Czwartek 11 Sierpnia 2022r. - 223 dz. roku,  Imieniny: Luizy, W┼éodzmierza

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 09.07.22 - 12:48     Czytano: [333]

Polacy w Albanii


Albania - Republika Albanii to pa┼ästwo w Europie Po┼éudniowej, w zachodniej cz─Ö┼Ťci P├│┼éwyspu Ba┼éka┼äskiego, nad morzami: Adriatyckim i Jo┼äskim. W dawnych czasach by┼éa nazywana Iliri─ů, za┼Ť sami Alba┼äczycy nazywaj─ů j─ů Shqiperia (od s┼éowa shqipe - kraj or┼é├│w). Albania graniczy od p├│┼énocy z Czarnog├│r─ů, od p├│┼énocnego-wschodu z Serbi─ů (Kosowo), od wschodu z Macedoni─ů i od po┼éudnia z Grecj─ů, a przez Adriatyk - czyli od zachodu - z W┼éochami. Obszar kraju wynosi 28 748 km2, a zamieszkuje go 3,2 mln ludno┼Ťci. 95% mieszka┼äc├│w stanowi─ů Alba┼äczycy; ok. 39% wyznaje islam (ok. 70% ludno┼Ťci wywodzi si─Ö z rodzin w przesz┼éo┼Ťci muzu┼éma┼äskich), 16% prawos┼éawie i 10-12% katolicyzm. Stolic─ů Albanii jest Tirana. 70% obszaru Albanii zajmuj─ů g├│ry. Pomimo rozbudowy przemys┼éu i g├│rnictwa w okresie komunistycznym, Albania jest raczej ci─ůgle biednym krajem rolniczo-g├│rniczo-przemys┼éowym. Ostatnio rozwija si─Ö turystyka. Pi─Ökne wybrze┼╝e po┼éudniowej Albanii od Butriniti po Sarandy mog┼éem podziwia─ç z bardzo bliskiej odleg┼éo┼Ťci, p┼éyn─ůc w 1996 roku promem z greckiego portu Igumenica do w┼éoskiego portu Brindisi. Etnicznie alba┼äskie jest s─ůsiaduj─ůce z Albani─ů pa┼ästwo Kosowo, w kt├│rym mieszka ponad 1,5 mln Alba┼äczyk├│w.

W 1435 roku ziemie alba┼äskie podporz─ůdkowa┼éa sobie Turcja. W wyniku powstania, prowadzonego przez Skanderbega (Gjergja Kastrioti), Albania na pewien czas (1443-1467/1479) odzyska┼éa niepodleg┼éo┼Ť─ç. Turcy panowali w Albanii przez prawie 450 lat, a owocem ich brutalnego jarzma by┼éo narzucenie wi─Ökszo┼Ťci ludno┼Ťci alba┼äskiej islamu. Pomimo tego od XIX w. istnia┼é silny ruch, d─ů┼╝─ůcy do wyzwolenia Albanii spod panowania tureckiego (powstania 1822, 1833, 1836, 1842, 1843 i 1847 - dwa ostatnie wyj─ůtkowo krwawo st┼éumione). Skandeberg sta┼é si─Ö symbolem walki Alba┼äczyk├│w o niepodleg┼éo┼Ť─ç - alba┼äskim bohaterem narodowym. W 1878 roku powsta┼éa Liga Alba┼äska, a w 1908 roku kongres narodowy w Bitoli (dzi┼Ť Macedonia) wprowadzi┼é jednolity j─Özyk literacki i alfabet ┼éaci┼äski. 28 listopada 1912 roku, po czterech latach powstania, Kongres Narodowy we Vlorze og┼éosi┼é deklaracj─Ö niepodleg┼éo┼Ťci, potwierdzon─ů mi─Ödzynarodowo najpierw w 1913 roku, a nast─Öpnie w 1920 roku, dzi─Öki poparciu prezydenta USA Woodrowa Wilsona. Podczas I wojny ┼Ťwiatowej Albania by┼éa kolejno pod okupacj─ů Serbii, Austro-W─Ögier i W┼éoch, a zaraz po wojnie W┼éochy, Jugos┼éawia i Grecja d─ů┼╝y┼éy do rozbioru kraju. Rz─ůdz─ůcy Albani─ů od 1925 roku prezydent-dyktator Achmed beg Zogu w 1928 roku koronowa┼é si─Ö na kr├│la, wi─ů┼╝─ůc kraj z W┼éochami Mussoliniego. 7 kwietnia 1939 roku W┼éochy zaj─Ö┼éy Albani─Ö, obalaj─ůc kr├│la Zogu; w 1941 roku do w┼éoskiej Albanii przy┼é─ůczono oderwane od Jugos┼éawii Kosowo. Po kapitulacji W┼éoch we wrze┼Ťniu 1943 roku Albani─Ö zaj─Ö┼éy wojska niemieckie. Po kl─Ösce Niemiec w 1945 roku w Albanii do w┼éadzy doszli komuni┼Ťci, z pomoc─ů komunist├│w jugos┼éowia┼äskich. W┼éadc─ů kraju by┼é przez prawie 40 lat Enwer Hod┼╝a (Enver Hoxha) - czystej krwi stalinowiec. Nie tylko nie bra┼é on udzia┼éu w procesie destalinizacji, kt├│ry obj─ů┼é ZSRR i ca┼éy blok wschodni po ┼Ťmierci Stalina, ale zerwa┼é wsp├│┼éprac─Ö z Moskw─ů i jej satelitami, zacie┼Ťniaj─ůc jednocze┼Ťnie stosunki z Chinami. Jego nast─Öpca, Ramir Alia, nie by┼é w stanie utrzyma─ç si─Ö przy w┼éadzy, tym bardziej, ┼╝e w latach 1989-91 nast─ůpi┼é upadek w┼éadzy komunistycznej we wszystkich krajach Wschodniej Europy, w┼é─ůcznie z ZSRR. W 1992 roku w┼éadz─Ö w Albanii przej─Ö┼éa opozycja antykomunistyczna.
...
Polacy w Albanii - to temat maj─ůcy kilkusetletni─ů histori─Ö.

Po ┼Ťmierci kr├│la W┼éadys┼éawa Jagie┼é┼éy w 1434 roku na tronie polskim zasiad┼é jego syn W┼éadys┼éaw III, kt├│ry w 1440 roku zosta┼é jednocze┼Ťnie kr├│lem W─Ögier. W 1444 roku kr├│l W┼éadys┼éaw III "wybra┼é si─Ö na Turka". 10 listopada tego┼╝ roku dosz┼éo pod Warn─ů (dzi┼Ť Bu┼égaria) do bitwy wojsk polsko-w─Ögierskich z wojskami tureckimi. Kr├│l pad┼é w walce - podczas szturmu na fortyfikacje os┼éaniaj─ůce su┼étana. Jednak po Polsce, a przede wszystkim po chrze┼Ťcija┼äskiej Europie, chodzi┼éy pog┼éoski, ┼╝e W┼éadys┼éaw III ocala┼é z pogromu. Wiele os├│b twierdzi┼éo, ┼╝e widzia┼éo na w┼éasne oczy kr├│la W┼éadys┼éawa III po bitwie pod Warn─ů. Wed┼éug ich relacji czy pog┼éosek W┼éadys┼éaw III mia┼é si─Ö schroni─ç po kl─Ösce pod Warn─ů w Wenecji, Siedmiogrodzie, Serbii, portugalskich wyspach na Atlantyku, Wo┼éoszczy┼║nie i w... Albanii. Kilka os├│b udawa┼éo nawet ocalonego z pogromu kr├│la polskiego. St─ůd m┼éodszy brat i nast─Öpca W┼éadys┼éawa Warne┼äczyka (bo tak od czasu bitwy kr├│l by┼é nazywany), Kazimierz Jagiello┼äczyk, musia┼é czeka─ç pi─Ö─ç lat, zanim zosta┼é koronowany na kolejnego kr├│la Polski ("Poczet kr├│l├│w i ksi─ů┼╝─ůt polskich" Warszawa 1984). Spraw─ů t─ů bardziej szczeg├│┼éowo zaj─ů┼é si─Ö ostatnio prof. Jerzy Hauzi┼äski w pracy "Faktor alba┼äski a krucjata warne┼äska" (Baltica Posnaniensia 1997).
Jednak┼╝e du┼╝e oddalenie Albanii od Polski, a nast─Öpnie kilkuwiekowe panowanie Turk├│w (Turcja do ko┼äca XVII w. uchodzi┼éa za wroga Polski) by┼éy przyczyn─ů tego, ┼╝e tak naprawd─Ö pierwsi Polacy pojawili si─Ö w Albanii zapewne dopiero w XIX w. i to za po┼Ťrednictwem... tureckim. Bowiem od upadku Polski w 1795 roku Rosja by┼éa wsp├│lnym wrogiem tak Polak├│w jak i Turk├│w. Turcja jako jedyny kraj nigdy nie uzna┼éa rozbior├│w Polski. Rokrocznie su┼étanowie podczas spotka┼ä z dyplomatami pytali, czy jest pose┼é z Lechistanu (Polski).

Wyprawy turecko-tatarskie na Polsk─Ö w XVI-XII wieku mia┼éy cz─Östo na celu uprowadzenie na Krym i do Turcji jak najwi─Öcej ludno┼Ťci Rzeczpospolitej - r├│wnie┼╝ etnicznych Polak├│w (jasyr), kt├│rzy nast─Öpnie byli sprzedawani jako niewolnicy lub wydawani za okup. Nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e wielu uprowadzonych w jasyr Polak├│w trafia┼éo r├│wnie┼╝ do Albanii. Badacz dziej├│w Polonii Boles┼éaw Wierzbia┼äski pisze, ┼╝e: "Wed┼éug niezupe┼énie sprawdzonych relacji, w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci kraju (Albanii) znajduj─ů si─Ö miejscowo┼Ťci, kt├│rych mieszka┼äcy odznaczaj─ů si─Ö inn─ů struktur─ů fizyczn─ů, ja┼Ťniejszym kolorem sk├│ry i odr─Öbnym j─Özykiem, maj─ů pochodzi─ç od je┼äc├│w polskich osadzonych tu przez Turk├│w. Brak jest naukowego stwierdzenia tej tezy, jakkolwiek ludno┼Ť─ç ta podobno sama podkre┼Ťla swe polskie pochodzenie" ("Polacy w ┼Ťwiecie" Londyn 1946). Niestety polscy uczeni nie podj─Öli si─Ö wyja┼Ťnienia tej sprawy.

W XIX-wiecznej Turcji znajdywali schronienie uczestnicy polskich powsta┼ä narodowych i inni dzia┼éacze niepodleg┼éo┼Ťciowi. Wielu Polak├│w walczy┼éo z Rosjanami po stronie tureckiej podczas wojny krymskiej 1853-56. Zapewne kilkuset Polak├│w osiedli┼éo si─Ö na sta┼ée w Turcji. Wielu z nich obj─Ö┼éo powa┼╝ne stanowiska w armii tureckiej, administracji pa┼ästwowej, a nawet dyplomacji. Niekt├│rzy z nich w swoim ┼╝yciu zawadzili o nale┼╝─ůc─ů w├│wczas do Turcji Albani─Ö. Np. Konstanty Borz─Öcki, kt├│ry w Turcji jest znany jako Mustafa D┼╝elaleddin-pasza (1826-1876) i kt├│ry bra┼é udzia┼é w Powstaniu Pozna┼äskim 1848r. przeciw Prusakom, a nast─Öpnie walczy┼é w Legionie Polskim na W─Ögrzech podczas wojny austriacko-w─Ögierskiej 1849, zosta┼é kapitanem tureckiego sztabu generalnego i naczelnikiem dzia┼éu kartograficznego, a pod koniec ┼╝ycia genera┼éem dywizji. Bra┼é udzia┼é we wszystkich wojnach, kt├│re prowadzi┼éa Turcja od 1852 roku. Pad┼é na polu chwa┼éy na terenie Czarnog├│ry i pochowany zosta┼é jako bohater narodowy w meczecie w Spor nad Drin─ů w Albanii (Adam Lewak, PSB).

Karol Brzozowski (1821-1904) znalaz┼é si─Ö w Turcji na kr├│tko przed wybuchem wojny rosyjsko-tureckiej (1853-56). Od 1855 roku pod kierunkiem B. Sokulskiego bra┼é udzia┼é w budowie linii telegraficznych na du┼╝ym obszarze ├│wczesnej Turcji, w tym tak┼╝e Albanii. Z kolei W┼éadys┼éaw Jab┼éonowski (1841-1894), lekarz, uczestnik Powstania Styczniowego 1863-64, przyby┼é do Turcji w 1866 roku i zosta┼é skierowany do garnizonu w Bagdadzie. B─Öd─ůc lekarzem wojskowym przenoszony by┼é cz─Östo do garnizon├│w w r├│┼╝nych cz─Ö┼Ťciach kraju, m.in. do Albanii (1874). Przenoszenia te wykorzystywa┼é do gromadzenia wielkiego zielnika, tak┼╝e na terenie Albanii. W 1880r., jako komisarz do zwalczania cholery na trenie Albanii, po┼éo┼╝y┼é wielkie zas┼éugi przy jej likwidacji w tym kraju.

Inny turecki genera┼é polskiego pochodzenia, Ludwik Borzys┼éawski, postara┼é si─Ö o to, aby grupa powsta┼äc├│w, uczestnik├│w Powstania Styczniowego 1863-64, kt├│ra znalaz┼éa si─Ö na terenie Kr├│lestwa Sardynii (Turyn w dzisiejszych W┼éoszech), uzyska┼éa zgod─Ö na udanie si─Ö do Rumunii, do punktu zbornego legionu polskiego, organizowanego przez T. Je┼╝a Mi┼ékowskiego. Przyp┼éyn─Öli statkiem na wysp─Ö Korfu, sk─ůd przez po┼éudniow─ů Albani─Ö pod─ů┼╝yli do Janiny i dalej. Albani─ů, z punktu widzenia swych ba┼éka┼äskich czy raczej polsko-ba┼éka┼äskich plan├│w politycznych, interesowa┼é si─Ö w tym czasie ksi─ů┼╝─Ö Adam Czartoryski (B. Wierzbia┼äski).

Zmiany polityczne zachodz─ůce w Europie sprawi┼éy, ┼╝e w┼éadcy muzu┼éma┼äskiej Turcji musieli by─ç bardziej tolerancyjni wobec swych chrze┼Ťcija┼äskich poddanych. Losem katolik├│w w Albanii zainteresowa┼éy si─Ö W┼éochy i Austria i nast─Öpnie ich wspiera┼éy. W 1870 roku w┼éadze tureckie wyrazi┼éy zgod─Ö na reaktywowanie alba┼äskiej diecezji w Lezhe (Alessio). Jednocze┼Ťnie wyrazi┼éy zgod─Ö, aby jej biskupem zosta┼é nie kto inny, jak tylko polski duchowny - ks. Franciszek Malczy┼äski (1829-1908). By┼é on ordynariuszem diecezji w Lezhe a┼╝ do 1908 roku. W Albanii pracowa┼é r├│wnie┼╝ ks. kanonik Bo┼äcza Tomaszewski.
Na polu o┼Ťwiatowym dzia┼éa┼éa w┼Ťr├│d Alba┼äczyk├│w Natalia Borys┼éawska, p├│┼║niejsza kierowniczka ┼╝e┼äskiego seminarium nauczycielskiego w pobliskiej greckiej Janinie.

Albani─ů i Alba┼äczykami, z punktu widzenia naukowego, zajmowali si─Ö przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů: ks. Marcin Czermi┼äski TJ (1860-1931), d┼éugoletni redaktor "Misji Katolickich" w Krakowie i Jan Grzegorzewski (1850-1922), literat, slawista i orientalista. Ks. Czermi┼äski jest autorem obszernej ksi─ů┼╝ki "Albania. Zarysy etnograficzne, kulturalne i religijne" (Krak├│w 1893), natomiast owocem kilku podr├│┼╝y Grzegorzewskiego do Albanii by┼éa praca "Albania i Alba┼äczyk" (1914). W okresie mi─Ödzywojennym historyk Henryk Batowski om├│wi┼é dzieje Albanii w XIX w. i powstanie pa┼ästwa alba┼äskiego w ksi─ů┼╝ce "Pa┼ästwa ba┼éka┼äskie 1800-1923" (Krak├│w 1938).

Podczas I wojny ┼Ťwiatowej (1914-18) r├│wnie┼╝ Albania by┼éa aren─ů walk. Na pocz─ůtku 1916 roku wojska austro-w─Ögierskie zmusi┼éy do kapitulacji Czarnog├│r─Ö i zaj─Ö┼éy p├│┼énocn─ů i ┼Ťrodkow─ů cz─Ö┼Ť─ç Albanii, przebywaj─ůc tam ponad dwa lata. Oczywi┼Ťcie w armii austro-w─Ögierskiej by┼éo du┼╝o Polak├│w, g┼é├│wnie rekrut├│w z Galicji. Np. in┼╝. Henryk Franciszek Dudek (ur. 1878), w odrodzonym w 1918 roku pa┼ästwie polskim wiceminister rob├│t publicznych, jako zmobilizowany porucznik wojska austriackiego budowa┼é drogi w okupowanej przez Austro-W─Ögry Albanii. Natomiast wybitny przewodnik tatrza┼äski i ratownik g├│rski z Zakopanego, Wojciech Tylko-Suleja (ur. 1870), bra┼é udzia┼é w walkach w Albanii, gdzie zgin─ů┼é w po┼éowie 1916 roku. Nie on jeden z Polak├│w spocz─ů┼é w├│wczas w ziemi alba┼äskiej, walcz─ůc z przymusu i gin─ůc za obc─ů spraw─Ö.

