego, bo zgodnie z decyzj─ů Hitlera Litwy ju┼╝ nigdy nie mia┼éo by─ç jako pa┼ästwa w jakiejkolwiek formie: po wojnie Litwa mia┼éa by─ç wcielona do Niemiec, a Litwini zgermanizowaniu lub przep─Ödzeni na wsch├│d lub wyt─Öpieni (tak jak Niemcy wyt─Öpili Prus├│w). Warto w tym miejscu wspomnie─ç, ┼╝e organizatorzy nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera dokonanego pod przyw├│dztwem pu┼ékownika Clausa von Stauffenberga 20 lipca 1944 r. w jego kwaterze Wolfsschanze (Wilczy Szaniec) ko┼éo Rastenburga (obecnego K─Ötrzyna) w Prusach Wschodnich, po zako┼äczonej wojnie chcieli Polsce odda─ç Litw─Ö za rezygnacj─Ö przez Warszaw─Ö z Wielkopolski, Pomorza i ┼Ül─ůska, czyli Litwa mia┼éa by─ç towarem przetargowym. Uczyniono wi─Öc z Litwy Generalny Komisariat Litewski, wchodz─ůcy w sk┼éad Generalnego Komisariatu Ostland z siedzib─ů g┼é├│wn─ů w Rydze. Komisariatem Litewskim rz─ůdzi┼é Niemiec – Theodor Adrian von Renteln, kt├│ry – o zgrozo! – nie obra┼é polskie Wilno za jego siedzib─Ö, a tylko litewskie Kowno, bo w┼Ťr├│d Litwin├│w hitlerowcy czuli si─Ö bezpieczniej; Niemcy udowodnili tym ruchem, ┼╝e Wilno jest polskim miastem – etnicznie polskim i tak uwa┼╝ali je i odpowiednio odnosili si─Ö do tego do ko┼äca jego okupacji. Zygmunt Szcz─Ösny Brzozowski pisze: „…By pozbawi─ç Litwin├│w ca┼ékowicie nadziei na otrzymanie niepodleg┼éo┼Ťci, w niemieckich odezwach i zarz─ůdzeniach pojawia┼é si─Ö zwrot o „by┼éym pa┼ästwie litewskim”. W ten spos├│b Litwa sta┼éa si─Ö jednym z ogniw niemieckiego Ostlandu… Niemcy… odnosili si─Ö do Litwin├│w z pogard─ů…”.

Jednak podobnie jak podczas wielu wcze┼Ťniejszych konflikt├│w wojennych, tak┼╝e podczas II wojny ┼Ťwiatowej okupanci niemieccy chcieli oprze─ç si─Ö na wsp├│┼édzia┼éaniu okre┼Ťlonych kr─Ög├│w ludno┼Ťci z niekt├│rych podbitych kraj├│w, gdy┼╝ bez pewnego zakresu tej wsp├│┼épracy nie mog┼éyby te┼╝ funkcjonowa─ç mechanizmy ┼╝ycia codziennego, nieodzowne r├│wnie┼╝ dla okupanta dla zabezpieczenia jego interes├│w. Dlatego Niemcy uznaj─ůc Litwin├│w jako ras─Ö „nadaj─ůc─ů si─Ö do zniemczenia” i aby m├│c sprawnie rz─ůdzi─ç okupowan─ů przez siebie Litw─ů postanowili si─Ö oprze─ç na najbardziej germanofilskim od┼éamie narodowc├│w litewskich Augistinasa Voldemarasa i skrajnie szowinistycznej katolickiej m┼éodzie┼╝y litewskiej (Z. Brzozowski), dopuszczaj─ůc ich do administracji i policji oraz innych oddzia┼é├│w pomocniczych. Genera┼é litewski Petras Kubiliūnas zosta┼é radc─ů przy generalnym komisarzu Theodorze Adrianie von Rentelnie. Z rozwi─ůzanego „rz─ůdu litewskiego” Niemcy zostawili jego agendy policyjne i bezpiecze┼ästwa wewn─Ötrznego - Departament Bezpiecze┼ästwa Pa┼ästwowego kierowany przez Vytautasa Reivytisa, w┼é─ůczaj─ůc je w system okupacyjnych w┼éadz. Departament Bezpiecze┼ästwa Pa┼ästwowego zosta┼é przekszta┼écony w litewsk─ů policj─Ö i litewsk─ů policj─Ö bezpiecze┼ästwa (Saugum─Ö), bezpo┼Ťrednio podporz─ůdkowan─ů niemieckiej policji kryminalnej - Kripo. Polacy nazywali saugumowc├│w szaulisami lub strzelcami ponarskimi. Na czele Saugumy stan─ů┼é Vytautas Reivytis, a po nim agent Abwehry Stasys ─îenkus, kt├│ry sprawowa┼é t─Ö funkcj─Ö do ko┼äca okupacji. Liczebno┼Ť─ç Saugumy wynosi┼éa ok. 400 ludzi, w tym ok. 250 w Kownie i ok. 130 w Wilnie. G┼é├│wnie byli to cz┼éonkowie by┼éego Zwi─ůzku ┼╗elaznego Wilka – litewskiej paramilitarnej organizacji faszystowskiej dzia┼éaj─ůca w latach trzydziestych. Tam wszczepiono w nich nienawi┼Ť─ç do Polak├│w i ┼╗yd├│w. Sauguma ┼Ťci┼Ťle wsp├│┼épracowa┼éa z Sipo i SD, pe┼éni─ůc r├│┼╝ne zadania. Pocz─ůtkowo saugumowcy zajmuj─ů si─Ö m.in. s┼éu┼╝b─ů wartownicz─ů, s─ů stra┼╝nikami w getcie, a potem, na zlecenie Niemc├│w, rozstrzeliwuj─ů skaza┼äc├│w: komunist├│w, ┼╗yd├│w, Polak├│w, je┼äc├│w wojennych – i to na masow─ů skal─Ö. Przede wszystkim dostarczali niemieckim strukturom bezpiecze┼ästwa informacje wywiadowcze dotycz─ůce polskiego i komunistycznego ruchu oporu na obszarze okupowanej Litwy oraz bra┼éa udzia┼é w akcjach antypartyzanckich jednostek, dzia┼éaj─ůcych w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci Generalnego Gubernatorstwa i na Litwie, jak r├│wnie┼╝ przeciwko niedobitkom polskim na Litwie Kowie┼äskiej. Sekcja Komunistų-┼Żydų Skyrius prowadzi┼éa prze┼Ťladowania ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej, przygotowuj─ůc listy proskrypcyjne os├│b przeznaczonych do eksterminacji. Poszukiwa┼éa te┼╝ ┼╗yd├│w zbieg┼éych z getta, a nast─Öpnie przekazywa┼éa ich Niemcom lub litewskim formacjom kolaboracyjnym, jak np. Ypatingasis būrys (tzw. „strzelcy ponarscy”). Szczeg├│ln─ů aktywno┼Ť─ç przejawia┼éa taka sekcja w okr─Ögu wile┼äskim, na czele kt├│rej sta┼é Juozas Bagdonis. Dzia┼éalno┼Ť─ç skierowana przeciwko ┼╗ydom najbardziej by┼éa rozwini─Öta w II po┼é. 1941, p├│┼║niej, gdy ┼╝ydowska spo┼éeczno┼Ť─ç Litwy zosta┼éa faktycznie wymordowana, na plan pierwszy wysun─Ö┼éa si─Ö walka z polskim i komunistycznym podziemiem. W swej dzia┼éalno┼Ťci Sauguma dokona┼éa wielu zbrodni na ludno┼Ťci polskiej i ┼╝ydowskiej. Polacy wile┼äscy nazywali cz┼éonk├│w Saugumy szaulisami lub strzelcami ponarskimi), kt├│re Wielu z jej cz┼éonk├│w pod koniec wojny uciek┼éo na Zach├│d, g┼é├│wnie do USA, gdzie po ich rozszyfrowaniu zosta┼éo uznanych za nazistowskich zbrodniarzy wojennych (np. Algimantas Mykolas Dailidė, Anton Gecas, Kazys Gim┼╝auskas, Aleksandras Lileikis czy Vladas Zajan─Źkauskas), a tak┼╝e do Wenezueli i Australii.

