Czwartek 11 Sierpnia 2022r. - 223 dz. roku,  Imieniny: Luizy, W┼éodzmierza

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 25.06.22 - 17:25     Czytano: [585]

Polacy we Francji: w Pary┼╝u


Francja jest du┼╝ym pa┼ästwem w Zachodniej Europie (obszar 643 801 km2 i 67 522 000 ludno┼Ťci), stol. Pary┼╝. Bogata jest historia stosunk├│w polsko-francuskich i Polak├│w we Francji. Liczba Polak├│w i os├│b polskiego pochodzenia w 1978: 1 mln os├│b.

Bliskie kontakty mi─Ödzy Polsk─ů a Francj─ů rozwin─Ö┼éy si─Ö ju┼╝ w okresie Odrodzenia (XVI w.). Silne wp┼éywy polityczne Francji na Polsk─Ö m.in. doprowadzi┼éy w 1573 do wyboru na kr├│la Polski ksi─Öcia francuskiego Henryka dAnjou z linii Walezjuszy, kt├│ry jednak wkr├│tce powr├│ci┼é do Francji, by obj─ů─ç tron francuski. Kontakty polsko-francuskie znalaz┼éy wyraz m.in. w ma┼é┼╝e┼ästwie c├│rki kr├│la polskiego, Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego, Marii, z kr├│lem Ludwikiem XV. R├│wnolegle Francja - od wiek├│w centrum kulturalne Europy zachodniej - oddzia┼éywa┼éa silnie na rozw├│j polskiej my┼Ťli spo┼éecznej, literatury, sztuk pi─Öknych itd. W okresie rozbior├│w i powsta┼ä narodowych stanowi┼éa Francja go┼Ťcinn─ů przysta┼ä dla polskich uchod┼║c├│w. - Po upadku w Polsce Powstania Listopadowego 1830-31 do Francji przyby┼éo 6000 jego uczestnik├│w i emigrant├│w cywilnych. Rz─ůd francuski wi─Ökszo┼Ť─ç z nich rozlokowa┼é w specjalnie utworzonych zak┼éadach (depots) - obozach dla wojskowych w Awinionie, Besancon, Bourges i Bergerac, kt├│re podlega┼éy Ministerstwu Wojny i dla cywili w Chateauroux, kt├│ry podlega┼é Ministerstwu Spraw Wewn─Ötrznych: istnia┼éy w latach 1831-33. Po wyj┼Ťciu z oboz├│w wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b osiedli┼éa si─Ö w Pary┼╝u, a poza stolic─ů Francji du┼╝e skupiska polskie powsta┼éy w├│wczas w Wersalu, Poitiers, Montpellier, Bordeaux, Lyonie, Tuluzie i Strasburgu. - We Francji rozwin─Ö┼éa si─Ö polska sztuka i literatura okresu romantyzmu (Chopin, Mickiewicz, S┼éowacki, Norwid, Krasi┼äski i in.). Tu kszta┼étowa┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ polskie ruchy i stronnictwa polityczne oddzia┼éywuj─ůce na kraj. W walkach Komuny Paryskiej brali czynny udzia┼é genera┼éowie polscy - Jaros┼éaw D─ůbrowski i Walery Wr├│blewski. Po kampanii wrze┼Ťniowej 1939 we Francji znale┼║li czasowe schronienie ┼╝o┼énierze polscy; wielu z nich walczy┼éo potem w szeregach Francuskiego Ruchu Oporu. W okresie mi─Ödzywojennym by┼éa Francja jednym z g┼é├│wnych obszar├│w polskiej emigracji zarobkowej. Polska i Francja utrzymuj─ů ze sob─ů od 1919 stosunki dyplomatyczne na szczeblu ambasad. Polskie plac├│wki konsularne mieszcz─ů si─Ö w Pary┼╝u, Lille, Lyonie, Nancy i Tuluzie. Szeroko rozwini─Öte s─ů r├│wnie┼╝ polsko-francuskie stosunki handlowe i kulturalne.
...