W listopadzie 1918 roku odrodzi┼éo si─Ö pa┼ästwo polskie. Jednak Polska, z braku polskiego osadnictwa w Albanii i jakichkolwiek kontakt├│w z tym krajem (nawet handlowych), nawi─ůza┼éa stosunki dyplomatyczne z Albani─ů dopiero w 1937 roku. Polskim przedstawicielem dyplomatycznym w Tiranie by┼é pose┼é w Atenach W┼éadys┼éaw G┼▒nther-Schwarzburg, kt├│ry w 1937 roku uzyska┼é akredytacj─Ö na obszar Albanii. W 1938 roku wzi─ů┼é on udzia┼é w ┼Ťlubie alba┼äskiego kr├│la Zogu I i w─Ögierskiej ksi─Ö┼╝niczki Geraldine Apponyi. Tak┼╝e w okresie mi─Ödzywojennym do Albanii trafiali tylko nieliczni Polacy, g┼é├│wnie geolodzy i dziennikarze, ale raczej jako tury┼Ťci, ludzie chc─ůcy przybli┼╝y─ç czytelnikom polskich gazet ten doprawdy w├│wczas egzotyczny kraj. W 1939 roku w Albanii mieszka┼éo zaledwie kilku Polak├│w.

W Albanii s─ů z┼éo┼╝a ropy naftowej, kt├│re s─ů eksploatowane i kt├│re kiedy┼Ť mia┼éy pewne znaczenie w historii wydobywania tego surowca w Europie. W okresie mi─Ödzywojennym badali je m.in. polscy geolodzy Jerzy Strzetelski (1874-1943) i Stanis┼éaw Zuber (1893-1947). Pierwszy z nich podj─ů┼é rekonesansowe badania geologiczne w Albanii zaraz po I wojnie ┼Ťwiatowej; sprawozdania z tych bada┼ä og┼éosi┼é we lwowskim "S┼éowie Polskim" w 1922 i 1923 roku.
Natomiast Stanis┼éaw Zuber, lwowski geolog, specjalista geologii z┼é├│┼╝ ropy naftowej, a tak┼╝e geologii regionalnej i surowcowej, zajmowa┼é si─Ö g┼é├│wnie z┼éo┼╝ami ropy naftowej, ich genez─ů oraz poszukiwaniami. W 1915 roku wywieziony przez Rosjan ze Lwowa do Rosji. Pracowa┼é w polskiej firmie naftowej w Baku (ob. Azerbejd┼╝an) i do 1923 roku prowadzi┼é prace badawcze nad z┼éo┼╝ami naftowymi Kaukazu i wulkanami b┼éotnymi na Kaukazie. W 1926 roku uczestniczy┼é w XIV Mi─Ödzynarodowym Zje┼║dzie Geologii w Madrycie i w Mi─Ödzynarodowym Zje┼║dzie Naftowym w Bukareszcie, na kt├│rych wyg┼éosi┼é wa┼╝ne i cenne referaty dotycz─ůce swoich dotychczasowych prac, czym zwr├│ci┼é na siebie uwag─Ö wielkich firm naftowych. Zosta┼é zatrudniony przez w┼éosk─ů sp├│┼ék─Ö naftow─ů Azienda Italiana Petroli Albania i w latach 1929-47 jako g┼é├│wny geolog prowadzi┼é prace poszukiwawcze ropy w Albanii, we W┼éoszech i w Czarnog├│rze. Odkry┼é pok┼éady ropy naftowej w miejscowo┼Ťci Kucova w Albanii, kt├│re zaopatrywa┼éy W┼éochy w rop─Ö naftow─ů do ko┼äca II wojny ┼Ťwiatowej, a nast─Öpnie Albani─Ö. Od 1935 roku mieszka┼é na sta┼ée w Albanii (cz─Östo odwiedza┼é Polsk─Ö), prowadz─ůc intensywne badania geologiczne. Udokumentowa┼é wyst─Öpowanie z┼é├│┼╝ metali kolorowych, kt├│rych eksploatacja ruszy┼éa po II wojnie ┼Ťwiatowej. Opracowa┼é map─Ö tektoniczn─ů Albanii w skali 1:4 000 000, a tak┼╝e geologiczn─ů w skali 1:200 000 i minera┼é├│w Albanii w skali 1:300 000. W czerwcu 1947 roku zosta┼é aresztowany przez komunistyczne w┼éadze Albanii i oskar┼╝ony o kolaboracj─Ö, sabota┼╝ i szpiegostwo; torturowany, zmar┼é podczas ┼Ťledztwa w wi─Özieniu w Tiranie, co zosta┼éo ujawnione dopiero po upadku re┼╝ymu komunistycznego w Albanii w 1991. W 1992 roku zosta┼é po┼Ťmiertnie odznaczony alba┼äskim Medalem "M─Öczennikowi za Demokracj─Ö" (Medalja "Martir i Demokracis├ź"). W Kucovej jest ulica nosz─ůca jego imi─Ö, a 17 pa┼║dziernika 2011 roku w mie┼Ťcie uroczy┼Ťcie ods┼éoni─Öto br─ůzowe popiersie Stanis┼éawa Zubera, d┼éuta prof. Mumtaza Dhramiego. Ods┼éoni─Öcia pomnika dokona┼é Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego. W uroczysto┼Ťci uczestniczy┼é prezydent Albanii Bamir Topi, Minister Turystyki, Kultury, M┼éodzie┼╝y i Sportu Aldo Bumci, ambasador RP w Tiranie Irena Tatarzy┼äska oraz w┼éadze miasta.

W Roczniku II Polskiego Towarzystwa Geologicznego (Kraków 1925) ukazał się artykuł J. Premika pt. "Kilka uwag o dyluwialnym zlodowaceniu Tomor u w południowej Albanii".

M├│wi─ůc o okresie mi─Ödzywojennym w stosunkach polsko-alba┼äskich nale┼╝y wspomnie─ç, ┼╝e w Szkodrze w 1933 roku zosta┼éa wydana w j─Özyku alba┼äskim pierwsza ksi─ů┼╝ka polskiego autora - "Quo vadis" Henryka Sienkiewicza.

Podczas II wojny ┼Ťwiatowej (1939-45) Polacy walczyli z agresj─ů hitlerowskich Niemiec na wszystkich frontach i dzia┼éali na ty┼éach wroga. W tym r├│wnie┼╝ na ty┼éach wroga w okupowanej przez Niemc├│w Albanii. W Wielkiej Brytanii, w lipcu 1940 roku, zosta┼éa za┼éo┼╝ona tajna organizacja p.n. "SOE" (Special Operations Executive). Mia┼éa ona za zadanie przenie┼Ť─ç wojn─Ö na tereny okupowane przez Niemc├│w i nawi─ůza─ç wsp├│┼éprac─Ö z podziemnym ruchem oporu w ca┼éej Europie. Polski oddzia┼é "SOE" wyszkoli┼é 605 "cichociemnych", z kt├│rych 316 przerzucono drog─ů powietrzn─ů do okupowanej Polski. Inn─ů grup─Ö polskich "cichociemnych" wykorzystali Anglicy w innych krajach okupowanych przez Niemcy, jak Grecja, Francja, Jugos┼éawia, p├│┼énocne W┼éochy i Albania. Mo┼╝e kt├│ry┼Ť z polskich historyk├│w II wojny ┼Ťwiatowej zainteresuje si─Ö dzia┼éalno┼Ťci─ů polskich "cichociemnych" w Albanii i w innych krajach europejskich (grom.mil.pl/cichociemni pliki).

Opanowanie w┼éadzy przez komunist├│w w Polsce i Albanii zaowocowa┼éo nie tylko nawi─ůzaniem wszechstronnych stosunk├│w polsko-alba┼äskich, ale r├│wnie┼╝ otworzy┼éo now─ů kart─Ö w dziejach Polak├│w w Albanii. Ju┼╝ w listopadzie 1945 roku oba kraje ponownie nawi─ůza┼éy stosunki dyplomatyczne na szczeblu poselstw, za┼Ť w 1954 roku przedstawicielstwa dyplomatyczne podniesiono do rangi ambasad. Przez najbli┼╝szych 15 lat Polsk─Ö i Albani─Ö ┼é─ůczy┼éy bliskie kontakty polityczno-partyjne (w 1948 r. w Polsce by┼é Enwer Hod┼╝a, jako minister spraw zagranicznych), ale r├│wnie┼╝ gospodarcze, naukowe, kulturalne i sportowe. W styczniu 1949 roku podpisano w Warszawie pierwsz─ů umow─Ö handlow─ů mi─Ödzy Polsk─ů a Albani─ů, kt├│ra przewidywa┼éa obroty towarowe na sum─Ö ├│wczesnych 4 mln dol. rocznie.
W tym┼╝e samym roku, z inicjatywy Moskwy i w jej interesie, powo┼éano Rad─Ö Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), kt├│ra mia┼éa podporz─ůdkowa─ç gospodarczo wschodnio-europejskie kraje komunistyczne Zwi─ůzkowi Sowieckiemu i s┼éu┼╝y─ç ekonomicznym interesom rosyjskim. Polska jako du┼╝y i bogatszy kraj, mia┼éa przychodzi─ç z bezinteresown─ů pomoc─ů gospodarcz─ů takim zap├│┼║nionym w rozwoju gospodarczym krajom jak Albania, Mongolia, Korea i Wietnam, a p├│┼║niej udziela─ç pomocy gospodarczej tak┼╝e Kubie. Zgodnie z wytycznymi RWPG (Moskwy) w styczniu 1951 roku w Warszawie podpisano now─ů umow─Ö gospodarcz─ů mi─Ödzy Polsk─ů i Alba┼äsk─ů Republik─ů Ludow─ů na lata 1951-55. Polska mia┼éa w du┼╝ym stopniu finansowa─ç alba┼äski 5-letni plan gospodarczy, kt├│ry mia┼é przekszta┼éci─ç rolnicz─ů Albani─Ö w kraj rolniczo-przemys┼éowy. Polska mia┼éa udziela─ç kredyt├│w na rzecz Albanii. M.in. za pieni─ůdze podatnik├│w polskich budowano kopalnie, fabryki i elektrownie, jak np. du┼╝─ů elektrowni─Ö wodn─ů na rzece Mati ko┼éo Burreli, wielkie zak┼éady w┼é├│kiennicze w Tiranie, du┼╝─ů cukrowni─Ö w Korczy czy rafineri─Ö ropy naftowej w Cerriku ko┼éo Elsabanu. Ponadto w 1951 roku Warszawa i Tirana zawar┼éy umow─Ö o wsp├│┼épracy technicznej i naukowo-technicznej na okres pi─Öciu lat. Od lat 50. ka┼╝dego roku kilkunastu Alba┼äczyk├│w podejmowa┼éo studia na polskich uczelniach. Wielu polskich specjalist├│w budowa┼éo zak┼éady przemys┼éowe w Albanii, a w Polsce szkolili si─Ö przyszli specjali┼Ťci alba┼äscy. R├│wnie┼╝ w latach 50. XX w. wielu polskich geodet├│w pracowa┼éo w Albanii. Udzia┼é Polski w kolejnym alba┼äskim planie gospodarczym regulowa┼éa umowa mi─Ödzy Polsk─ů a Albani─ů, podpisana w Warszawie w styczniu 1958 roku.
Jednocze┼Ťnie zacz─Ö┼éa si─Ö powoli rozwija─ç wsp├│┼épraca kulturalna i sportowa mi─Ödzy Polsk─ů a Albani─ů. W omawianym okresie przet┼éumaczono na j─Özyk alba┼äski 10 ksi─ů┼╝ek autor├│w polskich. W Polsce natomiast wydano propagandow─ů publikacj─Ö E. Kar┼éowicza pt. "Wolno┼Ť─ç przysz┼éa z g├│r" - o walce z okupantem niemieckim i o komunistyczn─ů Albani─Ö (1950), w 1960 roku wydano pierwszy przek┼éad z j─Özyka rosyjskiego na polski powie┼Ťci alba┼äskiego pisarza Sterjo Spasse "Nie byli osamotnieni" (Warszawa 1960), a w nast─Öpnym roku wysz┼éa w t┼éumaczeniu na j─Özyk polski ksi─ů┼╝ka reportera niemieckiego K. Seligera "Albania - kraj orlich syn├│w" (Warszawa 1961).

W Albanii zacz─Öli wyst─Öpowa─ç polscy arty┼Ťci. Koncertowali tu m.in. skrzypek Henryk Kowalski oraz ┼Ťpiewacy operowi jak np. Jerzy Adamczewski, Maria Kuni┼äska-Opacka czy Bernard ┼üadysz. Du┼╝a grupa Alba┼äczyk├│w wzi─Ö┼éa udzia┼é w V ┼Üwiatowym Festiwalu M┼éodzie┼╝y i Student├│w w Warszawie w dniach 31.VII - 14.VIII.1955. Badaniem j─Özyka alba┼äskiego zajmowa┼é si─Ö wychowanek Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, profesor j─Özykoznawstwa og├│lnego Uniwersytetu Miko┼éaja Kopernika w Toruniu, Wac┼éaw Cimochowski (zm. 1982), kt├│ry sta┼é si─Ö jednym z najwybitniejszych na ┼Ťwiecie albanolog├│w (wed┼éug samych Alba┼äczyk├│w!); jest on autorem m.in. tak wa┼╝nej pracy jak "Pozicioni gjuh├źsor i ilirishtes ballkanike n├ź rrethin e gjuh├źve indoeuropiane" ("Studime filologjike", 2, 1973). Drugim polskim zas┼éu┼╝onym ba┼ékanologiem i albanologiem by┼é W┼éodzimierz Paj─ůkowski (1934 - 1992), historyk, specjalizowa┼é si─Ö g┼é├│wnie staro┼╝ytnymi dziejami ziem alba┼äskich, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, organizator i wieloletni kierownik Zak┼éadu Ba┼ékanistyki - jedynej tego typu jednostka w Polsce, 1981-84 prodziekan Wydzia┼éu Historycznego UAM. Badania rozci─ůgn─ů┼é w szczeg├│lno┼Ťci na Epir - pogranicze alba┼äsko-greckie, co by┼éo dzia┼éalno┼Ťci─ů pioniersk─ů na skal─Ö Polski, a w znacznej mierze r├│wnie┼╝ na skal─Ö ┼Ťwiatow─ů. W 1970 roku opublikowa┼é nowatorsk─ů i pierwsz─ů w Polsce monografi─Ö staro┼╝ytnego Epiru. ┼Ümier─ç wstrzyma┼éa publikacj─Ö jego nowej wielkiej monografii o Ilirach w j─Özyku angielskim. Je┼Ťli chodzi o kontakty sportowe, to pierwszy mecz mi─Ödzypa┼ästwowy narodowych dru┼╝yn pi┼éki no┼╝nej Polski i Albanii mia┼é miejsce w stolicy Albanii Tiranie 1 maja 1950 roku; zako┼äczy┼é si─Ö remisem 0:0. Drugi taki mecz zosta┼é rozegrany r├│wnie┼╝ w Tiranie 29 listopada 1953 roku i zako┼äczy┼é si─Ö zwyci─Östwem gospodarzy 2:0. Nast─Öpne mecze by┼éy rozegrane: 10.10.1970 w Chorzowie, 31.10.1984 w Mielcu, 30.5.1985 w Tiranie, 19.10.1988 w Chorzowie, 15.11.1989 w Tiranie i 29.5.2005 w Szczecinie. Wszystkie mecze wygra┼éa dru┼╝yna polska. W meczu towarzyskim rozegranym w Szczecinie 29 maja 2005 roku dru┼╝yna polska pokona┼éa dru┼╝yn─Ö alba┼äsk─ů 1:0. 2 wrze┼Ťnia 2021 roku na Stadionie Narodowym w Warszawie w eliminacji mistrzostw ┼Ťwiata 2022 dru┼╝yna Albanii rozgromi┼éa dru┼╝yn─Ö polsk─ů 4:1. Natomiast 12 pa┼║dziernika 2021 roku reprezentacja Polski pokona┼éa na wyje┼║dzie (w Tiranie) Albani─Ö 1:0 w meczu ├│smej kolejki eliminacji mistrzostw ┼Ťwiata 2022.

Komunistyczn─ů Albani─ů rz─ůdzi┼é od samego pocz─ůtku t─Öpy stalinowiec Enwer Hod┼╝a. Po XX Zje┼║dzie sowieckiej partii komunistycznej w 1956 roku, na kt├│rym krytykowano kult Stalina, Alba┼äska Partia Komunistyczna nie zerwa┼éa z nim, a w 1961 roku wyst─ůpi┼éa oficjalnie przeciw pot─Öpieniu "kultu jednostki" i uchwale XXII Zjazdu sowieckiej KPZR, g┼éosz─ůcej konieczno┼Ť─ç pokojowego wsp├│┼éistnienia pa┼ästw o r├│┼╝nych ustrojach. Albania zerwa┼éa stosunki polityczno-gospodarcze z Moskw─ů i zlikwidowa┼éa sowieck─ů baz─Ö wojskow─ů we Vlorze, przejmuj─ůc na w┼éasno┼Ť─ç sowieckie okr─Öty podwodne. Jednocze┼Ťnie zbli┼╝y┼éa si─Ö politycznie do komunistycznych Chin, kt├│re mia┼éy ju┼╝ w├│wczas bardzo napi─Öte stosunki z Moskw─ů z powod├│w politycznych i nie tylko politycznych. Od tej pory do 1978 roku Chiny pomaga┼éy gospodarczo Albanii. Zerwanie Albanii z Chinami nast─ůpi┼éo po podj─Öciu przez Chiny kursu reform wolnorynkowych.

Oczywi┼Ťcie zerwanie Albanii z Moskw─ů odbi┼éo si─Ö na stosunkach polsko-alba┼äskich. Od tej pory nie istnia┼éa wsp├│┼épraca polityczna polsko-alba┼äska. Alba┼äczycy pojawiali si─Ö w Warszawie tylko przy wyj─ůtkowych okazjach, jak np. w pa┼║dzierniku 1965 roku tylko po to, aby na Kongresie ┼Üwiatowej Federacji Zwi─ůzk├│w Zawodowych wyst─ůpi─ç przeciwko polityce pokojowego wsp├│┼éistnienia i krytykowa─ç Zwi─ůzek Sowiecki. Stosunki pa┼ästwowe alba┼äsko-polskie mia┼éy wy┼é─ůcznie formalny charakter. Strona alba┼äska ograniczy┼éa polsko-alba┼äsk─ů wsp├│┼éprac─Ö dwustronn─ů w zasadzie do wymiany handlowej i sporadycznych kontakt├│w sportowych. W latach 70. XX w. Polska by┼éa trzecim/czwartym co do wielko┼Ťci obrot├│w partnerem handlowym Albanii. Albania importowa┼éa z Polski urz─ůdzenia g├│rnicze, samochody osobowe i dostawcze, aparatur─Ö i instalacje elektryczne, sprz─Öt laboratoryjny i medyczny, maszyny dla przemys┼éu spo┼╝ywczego, wyroby walcowane, w─Ögiel koksuj─ůcy, chemikalia, artyku┼éy spo┼╝ywcze; eksport Albanii do Polski obejmowa┼é asfalt naturalny, rud─Ö chromu, boksyty, p┼éyty i bloki marmurowe, kable i przewody miedziane, tyto┼ä, papierosy, zio┼éa lecznicze, konfekcj─Ö, wyroby futrzane, warzywa i owoce po┼éudniowe, przetwory, mi├│d, koniak.