Opr├│cz policji, Saugumy i Ypatingasis būrys na us┼éugach Niemc├│w i w s┼éu┼╝bie ich zbrodni by┼éo tak┼╝e m.in. m.in. 20 litewskich batalion├│w policyjnych. Oto pe┼éna lista oddzia┼é├│w litewskich w s┼éu┼╝bie Niemiec hitlerowskich kt├│re mordowa┼éy ┼╗yd├│w, Polak├│w, Bia┼éorusin├│w i Rosjan podczas II wojny ┼Ťwiatowej: Rollkommando Hamann (lit. Skrajojantis Būrys) - dokona┼é masowych morderstw og├│┼éem w 54 miejscach na Litwie, zabijaj─ůc oko┼éo 26 tys. ┼╗yd├│w; Tautinio Darbo Apsaugos Batalionas – formacja zbrojna z┼éo┼╝ona z batalion├│w, pe┼éni─ůca rol─Ö policji pomocniczej; Ypatingasis būrys (lit. „oddzia┼é specjalny”), Specjalny Oddzia┼é SD i Niemieckiej Policji Bezpiecze┼ästwa (lit. Vokie─Źių Saugumo policijos ir SD ypatingasis būrys), potocznie strzelcy ponarscy – litewska kolaboracyjna formacja policji, podporz─ůdkowana niemieckiemu SD i Sipo, istniej─ůca w latach 1941-1944, dokona┼éa wielu zbrodni – najwi─Öksza w lasach ponarskich (100 tys. zamordowanych ┼╗yd├│w, Polak├│w i osoby innej narodowo┼Ťci), bra┼éa udzia┼é tak┼╝e w organizowanych przez Niemc├│w pogromach swoich rodak├│w, ┼╗yd├│w i Polak├│w w Ponarach, Niemenczynie, Nowej Wilejce, Oranach, Jaszunach, Ejszyszkach, Trokach, Siemieliszkach i ┼Üwi─Öcianach; Sauguma, Saugumas (lit. Saugumo policija) – litewska policja bezpiecze┼ästwa (400 ludzi, w tym ok. 250 w Kownie i ok. 130 w Wilnie) bezpo┼Ťrednio podporz─ůdkowana niemieckiemu Kripo, jej funkcjonariusze wchodzili m.in. w sk┼éad antypartyzanckich jednostek, dzia┼éaj─ůcych w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci Generalnego Gubernatorstwa (Polska) i na Litwie, gdzie na plan pierwszy wysun─Ö┼éa walk─Ö z polskim podziemiem – Armi─ů Krajow─ů; 2. Litewski Batalion Schutzmannschaft (niem. 2. Lithuanische Schutzmannschaftsbataillon) (lit.2. Lietuvos „Schutzmannschaft” batalionas) – 23 oficer├│w i 464 szeregowc├│w, cz─Ö┼Ť─ç z nich ochrania┼éa obozy jenieckie w rejonie Lublina, a inna cz─Ö┼Ť─ç uko┼äczy┼éa kursy przygotowawcze ochrony oboz├│w koncentracyjnych, prowadzone w Trawnikach; Litewskie bataliony Schutzmannschaft (niem. Litauische Schutzmannschaftsbataillonen, lit. Policiniai Batalionai) - w 1944 roku liczy┼éy og├│┼éem ok. 8,4 tysi─ůca ludzi; Korpus Obrony Ojczyzny (lit. Tėvynės Apsaugos Rinktinė, TAR), zwany te┼╝ ┼╗mudzk─ů Armi─ů Obrony – w s┼éu┼╝bie armii niemieckiej pod koniec II wojny ┼Ťwiatowej, w 2 pu┼éku s┼éu┼╝y┼é przysz┼éy prezydent Litwy w latach 1998-2003 i 2004-2009 Valdas Adamkus; Litewska Armia Wolno┼Ťci (lit. Lietuvos laisvės armija, LLA) – w po┼é. 1944 roku mia┼éa ok. 10 tys. cz┼éonk├│w; Litewskie Bataliony Budowlane (niem. Litauische Bau-Bataillonen) − pi─Ö─ç batalion├│w, kt├│re liczy┼éy one po ok. 600 ludzi; Litewskie Bataliony Pomocniczej S┼éu┼╝by Policyjnej (niem. Litauischen Hilfspolizei-Bataillonen, lit. Pagalbinės Policijos Tarnybos Batalionas) – utworzone w 1941 roku wraz z niemieckimi oddzia┼éami policyjnymi wzi─Ö┼éy one udzia┼é w akcjach eksterminacyjnych ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej, nie tylko na Litwie, ale te┼╝ na Bia┼éorusi, morduj─ůc wiele tysi─Öcy ludzi, w pa┼║dzierniku 1941 roku Litauischen Hilfspolizei-Bataillonen zosta┼éy przekszta┼écone w Litewskie Bataliony Bezpiecze┼ästwa (Wikipedia). Z kolaboracyjnego Lietuvos vietinė rinktinė (Litewski Korpus Lokalny) – w 1943 r. Niemcy planowali utworzy─ç litewsk─ů dywizj─Ö Waffen-SS, do czego jednak nie dosz┼éo.

Ci bandyci w s┼éu┼╝bie niemieckiego hitleryzmu dzia┼éali nie tylko na terenie Litwy oraz w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, ale tak┼╝e na etnicznych ziemiach polskich, na Bia┼éorusi i Ukrainie. Np. litewski 2. batalion policyjny bra┼é udzia┼é w zwalczaniu polskiego ruchu oporu na Lubelszczy┼║nie. W Trawnikach na Lubelszczy┼║nie szkoleni byli litewscy wachmani oboz├│w koncentracyjnych, kt├│rzy stanowili 10% za┼éogi obozu w Majdanku. „W pami─Öci by┼éego wi─Ö┼║nia Majdanka J├│zefa Korcza zapisali si─Ö oni, “…jako maszyny wykonuj─ůce rozkazy, ale maszyny jak┼╝e cz─Östo piekielne, nie r├│┼╝ni─ůce si─Ö niczym od esesman├│w niemieckich…” (Jerzy T. Zalesiak W Wilnie w duchu… Generalbezirk Litauen „S┼éowo. Dziennik Katolicki” 16.9.1993). Policjanci litewscy pilnowali getta warszawskiego (wi─Öziona w getcie Alicja Zawadzka-Wetz wspomina w swojej ksi─ů┼╝ce „Refleksje pewnego ┼╝ycia”, wydan─ů przez Instytut Literacki w Pary┼╝u w 1967 r.: „Teren szopy otoczony by┼é drutami kolczastymi i pilnowany przez „szaulis├│w”-┼╝o┼énierzy, rekrutowanych na Litwie i odznaczaj─ůcych si─Ö specjalnym okrucie┼ästwem”) oraz byli katami getta warszawskiego podczas jego likwidacji w 1943 r. „Warszawiacy mog─ů opowiedzie─ç, co wyrabiali litewscy szaulisi podczas powstania” (A. Kropiwnicki jw.). Litewskie bataliony policyjne bra┼éy udzia┼é tak┼╝e w zwalczaniu ruchu oporu na Wile┼äszczy┼║nie, Bia┼éorusi, a nawet w okolicach ┼╗ytomierza i na Lubelszczy┼║nie oraz w mordowaniu Polak├│w w Wilnie. „Okrucie┼ästwo tych formacji wobec pacyfikowanej ludno┼Ťci cywilnej przera┼╝a┼éo nieraz samych Niemc├│w. Niemiecki komisarz S┼éucka Carl sw├│j raport do wielkorz─ůdcy Bia┼éorusi Wilhelma Kubego o rzezi ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej jakiej dokona┼é 28 pa┼║dziernika 1941 r. litewski 11. Batalion z Kowna, ko┼äczy┼é pro┼Ťb─ů: „…w przysz┼éo┼Ťci niech mnie Pan uchroni przed tym batalionem policyjnym” (J.T. Zalesiak jw.). Nie Niemcy a Litwini wymordowali tak┼╝e 150 tys. ┼╗yd├│w ┼╝yj─ůcych na Litwie Kowie┼äskiej i 72 tys. polskich ┼╗yd├│w – z Wilna i Wile┼äszczyzny ( „Encyclopaedia Judaica” Jerusalem1971, IPN Warszawa). Pierwsi informowali o tym Zach├│d Polacy. Ju┼╝ 11 V 1942 r. w meldunku nr 121 w raporcie specjalnym o „sytuacji litewskiej” dla w┼éadz polskich w Londynie Komendant G┼é├│wny AK, gen. Stefan Grot-Rowecki pisa┼é: „Z wiedz─ů i aprobat─ů Niemc├│w wymordowali Litwini na terenie Kowie┼äszczyzny i Wile┼äszczyzny przesz┼éo 200 000 ┼╗yd├│w” (Roman Korab-┼╗ebryk „Bia┼éa Ksi─Öga w obronie Armii Krajowej na Wile┼äszczy┼║nie” Lublin 1991). W 1944-45 wielu tych bandyt├│w uciek┼éo na Zach├│d, gdzie spokojnie sobie ┼╝yli m.in. w Ameryce, Australii i Kanadzie. To g┼é├│wnie oni wraz z litewskim duchowie┼ästwem katolickim podtrzymywali na Zachodzie nienawi┼Ť─ç do Polski i Polak├│w (starczy poczyta─ç litewsk─ů pras─Ö emigracyjn─ů, aby si─Ö o tym przekona─ç).