Pary┼╝ (fr. Paris), po┼éo┼╝ony w ┼Ťrodkowej cz─Ö┼Ťci Basenu Paryskiego, w historycznej krainie Ile-de-France, nad Sekwan─ů, jest stolic─ů Francji. Jest najwi─Ökszym i najwa┼╝niejszym pod wzgl─Ödem politycznym, ekonomicznym i kulturalnym miastem francuskim, jednym z 10 najwi─Ökszych miast w Europie i najwi─Ökszym w Unii Europejskiej. W granicach administracyjnych Pary┼╝a mieszka┼éo w 1999 roku 2 125 246 os├│b, a w ca┼éym zespole miejskim 11 174 743 os├│b. Pary┼╝ nale┼╝y do najatrakcyjniejszych miast ┼Ťwiata, o czym sam mog┼éem si─Ö przekona─ç, odwiedzaj─ůc miasto w 1996 i dwukrotnie w 2002 roku, staraj─ůc si─Ö m.in. zobaczy─ç czy "wy┼éowi─ç" jak najwi─Öcej paryskich polonik├│w.

Pary┼╝ stanowi od lat 30. XIX wieku jeden z najwa┼╝niejszych o┼Ťrodk├│w polskich na ┼Ťwiecie. Mo┼╝na by by┼éo napisa─ç wielotomowe dzie┼éo o tym o┼Ťrodku, o jego historii i dniu dzisiejszym. W niniejszym szkicu ogranicz─Ö si─Ö jedynie do najwa┼╝niejszych informacji - i to podanych raczej w telegraficznym skr├│cie. Jednak i tak dadz─ů one nam poj─Öcie o du┼╝ej roli Pary┼╝a w ┼╝yciu nie tylko Polonii francuskiej i ┼Ťwiatowej, ale tak┼╝e w ┼╝yciu Polski i narodu polskiego oraz poka┼╝─ů nam miasto pe┼éne polonik├│w.

Zwi─ůzki Polski i Polak├│w z Pary┼╝em nie rozpocz─Ö┼éy si─Ö jednak dopiero w XIX wieku, a du┼╝o, du┼╝o wcze┼Ťniej, bo ju┼╝ w... XII wieku. Wiemy, ┼╝e w┼éa┼Ťnie wtedy studenci polscy (pocz─ůtkowo duchowni) udawali si─Ö do Pary┼╝a na studia. W┼Ťr├│d nich byli: p├│┼║niejszy biskup krakowski i autor "Kroniki polskiej" Wincenty Kad┼éubek (ok. 1150-1223), biskup krakowski, a nast─Öpnie arcybiskup metropolita Iwo Odrow─ů┼╝ (zm. 1229), budowniczy ko┼Ťcio┼éa Mariackiego w Krakowie, czczony jako b┼éogos┼éawiony, a tak┼╝e Gerard z Wroc┼éawia, pierwszy prowincja┼é tworz─ůcej si─Ö polskiej prowincji dominikan├│w. W Pary┼╝u nie by┼éo a┼╝ tylu polskich student├│w, co na przyk┼éad we w┼éoskiej Bolonii czy Padwie, ale zawsze tu byli. W p├│┼║niejszych wiekach studiowali w Pary┼╝u m.in. kanclerz od 1578 i hetman wielki koronny od 1581 Jan Zamoyski (1545-1605), p├│┼║niej z tej samej magnackiej rodziny Andrzej Zamoyski (1717-1792), r├│wnie┼╝ kanclerz wielki koronny oraz wielki reformator szkolnictwa w Polsce Stanis┼éaw Konarski (1700-1773). W 2. po┼é. XIV w. Polak - Tomasz z Krakowa zosta┼é nawet wyk┼éadowc─ů na paryskiej Sorbonie. Od XVIII w. coraz wi─Öcej uczni├│w z Polski przyci─ůga┼é paryski College de France. Jako stypendysta kr├│la Stanis┼éawa Augusta w latach 1769-74 studiowa┼é in┼╝ynieri─Ö wojskow─ů w Pary┼╝u Tadeusz Ko┼Ťciuszko. Stypendystami kr├│la Stanis┼éawa Augusta byli r├│wnie┼╝ malarka Anna Rajecka (1760-1832), kt├│ra wyjecha┼éa na studia do Pary┼╝a w 1783 roku, gdzie pozosta┼éa do ko┼äca ┼╝ycia i malarz Aleksander Kucharski (1741-1819). Kucharski, kt├│ry r├│wnie┼╝ pozosta┼é na sta┼ée w Pary┼╝u, by┼é wzi─Ötym malarzem nad Sekwan─ů, maluj─ůc portrety francuskiej arystokracji i rodziny kr├│lewskiej (Marii Antoniny, delfina). W Wersalu znajduje si─Ö portret Louise de Polastrom z 1789 roku jego autorstwa, a mo┼╝e i inne jego dzie┼éa.