Nieprzyjazne stosunki polsko-alba┼äskie dodatkowo zaogni┼éa afera zwi─ůzana z osob─ů Kazimierza Mijala.
Mijal, kt├│ry w okresie stalinowskim (do 1956 r.) by┼é m.in. szefem Kancelarii Cywilnej Boles┼éawa Bieruta i Kancelarii Rady Pa┼ästwa oraz ministrem-szefem Urz─Ödu Rady Ministr├│w, by┼é czystej krwi stalinowcem - jednym z niewielu w PZPR. Podobnie jak Enwer Hod┼╝a by┼é przeciwnikiem destalinizacji i dlatego za rz─ůd├│w W┼éadys┼éawa Gomu┼éki by┼é "w nie┼éasce" - odes┼éano go na dyrektorskie stanowiska do bankowo┼Ťci. W 1963 roku przyst─ůpi┼é do dzia┼éalno┼Ťci opozycyjnej; sk┼éania┼é si─Ö ku pogl─ůdom Mao Ze-donga, a tym samym Alba┼äskiej Partii Komunistycznej. Napisa┼é broszur─Ö pt. "W walce zwyci─Östwa. Bierno┼Ť─ç i milczenie to zguba". Wydrukowali j─ů anonimowo w 10 000 egzemplarzy Alba┼äczycy, kt├│rym manuskrypt przekaza┼é pracownik Banku Inwestycyjnego ┼Ünieci┼äski, a do Warszawy przys┼éali poczt─ů dyplomatyczn─ů do swojej ambasady. Mijal nawi─ůza┼é potajemnie wsp├│┼éprac─Ö z Alba┼äczykami. Towarzysze z Tirany zainteresowali si─Ö swoimi zwolennikami w Polsce i w og├│le sytuacj─ů polityczn─ů w Polsce. W┼é─ůczyli si─Ö w polskie ┼╝ycie polityczne poprzez za┼éo┼╝on─ů sekcj─Ö polsk─ů Radia Tirana, w kt├│rej pracowali Alba┼äczycy, kt├│rzy podczas pobytu w Polsce w okresie stalinowskim nauczyli si─Ö j─Özyka polskiego. Z inspiracji towarzyszy alba┼äskich Mijal wraz z grup─ů zwolennik├│w za┼éo┼╝y┼é w Warszawie 4 grudnia 1965 roku Polsk─ů Parti─Ö Komunistyczn─ů. W┼Ťr├│d jej za┼éo┼╝ycieli by┼éy nie byle jakie nazwiska. Parti─Ö zak┼éada┼éo m.in. czterech by┼éych cz┼éonk├│w KC: W┼éadys┼éaw Dworakowski, Hilary Che┼échowski, Stanis┼éaw Brodzi┼äski i Mijal. Dw├│ch pierwszych by┼éo wcze┼Ťniej nawet cz┼éonkami Biura Politycznego PZPR (Internet: wywiad z Kazimierzem Mijalem).
Z powodu gro┼╝─ůcego mu aresztowania Mijal postanowi┼é uciec z Polski. Alba┼äczycy dali mu paszport dyplomatyczny i 13 lutego 1966 roku wyjecha┼é z Dworca G┼é├│wnego do Berlina Wschodniego, sk─ůd ambasador alba┼äski przewi├│z┼é go do Berlina Zachodniego. Stamt─ůd przez Pary┼╝ uda┼é si─Ö do W┼éoch - z Bari pop┼éyn─ů┼é promem do alba┼äskiego Durres. Gdy tylko Mijal przyjecha┼é do Albanii, odwiedzi┼é go Enwer Hod┼╝a, razem z drugim sekretarzem partii komunistycznej, Ramizem Ali─ů. Kiedy wysz┼éo to na jaw, 23 lutego 1966 roku, jak podano oficjalnie w Polsce: "za kolportowanie oszczerczych i fa┼észywych publikacji i umo┼╝liwienie nielegalnego przekroczenia granicy PRL K. Mijalowi, ambasador Albanii w Polsce uznany zosta┼é za persona non grata". Tirana zastosowa┼éa retorsj─Ö, zmuszaj─ůc w po┼éowie marca 1966 roku do powrotu do Warszawy ambasadora Polski w Tiranie. Od tej pory a┼╝ do stycznia 1990 roku ambasadorzy obu pa┼ästw byli "czasowo odwo┼éani"; w Warszawie i Tiranie urz─Ödowali jedynie charges d affires a.i. Jak ju┼╝ wspomnia┼éem, kontakty polsko-alba┼äskie zosta┼éy ograniczone jedynie do wymiany handlowej i sporadycznych kontakt├│w sportowych.
Tymczasem Mijal, wraz z kilkoma innym Polakami, kierowa┼é w Tiranie Komunistyczn─ů Parti─ů Polski jako jej sekretarz generalny. By┼é r├│wnie┼╝ redaktorem za┼éo┼╝onego w 1967 roku w Tiranie tygodnika "Czerwony Sztandar", kt├│ry mia┼é podtytu┼é: Organ Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Polski - Tirana (Jan Kowalik "Bibliografia czasopism polskich wydawanych poza granicami Kraju od wrze┼Ťnia 1939 roku" Lublin 1976). W taki to spos├│b Albania wesz┼éa do historii czasopi┼Ťmiennictwa polskiego. "Czerwony Sztandar" przewozili nielegalnie do Polski stalinowcy z Austrii, Niemiec, Francji i kraj├│w skandynawskich. Mijal wsp├│┼épracowa┼é r├│wnie┼╝ z sekcj─ů polsk─ů Radia Tirana, w kt├│rym dla s┼éuchaczy w kraju propagowa┼é koncepcje socjalizmu maoistycznego. Znany dzia┼éacz opozycyjny w okresie komunistycznym, a nast─Öpnie (po 1989 r.) polityk, Janusz Korwin Mikke pisze: "Sam pami─Ötam zabawne audycje Radio Tirana - egzotyczne nie tyle z powodu akcentu spiker├│w. Czasem audycje prowadzili tam zreszt─ů rdzenni Polacy, cz┼éonkowie Komunistycznej Partii Polski (Marksistowsko-Leninowskiej)..." ("Jak rzecze JKM", najwy┼╝szy czas.com). Z biegiem lat okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nawet Mijalowi nie za bardzo podoba┼é si─Ö brutalny stalinizm Hod┼╝y i w po┼éowie 1978 roku wyjecha┼é z Albanii na sta┼ée do Chin, a w 1983 roku powr├│ci┼é nielegalnie do Polski. Tak zako┼äczy┼é si─Ö mijalowski epizod polsko-komunistyczny w Albanii.

Polacy - polscy robotnicy - w swojej walce z re┼╝ymem komunistycznym o swe prawa zwi─ůzkowe nie zapomnieli o robotnikach w Albanii i w innych krajach, zniewolonych przez komunizm. Na I Zje┼║dzie NSZZ "Solidarno┼Ť─ç", zwo┼éanym we wrze┼Ťniu 1981 roku, polscy zwi─ůzkowcy m.in. skierowali "Pos┼éanie do ludzi pracy Europy Wschodniej": "Delegaci zebrani w Gda┼äsku na I Zje┼║dzie "Solidarno┼Ťci" przesy┼éaj─ů robotnikom Albanii, Bu┼égarii, Czechos┼éowacji, NRD, Rumunii, W─Ögier i wszystkich narod├│w ZSRR pozdrowienia i wyrazy poparcia. Jako pierwszy niezale┼╝ny zwi─ůzek zawodowy w naszej powojennej historii - g┼é─Öboko czujemy wsp├│lnot─Ö naszych los├│w. Zapewniamy, ┼╝e wbrew k┼éamstwom szerzonym w Waszych krajach, jeste┼Ťmy autentyczn─ů, 10-milionow─ů organizacj─ů pracownik├│w, powsta┼é─ů w wyniku robotniczych strajk├│w. Naszym celem jest walka o popraw─Ö bytu wszystkich ludzi pracy. Popieramy tych z Was, kt├│rzy zdecydowali si─Ö wej┼Ť─ç na trudn─ů drog─Ö walki o wolny ruch zwi─ůzkowy [...]".

11 kwietnia 1985 roku zmar┼é Enwer Hod┼╝a. Jego nast─Öpc─ů zosta┼é Ramiz Alia. ┼Ümier─ç Hod┼╝y oznacza┼éa powolny rozk┼éad struktur stalinowskiej w┼éadzy, tym bardziej, ┼╝e Alia z musu opowiada┼é si─Ö za pewn─ů liberalizacj─ů i d─ů┼╝y┼é do przezwyci─Ö┼╝enia samoizolacji gospodarczej i politycznej Albanii, trwaj─ůcej od 1978 roku, tj. od chwili zerwania wsp├│┼épracy z Chinami. Nie bez znaczenia dla sytuacji wewn─Ötrznej w Albanii mia┼é fakt upadku komunizmu w Polsce w 1989 roku, a nast─Öpnie w ca┼éym bloku wschodnim, ze Zwi─ůzkiem Sowieckim na czele.

Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e prawie od razu po ┼Ťmierci Hod┼╝y zacz─Ö┼éy si─Ö poprawia─ç stosunki polsko-alba┼äskie. Przy okazji spotkania pi┼ékarskiego dru┼╝yn Polski i Albanii w Tiranie 30 maja 1985 roku do stolicy Albanii przyjecha┼éa kilkunastoosobowa grupa polskich dziennikarzy. Owocem ich odwiedzin w Albanii by┼éo wiele artyku┼é├│w na tematy alba┼äskie w prasie polskiej. Nied┼éugo potem, 6 listopada 1985 roku, oba kraje obchodzi┼éy 40. rocznic─Ö nawi─ůzania stosunk├│w dyplomatycznych. W listopadzie 1986 roku, z okazji ┼Ťwi─Öta narodowego Albanii, przewodnicz─ůcy Rady Pa┼ästwa Wojciech Jaruzelski wys┼éa┼é telegram do R. Alii. Jednocze┼Ťnie w wielu artyku┼éach w polskiej prasie wskazywano na celowo┼Ť─ç znacznego rozszerzenia zakresu wsp├│┼épracy mi─Ödzy obu pa┼ästwami. Zauwa┼╝y┼éa to strona alba┼äska. W 1987 roku, po wieloletniej przerwie, Albania otworzy┼éa stoisko informacyjne na Targach Pozna┼äskich. Znacznie zwi─Ökszy┼éa si─Ö liczba informacji i publikacji o obu krajach i ich sprawach oraz o obop├│lnych stosunkach w ┼Ťrodkach masowego przekazu w obu krajach.

Zaraz po upadku komunizmu w Polsce, w styczniu 1990 roku, oba kraje ponownie wymieni┼éy ambasador├│w. Obecnie ambasadorem RP w Tiranie jest Monika Zuchniak-Pazdan. Od tego roku wzajemne stosunki s─ů bardzo dobre, nie wyst─Öpuj─ů w nich ┼╝adne kwestie sporne. Polska cieszy si─Ö autorytetem w alba┼äskich ┼Ťrodowiskach opiniotw├│rczych. 19 lipca 2003 roku Muzeum O┼Ťwi─Öcimskie (b. niemiecki ob├│z koncentracyjny Auschwitz) zwiedzi┼é minister obrony Republiki Albanii, P. Majko. W dniach od 12 do 14 listopada 2003 roku przyby┼é z oficjaln─ů wizyt─ů do Albanii prezydent RP Aleksander Kwa┼Ťniewski. Po ceremonii oficjalnego powitania przez prezydenta Republiki Albanii A. Moisiu, podczas kt├│rej prezydent alba┼äski wypowiedzia┼é pi─Ökne s┼éowa pod adresem Polski, prezydent RP odby┼é rozmow─Ö z prezydentem RA. Prez. Moisiu okazywa┼é wyj─ůtkow─ů go┼Ťcinno┼Ť─ç wobec prez. Kwa┼Ťniewskiego oraz sympati─Ö wobec Polski. Prez. Kwa┼Ťniewski, podczas spotkania z dziennikarzami po rozmowach z prez. Moisiu, powiedzia┼é m.in.: "Czujemy wspania┼é─ů atmosfer─Ö, go┼Ťcinno┼Ť─ç i ┼╝yczliwo┼Ť─ç wobec Polski. S─ůdz─Ö, ┼╝e s─ů to dobre znaki wsp├│┼épracy, kt├│ra wraz z ta wizyt─ů powinna uzyska─ç now─ů jako┼Ť─ç. Do tej pory nie by┼éo takiej wizyty - szef polskiego pa┼ästwa po raz pierwszy odwiedza Albani─Ö. To oznacza, ┼╝e mi─Ödzy Polsk─ů a Albani─ů rozpoczyna si─Ö ┼╝ywy i na najwy┼╝szym szczeblu dialog polityczny. Ta wizyta otwiera r├│wnie┼╝ nowe mo┼╝liwo┼Ťci wsp├│┼épracy w innych dziedzinach. W┼éa┼Ťnie teraz trwaj─ů obrady forum biznesu polsko-alba┼äskiego. My┼Ťl─Ö, ┼╝e b─Ödzie to s┼éu┼╝y┼éo rozwojowi wymiany handlowej, aktywno┼Ťci turystycznej, dzia┼éalno┼Ťci inwestycyjnej. Spotykaj─ů si─Ö przedstawiciele samorz─ůd├│w lokalnych, b─Ödziemy rozwija─ç wsp├│┼éprac─Ö na szczeblu miast. Rozmawiaj─ů ze sob─ů konserwatorzy zabytk├│w - jestem przekonany, ┼╝e mog─ů oni Albanii bardzo pom├│c w odrestaurowaniu tej pi─Öknej, historycznej materii. Wa┼╝ne znaczenie ma r├│wnie┼╝ umowa celna, podpisana przed chwil─ů. Chcemy r├│wnie┼╝ rozwija─ç wsp├│┼éprac─Ö zwi─ůzan─ů ze zorganizowan─ů przest─Öpczo┼Ťci─ů. M├│wili┼Ťmy o konieczno┼Ťci utrzymania stypendi├│w dla student├│w alba┼äskich, a tak┼╝e zach─Öceniu polskich student├│w do odbywania sta┼╝y naukowych i studi├│w, szczeg├│lnie zwi─ůzanych z tym regionem, w Albanii. Wierz─Ö, ┼╝e ta pierwsza, historyczna, wizyta b─Ödzie istotnym impulsem dla rozwoju wsp├│┼épracy i my┼Ťl─Ö, ┼╝e osoba Prezydenta Moisiu jest gwarancj─ů do wsp├│┼épracy z Polsk─ů podchodzi si─Ö bardzo ┼╝yczliwie i powa┼╝nie... Na koniec chc─Ö tak┼╝e poinformowa─ç, i┼╝ zapraszamy Pana Prezydenta Moisiu do odwiedzenia Polski, aby nasz dialog by┼é kontynuowany. Jestem przekonany, ┼╝e mimo odleg┼éo┼Ťci w kilometrach Polska i Tirana mog─ů by─ç bli┼╝ej siebie". Po rozmowach z Prezydentem RA Prezydent RP z┼éo┼╝y┼é wieniec na Cmentarzu Poleg┼éych pod pomnikiem "Matki Albanii" oraz ods┼éoni┼é popiersie Fryderyka Chopina w parku jego imienia w Tiranie. Nast─Öpnie Prezydent Aleksander Kwa┼Ťniewski spotka┼é si─Ö z Premierem Republiki Albanii F. Nano oraz uda┼é si─Ö do siedziby Parlamentu, gdzie - po spotkaniu z Przewodnicz─ůcym Zgromadzenia Albanii S. Pellumbi - wyg┼éosi┼é wyst─ůpienie na forum Zgromadzenia Albanii (Internet: Prezydent RP).

Na zaproszenie strony alba┼äskiej szefowa polskiego rz─ůdu Beata Szyd┼éo go┼Ťci┼éa 9 grudnia 2016 roku z jednodniow─ů wizyt─ů robocz─ů w alba┼äskiej stolicy - Tiranie. By┼éa to od czasu wizyty prezydenta Aleksandra Kwa┼Ťniewskiego w grudniu 2003 roku pierwsza - i pierwsza w og├│le wizyta szefa polskiego rz─ůdu w Albanii. W jej trakcie Beata Szyd┼éo spotka┼éa si─Ö z premierem Albanii Edim Ram─ů i prezydentem tego kraju Bujarem Nishanim. Ponadto zar├│wno polska premier, jak i towarzysz─ůcy jej przedstawiciele polskich firm, uczestniczyli w Polsko-Alba┼äskim Forum Ekonomicznym. Premier Beata Szyd┼éo zapewni┼éa o poparciu Polski dla europejskich aspiracji Albanii i zapowiedzia┼éa wzmocnienie kontakt├│w gospodarczych mi─Ödzy oboma krajami. Szyd┼éo zwr├│ci┼éa r├│wnie┼╝ uwag─Ö, ┼╝e Albania jest bardzo istotnym partnerem Polski w NATO. Na Polsko-Alba┼äskim Forum Ekonomicznym Polska zaprezentowa┼éa ofert─Ö eksportow─ů z dziedziny energetyki, produkcji maszyn, autobus├│w, urz─ůdze┼ä rolniczych, mebli oraz przetw├│rstwa, a Beata Szyd┼éo zadeklarowa┼éa zwi─Ökszanie polskiej oferty eksportowej. W trakcie forum podpisano: Umow─Ö o wsp├│┼épracy pomi─Ödzy Zwi─ůzkiem Izb Handlu i Przemys┼éu Albanii a polsk─ů Krajow─ů Izb─ů Gospodarcz─ů oraz Porozumienie o wsp├│┼épracy pomi─Ödzy Alba┼äsk─ů Agencj─ů Rozwoju Inwestycji i Polsk─ů Agencj─ů Informacji i Inwestycji Zagranicznych. Podczas wizyty szefowej polskiego rz─ůdu podpisano ponadto program wsp├│┼épracy na lata 2016-2019 mi─Ödzy Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz Ministerstwem Kultury Republiki Albanii. Premier Albanii podzi─Ökowa┼é premier Szyd┼éo za wizyt─Ö, kt├│ra - jak powiedzia┼é - jest "znacz─ůcym wyrazem doskona┼éych relacji mi─Ödzy naszymi krajami". Edi Rama dzi─Ökowa┼é tak┼╝e za wsparcie Polski w d─ů┼╝eniu jego kraju do cz┼éonkostwa w UE. "Polska zawsze by┼éa i pozostaje krajem, kt├│ry zdecydowanie popiera proces akcesji Albanii do UE" - podkre┼Ťli┼é (EurActiv.pl 12.12.2016).