Jednak nie tylko faszy┼Ťci litewscy byli kolaborantami niemieckimi i nie tylko aktywni kolaboranci (wiele tysi─Öcy!) wspierali w r├│┼╝ny spos├│b okupant├│w niemieckich, a tym samym hitlerowskie Niemcy. Jak pisze Pawe┼é ┼üossowski, wspiera┼é Niemc├│w lub aprobowa┼é litewsk─ů administracj─Ö i policj─Ö na us┼éugach Niemc├│w oraz bandyck─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Saugumy prawie ca┼éy nar├│d litewski, wci─ůgaj─ůc si─Ö do II wojny ┼Ťwiatowej i do zbrodni dokonywanych przez Niemc├│w. Litwini liczyli na to, ┼╝e to Niemcy ostatecznie wygraj─ů II wojn─Ö ┼Ťwiatow─ů i b─Öd─ů rozdawa─ç karty, w tym tak┼╝e Litwie. W sumie na 2 miliony Litwin├│w w formacjach militarnych a┼╝ kilkadziesi─ůt tysi─Öcy czynnie wspiera┼éo Niemcy hitlerowskie - bra┼éo udzia┼é w mordowaniu ┼╗yd├│w i Polak├│w i walczy┼éo u boku hitlerowskich jednostek wojskowych, a setki tysi─Öcy innych Litwin├│w wspiera┼éo w r├│┼╝ny spos├│b w┼éadze okupacyjne. Np. wybierali Polak├│w do wysy┼éki na roboty przymusowe do Niemiec i pchali ich do bydl─Öcych wagon├│w, kierowali ┼Ťci─ůganiem kontyngent├│w ┼╝ywno┼Ťciowych od Polak├│w na Wile┼äszczy┼║nie), donosili na Polak├│w do Gestapo i administracji niemieckiej, okradali i terroryzowali polskich s─ůsiad├│w. Duchowie┼ästwo litewskie przyby┼ée z Litwy Kowie┼äskiej z pomoc─ů Niemc├│w w brutalny spos├│b litwinizowa┼éo Ko┼Ťci├│┼é w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, doprowadzaj─ůc do aresztowania i uwi─Özienia kilkuset polskich duchownych – ksi─Ö┼╝y i zakonnik├│w oraz si├│str zakonnych.

Niemcy wraz z Litwinami dzieli w┼éadz─Ö administracyjn─ů w etnicznie polskim Wilnie (po wymordowaniu przez Niemc├│w i Litwin├│w wile┼äskich ┼╗yd├│w w latach 1941-42 Wilno sta┼éo si─Ö najbardziej polskim w ca┼éych swoich dziejach - Polacy stanowili teraz 71,9% ludno┼Ťci miasta - „Kultura” Nr 7-8 1969, Pary┼╝) i na Wile┼äszczy┼║nie. Litwini robili wi─Öc wszystko, aby unicestwia─ç polsko┼Ť─ç na tym terenie. Najwi─Ökszym ich pragnieniem by┼éo fizyczne wyt─Öpienie Polak├│w na tym terenie. Wydawana oficjalnie nacjonalistyczno-faszystowska gazeta litewska „Naujoji Lietuva” pisa┼éa, ┼╝e: „Najwi─Ökszym nieszcz─Ö┼Ťciem Litwy jest obecno┼Ť─ç mniejszo┼Ťci polskiej i ┼╝ydowskiej”. Oczywi┼Ťcie nie podoba┼éo si─Ö to dzia┼éaczom litewskim, kt├│rzy sugerowali Niemcom, aby do opustosza┼éego getta wile┼äskiego przesiedli─ç teraz wszystkich Polak├│w i nast─Öpnie ich tak┼╝e wymordowa─ç; Niemcy odrzucili t─Ö sugesti─Ö (okazali si─Ö by─ç bardziej ludzcy od Litwin├│w!). Litwini bez przerwy, ka┼╝dego dnia podczas trzyletniej okupacji Litwy judzili Niemc├│w przeciwko Polakom. Maj─ůc du┼╝e wp┼éywy w okupacyjnej administracji od razu zlikwidowali szko┼éy polskie i utrudniali ┼╝ycie Polakom jak tylko mogli. Np. nie podoba┼éo im si─Ö, ┼╝e wszystkie oficjalne og┼éoszenia niemieckie by┼éy drukowane po niemiecku, litewsku i polsku, domagali si─Ö usuni─Öcia z pracy wszystkich Polak├│w, skar┼╝yli si─Ö, ┼╝e Polacy prowadz─ů szkodliw─ů dzia┼éalno┼Ť─ç nie tylko dla litewskich aspiracji narodowych, lecz tak┼╝e niemieckiej armii na Litwie itd. Rektor uniwersytetu litewskiego w Wilnie Micha┼é Bir┼╝yska pisa┼é do Niemc├│w, ┼╝e marsz niemieckiego wojska na Zwi─ůzek Sowiecki popierali tylko Litwini i za to Niemcy powinni pom├│c Litwinom w walce z Polakami na Litwie. To nie kto inny jak tylko Litwini przyczynili si─Ö do tego, ┼╝e sytuacja Polak├│w na Litwie by┼éa nawet jeszcze bardziej gorsza od tej za czas├│w Sowieckiej Litwy.

Mordowanie Polak├│w w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie przez Litwin├│w trwa┼éo do lata 1944 r. Pierwszy udokumentowany mord mia┼é miejsce 4 lipca 1941 r. w podwile┼äskich Ponarach. W lasach ponarskich Litwini pod okiem Niemc├│w zamordowali wed┼éug skrupulatnych oblicze┼ä 1,5-2 tys. Polak├│w – g┼é├│wnie przedstawicieli polskiej inteligencji i ruchu oporu (Monika Tomkiewicz, IPN Warszawa), chocia┼╝ inne informacje m├│wi─ů o du┼╝o wi─Ökszej liczbie Polak├│w zamordowanych w Ponarach - przecie┼╝ nie wszystkie morderstwa by┼éy dokumentowane (J.T. Zalesiak jw.). Litwini ze szczeg├│ln─ů pasj─ů mordowali m┼éodzie┼╝ polsk─ů. Np. od 9 do 17 maja 1942 r. Litwini rozstrzelali w Ponarach 80 uczni├│w oraz 5 uczennic z gimnazj├│w Adama Mickiewicza i Juliusza S┼éowackiego w Wilnie. Sauguna zastrzeli┼éa wielu Polak├│w w mie┼Ťcie oraz mordowa┼éa trzymanych we wi─Özienia i aresztach AK-owc├│w. W wi─Özieniu na ┼üukiszkach w Wilnie z r─ůk oprawc├│w litewskich zgin─Ö┼éo wiele setek innych Polak├│w. Ponadto na rozkaz p┼ék. Zehnpfeninga z wi─Özienia na ┼üukiszkach w Wilnie zabrano 150 wi─Ö┼║ni├│w narodowo┼Ťci polskiej, kt├│rych nast─Öpnie Litwini rozstrzelali w Ponarach.

