Dodano: 12.08.08 - 11:42 | Dział: Na każdy temat

Pucybut czy cinkciarz?

W wigilię Powstania Warszawskiego, spacerując po warszawskiej StarĂłwce, z przyjemnością zauwaĹźyłem wyrafinowanego Pucybuta, stojącego na rogu Placu Zamkowego, z pudłem past i szczotek. Nie zauwaĹźyłem, Ĺźeby ktoś usiłował skorzystać z jego usług – pewnie z obawy, Ĺźeby Pucybut nie pobrudził sobie ślicznej białej koszuli ze sztywnym kołnierzykiem, albo innej jakiejś części stylowej garderoby, ktĂłrych to części nie jestem w stanie nawet nazwać. Pomimo tego, wydaje mi się, Ĺźe jego przesłanie jest jasne i zrozumiałe dla kłębiącej się wokół i zajadającej lody młodzieĹźy: oto jest droga do tych upragnionych milionĂłw! Tędy podążali amerykańscy Rotszyldowie i Rokefelerzy: bierzcie się do roboty, a świat leĹźy przed wami otworem!

Dwa tygodnie temu minęła 17 rocznica śmierci Michała Tadeusza Falzmanna, o ktĂłrym pokolenie dzisiejszych studentĂłw szkół wyĹźszych nigdy nie słyszało, ktĂłrego zdjęcia nigdy nie widziało i nie ma bladego pojęcia z jakiego powodu nazwisko jego miałoby być warte zapamiętania. Ktoś moĹźe słyszał hasło „FOZZ”, toczył się bowiem skandaliczny proces karny, wokół ktĂłrego wrzały jakieś spory, wytaczano jakieś personalne zarzuty. Nazwisko Falzmanna, podobnie jak i jego szefa, profesora Waleriana Pańki, ktĂłrego 17 rocznicę śmierci będziemy obchodzić (to dobre słowo: obchodzić z daleka!) za trzy miesiące – w trakcie tego procesu taktownie pomijano, a uwagę publiczności skupiano na niezapomnianej sędzi Barbarze Piwnik i jej zmienniku, Andrzeju KryĹźe. O co naprawdę w tym procesie chodziło? Tego nikomu pojąć: wiadomo, Ĺźe o jakieś przekręty, o jakieś miliony, być moĹźe tylko stare, a moĹźe nawet nowe – ale kogo to dzisiaj moĹźe interesować? Codziennie gazety donoszą o kolejnych przekrętach, tu miliony, tam tylko setki tysięcy, gdzieniegdzie w ogĂłle jakaś śmieszna niegospodarność, albo nienaleĹźna korzyść majątkowa – kto by dziś sobie tym wszystkim głowę zawracał? Wiadomo: gdzie drwa rąbią, tam wiĂłry lecą, gdzie kręcą się miliony i miliardy, tam muszą być przekręty, taka jest natura rzeczy. Kapitalizm to nie „Caritas”, panują tu twarde, męskie prawa rynku, wygrywają tylko ci, ktĂłrzy są sprytni i pomysłowi, ktĂłrzy czują Ducha Czasu, dla innych nie ma litości! Dla niesprytnych, niepomysłowych, dla słabych i starych – cóş, dla nich, jak się dorobimy, stworzymy jakieś ochronki, jakieś zakłady opiekuńcze. Chwilowo jeszcze muszą trochę poczekać.

Nazwisko Michała Falzmanna musi być zapomniane poniewaĹź odziera historyczną transformację ustrojową i Nową Polskę z blasku chwały moralnego zwycięstwa nad Imperium Zła i pognębienia komunizmu. Falzmann ujawnia, Ĺźe kamieniem węgielnym polskiego kapitalizmu lat 90. nie była ciężka i mrĂłwcza praca przyszłych polskich rotszyldĂłw, nie mobilizacja moralna nieugiętych dywizji Solidarności, nie bohaterstwo podziemnego oporu i naziemnej mądrości wielkich przywĂłdcĂłw, ale wyrafinowane, dokonywane na wielką skalę….cinkciarstwo.

Dzisiejsza młodzieĹź nie wie co oznacza słowo cinkciarz i nie moĹźe go sobie wyobrazić. Jest to określenie osobnika, jakich, za późnego PRL pełno było pod bankami, peweksami i innymi miejscami obracającymi przedmiotami zbytku, ktĂłrzy szli cichutko za kaĹźdym napotkanym cudzoziemcem szepcąc czeńdĹźmanej, czeńdĹźmanej, a za krajowcami dolary, dolary… Byli to ludzie absolutnie nierzucający się w oczy, szarzy, bezimienni, niczym nie przyciągający uwagi przechodniĂłw. Ale to właśnie oni byli cichymi bohaterami tamtych czasĂłw, czyniącymi nasze Ĺźycie odrobinę bardziej znośnym, bardziej komfortowym. Za 10 funtĂłw, profesor uniwersytetu, mĂłgł odtworzyć całą swoją miesięczną pensję, za niecałego dolara kupowało się butelkę eksportowej wĂłdki. Dziś za dolara nie kupi się nawet filiĹźanki herbaty. Całkiem niedawno gościłem w warszawskim Hotelu „Grand”, gdzie mnie umieszczono, bo przyjechałem na waĹźne posiedzenie waĹźnej naukowej komisji. Wstąpiłem wieczorem do baru naprzeciwko i poprosiłem o herbatę. Coś w moim widoku poruszyło kasjerkę, nieprzywykłą do oglądania podobnych gości w pobliĹźu waĹźnego Hotelu „Grand”, bo patrząc na mnie ze współczuciem, powiedziała: Herbata droga, proszę pana, moĹźe pan weĹşmie kompot.