Tematy poruszone podczas wizyty premier Beaty Szyd┼éo w Albanii w grudniu 1916 roku, zosta┼éy ponownie poruszone podczas oficjalnej wizyty premiera Albanii Edi Rama w Warszawie 6 grudnia 2017 roku, a wi─Öc gospodarka, polsko-alba┼äska wsp├│┼épraca ekonomiczna, sytuacja polityczna na Ba┼ékanach, unijne aspiracje Albanii (od 2014 roku Albania ma status kandydata do Unii Europejskiej) oraz rozw├│j turystyki polskiej do Albanii, na co Tirana bardzo liczy: premier Rama w trakcie rozm├│w podkre┼Ťli┼é, ┼╝e jednym z najwa┼╝niejszych punkt├│w rozwoju w relacjach polsko-alba┼äskich jest turystyka. Jak doda┼é od stycznia do pa┼║dziernika b.r. do Albanii przyby┼éo oko┼éo 74 proc. wi─Öcej turyst├│w ni┼╝ w zesz┼éym roku, co strona alba┼äska przyjmuje z zadowoleniem. Odpowiadaj─ůc na t─Ö uwag─Ö premier Szyd┼éo zauwa┼╝y┼éa, ┼╝e Albania jest coraz ch─Ötniej wybieranym przez Polak├│w pa┼ästwem, jako miejsce wypoczynku, gdy┼╝ "Polscy tury┼Ťci s─ů bardzo ┼╝yczliwie nastawieni do podr├│┼╝y do Albanii, chwal─ů sobie pobyt w Albanii i to jest coraz bardziej zauwa┼╝alne". Po spotkaniu premierzy Polski i Albanii o┼Ťwiadczyli, ┼╝e relacje pomi─Ödzy Polsk─ů i Albani─ů s─ů bardzo dobre i b─Ödziemy je rozwija─ç i umacnia─ç. Zapowiedzieli wsp├│┼éprac─Ö na rzecz przyst─ůpienia Albanii do UE m.in. poprzez utworzenie Konferencji Tira┼äskiej. Premier Rama z┼éo┼╝y┼é te┼╝ serdeczne ┼╝yczenia z okazji 150. rocznicy urodzin marsza┼éka J├│zefa Pi┼ésudskiego (Forsal.pl 6.12.2017).

9 maja 2019 roku prezydent RP Andrzej Duda wzi─ů┼é udzia┼é w odbywaj─ůcym si─Ö w Tiranie szczycie pa┼ästw Europy Po┼éudniowo-Wschodnie.
Natomiast wcze┼Ťniej, bo 22 listopada 2015 roku podczas podr├│┼╝y po Ba┼ékanach zachodnich odwiedzi┼é Albani─Ö i w Tiranie rozmawia┼é z premierem Albanii Edim Ram─ů przewodnicz─ůcy Rady Europejskiej Donald Tusk (w latach 2007-14 premier Polski).
W 2011 roku regularnie odbywa┼éy si─Ö wizyty i konsultacje polityczne na wysokim szczeblu. Polska popar┼éa przyj─Öcie Albanii do NATO i obj─Öcie jej liberalizacj─ů wizow─ů Unii Europejskiej. Popiera r├│wnie┼╝ d─ů┼╝enia Albanii do wst─ůpienia do niej. Alba┼äskie elity polityczne s─ů wdzi─Öczne Polsce za uznanie w 2008 roku niepodleg┼éo┼Ťci etnicznie alba┼äskiego Kosowa.
Osobnego om├│wienia wymaga dzia┼éalno┼Ť─ç polskich ┼╝o┼énierzy na terenie Albanii podczas wojny w Kosowie, Polskiej Misji Medycznej w Albanii oraz przyj─Öcia przez Polsk─Ö uchod┼║c├│w alba┼äskich z Kosowa na czas wojny.

Podczas wojny w Kosowie w 1999 roku (konflikt etniczny serbsko-alba┼äski w serbskim Kosowie i akcja militarna wojsk NATO przeciwko Serbii) polscy ┼╝o┼énierze uczestniczyli w misji humanitarnej na terenie Albanii w ramach Wielonarodowych Si┼é NATO (AFOR - Albania Force). Kontyngent tworzy┼éo 140 ┼╝o┼énierzy z 21 Brygady Strzelc├│w Podhala┼äskich z Rzeszowa oraz personel w dow├│dztwie misji. Jego podstawowym zadaniem by┼éa ochrona obiekt├│w wojskowych oraz kwatery g┼é├│wnej si┼é NATO w Albanii, jak r├│wnie┼╝ ochrona konwoj├│w z pomoc─ů humanitarn─ů. ┼╗o┼énierze polscy spisali si─Ö w Albanii na medal, co zosta┼éo docenione przez dow├│dztwo NATO oraz rz─ůd i spo┼éecze┼ästwo alba┼äskie.

Podczas wojny uciek┼éo z Kosowa do Albanii ok. 200 000 Alba┼äczyk├│w, kt├│rzy potrzebowali r├│┼╝norakiej i natychmiastowej pomocy. Tote┼╝ 25 kwietnia 1999 roku przyby┼éa do alba┼äskiego portu Durres Polska Misja Medyczna, w sk┼éad kt├│rej wchodzi┼éo: 14 przeszkolonych medycznie stra┼╝ak├│w z Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej Pa┼ästwowej Stra┼╝y Po┼╝arnej w Nowym S─ůczu, 5 lekarzy (Wojciech Bodzo┼ä, Przemys┼éaw Gu┼éa, Joanna Ro┼Ťciszewska, Piotr Kopi┼äski i Jaros┼éaw Gucwa - to oni sw─ů jak┼╝e humanitarn─ů prac─ů zach─Öcili dalszych lekarzy do pracy w Albanii), piel─Ögniarz i t┼éumaczka; poza tym mieli z sob─ů trzy samochody ratownicze, wyposa┼╝one m.in. w agregaty pr─ůdotw├│rcze i stacje uzdatniania wody, ambulans i 28-tonowy TIR z namiotami, sprz─Ötem medycznym, materia┼éami opatrunkowymi, lekami i od┼╝ywkami dla dzieci. Powitali Misj─Ö: ├│wczesny ambasador RP w Tiranie Artur Tomaszewski, przedstawiciele w┼éadz alba┼äskich i ONZ. Misj─Ö zorganizowa┼éa polska Pa┼ästwowa Stra┼╝ Po┼╝arna, Krakowskie Wydawnictwo "Medycyna Praktyczna" oraz Stowarzyszenie Lekarzy Nadziei. Projekt by┼é realizowany we wsp├│┼épracy z organizacj─ů Action by Churches Together (ACT) ze ┼Üwiatowej Rady Ko┼Ťcio┼é├│w w Genewie oraz z Euro-Atlantyckim Centrum Koordynacji Pomocy przy Kwaterze NATO w Brukseli i ONZ. Przez okres pracy Misji w Albanii uczestniczy┼éo w niej w pi─Öciu nast─Öpuj─ůcych po sobie zespo┼éach 34 lekarzy i piel─Ögniarzy, w tym 33 Polak├│w i 1 Angielka oraz 14 ratownik├│w Pa┼ästwowej Szko┼éy Po┼╝arniczej. Zaraz po przyje┼║dzie Misja utworzy┼éa w obozie dla uchod┼║c├│w w Lac (40 km na pn. od Tirany), a nast─Öpnie w Ndroq (15 km na p┼é.-zach. od Tirany), pierwszy w historii polski szpital polowy licz─ůcy 100 ┼é├│┼╝ek. W szpitalu dzia┼éa┼éy: sala zabiegowo-operacyjna, ambulatoria internistyczne, chirurgiczne, pediatryczne i po┼éo┼╝niczo-ginekologiczne oraz sala chorych, podstawowe laboratorium i apteka. Przez okres 5 miesi─Öcy dzia┼éalno┼Ťci szpitala pomocy medycznej udzielono ponad 20.000 uchod┼║com i mieszka┼äcom Albanii. Zespo┼éy wyjazdowe tego szpitala pracowa┼éy tak┼╝e w kilkunastu innych obozach dla uchod┼║c├│w: w 4 miejscowych obozach, w 4 w Mamurras, w 3 w Shenkoll, 1 w Lezhe, 1 w Katerr. Przebywa┼éo w nich ok. 11 000 uchod┼║c├│w. ┼ü─ůcznie udzielono pomocy 2800 osobom (60% pacjent├│w stanowi┼éy dzieci) i wykonano 31 zabieg├│w operacyjnych. Po przeniesieniu szpitala 5 maja do Ndroq, polski szpital polowy obj─ů┼é opiek─Ö nad 14 000 uchod┼║c├│w, umieszczonych w okolicznych obozach. Do 22 maja udzielono pomocy lekarskiej 4 tys. os├│b, a do 16 czerwca kolejnym 4600 osobom. Dzia┼éalno┼Ť─ç Polskiej Misji Medycznej i jej szpitala by┼éa bardzo wysoko oceniana przez miejscowe w┼éadze i przedstawicieli wizytuj─ůcych szpital organizacji humanitarnych. Ob├│z dla uchod┼║c├│w z Kosowa w Ndroq jako jedyny na terenie Albanii posiada┼é pe┼éne, ca┼éodobowe zabezpieczenie medyczne. Polacy na pewno uratowali ┼╝ycie wielu uchod┼║com alba┼äskim z Kosowa, a tysi─ůcom innym przywr├│cili zdrowie (Polska Misja Medyczna).

Podczas wojny w Kosowie rz─ůd polski ofiarowa┼é schronienie w Polsce na czas wojny pewnej grupie uchod┼║c├│w z Kosowa, w zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci Alba┼äczykom. 19 kwietnia przylecia┼éo do Polski pierwszych 400 uchod┼║c├│w. Og├│┼éem Polska da┼éa schronienie 1049 osobom. Zostali oni rozmieszczeni w o┼Ťrodkach w Cieplicach i Przysiece ko┼éo Jeleniej G├│ry. Niestety, 300 uchod┼║c├│w skorzysta┼éo z tego, ┼╝e Polaka graniczy z bogatszymi Niemcami i uciek┼éo do tego kraju, aby m├│c tam osiedli─ç si─Ö na sta┼ée. Z tego powodu uleg┼é likwidacji ob├│z w Cieplicach. Po zako┼äczeniu wojny Alba┼äczycy powr├│cili do Kosowa; ostatnia ich grupa wyjecha┼éa z Polski 13 sierpnia 1999 roku.

Po 1990 roku Polska i Albania podpisa┼éy 9 porozumie┼ä o wsp├│┼épracy ekonomicznej pomi─Ödzy obu pa┼ästwami (w tym 9 po 1990 r.), dotycz─ůcych r├│┼╝nych sektor├│w gospodarki. 4 czerwca 2007 roku zosta┼éa podpisana obowi─ůzuj─ůca Umowa mi─Ödzy Rz─ůdem RP a Rad─ů Ministr├│w Republiki Albanii o wsp├│┼épracy gospodarczej. Od tej pory odby┼éo si─Ö 6 posiedze┼ä Wsp├│lnej Komisji Polsko-Alba┼äskiej ds. Wsp├│┼épracy Gospodarczej. Pierwsze odby┼éa si─Ö w Tiranie, w dniach 4-5 grudnia 2008 roku, a ostatnie 30 maja 2017 roku w Warszawie. Dokonano na nich przegl─ůdu stanu dwustronnej wsp├│┼épracy gospodarczej i handlowej oraz om├│wiono mo┼╝liwo┼Ťci zintensyfikowania rozwoju wsp├│┼épracy ekonomicznej. Polskie firmy uczestniczy┼éy na r├│┼╝ne targi og├│lno-bran┼╝owe i specjalistyczne. Cieszy┼éy si─Ö one zainteresowaniem alba┼äskich w┼éadz pa┼ästwowych i specjalist├│w z bran┼╝y. Obroty handlowe mi─Ödzy Polsk─ů i Albani─ů w 2020 roku zamkn─Ö┼éy si─Ö sum─ů 98,6 mln EUR: eksport do Albanii wynosi┼é 62,8 mln EUR, a import z Albanii wynosi┼é 35,8 mln EUR. Polska eksportuje do Albanii przede wszystkim: artyku┼éy rolno - spo┼╝ywcze, maszyny i ich cz─Ö┼Ťci, wyroby metalurgiczne, produkty chemiczne i ceramiczne. Natomiast Polska sprowadza z Albanii g┼é├│wnie wyroby przemys┼éu drzewno-papierniczego, wyroby przemys┼éu lekkiego, produkty pochodzenia ro┼Ťlinnego oraz produkty chemiczne.

Po 1989 roku ożywiły się również kontakty polsko-albańskie na szczeblu społeczeństw. Np.: w Polsce powstało Towarzystwo Polsko-Albańskie, a w Tiranie Towarzystwo Albańsko-Polskie.
Towarzystwo Polsko-Alba┼äskie (TPA) kontynuuje tradycje Towarzystwa Przyja┼║ni Polsko-Alba┼äskiej, dzia┼éaj─ůcego w latach 50. XX w. Jego celem jest propagowanie w Polsce wiedzy o Albanii i Alba┼äczykach i wspieranie przedsi─Öwzi─Ö─ç prowadz─ůcych do wzajemnego poznawania si─Ö Polak├│w i Alba┼äczyk├│w. Na zebranie za┼éo┼╝ycielskie, kt├│re odby┼éo si─Ö 16 kwietnia 1994 roku, w budynku Ambasady Republiki Albanii w Warszawie, przyby┼éy 33 osoby, kt├│rych ┼é─ůczy┼éy r├│┼╝ne do┼Ťwiadczenia zwi─ůzane z Albani─ů, a tak┼╝e ch─Ö─ç poznania tego kraju. Dzisiaj Towarzystwo ma 130 cz┼éonk├│w. Pierwszym prezesem zarz─ůdu zosta┼éa prof. Jolanta Mindak - slawistka, pe┼éni─ůca w├│wczas funkcj─Ö wicedyrektora Instytutu Filologii S┼éowia┼äskich Uniwersytetu Warszawskiego. Nast─Öpc─ů J. Mindak na stanowisku prezesa by┼é Jacek Przenios┼éo. Od 2009 roku prezesem jest Dorota Horodyska, zas┼éu┼╝ona t┼éumaczka z orygina┼éu literatury alba┼äskiej na j─Özyk polski, a siedziba Towarzystwa znajduje si─Ö w Otr─Öbusach ko┼éo Pruszkowa i Warszawy. Dzia┼éalno┼Ť─ç Towarzystwa koncentruje si─Ö g┼é├│wnie na przybli┼╝aniu Polakom spraw alba┼äskich oraz kultury alba┼äskiej (m.in. wystawa obraz├│w malarzy alba┼äskich Ali Oseku, Edmond Gjikopuli, przegl─ůd film├│w alba┼äskich, w tym zaprezentowanie po raz pierwszy w Polsce obrazu powsta┼éego w koprodukcji polsko-alba┼äskiej: "Pu┼ékownik Bunkier", w re┼╝yserii Kujtima ├çashku). Z inicjatywy TPA dosz┼éo tak┼╝e do zorganizowania kilku konferencji naukowych. W 1995 na Uniwersytecie Toru┼äskim zosta┼éa zorganizowana sesja po┼Ťwi─Öcona dw├│m polskim albanologom: Wac┼éawowi Cimochowskiemu i W┼éodzimierzowi Paj─ůkowskiemu, a w 2002 roku na Uniwersytecie Warszawskim mia┼éa miejsce sesja po┼Ťwi─Öcona 90 rocznicy alba┼äskiej Deklaracji Niepodleg┼éo┼Ťci. R├│wnie┼╝ z inicjatywy TPA powsta┼éo w 1995 roku w Tiranie Towarzystwo Fryderyka Chopina, kt├│re organizuje konkursy pianistyczne. Zwi─ůzany z Towarzystwem Polsko-Alba┼äskim by┼é wydawany w Katowicach przez ┼Ül─ůsk─ů Agencj─Ö Prasow─ů w latach 1996-2001 i redagowany przez Jerzego Wi┼Ťniewskiego "Przegl─ůd Alba┼äski", czasopismo po┼Ťwi─Öcone alba┼äskiej historii i kulturze (tak┼╝e alba┼äskiego Kosowa) oraz promocji turystycznej Albanii: ukaza┼éy si─Ö 4 numery/roczniki licz─ůce razem 321 stron (Wikipedia).