Naocznym ┼Ťwiadkiem mord├│w w Ponarach by┼é mieszkaj─ůcy 100 m od miejsca zbrodni Kazimierz Sakowicz, przedwojenny polski oficer, dziennikarz, cz┼éonek AK. Sakowicz prowadzi┼é zapiski, kt├│re p├│┼║niej zakopa┼é w butelkach po wodzie sodowej przy werandzie swojego domu. Po wojnie zosta┼éy wydobyte i wydane. Ze strychu swego domu przez lornetk─Ö by┼é w stanie dostrzec nawet rysy zabijanych. Niekt├│rych rozpoznaje. Liczy skaza┼äc├│w, wszystko skrz─Ötnie notuje. Opisywany przez niego przebieg egzekucji potwierdzaj─ů potem to inni ┼Ťwiadkowie. Litwini osobom, kt├│re mia┼éy by─ç niebawem rozstrzelane kr─Öpuj─ů r─Öce drutem, nast─Öpnie w grupach po dziesi─Öciu prowadz─ů na skraj do┼éu i strzelaj─ů w ty┼é g┼éowy. Obowi─ůzuje zasada, ┼╝e na jednego strzelca przypada jeden skazaniec. Kobiety z dzie─çmi stawiaj─ů przodem. Osobno strzelaj─ů do dziecka i matki. Zamordowanych przysypuj─ů piaskiem i wapnem. Do┼éy zape┼éniaj─ů kolejne warstwy cia┼é. We wrze┼Ťniu 1941 roku Sakowicz notuje: „Dzisiaj wyko┼äczyli 4 tysi─ůce ludzi (┼╗yd├│w)… strasznie ich torturowali przed zamordowaniem. S┼éysza┼éem, ┼╝e strzelcy narzekaj─ů, ┼╝e s─ů zm─Öczeni swoj─ů „prac─ů”, od strzelania bol─ů ich ramiona. Dlatego nie dobijali rannych i zasypali ich p├│┼é┼╝ywych? Kt├│rego┼Ť dnia Sakowicz przez lornetk─Ö ogl─ůda egzekucj─Ö 10 dobrze ubranych m─Ö┼╝czyzn: „C├│┼╝, okazuje si─Ö, ┼╝e strzelali do polskich adwokat├│w i doktor├│w! Strzelano po dw├│ch naraz, rozebranych. Trzymali si─Ö fajnie, nie p┼éakali, nie prosili, tylko ┼╝egnaj─ůc si─Ö z sob─ů i prze┼╝egnawszy si─Ö – szli” (Marek Sterlingow, j.w.).

Litwini mordowali Polak├│w r├│wnie┼╝ poza Wilnem – na Wile┼äszczy┼║nie i to cz─Östo na w┼éasn─ů r─Ök─Ö, czyli bez udzia┼éu Niemc├│w i to od pierwszych dni zaj─Öcia tych teren├│w przez Wehrmacht. Bandyci litewscy musieli w├│wczas (czerwiec-lipiec 1941) dobrze pohula─ç sobie z Polakami np. w Druskienikach i okolicy, skoro Niemcy byli zmuszeni rozlepi─ç w miasteczku og┼éoszenie, ┼╝e „w razie dokonania zamachu na ┼╝o┼énierzy armii niemieckiej, na Polaka lub kogokolwiek innego, b─Ödzie natychmiast rozstrzelanych 10 Litwin├│w” (Z.S. Brzozowski). Najg┼éo┼Ťniejsz─ů, najbardziej barbarzy┼äsk─ů zbrodni─ů dokonanymi na Polakach wsp├│lnie przez Niemc├│w i Litwin├│w by┼éa zbrodnia w ┼Üwi─Öcianach i okolicy – 600 ofiar, w tym 450 mieszka┼äc├│w ┼Üwi─Öcian (w tym dw├│ch ksi─Ö┼╝y) i okolic przeprowadzone przez okupant├│w niemieckich i ich litewskich kolaborant├│w 19–20 V 1942 r. Wykorzystano fakt, ┼╝e 19 V 1942 r. partyzanci sowieccy niedaleko ┼üyntup zabili w zasadzce trzech Niemc├│w. Mimo tropu prowadz─ůcego do w┼éa┼Ťciwych zamachowc├│w, Litwini przed gestapo obarczyli za zamach win─ů Polak├│w. Otrzymawszy przyzwolenie od Niemc├│w rozstrzelali w Nowo-┼Üwi─Öcianach 28 Polak├│w, w tym dw├│ch polskich ksi─Ö┼╝y – Boles┼éawa Bazewicza i Jana Naumowicza, a dalszych kilkuset Polak├│w w okolicy. Aresztowa┼ä dokonano na podstawie listy proskrypcyjnej opracowanej przez litewskiego (z nominacji niemieckiej) burmistrza Nowo-┼Üwi─Öcian Karolisa Cicenasa i jego sekretarza Gim┼╝unasa oraz komendanta miejscowej litewskiej policji. Akcj─ů kierowa┼é Jonas Maciulewiczius, s─ůdzony za t─Ö zbrodni─Ö przez S─ůd Okr─Ögowy w Olsztynie. Przed egzekucj─ů aresztowanych bestialsko bito i maltretowano, cia┼éa ksi─Ö┼╝y pok┼éute by┼éy bagnetami, a w oczodo┼éy zasypane piaskiem. Warszawskie „S┼éowo. Dziennik Katolicki” z 22.5.1995 ko┼äczy artyku┼é o tej zbrodni pisz─ůc: „W Polsce bardzo ma┼éo wie si─Ö o martyrologii polskich ksi─Ö┼╝y na Wile┼äszczy┼║nie, ksi─Ö┼╝y nowo┼Ťwi─Öcia┼äskich nie ma w┼Ťr├│d 98 m─Öczennik├│w Ko┼Ťcio┼éa w Polsce z lat II wojny ┼Ťwiatowej, wymienionych w zbiorowej beatyfikacji dokonanej w 1994 r. W krajowych mediach panuje dziwne milczenie o okoliczno┼Ťciach ich ┼Ťmierci (bo dokonali j─ů Litwini, wi─Öc lepiej milcze─ç i tym samym zak┼éamywa─ç histori─Ö – M.K.). Na Litwie za┼Ť donios┼éym g┼éosem przemawiaj─ů ci, kt├│rym obca jest chrze┼Ťcija┼äska pro┼Ťba o przebaczenie i wola naprawienia wyrz─ůdzonej krzywdy. Na ten gest czekaj─ů Polacy w Nowo-┼Üwi─Öcianach, od 53 lat pozbawieni kap┼éana-Polaka”. Gorzej, jedna z gazet litewskich opublikowa┼éa k┼éamstwo jakiego┼Ť Litwina, kt├│ry napisa┼é, ┼╝e ks. Boles┼éaw Bazewicz nie by┼é Polakiem, z przes┼éaniem „niech┼╝e Polacy wykre┼Ťl─ů ze swojej pami─Öci zamordowanego ksi─Ödza, skoro nie by┼é on Polakiem. Polacy z Nowo-┼Üwi─Öcian na to odpowiedzieli: „Ciekawe, ile mu zap┼éacono za to o┼Ťwiadczenie” (tam┼╝e).

Inna bestialska zbrodnia zosta┼éa dokonana w Glinciszkach 20 VI 1944 r. przez litewski oddzia┼é pomocniczy policji niemieckiej. Tak by┼éo zawsze: Niemcy byli dow├│dcami, a Litwini w┼éa┼Ťciwymi mordercami. By┼éy to ochotnicze litewskie oddzia┼éy Ypatingasis būrys (Sonderkomando der Sicherheitsdienst und des SD). Litwini zamordowali w Glinciszkach 38 Polak├│w (Wikipedia). Litwini brali udzia┼é w mordowaniu Polak├│w tak┼╝e w: Nowych ┼Üwi─Öcianach (ok. 27 os├│b), ┼üyntupach (150 os├│b), Soboleku (40 os├│b), Hoduciszkach (33 osoby), Kaznodzieiszkach (20 os├│b), Komajowie, Widzach, Kiemieliszkach, Wygodzie, Kaptarunowie, Szudowcach, Gilutowie, Sutkowszczy┼║nie, Wieliczku, Popielikowie, Zakowie, Janamiszkach, Romaniszkach, A┼╝urej┼Ťciu, Twereczu (Wikipedia).