Jak dzisiaj wiemy (a wówczas się tego tylko domyślaliśmy) byli to, prawie bez wyjątku, cisi, szarzy, pracownicy służb, którzy na robocie, nieco sobie na boku dorabiali. Cisi mieli koncesję, gdyby się tam pojawił jakiś cinkciarz-amator niekoncesjowany, to szybko go przepędzano. Była to bowiem działalność jak najbardziej sprzeczna z prawem. Było to przestępstwo powszechnie akceptowane i tolerowane, bo każdy, kto tylko mógł, z tego korzystał. Dla nas, zwykłych zjadaczy chleba, był to element cichej walki z systemem, a to, że pośrednikami w tej walce byli funkcjonariusze tego systemu, nikomu specjalnie nie przeszkadzało. Wykorzystywaliśmy wszyscy różnice kursów wymiany w banku i na czarnym rynku.

Kiedy nadeszły złote czasy transformacji, ktoś – na razie nie wiemy jeszcze dokładnie KTO? – podpowiedział naszym kagebistom, Ĺźe lepszy interes, niĹź na róşnicy kursĂłw wymiany, moĹźna zrobić na róşnicy oprocentowania walut w Polsce i za granicą! Nazywa się to carry trade, ktĂłry wykorzystuje tzw. spread. Robi się to po całym świecie, jest tylko ryzyko związane z niepewnością, co do stabilności kursĂłw wymiany i oprocentowań. Risk? – skazali nasi kagebiści – a kakoj risk?! CzyĹź to nie my decydujemy o tym, jaki jest kurs wymiany i jakie są stopy procentowe?! U nas nikakowo riska byt nie moĹźet.
I odblokowali system, niczym mechanizm blokujący w maszynie losującej totolotka! I lawina finansowa ruszyła!

Postacią symboliczną tego odblokowania jest szary cinkciarz i ubek, natychmiastowy miliarder i senator, Aleksander Gawronik, który jednej nocy otworzył na wszystkich przejściach granicznych, legalne już, kantory wymiany walut. Za jego śladem poszli inni i przy każdym banku i na każdym targu wykwitły, jak Polska długa i szeroka te dobroczynne transformatory pieniędzy.

Ale na wyĹźszym szczeblu, niedostępnym dla szeregowych kagebistĂłw, na szczeblu, by tak rzec oficerskim, obejmującym wysokich urzędnikĂłw, dyrektorĂłw departamentĂłw, ministrĂłw, prezesĂłw bankĂłw, dyrektorĂłw i prezesĂłw central handlu zagranicznego – tam to nowe cinkciarstwo przyjęło formę bardziej wyrafinowaną i dla zwykłego śmiertelnika niezauwaĹźalną. Tam nie chodzono do kantorĂłw, tam posługiwano się dalekopisem, teleksem, cichymi transferami bankowymi. Jedynym ewentualnie zauwaĹźalnym elementem tych procesĂłw były co najwyĹźej wyrastające z dnia na dzień fortuny, przejawiające się luksusowymi rezydencjami, jachtami i tym wszystkim, ktĂłre jego jest.

Kiedy się czyta biogramy imperatorów III RP zamieszczone w książce Gabryela i Zieleniewskiego Piąta władza, czyli kto naprawdę rządzi Polską?, wydaną już 10 lat temu, to zadziwia uderzające podobieństwo ich karier: wszyscy oni, za czasów PRL, robili w dolarach, eksport-import, staże zagraniczne w różnych biurach handlowych, o związkach ze służbami, naturalnie, się nie pisze, bo autorzy chcieli uniknąć procesów, takich jakie jeden z ich imperatorów wytoczył autorom książki Via bank i FOZZ.

No, cóż, fortuna variabilis, nasz imperator gdzieś przepadł bez śladu i nie mogą go odnaleźć rozsyłane po świecie listy gończe, Może jeszcze kiedyś wypłynie, gdzieś na Wschodnim Wybrzeżu, albo w Chinach, albo na Zabajkalu. Naszym artystom i specom od piaru trzeba podpowiedzieć, że na symbol mitu założycielskiego III RP nie nadaje się pyszny, kolorowy, umazany pastą do butów, pucybut! To raczej szary, cichy, niepozorny cinkciarz, szepcący nam do ucha na ulicy czeńdżmanej, czeńdżmanej.

Jerzy Przystawa
Wrocław, 2 sierpnia 2008