Wspomniany wy┼╝ej pierwszy i jak dotychczas jedyny film zrealizowany w koprodukcji polsko-alba┼äskiej: "Pu┼ékownik Bunkier", nawi─ůzuje do motyw├│w z ┼╝ycia oficera in┼╝ynieryjnego armii alba┼äskiej - Josifa Zengaliego. G┼é├│wnym bohaterem filmu jest pu┼ékownik armii alba┼äskiej, ┼╝onaty z polsk─ů pianistk─ů, kt├│ry w okresie rz─ůd├│w Envera Hod┼╝y otrzymuje zadanie przeprowadzenia akcji budowy bunkr├│w na obszarze ca┼éego kraju. Za swoj─ů postaw─Ö zosta┼é aresztowany przez funkcjonariuszy Sigurimi i (jak mo┼╝na si─Ö domy┼Ťli─ç) skazany na kar─Ö ┼Ťmierci, a nast─Öpnie u┼éaskawiony. Jego ┼╝ona po odbyciu kary w obozie pracy, wraca do Polski w przekonaniu, ┼╝e jej m─ů┼╝ nie ┼╝yje. Po uwolnieniu z wi─Özienia Muro Neto pr├│buje odnale┼║─ç ┼╝on─Ö. ┼╗ycie w Albanii po upadku komunizmu u┼Ťwiadamia mu bezsens dzie┼éa, kt├│re stworzy┼é. Pope┼énia samob├│jstwo w pobli┼╝u bunkra, w kt├│rym kocha si─Ö para m┼éodych ludzi. Film nawi─ůzuje tak┼╝e do innych wydarze┼ä z historii Albanii: przymusowej ateizacji (scena wysadzania ko┼Ťcio┼éa katolickiego), a tak┼╝e prze┼Ťladowa┼ä opozycji i duchowie┼ästwa (sceny z obozu pracy, scena egzekucji). Jedn─ů z najbardziej wstrz─ůsaj─ůcych scen w filmie jest testowanie nowego bunkra poprzez ostrza┼é artyleryjski - gwarantem jako┼Ťci jest sam pu┼ékownik przebywaj─ůcy w ostrzeliwanym bunkrze. Kilka scen filmu rozgrywa si─Ö w Warszawie. W filmie pojawiaj─ů si─Ö tak┼╝e inni aktorzy polscy, w┼Ťr├│d nich Teresa Lipowska. Jednym z producent├│w filmu by┼é Filip Bajon. W 2007 r. film emitowa┼éa po raz pierwszy Telewizja Kino Polska. Film otrzyma┼é g┼é├│wn─ů nagrod─Ö na XI Festiwalu Filmu Alba┼äskiego w kwietniu 2000 r. w Tiranie (Wikipedia).

Polska Pa┼ästwowa Stra┼╝ Po┼╝arna, kt├│ra przejawia bardzo ┼╝yw─ů dzia┼éalno┼Ť─ç r├│wnie┼╝ na forum mi─Ödzynarodowym, w 1999 roku bra┼éa udzia┼é w mi─Ödzynarodowej operacji ratowniczej w Albanii. w 2003 roku dwie osoby z Polski studiowa┼éy w Tiranie na rocznym kursie kultury alba┼äskiej. W Warszawskiej Konferencji w sprawie Zwalczania Terroryzmu, kt├│ra mia┼éa miejsce w listopadzie 2001 roku, wzi─ů┼é udzia┼é m.in. prezydent Republiki Albanii Rexhep Meidani; w dniach 16-23 maja 2003 roku, na zaproszenie prawos┼éawnego Metropolity Warszawskiego i ca┼éej Polski Sawy, przebywa┼é w Polsce arcybiskup Tirany, Durres i ca┼éej Albanii Anastasios ("Przegl─ůd Prawos┼éawny" Czerwiec 2003); Przemys┼éaw Norko by┼é pierwszym Polakiem, kt├│ry zagra┼é w lidze alba┼äskiej w 2005 roku - w tira┼äskiej dru┼╝ynie pi┼éki no┼╝nej "Partizani" (mistrzostwa-swiata.pl); Tomasz Klerowski w tym roku (2006), zwi─ůzany z Intelem (potentat na ┼Ťwiatowym rynku Information Technology) zosta┼é mianowany dyrektorem tego przedsi─Öbiorstwa na region Europy Centralnej i Wschodniej, w tym r├│wnie┼╝ w Albanii. Itd., itd.

Z innych kontakt├│w polsko-alba┼äskich na szczeblu spo┼éecze┼ästw nale┼╝y wspomnie─ç, ┼╝e zaraz po upadku w┼éadzy komunistycznej w Albanii oko┼éo 250 os├│b z Albanii, pracownik├│w administracji i w┼éadz samorz─ůdowych, skorzysta┼éo ze szkole┼ä przeprowadzonych w Polsce. Resorty nauki Polski i Albanii zawar┼éy porozumienie, na podstawie kt├│rego rz─ůd polski oferuje Alba┼äczykom bezp┼éatne studia na wy┼╝szych uczelniach w Polsce. Rokrocznie kilkana┼Ťcie os├│b podejmuje studia w Polsce. Obecnie jest to ponad 100 student├│w z Albanii na r├│┼╝nych kierunkach. Alba┼äscy absolwenci polskich uczelni jako wysokiej klasy specjali┼Ťci w swoich dziedzinach, po powrocie do Albanii wykorzystuj─ů zdobyt─ů wiedz─Ö dla dobra swojego kraju (gov.pl). Polacy i Alba┼äczycy zacz─Öli ponownie spotyka─ç si─Ö w ┼Ťwiecie nauki. Na sta┼╝e, seminaria i sympozja przyje┼╝d┼╝a do Polski niema┼éo alba┼äskich pracownik├│w naukowych (np. prof. Zuja Xholi); Polacy s─ů r├│wnie┼╝ go┼Ť─çmi alba┼äskich uczelni; wsp├│lny projekt badawczy prowadzony jest przez Akademi─Ö G├│rniczo-Hutnicz─ů w Krakowie i Wydzia┼é Geologii Uniwersytetu w Tiranie.

W Polsce wzrasta zainteresowanie m┼éodzie┼╝y studiami na kierunku ba┼ékanistyki oraz samej albanistyki. Coraz wi─Öcej os├│b uczy si─Ö j─Özyka alba┼äskiego. Rozwojowi zainteresowania problematyk─ů alba┼äsk─ů oraz regionu Ba┼ékan├│w s┼éu┼╝y dzia┼éalno┼Ť─ç r├│┼╝nych o┼Ťrodk├│w naukowych, zw┼éaszcza uczelni wy┼╝szych na kt├│rych funkcjonuj─ů kierunki ba┼ékanistyki jak UW w Warszawie, UAM w Poznaniu, UMK w Toruniu, UMCS w Lublinie. Ukazuje si─Ö coraz wi─Öcej publikacji o problematyce alba┼äskiej i regionu. Coraz wi─Öcej student├│w i naukowc├│w odwiedza Albani─Ö w ramach sta┼╝├│w j─Özykowych i naukowych (gov.pl). Jednak historia polskiej albanistyki rozpocz─Ö┼éa si─Ö w okresie mi─Ödzywojennym. Za jej ojca uwa┼╝any jest Wac┼éaw Cimochowski (1912 - 1982), filolog, specjalizuj─ůcy si─Ö w j─Özykoznawstwie indoeuropejskim, szczeg├│lnie albanistyce. Studiowa┼é j─Özykoznawstwo na Uniwersytecie Stefana Batorego w polskim w├│wczas Wilnie, gdzie jego wyk┼éadowc─ů by┼é m.in. prof. Jan Otr─Öbski. Dokszta┼éca┼é si─Ö tak┼╝e w Wiedniu, studiuj─ůc albanistyk─Ö (u Norberta Jokla) i sanskryt.
W 1948 roku uzyska┼é na Uniwersytecie Pozna┼äskim stopie┼ä doktora. Napisana jeszcze przed wojn─ů rozprawa "Dialekt p├│┼énocnoalba┼äski wsi Du┼Ťmani" jest jednocze┼Ťnie pierwszym pe┼énym opisem nieliterackiego rodzaju alba┼äskiej mowy. Nast─Öpnie by┼é pracownikiem naukowym na Uniwersytecie Pozna┼äskim, na Uniwersytecie Miko┼éaja Kopernika i w Wy┼╝szej Szkole Pedagogicznej w Gda┼äsku. By┼é autorem szeregu prac z zakresu pochodzenia i rozwoju historycznego j─Özyka alba┼äskiego. Niekt├│re jego prace zosta┼éy wydane w tomie "Studia Albanica" pod redakcj─ů ba┼ékanistki, prof. Ireny Sawickiej, zwi─ůzanej najpierw z Instytutem Slawistyki Uniwersytetu Warszawskiego (do 1992 r.), a nast─Öpnie z Zak┼éadem Komparatystyki S┼éowia┼äskiej Uniwersytetu Miko┼éaja Kopernika w Toruniu (do 2014 r.), kt├│ra w swoim dorobku naukowym ma m.in. pionierskie na gruncie polskim prace po┼Ťwi─Öcone gramatyce i fleksji j─Özyka alba┼äskiego: "Zarys gramatyki j─Özyka alba┼äskiego" (wsp├│lnie z Jolant─ů Mindak, 1993), "Paradygmaty fleksji alba┼äskiej" (2005), "Albanistyka polska" (redaktor i wsp├│┼éautor, 2007), w jej t┼éumaczeniu w 2004/05 roku nak┼éadem Wydawnictwa Uniwersytetu Miko┼éaja Kopernika ukaza┼é si─Ö pierwszy w Polsce podr─Öcznik literatury alba┼äskiej: "Zarys historii literatury alba┼äskiej" (zeszyty 1-4) kanadyjskiego albanologa Robarta Elsie. R├│wnie┼╝ dzi─Öki jej staraniom, w roku akademickim 2000/2001 na Uniwersytecie Miko┼éaja Kopernika w Toruniu w ramach filologii ba┼éka┼äskiej, po raz pierwszy w Polsce wystartowa┼éa filologia alba┼äska; w 2020 roku zosta┼éa wybrana na cz┼éonka alba┼äskiej Akademii Nauk i Sztuk Kosowa.
Na bogat─ů tre┼Ť─ç opracowanego przez ni─ů tomu "Albanistyka polska" (UMK 2007) sk┼éadaj─ů si─Ö nast─Öpuj─ůce teksty i artyku┼éy: Bibliografia polskiej albanologii: Tadeusz Czekalski: Bibliografia polskich druk├│w dotycz─ůcych Albanii i Alba┼äczyk├│w (Wprowadzenie); Tadeusz Czekalski: Bibliografia druk├│w wydanych w Polsce po┼Ťwi─Öconych historii Albanii i Alba┼äczyk├│w; Irena Sawicka: Bibliografia prac j─Özykoznawczych albanologicznych polskich autor├│w. Podstawowe wiadomo┼Ťci o dorobku polskiej albanologii, j─Özyku, literaturze i kulturze alba┼äskiej: Micha┼é Podczaszy┼äski: O Alba┼äczykach czyli Arnautach; Irena Sawicka: Wac┼éaw Cimochowski (1912-1982) - tw├│rca polskiej albanologii; Rafa┼é Kubiak: Na tropie staro┼╝ytnych Ilir├│w - prace badawcze W┼éodzimierza Paj─ůkowskiego; Adam Balcer: Wsp├│┼éczesny islam alba┼äski - kr├│tka charakterystyka; Borys Przedpe┼éski: Doktryna, rytua┼é i organizacja bractwa religijnego Bektaszyt├│w; Adam Balcer: Rola Kosowa jako centrum aktywno┼Ťci politycznej alba┼äskiego ruchu narodowego i proces budowy odr─Öbnej kosowskiej to┼╝samo┼Ťci pa┼ästwowej; Agnieszka Dybowska: Alba┼äska polityka zagraniczna: mi─Ödzy islamem a ┼Ťwiatem euroatlantyckim; Agnieszka Dybowska: Panalbanizm a polityka zagraniczna Albanii; Dorota Horodyska: ┼╗ycie literackie w Albanii po upadku komunizmu w 1991 r.; Irena Sawicka: Charakterystyka fonetyki alba┼äskiej; Wojciech Szczepa┼äski: Polskie akcenty w pierwszym numerze tira┼äskiego periodyku naukowego "Studia Albanica".
Dla Polak├│w, zainteresowanych j─Özykiem alba┼äskim czy jego nauk─ů, wydano m.in.: Mazullum Saneja "Mini-rozm├│wki alba┼äskie" (razem z Alin─ů W├│jcik, Warszawa 1992) i "Rozm├│wki alba┼äskie" (Warszawa 2012), Marek Jezierski, Jerzy Wi┼Ťniewski "S┼éownik minimum alba┼äsko-polski" (Warszawa 1992), Jolanta Mindak, Irena Sawicka "Zarys gramatyki j─Özyka alba┼äskiego" (Slawistyczny O┼Ťrodek Wydawniczy 1993).

W wolnej Polsce znacznie wzros┼éo zainteresowanie literatur─ů alba┼äsk─ů, kt├│ra jednocze┼Ťnie wznios┼éa si─Ö na wy┼╝szy poziom literacki po ciemnej komunistycznej nocy. W Albanii/Kosowie do poprzednio przet┼éumaczonych i wydanych ksi─ů┼╝ek polskich, takich jak np. "Quo Vadis" Henryka Sienkiewicza czy fragment├│w "Pana Tadeusza" i "Konrada Wallenroda" dosz┼éo wiele nowych ksi─ů┼╝ek polskich autor├│w. Polska t┼éumaczka literatury alba┼äskiej Dorota Horodyska m├│wi: "Nasza literatura ma szcz─Ö┼Ťcie w Albanii do doskona┼éych t┼éumaczy: nie┼╝yj─ůcy ju┼╝ Shevqet/ Qevqep Kambo, do kt├│rego nale┼╝y gros przek┼éad├│w; Astrit Beqiri, t┼éumacz ┼Ťredniego pokolenia, kt├│ry m.in. przet┼éumaczy┼é Ryszarda Kapu┼Ťci┼äskiego; obecni trzydziestolatkowie: Rigels Halili, Edlira Lloha, Petrit Dollani, kt├│rzy s─ů nasz─ů nadziej─ů" (pk.org.pl 6.4.2004). Utwory naszego wieszcza t┼éumaczyli tak┼╝e Mazllum Saneja, Lasgush Poradeci i Ismail Kadare).

Z alba┼äskiego Kosowa pochodzi znany i najbardziej owocny t┼éumacz literatury polskiej na j─Özyk alba┼äski i alba┼äskiej na polski, a przy tym bardzo blisko zwi─ůzany z Polsk─ů Mazllum Saneja. O sobie sam m├│wi: "Jestem fanatykiem polskiej literatury", a poetka Ewa Lipska nazwa┼éa go "ambasadorem poezji polskiej w Albanii".

Mazllum Saneja (1945 - 2021), alba┼äski poeta i eseista, wielki przyjaciel Polski i lieratury polskiej, uko┼äczy┼é filologi─Ö alba┼äsk─ů na uniwersytecie w Prisztinie (Kosowo). J─Özyka polskiego uczy┼é si─Ö na kursach dla cudzoziemc├│w na Uniwersytetach: Warszawskim, Wroc┼éawskim i Jagiello┼äskim. W 1997 roku zosta┼é laureatem nagrody literackiej ZAIKS-u za przek┼éady literatury polskiej. Wyda┼é szereg utwor├│w w j─Özyku alba┼äskim. By┼é cz┼éonkiem PEN Clubu w Kosowie. Mieszka┼é w Warszawie, ale zmar┼é w Ojczy┼║nie - Kosowie. W j─Özyku polskim zadebiutowa┼é utworem "Purpurowa podr├│┼╝" (Warszawa 1992), a nast─Öpnie wyda┼é tak┼╝e po polsku: "Ja nie jestem ten" (Warszawa 1996), "Ognista ziemia" (Warszawa 1999) i i "Listy do Ewy" (Warszawa 2015, b─Öd─ůce plagiatem tomiku poetyckiego Zbigniewa Jerzyny "Listy do Edyty", Warszawa 2001, 2010) oraz "Mini rozm├│wki alba┼äskie" (razem z Alin─ů W├│jcik, Warszawa 1992) i "Rozm├│wki alba┼äskie" (Warszawa 2012). Saneja przet┼éumaczy┼é z polskiego na alba┼äski m.in. "List do matki" Juliusza S┼éowackiego, "Nowele" Boles┼éawa Prusa i fragmenty "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Pana Cogito" Zbigniewa Herberta (2000), "Miasto bez imienia" Czes┼éawa Mi┼éosza (2008), "Opowiadania traumatyczne" Tadeusza R├│┼╝ewicza, "Odczytanie popio┼é├│w" Jerzego Ficowskiego (2011), "Ucz si─Ö ┼Ťmierci" (2000) i "Ja" (2006) Ewy Lipskiej, "My┼Ťli nieuczesane" Stanis┼éawa Jerzego Leca (2002), "Wyschni─Öte drzewa te┼╝ p┼éacz─ů" Andrzeja Zaniewskiego (2013), wiersze "Koniec i pocz─ůtek" Wis┼éawy Szymborskiej (1997), wiersze Jecha─ç do Lwowa Adama Zagajewskiego (2002), wiersze Karola Wojty┼éy - papie┼╝a Jana Paw┼éa II "Wybrze┼╝e pe┼éne ciszy" (1989, 1992) oraz wyda┼é "Dzieci epoki. Antologia poezji polskiej XX wieku" (1997). Natomiast z alba┼äskiego na polski Mazllum Saneja przet┼éumaczy┼é: Ali Podrimja "┼╗y─ç" (1993) i "Skradziony p┼éomie┼ä" (2007), Eqrem Basha "Wiersze" (1999), Agim Gjakova "Saga o wietrze" (2013), Fatos Arapi "Dajcie mi imi─Ö" (2013) i dwie antologie: "Tylko Itaka pozostanie. Antologia poezji alba┼äskiej i polskiej XX w." (1993), "Nie jest za p├│┼║no na mi┼éo┼Ť─ç, Antologia poezji alba┼äskiej XX wieku" (2005).