Nie spos├│b nie wspomnie─ç tu r├│wnie┼╝ Holokaustu ┼╝ydowskiego w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, gdzie, jak wspomnia┼éem, Litwini wymordowali 72 tys. ┼╗yd├│w, kt├│rzy byli obywatelami Pa┼ästwa Polskiego (wymordowali tak┼╝e 150 tys. ┼╗yd├│w mieszkaj─ůcych na Litwie Kowie┼äskiej). Litewski udzia┼é w Holocau┼Ťcie by┼é wi─Öc wyj─ůtkowo bardzo wielki, jak na tak ma┼éy narodek. 6 II 2016 r. w Polskim Radiu om├│wiona zosta┼éa wydana na Litwie ksi─ů┼╝ka Litwinki z Ameryki Ruty Vanagaite o ofiarach Holokaustu na Litwie pt. „Nasi”, kt├│ra wstrz─ůsn─Ö┼éa cz─Ö┼Ťci─ů spo┼éecze┼ästwa litewskiego, dla kt├│rego zbrodnia, szczeg├│lnie bezprzyk┼éadna w dziejach, jest zbrodni─ů, niezale┼╝nie od tego jakiej narodowo┼Ťci by┼éy jej ofiary. Ksi─ů┼╝ka prezentuje rozmowy ze ┼Ťwiadkami i sprawcami zag┼éady litewskich ┼╗yd├│w. – „M┼éodzi, niepi┼Ťmienni, trze┼║wi Litwini tak gorliwie mordowali ┼╗yd├│w, ┼╝e na Litw─Ö Niemcy wie┼║li mordowa─ç ┼╗yd├│w z Francji. Chc─ůc uzyska─ç czysto┼Ť─ç rasy i z─Öby ┼╗yd├│w, zlikwidowali┼Ťmy oko┼éo 200 tys. ┼╗yd├│w” - m├│wi autorka wydawnictwa Ruty Vanagaite. – „Wiem, ┼╝e Litwa nie czeka┼éa na t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö. Dlatego j─ů napisa┼éam, bo m┼éodzie┼╝ litewska prawie nic o tym nie wie”. - dodaje. Wed┼éug Vanagaite, na tak du┼╝─ů skal─Ö udzia┼éu Litwin├│w w Holokau┼Ťcie wp┼éyn─Ö┼éo m.in. to, ┼╝e ├│wczesne w┼éadze kolaborowa┼éy w Hitlerem, Ko┼Ťci├│┼é katolicki nie przeciwstawia┼é si─Ö mordom, a ksi─Ö┼╝a rozgrzeszali sprawc├│w. Swoje zrobi┼éo te┼╝ powszechne ub├│stwo w┼Ťr├│d Litwin├│w, bowiem Litwa w 1939 r. by┼éa najbiedniejszym krajem w Europie. - Ludzie szli wi─Öc zabija─ç ┼╗yd├│w dla z┼éota, ich dom├│w, dla ich maj─ůtku. W 1941 r. na rzeczach skradzionych ┼╗ydom Litwa si─Ö wzbogaci┼éa - m├│wi Vanagaite. Autorka przyznaje, ┼╝e napisanie ksi─ů┼╝ki wymaga┼éo od niej du┼╝ej odwagi. Po ukazaniu si─Ö tytu┼éu cz─Ö┼Ť─ç rodziny okrzykn─Ö┼éa j─ů zdrajczyni─ů, odwr├│cili si─Ö od niej niekt├│rzy przyjaciele. - Musia┼éam napisa─ç t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö – m├│wi. - To ma by─ç jak antidotum na wci─ů┼╝ przejawiaj─ůcy si─Ö antysemityzm, chocia┼╝ ┼╗yd├│w na Litwie praktycznie ju┼╝ nie ma. Vanagaite przyznaje, ┼╝e litewscy historycy, kt├│rzy badali okres wojenny, zrobili „wielk─ů i obiektywn─ů robot─Ö, ale ich prace nie b─Öd─ů rozpowszechnione”. - Wszystko zosta┼éo napisane, ale nic nie jest wydrukowane i przeczytane - m├│wi. „Boimy si─Ö tego tematu”. O Holokau┼Ťcie na Litwie m├│wi si─Ö rzeczywi┼Ťcie niech─Ötnie i do niedawna Litwini za nic nie chcieli przyzna─ç si─Ö do wsp├│┼éudzia┼éu w tej zbrodni (tak samo jak do zbrodni zabijania Polak├│w czy zag┼éady Polak├│w na Litwie Kowie┼äskiej; zawsze pr├│bowali si─Ö przedstawia─ç jako zawsze niewinne anio┼éy i ofiary zbrodni dokonywanych na nich przez r├│┼╝nych oprawc├│w). Przewodnicz─ůca Litewskiej Wsp├│lnoty ┼╗yd├│w Faina Kukliansky wskazuje, ┼╝e „┼╝aden litewski rz─ůd nie odwa┼╝y┼é si─Ö na wci─ůgni─Öcie do program├│w nauczania historii litewskich ┼╗yd├│w, kt├│r─ů przerwa┼é Holokaust”. - Trudno jest otworzy─ç bodaj┼╝e najciemniejsze i najmniej chlubne strony litewskiej historii, kt├│re wi─ů┼╝─ů si─Ö z win─ů i wstydem - m├│wi Kukliansky. „Ludzie szli zabija─ç ┼╗yd├│w dla ich maj─ůtku”.

Po wymordowaniu wile┼äskich ┼╗yd├│w Wilno sta┼éo si─Ö najbardziej polskim miastem w swych dziejach (po zag┼éadzie ┼╗yd├│w przyw├│dcy litewscy wsp├│┼épracuj─ůcy z Niemcami czynili starania u niemieckich w┼éadz okupacyjnych, aby zamkn─ů─ç w po┼╝ydowskim getcie wszystkich Polak├│w mieszkaj─ůcych w Wilnie - ponad 100 tysi─Öcy ludzi i wyt─Öpi─ç ich g┼éodem i chorobami, na co Niemcy nie poszli). Wed┼éug niemieckiego spisu ludno┼Ťci przeprowadzonego 27 maja 1942 r. w Wilnie mieszka┼éo 143,5 tys. ludzi, w┼Ťr├│d kt├│rych by┼éo 103,2 tys. Polak├│w (71,9 %; w 1931 r. stanowili 65,9% ludno┼Ťci), 29,5 tys. Litwin├│w przyby┼éych z Litwy Kowie┼äskiej (20,9 %), а tak┼╝e 6,1 tys. Rosjan, 3,1 tys. Bia┼éorusin├│w i 1,6 tys. os├│b innej narodowo┼Ťci, g┼é├│wnie Niemc├│w, a po ucieczce Litwin├│w z Wilna przed wkroczeniem do miasta Armii Czerwonej w lipcu 1944 r. by┼éo etnicznie prawie czysto polskie.

Z Niemcami i kolaborantami litewskimi walczy┼éa w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie po stronie koalicji antyhitlerowskiej polska Armia Krajowa (Okr─Ög Wilno Armii Krajowej/AK). Po upadku pa┼ästwa polskiego we wrze┼Ťniu 1939 r. Polacy na terenie ca┼éej przedwojennej Polski przyst─ůpili do walki z okupantami: niemieckim, sowieckim i litewskim. W grudniu 1939 r. sformowany zosta┼é w okupowanym przez Litwin├│w Wilnie Okr─Ög Wilno – jednostka terytorialna S┼éu┼╝by Zwyci─Östwu Polski, Zwi─ůzku Walki Zbrojnej, kt├│ra w 1942 r. zosta┼éa przekszta┼écona w Armi─Ö Krajow─ů, kt├│ry pokrywa┼é obszar by┼éego wojew├│dztwa wile┼äskiego i Litwy w granicach z 1939. W swojej strukturze zawiera┼é r├│wnie┼╝ Podokr─Ög Litwa ┼Ürodkowa. Komendantem okr─Ögu by┼é pp┼ék Nikodem Sulik „Jodko”, a po jego aresztowaniu 13 IV 1941 r. mjr/pp┼ék Aleksander Krzy┼╝anowski „Wilk” (do 1944 r.). Okr─Ög liczy┼é 5-6 tys. cz┼éonk├│w – w oddzia┼éach partyzanckich.