Z Polsk─ů zwi─ůzany by┼é bezpo┼Ťrednio tak┼╝e Qevqep Mandu Kambo (1924 - 2000), chemik i t┼éumacz. By┼é jednym z pierwszych Alba┼äczyk├│w, kt├│rzy w latach 50. ubieg┼éego stulecia przyjechali na studia do Polski. Uko┼äczy┼é studia z zakresu chemii przemys┼éowej na Uniwersytecie Wroc┼éawskim. T┼éumaczy┼é dzie┼éa literatury w┼éoskiej i polskiej. By┼é pierwszym t┼éumaczem, kt├│ry przyswoi┼é Alba┼äczykom poezj─Ö Wis┼éawy Szymborskiej - "Poezje zebrane" (1997) a tak┼╝e pierwszym, kt├│ry t┼éumaczy┼é poezj─Ö Adama Mickiewicza na j─Özyk alba┼äski z orygina┼éu ("Pan Tadeusz" - ksi─Ögi: I, XI, XII, 1960). Z literatury polskiej przet┼éumaczy┼é r├│wnie┼╝: Jaros┼éaw Iwaszkiewicz "Ucieczka Feliksa Okonia" (1956), Leon Kruczkowski. "Niemcy: dramat w trzech aktach" (1959), Marek H┼éasko "├ôsmy dzie┼ä tygodnia" (1998) i Jan Pawe┼é II "Chwile z ┼╝ycia intymnego" (1998). W 1999 roku zosta┼é uhonorowany Krzy┼╝em Komandorskim Orderu Zas┼éugi Rzeczypospolitej Polskiej.

W Polsce najbardziej znana jest tw├│rczo┼Ť─ç najwybitniejszego pisarza alba┼äskiego Ismaila Kadare (ur. 1936). Przet┼éumaczone i wydane zosta┼éy w Polsce takie jego ksi─ů┼╝ki jak: "Genera┼é martwej armii" (wyd. pol. 1984), "Krew za krew" (1988), "Kto przywi├│z┼é Doruntyn─Ö" (1991), "Akta sprawy H" (1994), "Potw├│r" (2000), "Pa┼éac sn├│w" (2006), "Nast─Öpca" (2008), "┼Ülepy ferman" (2010), "C├│rka Agamemnona" (2011), "Wypadek" (2013) i "Kolacja dla wroga" (2014). W 2007 roku, w zwi─ůzku z nominacj─ů powie┼Ťci "Pa┼éac sn├│w" do fundowanej przez miasto Wroc┼éaw Nagrody Literackiej Europy ┼Ürodkowej za 2006 rok, pisarz po raz pierwszy odwiedzi┼é Polsk─Ö, spotykaj─ůc si─Ö z czytelnikami w Warszawie i we Wroc┼éawiu. W 2011 roku kolejny przek┼éad jego ksi─ů┼╝ki - "┼Ülepy ferman" znalaz┼é si─Ö w gronie siedmiu finalist├│w Literackiej Nagrody Europy ┼Ürodkowej Angelus za 2010 rok, a w 2014 roku zosta┼é nominowany do tej nagrody za ksi─ů┼╝k─Ö "Wypadek".
Poza tym na j─Özyk polski zosta┼éy przet┼éumaczone nast─Öpuj─ůce ksi─ů┼╝ki pisarzy alba┼äskich: Ylljet Ali├žka "Kompromis" (2002; autor odwiedzi┼é Polsk─Ö w 2002 i 2016 r.), Fatos Kongoli "Psia sk├│ra" (2007; w zwi─ůzku z promocj─ů ksi─ů┼╝ki Kongoli w czerwcu 2007 r. odwiedzi┼é Polsk─Ö, spotykaj─ůc si─Ö z czytelnikami w Warszawie, Lublinie i Toruniu; w powie┼Ťci "Bolero w domu dwojga starych ludzi", wyd. po alba┼äsku w 2008 r., pojawia si─Ö w─ůtek polski - jeden z bohater├│w zachwyca si─Ö urod─ů S┼éowianek, a w szczeg├│lno┼Ťci Polek), Ali Podrimja "Skradziony p┼éomie┼ä" (2007), Orneli Vorpsi "Kraj, gdzie nigdy si─Ö nie umiera" (2008) i "R─Öka, kt├│rej nie k─ůsasz" (2009), Gazmend Kapllani "Kr├│tki podr─Öcznik przekraczania granic" (2009), Elvira Dones Zaprzysi─Ö┼╝ona dziewica (2010), Luljeta Lleshanaku "Dzieci natury" (2011), "Woda i w─Ögiel" (2021).

W latach 2002-08 czterokrotnie odwiedzi┼é Polsk─Ö Fatos Lubonja (ur. 1951), alba┼äski pisarz, dziennikarz, wydawca, dzia┼éacz praw cz┼éowieka, 17 lat wi─Öziony przez re┼╝ym komunistyczny. Teksty Fatosa Lubonji sta┼éy si─Ö dost─Öpne tak┼╝e dla polskiego czytelnika dzi─Öki t┼éumaczeniom Doroty Horodyskiej. Zbi├│r tekst├│w ukaza┼é si─Ö tak┼╝e w formie ksi─ů┼╝ki - "Albania - wolno┼Ť─ç zagro┼╝ona: wyb├│r publicystyki z lat 1991-2002", wydanej przez Pogranicze w 2005 roku, z przedmow─ů Konstantego Geberta. Podczas pobyt├│w w Polsce Lubonja uczestniczy┼é w dw├│ch projektach, realizowanych przez Wydawnictwo Czarne: Nostalgia - o t─Ösknocie za komunizmem i Znikaj─ůca Europa. W pa┼║dzierniku 2008 roku wzi─ů┼é udzia┼é w IV edycji Festiwalu Opowiadania we Wroc┼éawiu. Zaprezentowa┼é tam opowiadanie "Nieopublikowany wst─Öp". 8 pa┼║dziernika 2009 roku zosta┼é uhonorowany nagrod─ů im. S├ęrgio Vieira de Mello przyznawan─ů za zas┼éugi dla pokojowego wsp├│┼éistnienia i wsp├│┼édzia┼éania spo┼éecze┼ästw, religii i kultur. Uroczysto┼Ť─ç wr─Öczenia nagrody odby┼éa si─Ö w krakowskiej Willi Decjusza (Wikipedia).
W 2007 roku przebywa┼é w Polsce r├│wnie┼╝ Bashkim Shehu (ur. 1955), alba┼äski pisarz i publicysta, bior─ůc udzia┼é w konferencji: Barcelona i Krak├│w: zmieniaj─ůce si─Ö wizje - wizje zmian.
W 2015 roku udzia┼é w Festiwalu Literatury Europy ┼Ürodkowo-Wschodniej Endemity, odbywaj─ůcym si─Ö w Poznaniu wzi─Ö┼éa poetka alba┼äska Luljeta Lleshanaku.

Jedynym w Polsce t┼éumaczem, zajmuj─ůcym si─Ö przek┼éadami z orygina┼éu prozy pisanej w j─Özyku alba┼äskim na j─Özyk polski jest dr Dorota Bogus┼éawa Horodyska, absolwentka rusycystyki na Uniwersytecie Warszawskim. Wcze┼Ťniej w Polsce wydawano utwory pisarzy alba┼äskich, ale przek┼éad├│w dokonywano po┼Ťrednio, z j─Özyka francuskiego lub rosyjskiego. Dzi─Öki jej pracy translatorskiej i staraniom polscy czytelnicy mieli okazj─Ö spotka─ç si─Ö z najwybitniejszymi ┼╝yj─ůcymi pisarzami alba┼äskimi - Ismailem Kadare, Ylljetem Ali├žk─ů, Fatosem Kongoli i Fatosem Lubonj─ů. Przet┼éumaczony przez ni─ů i wydrukowany w wydawanym w Warszawie miesi─Öczniku "Dialog" (11/2004 2004) roku dramat "Buty" Stefana ├çapaliku by┼é pierwszym dramatem alba┼äskim, udost─Öpnionym polskiemu czytelnikowi. Przet┼éumaczy┼éa ksi─ů┼╝ki: Ylljeta Ali├žka "Kompromis. 13 opowiada┼ä alba┼äskich" (2002), Fatosa Lubonja "Albania: wolno┼Ť─ç zagro┼╝ona" (2005), Fatosa Kongoli "Psia sk├│ra" (2007), Luljety Lleshanaku "Dzieci natury" (2011) oraz najlepsze publikacje wybitnego pisarza Ismaila Kadare: "Pa┼éac sn├│w" (2006), "Nast─Öpca" (2008), "┼Ülepy ferman" (2010), "C├│rka Agamemnona" (2011), "Wypadek" (2013) i "Kolacja dla wroga" (2014). Przet┼éumaczy┼éa na j─Özyk polski r├│wnie┼╝ konstytucj─Ö Albanii t─ů sprzed 1998 roku i z tego roku (wydane w 1997 i 1998). Dorota Horodyska jest tak┼╝e autorem wielu artyku┼é├│w, publikowanych m.in. w Krasnogrudzie, Przegl─ůdzie Alba┼äskim i w Gazecie Wyborczej, poruszaj─ůcych problemy ┼Ťrodowiska pisarzy alba┼äskich, kondycj─Ö alba┼äskiej literatury, ale tak┼╝e kwesti─Ö obecno┼Ťci Polak├│w w Albanii. Zosta┼éa uhonorowana Srebrnym Pi├│rem (alb. Pende e Argjendte) - presti┼╝ow─ů nagrod─ů alba┼äskiego ministerstwa kultury, przyznan─ů za najlepszy przek┼éad prozy alba┼äskiej na j─Özyk obcy w 2002 roku, kt├│r─ů otrzyma┼éa za przek┼éad opowiada┼ä Ylljeta Ali├žki. W lipcu 2012 roku otrzyma┼éa doroczn─ů nagrod─Ö czasopisma Literatura na ┼Üwiecie w kategorii przek┼éadu poezji obcoj─Özycznej za tom "Dzieci natury" Luljety Lleshanaku. Od 2017 roku jest prezesk─ů Towarzystwa Polsko-Alba┼äskiego.

Jednocze┼Ťnie ukaza┼éo si─Ö w Polsce szereg ksi─ů┼╝ek i prac naukowych lub popularnonaukowych na tematy alba┼äskie czy polsko-alba┼äskie, jak np.: pierwsza w j─Özyku polskim popularna historia Albanii: "Albania. Kr├│tki zarys dziej├│w" A. Koseckiego (Warszawa 1988), a w szerszym uj─Öciu: J. Hauzi┼äski, J. Le┼Ťny "Historia Albanii" (Wroc┼éaw 1992), G. Kosmala "Alba┼äczycy na Ba┼ékanach w ko┼äcu XX wieku" (Acta Univ. Wratisl. 1995), Tadeusz Czekalski "Zarys dziej├│w chrze┼Ťcija┼ästwa alba┼äskiego w latach 1912-1993" (Krak├│w 1996), Jerzy Hauzi┼äski "Faktor alba┼äski a krucjata warne┼äska" (Baltica Posnaniensia 1997), Emil Orzechowski "Kultura Albanii" (Ksi─Ögarnia Akademicka 1998), Tadeusz Czekalski "Historia Albanii" (Wydawnictwo Trio 2005), Fatos Lubonja "Albania - wolno┼Ť─ç zagro┼╝ona" (wyd. Pogranicze 2005). Susana Fortes "Alba┼äski kochanek" (2005, kt├│rej tematem jest totalitarna rzeczywisto┼Ť─ç Albanii w czasach dyktatury Enwera Hod┼╝y), Ma┼égorzata Rejmer "G┼éosy komunistycznej Albanii. B┼éoto s┼éodsze ni┼╝ mi├│d" (2018): o kraju udr─Öczonym terrorem Envera Hoxhy, komunistycznego dyktatora, dla kt├│rego nawet stalinowska Rosja i maoistyczne Chiny by┼éy zbyt liberalne, Stanis┼éaw Figiel "Szofer upad┼éych kr├│l├│w" (2019): Jesieni─ů 1937 roku Franciszek Wierzbicki, polski in┼╝ynier zatrudniony w przedstawicielstwie koncernu FIAT-a w Bari, zostaje wys┼éany przez pracodawc─Ö do Albanii. W┼éadca tego kraju, kr├│l Zog I, zwany w Europie "operetkowym kr├│lem", zam├│wi┼é u Fiata trzy nowe limuzyny. Wierzbicki ma je dostarczy─ç na dw├│r kr├│lewski, przeszkoli─ç kierowc├│w, zapewni─ç serwis i prawid┼éow─ů eksploatacj─Ö w trudnych warunkach komunikacyjnych tego zap├│┼║nionego cywilizacyjnie pa┼ästwa. Na sprawnej i pomy┼Ťlnej realizacji kontraktu zale┼╝y w┼éoskiemu rz─ůdowi, kt├│ry realizuj─ůc strategi─Ö Duce, stopniowo uzale┼╝nia od siebie gospodarczo i polityczne ma┼éego s─ůsiada zza Adriatyku - beletrystyka, ale jest w niej du┼╝o ciekawego materia┼éu o Albanii w przededniu w┼éoskiej agresji na kraj w 1939 roku. W 2005 roku ukaza┼é si─Ö w ┼üodzi pierwszy polski przewodnik po Albanii - "Albania. Przewodnik turystyczny", pi├│ra W─Ögra Dienesa Tibora, kt├│ry zna j─Özyk polski, ma wielu przyjaci├│┼é Polak├│w i odwiedza Polsk─Ö.

W maju 1993 roku zosta┼éa zawarta umowa mi─Ödzy Rz─ůdem Rzeczypospolitej Polskiej a Rz─ůdem Republiki Albanii o wsp├│┼épracy kulturalnej i naukowej. Je┼Ťli chodzi o stosunki kulturalne to w Tiranie powsta┼éo Towarzystwo Chopinowskie, kt├│re przy polskim wsparciu zorganizowa┼éo dwa Festiwale Chopinowskie (ostatni w kwietniu 2003 r.); do III etapu XIII Mi─Ödzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu w 2006 roku zakwalifikowa┼é si─Ö Alba┼äczyk Jonian-Ilias Kadesha; w po┼éowie lat 90. przebywa┼éa w Albanii polska m┼éodzie┼╝ dziennikarska ze stowarzyszenia POLIS, aby wsp├│┼épracowa─ç z m┼éodzie┼╝─ů alba┼äsk─ů w ramach Fundacji SOROS; m┼éodzie┼╝ polska, kt├│ra w tej chwili pracuje w najpowa┼╝niejszych polskich gazetach i czasopismach "na Albanii" uczy┼éa si─Ö pisa─ç reporta┼╝e, eseje, robi─ç wywiady; w 1996 roku warszawskie czasopismo "POLIS" wyda┼éo specjalny numer w j─Özyku alba┼äskim i w Tiranie zrobi┼éo jego promocj─Ö; w "Gazecie Wyborczej" s─ů publikowane teksty autor├│w alba┼äskich: Fatosa Lubonji, Shkelzana Malici i Bashkima Shehu.

W czerwcu 2022 roku polscy archeolodzy pod kierunkiem prof. Piotra Dyczka odkryli na stanowisku Bushat w Albanii pozosta┼éo┼Ťci du┼╝ego iliryjskiego o┼Ťrodka miejskiego z prze┼éomu III i II wieku p.n.e. Uczeni z O┼Ťrodka Bada┼ä nad Antykiem Europy Po┼éudniowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego nie wykluczaj─ů, ┼╝e to zaginiona Bassania, kt├│r─ů opisywa┼é rzymski historyk Tytus Liwiusz. Z dotychczas przeprowadzonych bada┼ä wynika, ┼╝e miasto zosta┼éo porzucone. Nie znaleziono natomiast ┼╝adnych ┼Ťlad├│w zniszcze┼ä czy po┼╝ar├│w. Budowle przez 2 tysi─ůce lat ulega┼éy erozji, a miejscowo┼Ť─ç s┼éu┼╝y┼éa jako kamienio┼éom. W wielu okolicznych domach wida─ç wbudowane pochodz─ůce z niego bloki.
...
Przez lata komunizmu w┼éadza w Albanii robi┼éa wszystko, by zniszczy─ç u Alba┼äczyk├│w ka┼╝d─ů wiar─Ö. Za praktykowanie swojej religii, na katolik├│w czeka┼éa kara wi─Özienia i srogie represje. Gdy w kraju nast─ůpi┼éy przemiany ustrojowe, okaza┼éo si─Ö, ┼╝e tylko najstarsi mieszka┼äcy kraju s─ů praktykuj─ůcymi katolikami, a ich dzieci i wnuki o swojej religii nie wiedz─ů nic.

Powszechny spis ludno┼Ťci przeprowadzony w ju┼╝ wolnej Albanii w 2011 roku wykaza┼é, ┼╝e 1,587,608 (56.7%) Alba┼äczyk├│w jest muzu┼émanami (sunnici), 280,921 (10.03%) katolikami, 188,992 (6.75%) prawos┼éawnymi, 58,628 (2.09%) bektszatytami, 3,797 (0.14%) protestantami, 153,630 (5.49%) wierz─ůcych, ale nie przynale┼╝nych do jakiegokolwiek wyznania, 69,995 (2.5%) ateistami, a 386,024 (13.79%) os├│b odm├│wi┼éo odpowiedzi na pytanie o wyznanie.
Jeszcze Albania by┼éa w okowach terroru Enwera Hod┼╝y, a ju┼╝ w oddzielonym od reszty Europy drutami kolczastymi kraju pojawili si─Ö potajemnie polscy neokatechumeni, czyli m┼éodzie┼╝owi ┼Ťwieccy misjonarze. By┼éo to w 1983 roku (www.ggn.kuria.gliwice.pl). Natomiast prawie natychmiast po odzyskaniu przez Albani─Ö wolno┼Ťci pod─ů┼╝yli tam polscy duchowni - zakonnicy i zakonnice, aby odbudowa─ç zniszczony prawie ca┼ékowicie Ko┼Ťci├│┼é alba┼äski; pozostali tylko wierni lub osoby wywodz─ůce si─Ö z rodzin katolickich.

Polsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç misyjn─ů w Albanii zapocz─ůtkowali franciszkanie. Jako pierwszy, w czerwcu 1996 roku, do pracy w Ko┼Ťciele alba┼äskim uda┼é si─Ö o. Kosma Budzi┼äski z domu zakonnego w Nysie, jednak d┼éugo tu nie przebywa┼é.

Po upadku komunizmu w Czechos┼éowacji w grudniu 1989 roku nieliczni tamtejsi franciszkanie (minoryci), kt├│rzy przetrwali prze┼Ťladowania, podj─Öli trud pracy zmierzaj─ůcej do odrodzenia ┼╝ycia minoryckiego w tym kraju, zniszczonego przez w┼éadze komunistyczne w 1950 roku. Z dniem 1 stycznia 1993 roku pa┼ästwo czechos┼éowackie przesta┼éo istnie─ç, rozpadaj─ůc si─Ö na dwa niezale┼╝ne politycznie od siebie pa┼ästwa: Republik─Ö Czesk─ů i Republik─Ö S┼éowack─ů. Na pro┼Ťb─Ö s┼éowackich wsp├│┼ébraci, genera┼é Zakonu zleci┼é 2 sierpnia 1993 roku Krakowskiej Prowincji Franciszkan├│w podj─Öcia trudu odbudowania wsp├│lnoty zakonnej na S┼éowacji. Po kilku latach organizacji ┼╝ycia zakonnego i wyt─Ö┼╝onej pracy duszpasterskiej mo┼╝na by┼éo utworzy─ç na S┼éowacji samodzieln─ů jednostk─Ö administracyjn─ů zakonu. Decyzj─ů prowincja┼éa, 1 stycznia 2003 powsta┼éa nowa kustodia na S┼éowacji (Lewocza) pod wezwaniem Niepokalanego Pocz─Öcia NMP. Na kustosza zosta┼é wybrany o. Lucjan Bogucki.

Biskup alba┼äski poprosi┼é kustodi─Ö w Lewoczy (franciszkanie s┼éowaccy i polscy) o przys┼éanie do Albanii franciszkan├│w do pracy misyjnej w tym kraju. W pa┼║dzierniku 2006 roku przyjecha┼é tutaj o. Lucjan Bogucki, kt├│ry by┼é wtedy kustoszem razem z o. Adamem Baranem, wikariuszem i o. Tadeuszem ┼Üwi─ůtkowskim z Kurii Generalnej. Przybyli, aby dowiedzie─ç si─Ö czego┼Ť o tej misji i zobaczy─ç, jak mia┼éaby wygl─ůda─ç ta praca. W tym samym roku, w grudniu przyjechali tu o. Ireneusz Mikosem i o. Jaros┼éaw Car, aby zobaczy─ç jak to ┼╝ycie wygl─ůda z bliska. Mieli wyrobi─ç sobie jak─ů┼Ť opini─Ö, zobaczy─ç codzienne ┼╝ycie Alba┼äczyk├│w i pozna─ç podstawowe potrzeby tutejszego Ko┼Ťcio┼éa. Po zdaniu sprawozdania z tej misji, w 2007 roku wyjecha┼é na rok na misje do Albanii o. Jaros┼éaw Car. W sierpniu 2008 roku przyjecha┼é o. Marek Redlich i udali si─Ö do miasta Fier, gdzie obecnie franciszkanie prowadz─ů misj─Ö. Biskup mianowa┼é o. Marka proboszczem tutejszej parafii. O. Jaros┼éaw zadomowi┼é na plac├│wce si─Ö we Fier na dobre (franciszkanie.pl 13.1.2015). P├│┼║niej do Albanii przyjecha┼éo dw├│ch nowych franciszkan├│w polskich: o. Leonard Deja zosta┼é skierowany do pracy w Szkodrze, a o. W┼éodzimierz Mamala w Lacu-Kurbinie. Podczas kapitu┼éy prowincjonalnej (wrzesie┼ä 2006) o. Leonard Deja zosta┼é wybrany wikariuszem franciszka┼äskiej prowincji Zwiastowania NMP w Albanii.
Mo┼╝na tu wspomnie─ç, ┼╝e kiedy podczas kryzysu kosowskiego (krwawa rozprawa Serb├│w z Alba┼äczykami, zamieszkuj─ůcymi krain─Ö Kosowo) pod koniec sierpnia 1999 roku do Kosowa wyjechali dyrektorzy gliwickiej i opolskiej Caritas - ks. Rudolf Badura i ks. Arnold Drechsler z pomoc─ů humanitarn─ů dla kosowskich Alba┼äczyk├│w, tylko dzi─Öki pomocy o. Leonarda Deji, pracuj─ůcego w├│wczas w alba┼äskim mie┼Ťcie Lezha, obaj ksi─Ö┼╝a trafili do parafii ┼Ťw. Antoniego w Djakovie, kosowskiej miejscowo┼Ťci blisko granicy z Albani─ů.

W 1997 roku wyjecha┼é do pracy w Albanii salwatorianin polski, ks. Dariusz Nowak. Do jego pierwszego spotkania z Albani─ů dosz┼éo w 1996 roku. Postanowi┼é podj─ů─ç si─Ö pracy duszpasterskiej w tym kraju. Po powrocie do Polski zacz─ů┼é uczy─ç si─Ö nie┼éatwego j─Özyka alba┼äskiego oraz zorganizowa┼é przyjazd do Polski Artana Seli, m┼éodzie┼äca z parafii Bilaj, by przez rok by┼é jego prywatnym nauczycielem. Artan po roku sam zdecydowa┼é si─Ö zosta─ç salwatorianinem; dzi┼Ť jest proboszczem jednej z dw├│ch salwatoria┼äskich parafii na p├│┼énocy kraju, w miejscowo┼Ťci Jubic├ź, ko┼éo Kopliku. Po powrocie do Albanii ks. Nowak zamieszka┼é w Bilaj (archidiecezja Durres-Tirana), gdzie zosta┼é wybudowany pierwszy po upadku komunizmu w Albanii ko┼Ťci├│┼é katolicki pod wezwaniem M─Öcze┼ästwa ┼Ťwi─Ötego Jana Chrzciciela. P├│┼║niej do┼é─ůczyli do niego kolejni wsp├│┼ébracia. Z czasem otwarto tak┼╝e drug─ů plac├│wk─Ö, na p├│┼énocy kraju - w Jubic├ź/ Koplik. Po dzi┼Ť dzie┼ä prac─Ö w Albanii podj─Ö┼éo ┼é─ůcznie 10 salwatorian├│w. Na chwil─Ö obecn─ů czterech z nich (jeden Alba┼äczyk i trzech Polak├│w) pe┼éni pos┼éug─Ö w dw├│ch wspomnianych parafiach: w Bilaj (ks. Wojciech Porada i br. Jakub Rychlewski) i Jubic├ź (ks. Artan Seli i ks. Dawid Rogala). W 1994 roku w Bilaj zamieszka┼éy w┼éoskie siostry salwatorianki, prowadz─ůc m.in. ambulatorium medyczne. W 1998 roku, do┼é─ůczy┼éa do nich s. Anna Rosak z prowincji polskiej. Formacja kandydatek alba┼äskich do Zgromadzenia Salwatorianek w chwili obecnej oparta jest cz─Ö┼Ťciowo na "Programie formacyjnym Polskiej Prowincji SDS", z uwzgl─Ödnieniem inkulturacji. Ks. Nowak sta┼é─ů pos┼éug─ů duszpastersk─ů obejmuje wiernych w Bilaj i w okolicznych miejscowo┼Ťciach. Jesieni─ů 1998 roku zosta┼éa rozpocz─Öta w Bilaj budowa Centrum Pomocy Humanitarnej, obejmuj─ůca pomieszczenia na ambulatorium medyczne, przedszkole dla dzieci, pokoje dla si├│str i ksi─Ö┼╝y. Budow─Ö w du┼╝ej mierze finansowa┼éa "Caritas Polska", przy wsp├│┼éudziale polskiego MSZ-u. Pracuj─ů w nim polscy ksi─Ö┼╝a salwatorianie. Centrum jest otwarte dla wszystkich. Znajduje si─Ö w nim ambulatorium i przedszkole. Jednym z owoc├│w pos┼éugi w Albanii by┼é jeden kleryk alba┼äski w Wy┼╝szym Seminarium Duchownym Salwatorian├│w w Bagnie ko┼éo Obornik ┼Ül─ůskich ("Wiadomo┼Ťci z Polskiej Prowincji Salwatorian├│w" nr 5). Podczas napadu na ko┼Ťci├│┼é katolicki w Bilaj 20 maja 2002 roku powa┼╝nie rannych zosta┼éo dw├│ch polskich ksi─Ö┼╝y. Jeden z ksi─Ö┼╝y, kilka razy pchni─Öty no┼╝em, w ci─Ö┼╝kim stanie zosta┼é przewieziony do szpitala w stolicy kraju Tiranie. Obra┼╝enia drugiego z duchownych s─ů l┼╝ejsze. By┼é to odosobniony wypadek, gdy┼╝ Alba┼äczycy s─ů znani z tolerancji. Z okazji dwudziestolecia pos┼éugi misyjnej polskich salwatorian├│w w Albanii, w kwietniu 2017 roku wizytacji kanonicznej ich parafii dokona┼é prowincja┼é salwatorian├│w polskich ks. Piotr Filas SDS razem z ksi─Ö┼╝mi Miros┼éawem Stankiem SDS i Tomaszem G├│rnym SDS. Wizytacj─Ö prze┼éo┼╝ony prowincjalny rozpocz─ů┼é spotkaniem z ordynariuszem diecezji Tirana-Durres, ks. abpem Georgem Frendo OP, kt├│ry pochwali┼é prac─Ö polskich misjonarzy (Salwatoria┼äski Referat Misji Zagranicznych).
Po wielu latach pracy misyjnej w Albanii - w stolicy kraju Tiranie, kt├│r─ů rozpocz─ů┼é w tym kraju w lipcu 2001 roku, salezjanin, ks. Marek Gryn wr├│ci┼é do kraju; by┼é m.in. dyrektorem domu i dzie┼éa salezja┼äskiego w Tiranie. 9 sierpnia 2020 roku zosta┼é proboszczem parafii pw. Matki Bo┼╝ej Mi┼éosierdzia w Suwa┼ékach.
W 2019 roku pierwszy polski sercanin obj─ů┼é parafi─Ö w Bori├ž (opr├│cz ko┼Ťcio┼éa parafialnego 6 kaplic w terenie).

W Ko┼Ťciele alba┼äskim w latach 2005-06 pracowa┼éy w parafii Bilaj i okolicy (m.in. Jubica i Koplik) "siostry"/wolontariuszki Agnieszka ─ćwiek i Jagoda Krawczyk z Mi─Ödzynarodowego Wolontariatu Don Bosco (nie jest to instytut zakonny, ale co┼Ť ko┼éo tego), kt├│ry powsta┼é w Warszawie w 2002 roku i jest zwi─ůzany z zakonem salezjan├│w. Jedn─ů z pierwszych grup, kt├│re w 2010 roku przyjecha┼éy do Bilaj, przyby┼éa z Mi─Ödzynarodowego Wolontariatu Don Bosco. M┼éodzi Polacy przeprowadzili zaj─Öcia edukacyjne dla dzieci z Bilaj, Murqiny, Malku├ža; pracowali tak┼╝e z cyga┼äskimi dzie─çmi w Tiranie. Z kolei grupa reprezentuj─ůca Fundacj─Ö Misyjn─ů Salvatti.pl uczy┼éa dzieci z Bilaj podstaw fotografii, ruchu scenicznego oraz przybli┼╝a┼éa tajniki astronomii. Przedstawiciele Wolontariatu Salwatoria┼äskiego zadbali o porz─ůdek i estetyk─Ö plac├│wki misyjnej, a tak┼╝e zaanga┼╝owali si─Ö w prace porz─ůdkowe wok├│┼é domu w Bilaj. Wraz z wolontariuszkami z grupy misyjnej z Centrum Wolontariatu w Lublinie zorganizowali zabawy edukacyjne dla dzieci i m┼éodzie┼╝y w Bubq, Malku├ž Koder. W ramach tego samego wolontariatu pracowa┼éy tu p├│┼║niej tak┼╝e Agnieszka Milczarczyk, Magdalena Smole┼ä i Marta Charytoniuk.

Misjonarzy polskich w Albanii wspieraj─ů r├│wnie┼╝ polscy cz┼éonkowie m┼éodzie┼╝owego Mi─Ödzynarodowego Wolontariatu Kanosja┼äskiego (MWK albo Volontariato Inernazionale Canossiano VOICA). Np. latem 2001 roku na wakacyjny misyjny wyjazd do Albanii udali si─Ö: s. Gabriela de Riva, ks. Piotr Abram (od 2001 roku pracuje na Ukrainie), Iwona Brach (studentka teologii) i Ania Merchut (ekspedientka). Przygotowania do wyjazdu nie by┼éy ┼éatwe: szukanie sponsor├│w, szczepienia, zbi├│rka potrzebnych do zabaw z dzie─çmi rekwizyt├│w, nauka j─Özyka alba┼äskiego, modlitwa etc. ("Historia VOICA Polska"). O pracy w┼Ťr├│d dzieci alba┼äskich kilku innych polskich ┼Ťwieckich misjonarek-wolontariuszek pisa┼é ostatnio "Go┼Ť─ç Niedzielny" ("Dziewczyny jad─ů na misj─Ö" 21.10.2005). Dziewcz─Öta mia┼éy pog┼é─Öbia─ç wiar─Ö u m┼éodych Alba┼äczyk├│w. W kilku ko┼Ťcio┼éach uczy┼éy ┼Ťpiewu, bowiem Alba┼äczycy nie s─ů przyzwyczajeni do ┼Ťpiewania w ko┼Ťciele. Dzi─Öki Polkom zacz─Öli ch─Ötnie ┼Ťpiewa─ç przet┼éumaczon─ů na alba┼äski "Bark─Ö", tak bardzo lubian─ů przez papie┼╝a Jana Paw┼éa II. A tak┼╝e po polsku: "Taki du┼╝y, taki ma┼éy". Polki rozdawa┼éy kartki z tekstami pie┼Ťni i modlitw, nawet z tekstem "Ojcze nasz" - "┼╗eby dzieci nie wstydzi┼éy si─Ö g┼éo┼Ťno modli─ç, te┼╝ g┼éo┼Ťno m├│wi┼éy z nimi wyznanie wiary po alba┼äsku". Podczas pobytu na terenie kilku parafii dziewcz─Öta spotka┼éy tylko jednego ksi─Ödza, b─Öd─ůcego rodowitym Alba┼äczykiem, kt├│ry zreszt─ů sko┼äczy┼é seminarium duchowne w Polsce.

W po┼éowie pa┼║dziernika 2017 roku Centrum Arrupe zorganizowa┼éo szkolenie dla ponad 30 dyrektor├│w szk├│┼é katolickich w mie┼Ťcie portowym Durres. Tematem by┼éa umiej─Ötno┼Ť─ç pozyskiwania darczy┼äc├│w oraz ochrona dziecka przed nadu┼╝yciami seksualnymi ze strony opiekun├│w i nauczycieli. Zaj─Öcia prowadzili: pani dr. Zamira Dema Muca oraz dw├│ch polskich jezuit├│w: o. Adam ┼╗ak SJ oraz o. Wojciech ┼╗mudzi┼äski SJ.

Po upadku rz─ůd├│w komunistycznych w Albanii "polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II przywr├│ci┼é w 1992 roku alba┼äsk─ů hierarchi─Ö katolick─ů, mianuj─ůc arcybiskup├│w dla archidiecezji Szkoder-Pult i Tirana-Durres oraz biskup├│w dla diecezji Lezha, Rresheni i Sape oraz administratora apostolskiego dla katolik├│w obrz─ůdku bizyntyjskiego i osobi┼Ťcie konsekrowa┼é czterech biskup├│w w czasie swej historycznej wizyty w Albanii 25 kwietnia 1993 roku.

Papie┼╝ Jan Pawe┼é II, w ramach obchod├│w 25-lecia swojego pontyfikatu 19 pa┼║dziernika 2003 roku, beatyfikowa┼é pierwsz─ů Albank─Ö - Matk─Ö Teres─Ö (w┼éa┼Ťciwie Agnes Gonxha Bojaxhiu 1910-1997). Anges, maj─ůc 18 lat, wst─ůpi┼éa do irlandzkiego zgromadzenia loretanek i wyjecha┼éa do Indii. Widz─ůc wielk─ů bied─ů w Kalkucie, w 1948 roku wyst─ůpi┼éa ze zgromadzenia i dwa lata p├│┼║niej, za zgod─ů w┼éadz ko┼Ťcielnych, za┼éo┼╝y┼éa nowy instytut zakonny - Zgromadzenie Misjonarek Mi┼éo┼Ťci, kt├│re za cel swojej dzia┼éalno┼Ťci postawi┼éo sobie pomaga─ç biednym i umieraj─ůcym bezdomnym ludziom w Kalkucie. Zgromadzenie szybko si─Ö rozwija┼éo i Matka Teresa zak┼éada┼éa jego nowe plac├│wki nie tylko w Indii, ale tak┼╝e w innych pa┼ästwach. W chwili Jej ┼Ťmierci (5 wrze┼Ťnia 1997 r.) Zgromadzenie Misjonarek Mi┼éo┼Ťci mia┼éo ponad 560 dom├│w w 130 krajach i prawie 5 tys. si├│str; ga┼é─ů┼║ m─Öska zgromadzenia liczy┼éa ok. 500 cz┼éonk├│w w 20 krajach. Matka Teresa sama pomaga┼éa na r├│┼╝ne sposoby najubo┼╝szym i najbardziej potrzebuj─ůcym, a jej ofiarna i pe┼éna mi┼éosierdzia praca sta┼éa si─Ö znana na ca┼éym ┼Ťwiecie. Otrzyma┼éa wiele nagr├│d i odznacze┼ä mi─Ödzynarodowych, m.in. Pokojow─ů Nagrod─Ö Nobla w 1979 roku.

Polacy i "polski" papie┼╝ maj─ů wi─Öc udzia┼é w odbudowie struktur Ko┼Ťcio┼éa w Albanii i wiary w┼Ťr├│d katolik├│w alba┼äskich.
25 kwietnia 1993 roku papie┼╝ Jan Pawe┼é II odby┼é pielgrzymk─Ö do Albanii. Odwiedzi┼é katolik├│w w Tiranie i Szkodrze. Wizyt─Ö papie┼╝a w tym drugim mie┼Ťcie upami─Ötnia dzi┼Ť jego popiersie w miejscowej katedrze, kt├│ra w okresie komunistycznym by┼éa zamieniona na hal─Ö sportow─ů.
W historii stosunk├│w polsko-alba┼äskich, a szczeg├│lnie na gruncie religijnym, spotykamy dwie wielkie postacie: syna narodu polskiego, papie┼╝a Jana Paw┼éa II i najbardziej znan─ů na ┼Ťwiecie c├│rk─ů narodu alba┼äskiego, b┼é. Matk─Ö Teres─Ö. O roli papie┼╝a Jana Paw┼éa II w ┼╝yciu alba┼äskiego Ko┼Ťcio┼éa katolickiego ju┼╝ pisa┼éem. Pozostaj─ů do om├│wienia powi─ůzania b┼é. Matki Teresy z polskim Ko┼Ťcio┼éem, z Polakami i z Janem Paw┼éem II. Tych dwoje wspania┼éych ludzi darzy┼éo si─Ö podziwem i serdeczn─ů przyja┼║ni─ů. Wiele razy si─Ö spotykali, wsp├│┼épracowali i wspomagali w pracy apostolskiej Ko┼Ťcio┼éa.