Kolaboracja Litwin├│w z Niemcami i ci─ůg┼ée i masowe mordowanie Polak├│w zmusi┼éo dow├│dztwo Armii Krajowej do zorganizowania samoobrony polskiej. Obron─ů Polak├│w zajmowa┼é si─Ö Okr─Ög Wilno dzia┼éaj─ůcej na terytorium ca┼éej Polski Armii Krajowej (AK), dowodzony przez gen. Aleksandra Wilka-Krzy┼╝anowskiego i licz─ůcy oko┼éo 6 tysi─Öcy ludzi. „Starano si─Ö post─Öpowa─ç z Litwinami ostro┼╝nie, a┼╝eby z wa┼Ťni polsko-litewskich nie wyci─ůga┼éa korzy┼Ťci strona trzecia. Dowodem tego pojednawcze gesty i listy wysy┼éane przez gen. Krzy┼╝anowskiego do dow├│dc├│w wojsk litewskich, apele do ludno┼Ťci. Pr├│bowano te┼╝ przekonywa─ç wzi─Ötych do niewoli Litwin├│w, ┼╝e to ha┼äba nosi─ç niemieckie mundury, kolaborowa─ç z hitlerowcami. Je┼äc├│w, kt├│rych na og├│┼é puszczano wolno, nie przekonywa┼éy perswazje i t┼éumaczenia. Czy┼╝by jakie┼Ť fatum ci─ů┼╝y┼éo na stosunkach polsko-litewskich? Odnie┼Ť─ç mo┼╝na wra┼╝enie, ┼╝e antypolsko┼Ť─ç sta┼éa si─Ö dla Litwin├│w warunkiem zachowania poczucia narodowej to┼╝samo┼Ťci. Towarzyszy┼é temu kompleks ni┼╝szo┼Ťci, l─Ök przed kultur─ů polsk─ů, przed dziedzictwem historycznym obu narod├│w” (Andrzej Tokarczyk „Bia┼éa Ksi─Öga ziemi wile┼äskiej” „Nowy ┼Üwiat” 30.6.1992).

Niemcy do walki z Armi─ů Krajow─ů i partyzantk─ů sowieck─ů Niemcy postanowili wykorzysta─ç ochotnik├│w litewskich. Z tych kolaborant├│w w listopadzie 1943 r. Niemcy utworzyli w tym calu formacj─Ö wojskow─ů pod nazw─ů Lietuvos vietinė rinktinė (Litewski Korpus Lokalny), kt├│r─ů dow├│dztwo niemieckie nazywa┼éo Litauische Sonderverb├Ąnde (Litewskie Oddzia┼éy Specjalne do Zwalczania Partyzantki), pod dow├│dztwem przedwojennego genera┼éa litewskiego Povilasa Plechavi─Źiusa. Na jego apel radiowy nadany16 II 1944 r. o wst─Öpowanie w szeregi LVR zg┼éosi┼éo si─Ö kilkana┼Ťcie tysi─Öcy m┼éodych Litwin├│w, z kt├│rych utworzono 13 batalion├│w po 750 ┼╝o┼énierzy i batalion sk┼éadaj─ůcy si─Ö z 1,5 tys. ┼╝o┼énierzy (cz─Ö┼Ťciowo o numeracji od 301 do 308) licz─ůcych og├│┼éem ponad 11 tys. ludzi.

1 IV 1944 r. oddzia┼éy Korpusu gen. P. Plechavi─Źiusa wesz┼éy do Wilna. Wobec traktowania przez Polak├│w tych teren├│w za integraln─ů cz─Ö┼Ť─ç pa┼ästwa polskiego, wkr├│tce dosz┼éo do walk z polskimi formacjami AK. Gen. P. Plechavi─Źius wys┼éa┼é na Wile┼äszczyzn─Ö siedem batalion├│w (301 – 306 i 308). Eskalacja nast─ůpi┼éa na pocz─ůtku maja 1944 r. W dniu 4 maja du┼╝y oddzia┼é LVR wszed┼é do wsi Paw┼éowo, gdzie zamordowa┼é kilku polskich cywil├│w. Zosta┼é tam nast─Öpnie zaatakowany przez AK-owc├│w pod komend─ů „Mocarnego”. Litwini wycofali si─Ö, Polacy za┼Ť rozstrzelali na miejscu je┼äc├│w, w tym dowodz─ůcego oddzia┼éem kapitana. Nast─Öpnego dnia w rejonie Grau┼╝yszek dosz┼éo do bitwy mi─Ödzy 8 i 12 brygadami AK a LVR. W jej efekcie 308 batalion litewski zosta┼é rozproszony. Zgin─Ö┼éo 37 Litwin├│w, a dalszych 10 podczas odwrotu, kilkudziesi─Öciu odnios┼éo rany. W dniu 7 maja na ty┼éy grupy polskich partyzant├│w na szosie Staromalackiej, 28 km od Wilna, uderzy┼é silny oddzia┼é Korpusu i Polacy ponie┼Ťli kl─Ösk─Ö. Najwi─Öksza bitwa rozegra┼éa si─Ö jednak w nocy z 13 na 14 maja w Murowanej Oszmiance i okolicach. Wzi─Ö┼éy w niej udzia┼é 3, 8, 9, 12 i 13 brygady AK. W ci─Ö┼╝kich walkach Litwini zostali rozbici. Zgin─Ö┼éo 51 ┼╝o┼énierzy litewskich, a 170 dosta┼éo si─Ö do niewoli. Kolejnych 115 trafi┼éo w r─Öce AK w To┼éminowie. Je┼äcy zostali rozebrani do bielizny i w trzech kolumnach skierowani do Jaszun, Wilna i Oszmiany. W swoich raportach dow├│dztwo AK chwali┼éo si─Ö, ┼╝e rozbi┼éo wszystkie siedem batalion├│w LVR. By┼éo w tym nieco przesady, ale faktem jest, ┼╝e LVR poni├│s┼é kl─Ösk─Ö, a na terenie pow. oszmia┼äskiego i wile┼äsko-trockiego, gdzie mieszkali prawie sami Polacy Armia Krajowa przej─Ö┼éa kontrol─Ö nad obszarami wiejskimi i le┼Ťnymi. Niemcy widz─ůc niech─Ö─ç Litwin├│w do walki, 9 maja za┼╝─ůdali przej─Öcia kontroli nad oddzia┼éami litewskimi; wobec odmowy zareagowali rozwi─ůzaniem LVR oraz aresztowaniem 15 maja gen. Plechavi─Źiusa. Cz─Ö┼Ť─ç Litwin├│w znalaz┼éa si─Ö w szeregach wojska niemieckiego (Wikipedia). Sromotne pora┼╝ki Litewskiego Korpusu Lokalnego w walce z Armi─ů Krajow─ů, czego Litwini nie potrafi─ů przebole─ç, s─ů powodem dzisiejszej wprost zwierz─Öcej nienawi┼Ťci Litwin├│w do Armii Krajowej. „Litwa jest jedynym pa┼ästwem, w kt├│rym obowi─ůzuje zakaz stowarzyszania si─Ö kombatant├│w by┼éej koalicji antyhitlerowskiej (W Wilnie w duchu… Generalbezirk Litauen „S┼éowo. Dziennik Katolicki” 16.9.1993, Warszawa). Co wi─Öcej, na Litwie czci si─Ö litewskich hitlerowskich kolaborant├│w jako bohater├│w narodowych i w spos├│b wyj─ůtkowo bezczelny rozgrzesza si─Ö ich ze zbrodni, kt├│re pope┼énili. Np. zmar┼éy w maju 1993 r. sygnatariusz or─Ödzia Litwin├│w do Hitlera – Vytautas Landsbergis-┼╗emkalnis by┼é pochowany z honorami nale┼╝nymi dla bohatera narodowego z msz─ů ┼╝a┼éobn─ů koncelebrowan─ů w katedrze wile┼äskiej przez arcybiskupa wile┼äskiego Backisa, prokurator generalny Litwy zrehabilitowa┼é kilkunastu litewskich zbrodniarzy wojennych (tam┼╝e). Natomiast kiedy w┼éadze litewskie po wielu utrudnieniach, w styczniu 1993 r. zezwoli┼éy Radzie Ochrony Pami─Öci Walk i M─Öcze┼ästwa w Warszawie na przeniesienie szcz─ůtk├│w kilkunastu ┼╝o┼énierzy AK bior─ůcych udzia┼é w walkach o wyzwolenie Wilna w 1944 r. na cmentarz wojskowy Rossa w Wilnie, litewskie mass media rozpocz─Ö┼éy bezprzyk┼éadn─ů nagonk─Ö na Armi─Ö Krajow─ů, prze┼Ťcigaj─ůc─ů sw─ů agresywno┼Ťci─ů i hipokryzj─ů argumentacj─Ö propagandy sowieckiej z okresu najwi─Ökszego prze┼Ťladowania ┼╝o┼énierzy akowskich, tj. w czasach stalinowskich. Jednocze┼Ťnie w Wilnie powo┼éano komisj─Ö do zbadania rzekomych zbrodni AK na Litwie, kt├│r─ů obsadzili obrzydliwi polako┼╝ercy.

Polacy nie kryj─ů swego oburzenia z takiego zachowania Litwin├│w.