Do Polski Matka Teresa przyjecha┼éa po raz pierwszy latem 1983 roku. Przebywa┼éa w naszym kraju od 2 do 5 sierpnia. Spotka┼éa si─Ö wtedy z Prymasem Polski kard. J├│zefem Glempem. Odwiedzi┼éa Zak┼éad dla Ociemnia┼éych w Laskach, gdzie powiedzia┼éa: "Zr├│bmy wszyscy jedno postanowienie, ┼╝e nikt w Polsce nie b─Ödzie umiera┼é z g┼éodu mi┼éo┼Ťci, ┼╝e nikt nie b─Ödzie si─Ö czu┼é samotny, niepotrzebny, ┼╝e nie b─Ödzie zabijania nienarodzonych dzieci. Je┼╝eli Wy nie chcecie, ja wszystkich wezm─Ö. To jest pi─Ökny kraj, musimy sprawi─ç, ┼╝eby by┼é szcz─Ö┼Ťliwy, pe┼éen mi┼éo┼Ťci i pokoju, ┼Ťwi─Öty". Modli┼éa si─Ö na Jasnej G├│rze, rozmawia┼éa z genera┼éem Paulin├│w - o. J├│zefem P┼éatkiem. W ksi─Ödze pami─ůtkowej napisa┼éa: "Maryjo, Matko Jezusa, b─ůd┼║ Matk─ů dla ka┼╝dego z nas, pom├│┼╝ nam by─ç jedynie wszystkim dla Jezusa i ┼Ťwi─Ötymi jak Jezus. Niech B├│g Wam b┼éogos┼éawi. Matka Teresa". U Si├│str Mi┼éosierdzia na Wroniej w Warszawie powiedzia┼éa: "Kalkuta jest tu".
Drugi raz przyjecha┼éa do Polski 3 listopada 1983 roku wraz z czterema siostrami (2 Hinduski, Niemka i Angielka), by otworzy─ç dom swego zgromadzenia w Zaborowie pod Warszaw─ů. Matka Teresa przyje┼╝d┼╝a┼éa jeszcze kilka razy do Polski, przyjmuj─ůc ┼Ťluby zakonne swoich si├│str. 27 maja 1993 roku w domu Si├│str Bo┼╝ej Mi┼éo┼Ťci przy ul. Grochowskiej w Warszawie jako "osoba realizuj─ůca w spos├│b tak pi─Ökny, prosty i pe┼ény podstawowe idea┼éy chrze┼Ťcija┼ästwa, najszerzej i najg┼é─Öbiej rozumianego humanizmu" (s┼éowa ├│wczesnego rektora UJ - prof. Andrzeja Pelczara) odebra┼éa przyznany jej przez Uniwersytet Jagiello┼äski doktorat honoris causa. W odpowiedzi na to zaszczytne wyr├│┼╝nienie Matka Teresa powiedzia┼éa: "Kto stara si─Ö poj─ů─ç problem n─Ödzy rozumem - nic nie pojmuje. Nie przez lektur─Ö ani wycieczk─Ö do slums├│w (...) zdo┼éamy zrozumie─ç, czym jest n─Ödza, lub odkry─ç, co w niej jest dobre, a co z┼ée. ┼╗eby to poj─ů─ç, musimy sami zanurzy─ç si─Ö w n─Ödzy, ┼╝y─ç z ni─ů i dzieli─ç si─Ö z innymi". Dwa lata p├│┼║niej, w maju 1995 roku, po raz ostatni odwiedzi┼éa swoje siostry w Polsce i nasz─ů Ojczyzn─Ö. W zwi─ůzku z propozycjami zmian ustawodawstwa polskiego w sprawie aborcji 24 wrze┼Ťnia 1996 roku ze szpitala w Kalkucie skierowa┼éa sw├│j list do narodu polskiego, aby sta┼é wytrwale w obronie ┼╝ycia pocz─Ötego. Siostry Misjonarki Mi┼éo┼Ťci zlikwidowa┼éy sw├│j pierwszy dom w Falenicy. W ci─ůgu dwudziestu lat pobytu w Polsce za┼éo┼╝y┼éy i prowadz─ů plac├│wki w Warszawie, Katowicach, Szczecinie i ┼üodzi. W domu formacyjnym w Zaborowie k. B┼éonia jest ich obecnie 40 (Maria Wrzeszcz "Z Matk─ů Teres─ů w samolocie" Niedziela Og├│lnopolska 42/2003).
W zbiorze swoich pami─ůtek mam m.in. osobi┼Ťcie napisan─ů i podpisan─ů kartk─Ö od Matki Teresy, wys┼éan─ů do mnie w 18 lutego 1980 roku, z podzi─Ökowaniem za ofiar─Ö pieni─Ö┼╝n─ů, jak─ů z┼éo┼╝y┼éem na rzecz Jej zgromadzenia. Dzisiaj jest to relikwia.
...
Znana polska dziennikarka i t┼éumaczka literatury alba┼äskiej, Dorota Horodyska, w wywiadzie dla alba┼äskiego czasopisma "Fjala" (S┼éowo, 29/30 listopada 2003, Tirana) powiedzia┼éa: "Przyjecha┼éam po raz pierwszy do Tirany w 1993 roku ca┼ékiem przypadkiem, na tydzie┼ä. Mia┼éam wtedy okazj─Ö i przyjemno┼Ť─ç pozna─ç elit─Ö alba┼äskich literat├│w... potem zacz─Ö┼éam przyje┼╝d┼╝a─ç co roku do Albanii... Obecnie, po dziesi─Öciu latach, Albania jest mi bliska, jest cz─Ö┼Ťci─ů mojego ┼╝ycia. Mam tu przyjaci├│┼é, miejsca, do kt├│rych wracam, wspomnienia dobre i z┼ée. Albania - to moja praca i pasja, m├│j niepok├│j i troska, moja rado┼Ť─ç i satysfakcja".

Czy i inni Polacy zagl─ůdaj─ů do Albanii, maj─ůc dzi┼Ť mo┼╝no┼Ť─ç podr├│┼╝owania do przepi─Öknych W┼éoch, Francji, Hiszpanii, Szwajcarii, Austrii czy Grecji?

Na stronie internetowej "eduskrypt.pl" czytamy: "Albania jest krajem, kt├│ry ma wspania┼ée warunki turystyczne: g├│ry, jeziora, morze, pla┼╝e, antyczne miasta. Na ka┼╝dym kroku spotykamy wyj─ůtkowo przyjaznych ludzi. A jednak tylko nieliczni Polacy wybieraj─ů si─Ö w podr├│┼╝ do tego ciekawego i niezwykle pi─Öknego kraju". Astrit Beqiraj, znany dziennikarz Radia Tirana, t┼éumacz literatury polskiej na j─Özyk alba┼äski mi─Ödzy innymi takich pisarzy jak Ryszard Kapu┼Ťci┼äski i Andrzej Stasiuk, na swojej stronie internetowej, napisanej po polsku i zatytu┼éowanej "Zapraszamy do Albanii" (na kt├│rej informuje obszernie Polak├│w w swym kraju), ubolewa, ┼╝e pomimo tylu atrakcji turystycznych "do Albanii wci─ů┼╝ przyje┼╝d┼╝a ma┼éo turyst├│w z zagranicy". T┼éumaczy ten fakt tym, ┼╝e: "Panuje, bowiem opinia, ┼╝e kraj jest niebezpieczny", z czym osobi┼Ťcie si─Ö nie zgadza, dodaj─ůc, ┼╝e: "Alba┼äczycy z natury s─ů przyja┼║ni i niezwykle go┼Ťcinni". Dodam tu, ┼╝e Beqiraj pisze, ┼╝e: "Polacy s─ů mile widziani w Albanii i przede wszystkim kojarzeni s─ů z papie┼╝em Janem Paw┼éem II, "Solidarno┼Ťci─ů" i pi┼ék─ů no┼╝n─ů".
Jednak w ostatnich latach na urlop do Albanii wybiera si─Ö coraz wi─Öcej turyst├│w polskich. Niekt├│rzy z nich opisali swoje w─Ödr├│wki w gazetach lub Internecie. Np. pisarz Andrzej Stasiuk, kt├│ry podr├│┼╝owa┼é po Albanii w 2002 roku, na ┼éamach krakowskiego "Tygodnika Powszechnego" napisa┼é: "Wszyscy powinni tam pojecha─ç, poniewa┼╝ Albania jest pod┼Ťwiadomo┼Ťci─ů kontynentu. To jest ciemna studnia, w g┼é─ůb kt├│rej powinni zerkn─ů─ç ci, kt├│rym si─Ö wydaje, ┼╝e bieg rzeczy zosta┼é ustalony raz na zawsze" ("Shqiperia. Podr├│┼╝ po Albanii" 5.1.2003). Wojciech D─ůbrowski, kt├│ry by┼é w Albanii w 2003 roku, w 11 dni zwiedzi┼é Tiran─Ö, zamek w Kruji, Durres, Fier, Vlor─Ö, Sarand─Ö, Butrint, Gijrokastr─Ö, Patos, Berat, Lushnj─Ö, Rrogozi, Elsaban, Lin i le┼╝─ůcy nad Jeziorem Ohrydzkim Podgradec. To co widzia┼é bardzo mu si─Ö podoba┼éo. R├│wnie┼╝ w 2003 roku odwiedzi┼éa Albani─Ö Agnieszka Parcheniak i tak pisze: "W terminie 21.IV - 3.V.2003 odby┼éam swoj─ů podr├│┼╝ do Albanii. Prze┼╝ycie wielkie, wspomnienia cudowne, obrazki w g┼éowie pe┼éne kolor├│w. Niezapomniane do┼Ťwiadczenie, kt├│re na sta┼ée wry┼éo si─Ö do mej pami─Öci". W tym┼╝e samym roku na stonie internetowej "onet.pl podr├│┼╝e" ukaza┼é si─Ö reporta┼╝ Grzegorza Fajgi z jego podr├│┼╝y do Albanii zatytu┼éowany "Nie taki diabe┼é straszny...". W dyskusji po tym reporta┼╝u na "Forum Podr├│┼╝nika" zabra┼éo g┼éos do tej pory a┼╝ 87 os├│b. Czytamy tam wiele pochlebnych s┼é├│w o Albanii i jej pi─Öknie. Kto┼Ť podpisany "Genek" odby┼é w Albanii podr├│┼╝ po┼Ťlubn─ů.

Obszerne i ciekawe s─ů refleksje o Albanii i Alba┼äczykach niejakiej "ani", zatytu┼éowane "Ludzie na mojej drodze czyli dziennik bu┼égarsko-alba┼äski 20 lipca-11 sierpnia 2004". W dzienniczku pod dat─ů 25 lipca pisze m.in.: "W drodze do Sarandy nie mog┼éam uwierzy─ç w pi─Ökno tego kraju. To jest bajka! Mija┼éam niebieskie ┼║r├│d┼éa, g├│ry, bajecznych ludzi, pomara┼äczowe morze, owce, kozy, os┼éy, borowikowe bunkry, maskotki zawieszone na domach, stosy ┼Ťmieci na poboczach, po prostu jestem w raju! Po po┼éudniu k─ůpa┼éam si─Ö w Morzu Jo┼äskim, by┼éo takie niesamowite nasycone ┼Ťwiat┼éo, widok na g├│ry i greckie Korfu, a teraz przede mn─ů fale, a nade mn─ů gwiazdy. Albania jest nieprawdopodobna!!!" Natomiast pod dat─ů 3 sierpnia czytamy: "M├│j ostatni poranek w Tiranie by┼é tak samo zaskakuj─ůcy jak pierwszy dzie┼ä tutaj. Sz┼éam sobie ulic─ů wolno i leniwie, a┼╝ tu nagle widz─Ö jak szybko drepcze starszy dziadek z (polskim dziennikiem) "Rzeczpospolit─ů" pod pach─ů. Co┼Ť mi tu nie gra┼éo, cofn─Ö┼éam si─Ö wi─Öc i pytam po polsku: "przepraszam, pan czyta Rzep─Ö"- Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e studiowa┼é w Polsce astronomi─Ö, a teraz t┼éumaczy teksty astronomiczne z polskiego na alba┼äski. Poszli┼Ťmy na kaw─Ö..." (aniarompca.webpark.pl). W witrynie "M├│j ┼Ťwiat. Moje podr├│┼╝e" (13.8.2019) Maja Kubiak pisze:
"W Albanii by┼éam ju┼╝ 4 razy. Gdy my┼Ťl─Ö o tym kraju przychodz─ů mi do g┼éowy obrazy pi─Öknej przody, ┼╝yczliwych ludzi, niesamowitych miejsc. I szcz─Ö┼Ťcie- naiwne szcz─Ö┼Ťcie, kt├│re czuje w sercu na my┼Ťl o Albanii".
W 2005 roku grupa kajakarzy polskich (7 os├│b) wraz z kajakarzami w─Ögierskimi i belgijskimi zorganizowali wypraw─Ö kajakow─ů do Albanii w dniach 28 kwietnia - 3 maja 2005 roku, dokonuj─ůc sp┼éyw├│w na rzekach: Szala, Kir, Ossum i Devoll (kajak.org.pl). W 2006 roku, w ramach wycieczki dooko┼éa ┼Ťwiata, drogi Albanii przemierzali podr├│┼╝nicy motocyklowi - Wojtek Ilkiewicz oraz Ma┼égosia Rzadkosz (wimdookolaswiata.pl/podroznicy).
Turystyk─Ö do Albanii promuje Albania.com.pl.
...
Stowarzyszenie "Wsp├│lnota Polska" szacowa┼éo w 2001 roku liczb─Ö Polak├│w w Albanii na 10-100 os├│b. Natomiast wed┼éug Polonia w ┼Ťwiecie.pl. Polonia w Albanii jest nieliczna i s┼éabo zorganizowana, obecnie liczy ok. 50 os├│b. Na forum "onet.pl podr├│┼╝e" po reporta┼╝u o Albanii (2003 r.) zabra┼éy g┼éos dwie Polki: jedna mieszka w alba┼äskim miasteczku Berat, a druga w Tiranie; obie ┼╝yj─ů w zwi─ůzkach z Alba┼äczykami. W blogu "Rozmowy do kawy" (2.12.2018) zamieszczona jest rozmowa trzeciej Polki ? Roksany, mieszkaj─ůcej w Albanii od 2009 roku, w kt├│rej czytamy m.in.: "Mieszkasz w kraju Or┼é├│w od 9 lat. Co spowodowa┼éo, ┼╝e postanowi┼éa┼Ť osiedli─ç si─Ö w tym kraju? - Mi┼éo┼Ť─ç! (┼Ťmiech) Serce nie s┼éuga. Pozna┼éam mojego m─Ö┼╝a podczas studi├│w we W┼éoszech. On sko┼äczy┼é studia rok wcze┼Ťniej ode mnie, wi─Öc stwierdzili┼Ťmy, ┼╝e spr├│bujemy u┼éo┼╝y─ç sobie ┼╝ycie w Albanii. - Tw├│j m─ů┼╝ jest Alba┼äczykiem. Zastanawiam si─Ö, kt├│ra z rodzin mia┼éa wi─Ökszy problem z akceptacj─ů waszego zwi─ůzku. - Oczywi┼Ťcie moja? Mo┼╝e nie tyle z akceptacj─ů, co z typowym polskim strachem, o to jakie jest ┼╝ycie w Albanii i jak niebezpieczny jest ten muzu┼éma┼äski kraj. (┼Ťmiech) Jak tylko poznali m─Ö┼╝a, to od razu si─Ö do niego przekonali. Po pierwszych wakacjach w Kraju Or┼é├│w zakochali si─Ö w Albanii na zab├│j. Obecnie co roku sp─Ödzaj─ů tu letni urlop".

Polacy mieszkaj─ůcy w Albanii nie s─ů zrzeszeni wok├│┼é ┼╝adnych stowarzysze┼ä, nie powsta┼éa te┼╝ ┼╝adna szko┼éa ucz─ůca j─Özyka polskiego. W Internecie s─ů strony: Polacy w Albanii - www.facebook.com/pages/category/Personal-Blog/Polacy-w-Albanii, Familia w Albanii - www.familiawalbanii.pl, Albania po polsku - albaniapopolsku.pl/styl-zycia/pozytywne-strony-zycia-albanii. Od ponad 20 lat dzia┼éa w Tiranie Towarzystwo Alba┼äsko-Polskie, kt├│rego cz┼éonkami s─ů Polacy i Alba┼äczycy, a patronat nad nim sprawuje Ambasada Polska w Tiranie.

Mo┼╝na przypuszcza─ç, ┼╝e z roku na rok coraz wi─Öksze b─Öd─ů r├│┼╝nego rodzaju kontakty Polski i Polak├│w z Albani─ů i Alba┼äczykami. Coraz wi─Öcej polskich turyst├│w odwiedza Albani─Ö. W─ůtpliwe jest jednak, aby w Albanii osiedli┼éa si─Ö wi─Öksza liczba Polak├│w. Ale jacy┼Ť zawsze na pewno tu b─Öd─ů.
Tak wi─Öc dalszy ci─ůg dziej├│w polsko-alba┼äskich jest zapewniony.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

11 Sierpnia 1892 roku
Urodził się Władysław Anders polski generał i polityk. Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w latach 1944-45 (zm. 1970)


11 Sierpnia 1920 roku
Rada Obrony Państwa ustanowiła Krzyż Walecznych - polskie odznaczenie wojskowe.


Zobacz wi─Öcej