Przy wyzwalaniu Wilna spod okupacji niemieckiej brała udział polska Armia Krajowa.
W czasie II wojny Wilno pi─Ö─ç razy przechodzi z r─ůk do r─ůk. W┼éa┼Ťciwie to sze┼Ť─ç, je┼Ťli policzy─ç zaj─Öcie miasta przez Armi─Ö Krajow─ů w lipcu 1944 r., tu┼╝ przed nosem Armii Czerwonej, kt├│ra w marszu na Berlin w pierwszych dniach lipca przybli┼╝y┼éa si─Ö do miasta. Wyzwolenie Wilna przez oddzia┼éy polskiej Armii Krajowej ma znaczenie polityczne. Rz─ůd polski w Londynie wyda┼é polecenie, aby Dow├│dztwo AK (obszary Wilno-Nowogr├│dek) oddzia┼éy zbrojne Armii Krajowej zaj─Ö┼éy miasto przed Stalinem w ramach tzw. operacji Ostra Brama, aby dyktatora sowieckiego postawi─ç go przed faktami dokonanymi, aby by─ç gospodarzem na polskich ziemiach i podkre┼Ťli─ç polskie prawa do miasta. W wyzwalaniu Wilna z r─ůk okupanta niemieckiego w ramach akcji „Ostra Brama” Armii Krajowej wzi─Ö┼éy udzia┼é oddzia┼éy Wile┼äskiego i Nowogr├│dzkiego Okr─Ögu AK, licz─ůce 4280 ┼╝o┼énierzy pod dow├│dztwem pp┼ék. Aleksandra Krzy┼╝anowskiego, pseudonim „Wilk”. Na wyzwolenie Wilna wyruszy┼éy tak┼╝e oddzia┼éy partyzanckie Armii Krajowej z terenu Litwy Kowie┼äskiej: z Szyrwint (80 ludzi), Koszedar (30 ludzi) i Wi┼ékomierza (ok. 20-30 ludzi) (Z. Brzozowski). Walki o Wilno toczy┼éy si─Ö w dniach od 7 do 13 lipca. AK-owcy walczyli najpierw w dzielnicy Kalwaryjskiej, nacieraj─ůc na wzg├│rze Szeszkinie, partyzanci zdobyli dwa czo┼égi. 8 VII do walki wkroczy┼éy oddzia┼éy Armii Czerwonej i wsp├│lnie z Armi─ů Krajow─ů przez pi─Ö─ç dni walczy┼éy o miasto w zaciek┼éych walkach (pono─ç 40% zabudowy miejskiej zosta┼éo zniszczone). 10 VII AK-owcy przeprawili si─Ö na drug─ů stron─Ö Wilii i przyst─ůpili do dzia┼éa┼ä w centrum miasta. 1 kompania pod dow├│dztwem por. Wac┼éawa Pietkiewicza „Mocnego” naciera┼éa ul. Zamkow─ů i Wielk─ů. Ci─Ö┼╝kie walki toczy┼éa w rejonie cerkwi. Wsp├│┼édzia┼éaj─ůc z oddzia┼éami sowieckimi, naciera┼éa po osi ul. Niemieckiej, Trackiej w kierunku na Wilczej ┼üapy. 2 kompania por. Wac┼éawa Korzeniowskiego „Andrzeja” walczy┼éa u podn├│┼╝a G├│ry Zamkowej, dalej ul. ┼Üwi─Ötej Anny, Sofianki i Baszty. Na ul. Subocz po kilkugodzinnej walce zdoby┼éa niemiecki bunkier ┼é─ůczno┼Ťci. Potem naciera┼éa w kierunku cmentarza na Rossie i dalej na po┼éudnie. 3 kompania por. Wac┼éawa Roszkowskiego „Bia┼éego” wsparta czo┼égami sowieckimi naciera┼éa ul. Mostow─ů, Zygmuntowsk─ů, Wile┼äsk─ů do Ma┼éej Pohulanki, G├│ry Bouffa┼éowej i wzg├│rz Zakretu. Walczy┼éa o gmach braci Jab┼ékowskich na rogu ul. Wile┼äskiej i Mickiewicza, o budynek Arbeitsamtu i gmach o┼Ťrodka wychowania przy ul. Ludwisarskiej. W ┼Ür├│dmie┼Ťciu walczy┼éy te┼╝ kadrowe kompanie batalionu kpt. J├│zefa Grzesiaka „Kmity”. Od 10 VII zdobyto sk┼éad broni w gmachu starostwa przy ul. ┼╗eligowskiego, kompleks dom├│w przy Jagiello┼äskiej i du┼╝y obiekt przy Sierakowskiego. W r─Ökach polskich znalaz┼é si─Ö teren, kt├│rego granice stanowi┼éy: od p├│┼énocy ulica Pozna┼äsk─ů, od strony po┼éudniowej – Dominika┼äska i Trocka, a od zachodu Zawalna. 12 lipca opanowano jeszcze ul. Pozna┼äsk─ů i Gda┼äsk─ů, a┼╝ do skrzy┼╝owania z Zawaln─ů i Jagiello┼äsk─ů. Od wschodu granic─Ö stanowi┼éa ulica Tatarska do Dobroczynnej. W innych dzielnicach te┼╝ walczy┼éy oddzia┼éy AK. Mi─Ödzy innymi oddzia┼é ppor. Mariana Homolickiego „Wiktora” opanowa┼é wi─Özienie na ┼üukiszkach i uwolni┼é du┼╝─ů grup─Ö aresztowanych. 13 VII pchor. Jerzy Jensch „Krepdeszyn” z cz─Ö┼Ťci─ů plutonu os┼éonowego zlikwidowa┼é na G├│rze Zamkowej gniazdo ci─Ö┼╝kiego karabinu maszynowego i oko┼éo godziny 11 zawiesi┼é razem z kpr. Arturem Rychterem ps. „Zan” bia┼éo-czerwon─ů flag─Ö na wie┼╝y zamkowej. Polska flaga wisia┼éa jeden dzie┼ä i widzia┼éa j─ů po┼éowa Wilna. Zdj─Öli j─ů czerwonoarmiejcy i powiesili flag─Ö sowieck─ů – bo sowieckim mia┼éo by─ç Wilno. 14 VII Wilno jest oczyszczone z Niemc├│w. Straty oddzia┼é├│w AK na Wile┼äszczy┼║nie w czasie operacji „Ostra Brama” wynios┼éy kilkuset zabitych, rannych i zaginionych. Oddzia┼é pp┼ék. Adama Szyd┼éowskiego „Poleszczuka” ma radiostacj─Ö. Wysy┼éa depesz─Ö do Londynu: „Wilno zdobyte przy znacznym udziale AK, kt├│ra wesz┼éa do miasta. Du┼╝e zniszczenia i straty. Stosunki z armi─ů sowieck─ů chwilowo poprawne. Rozmowy w toku. Wilno prze┼╝y┼éo bardzo kr├│tk─ů, ale jak┼╝e radosn─ů chwil─Ö wolno┼Ťci. 14 lipca 1944 - polsko┼Ť─ç miasta bije w oczy. Pe┼éno naszych ┼╝o┼énierzy. Szpitale przepe┼énione, wszystkie w r─Ökach polskich. W fabrykach i warsztatach tworz─ů si─Ö komitety i zarz─ůdy polskie. W┼éadze administracyjne ujawni─ů si─Ö w najbli┼╝szym czasie. Litwin├│w nie ma”. Uciekli przed wybuchem walk o Wilno. Oddzia┼éom AK nakazano opu┼Ťci─ç miasto, a nast─Öpnie ich wy┼éapuj─ů. Jedni jad─ů do ┼éagr├│w, inni id─ů do armii Berlinga. Wi─Ökszo┼Ť─ç zostaje przymusowo wcielona do pu┼éku rezerwowego Armii Czerwonej. Po odmowie z┼éo┼╝enia przysi─Ögi jad─ů do Ka┼éugi r─ůba─ç las. Ci, kt├│rzy prze┼╝yj─ů. zostan─ů zwolnieni dopiero w 1947 r. 17 VII aresztowano tak┼╝e dow├│dc─Ö, pp┼ék. Aleksandra Krzy┼╝anowskiego. Wi─Özi─ů go przez dwa lata. Po wypuszczeniu jedzie do Polski i zn├│w jest aresztowany przez UB. Umiera w 1951 r. w wi─Özieniu (Wikipedia, Marek Sterlingow Wilno. Sze┼Ť─ç razy z r─ůk do r─ůk Gazeta.pl 18.10.2009).
……….
Czy Litwini bior─ůcy udzia┼é w tych zbrodniach ponie┼Ťli za to jak─ůkolwiek kar─Ö? Niestety, wi─Ökszo┼Ť─ç z nich nie ponios┼éa ┼╝adnej kary, ┼╝yj─ůc sobie spokojnie na Zachodzie! Wida─ç, ┼╝e sojusze z diab┼éem albo pop┼éacaj─ů, albo zazwyczaj nie stawiaj─ů kolaboranta/bandyt─Ö pod pr─Ögierzem. Gorzej, nie widz─ů nic z┼éego w ich kolaboracji z hitlerowskimi Niemcami i w tym, ┼╝e wymordowali wszystkich ┼╗yd├│w mieszkaj─ůcych na Litwie Kowie┼äskiej oraz w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, jak r├│wnie┼╝ wiele tysi─Öcy Polak├│w. Nie okazuj─ů ┼╝adnego wstydu, a tym samym i skruchy. Polacy nigdy nie us┼éyszeli od Litwin├│w, od w┼éadc├│w Sowieckiej Litwy i ponownie niepodleg┼éej od 1990/91 r. Litwy s┼éowa „przepraszamy”. Tak┼╝e dlatego, ┼╝e tego nie ┼╝─ůda┼éy od Litwy wszystkie rz─ůdy polskie od 1989 r., tj. od chwili upadku komunizmu w Polsce. Kopiuj─ůc w┼éadze PRL, kt├│re ze Zwi─ůzku Sowieckiego robi┼éy przyjaciela Polski i Polak├│w (i ┼╝aden Polak nie mia┼é prawa powiedzie─ç, ┼╝e to k┼éamstwo), robi─ů one z Litwy i Litwin├│w tak┼╝e przyjaciela Polski i Polak├│w oraz strategicznego partnera Polski, kpi─ůc sobie w ┼╝ywe oczy z narodu polskiego, kt├│ry wie, ┼╝e tak wcale nie jest, ┼╝e Litwa i Litwini s─ů dzisiaj bodaj┼╝e najwi─Ökszymi (na r├│wni z Putinem!) wrogami Polski i Polak├│w.

Nie mo┼╝e podlega─ç dyskusji fakt, ┼╝e Litwini jako pacho┼ékowie Niemiec w latach 1941-44 budowali wielko┼Ť─ç III Rzeszy. Na tak─ů rol─Ö dla siebie sami si─Ö zgodzili z r├│┼╝nych powod├│w. Niekt├│rzy chcieli po prostu prze┼╝y─ç wojn─Ö, innym spodoba┼éa si─Ö brutalno┼Ť─ç wojny – no bo na Litwie Kowie┼äskiej byli nauczeni nienawidzi─ç drugiego cz┼éowieka, szczeg├│lnie Polaka, ┼╗yda i komunist├│w. Byli i tacy, co liczyli na to, ┼╝e w jaki┼Ť cudowny spos├│b odrodzi si─Ö pa┼ästwo litewskie i ┼╝e musz─ů si─Ö do tego przygotowa─ç, tak┼╝e przez oczyszczenie Litwy z wrog├│w. Tutaj w┼éa┼Ťnie wsp├│┼épraca z Niemcami by┼éa nieodzowna. Cen─ů tej wsp├│┼épracy, kt├│ra nios┼éa z sob─ů odcz┼éowieczenie nikt si─Ö nie przejmowa┼é, zgodnie z powiedzeniem, ┼╝e „cel u┼Ťwi─Öca ┼Ťrodki”. Przez ┼Ťcis┼é─ů wsp├│┼éprac─Ö z okupantem niemieckim Litwini dobrowolnie wci─ůgn─Öli sw├│j nar├│d litewski do II wojny ┼Ťwiatowej i do zbrodni dokonywanych przez Niemc├│w. Zha┼äbili siebie samych i swoje pa┼ästwo! Do dzi┼Ť dnia ┼╝aden Litwin tym si─Ö nie przejmuje i szczerze nie pot─Öpia litewskiej kolaboracji w hitlerowskimi Niemcami.

Dzisiaj Litwini fa┼észuj─ů lub przemilczaj─ů sw├│j haniebny udzia┼é w II wojnie ┼Ťwiatowej. Litewski poeta i eseista Tomas Venclova m├│wi: „…Litewska tradycja nakazuje o tym milcze─ç. Powszechne mniemanie jest takie, ┼╝e (rzekomo) nie wiadomo naprawd─Ö, kto tam by┼é winny. A Litwin przecie┼╝ z definicji nie mo┼╝e by─ç winny, zawsze jest ofiar─ů” (Co gryzie Litwina „Express Wieczorny 10.8.2008). Prof. Czes┼éaw Zgorzelski zauwa┼╝a, ┼╝e: „Jakie┼Ť spo┼éeczne odci─Öcie si─Ö dzisiejszej Litwy od udzia┼éu Litwin├│w w zbrodniach hitlerowskich pope┼énionych… na Polakach i ┼╗ydach w okresie okupacji niemieckiej oczy┼Ťci┼éoby skutecznie atmosfer─Ö stosunk├│w polsko-litewskich zw┼éaszcza w sferze moralnej (Ziemie rodzinne „Tygodnik Powszechny” 1.3.1992, Krak├│w). Niestety zamiast tego Litwini, zamiast uderzenia si─Ö w piersi za wszystkie zbrodnie pope┼énione przez Litwin├│w podczas II wojny ┼Ťwiatowej, a by┼éo ich wiele, bezczelnie i ca┼ékowicie bezpodstawnie staraj─ů si─Ö z polskiej Armii Krajowej uczyni─ç zbrodniarzy. I to najgorszych na ┼Ťwiecie. Tylko dlatego, ┼╝e Armia Krajowa ┼Ťmia┼éa broni─ç Polak├│w przed zbrodniami litewskimi. Zarzucaj─ů jej bezpodstawnie, na podstawie bezwstydnie spreparowanych po 1988 r. fa┼észywych relacji niby ┼Ťwiadk├│w jej brutalne mordowanie oczywi┼Ťcie niewinnej ludno┼Ťci litewskiej. Il Duce odrodzonego pa┼ästwa Litewskiego – Vytautas Landsbergis (1990-92) zakaza┼é stowarzyszania si─Ö polskich kombatant├│w, czyni─ůc z Litwy jedyne pa┼ästwo na ┼Ťwiecie, w kt├│rym tak traktuje si─Ö kombatant├│w by┼éej koalicji antyhitlerowskiej. Gorzej. Bezczelno┼Ť─ç nacjonalist├│w litewskich jest bezgraniczna. Ot├│┼╝ „litewski pose┼é partii rz─ůdz─ůcej Arunas Gumuliauskas przygotowuje rezolucj─Ö, w kt├│rej ma si─Ö pojawi─ç zapis, ┼╝e ani Litwa, ani nar├│d litewski nie uczestniczy┼é w (┼╝ydowskim) Holocau┼Ťcie” („Kronika Sejmowa” Stycze┼ä 2020, Warszawa, str. 125).

Tymczasem bez uderzenia si─Ö Litwin├│w we w┼éasn─ů pier┼Ť i pro┼Ťby o przebaczenie za wymordowanie ┼╗yd├│w na Litwie Kowie┼äskiej i Wile┼äszczy┼║nie oraz bez zaprzestania krzywdz─ůcych, tendencyjnych wyobra┼╝e┼ä o „Polakach z AK”, kt├│re prowadz─ů do kolejnych antypolskich eksces├│w na Litwie i dalszego fa┼észowania historii najnowszej i bez jej odk┼éamania nie da si─Ö odbudowa─ç wzajemnego szacunku ani doprowadzi─ç do zgodnego wsp├│┼é┼╝ycia Litwin├│w i Polak├│w. Polska mo┼╝e si─Ö obej┼Ť─ç bez Litwy i Litwin├│w. Litwa bez Polski i Polak├│w czeka, je┼Ťli nie katastrofa, co wiele du┼╝ych k┼éopot├│w. Wszak droga l─ůdowa z Litwy do Zachodniej Europy prowadzi jedynie przez Polsk─Ö. Chyba, ┼╝e Litwini chc─ů jecha─ç na Zach├│d, np. do Berlina przez Bia┼éoru┼Ť, Ukrain─Ö, S┼éowacj─Ö i Czechy. Rosja ju┼╝ nigdy nie „po┼éknie” Polski. Litwa przed ni─ů le┼╝y na tacy.

Marian Kałuski
(Jest to kolejny odcinek ksi─ů┼╝ki „Litwa – tam by┼éa j jest Polska)