Chociaż przed rozbiorami polscy duchowni studia teologiczne kończyli głównie w Rzymie i we Włoszech oraz do końca XVII w. w bawarskim Ingolstadt, niektórzy z nich wybierali się na nie do Francji, głównie do Paryża. Studiowali tu m.in. późniejsi biskupi: kujawsko-pomorski, Mikołaj Gniewosz (zm. 1654), inflancki, Jan Kossakowski (zm. 1808), chełmiński, Piotr Kostka (z. 1595), kamieniecki, Adam Stanisław Krasiński (zm. 1800), biskup łucki, potem krakowski i kardynał Jan Lipski (zm. 1746), bakowski, Jan Lubieniecki (zm. 1714), łucki, Joachim Przebendowski (zm. 1721), kujawsko-pomorski, Hieronim Rozrażewski (zm. 1600), kijowski, Jan Witwicki (zm. 1698), kolejno łucki, warmiński i na koniec arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski, Jan Wydżga (zm. 1685), kolejno kijowski, płocki i warmiński Andrzej Załuski (zm. 1711), płocki, Ludwik Załuski (zm. 1721) i kolejno kamieniecki, chełmski, kujawsko-pomorski i krakowski, Andrzej Zebrzydowski (zm. 1560). Późniejszy biskup poznański, Michał Tarło (zm. 1715) był profesorem seminarium duchownego w Paryżu. W stolicy Francji mieszkał przez szereg miesięcy od 1772 roku w latach 1767-77 arcybiskup metropolita gnieźnieński - prymas Polski, Gabriel Podoski (zm. 1777).

Przez kilka miesi─Öcy w latach 1558-59 bawi┼é w Pary┼╝u najwi─Ökszy poeta S┼éowia┼äszczyzny do okresu romantyzmu (XIX w.), Jan Kochanowski. W Pary┼╝u spotka┼é si─Ö z Ronsardem. W drugiej po┼éowie XVI wieku lutnist─ů na francuskim dworze kr├│lewskim by┼é Jakub Polak (1545-1605). W paryskiej pracowni Poussina uformowa┼é si─Ö artystycznie pochodz─ůcy z Krakowa malarz Jan Tricius (zm. 1692). Wcze┼Ťniej, bo od 1601 roku mieszka┼é i dzia┼éa┼é w Pary┼╝u jeden z najwybitniejszych sztycharzy XVII w., pochodz─ůcy ze Lwowa Jan Ziarnko (ok. 1575- ok. 1630), znany tam jako Le Grain lub A. Grano. Rytowa┼é wsp├│┼éczesne mu wydarzenia maj─ůce miejsce w Pary┼╝u, jak np. "Grand Caroussel" i "Petit Caroussel na Place Royale w Pary┼╝u" (1612) lub "Posiedzenie Stan├│w Generalnych" (1614) czy widoki miast francuskich, w tym Pary┼╝a. Ziarnko podkre┼Ťla┼é swe polskie pochodzenie, dodaj─ůc do nazwiska okre┼Ťlenie: "Polonus" lub "Leopoliensis" ("Lwowianin"). W latach 1781-87 mieszka┼é w Pary┼╝u genera┼é-adiutant i komediopisarz J├│zef Bielawski (1739-1809), kt├│rego komedia "Natr─Öci", wystawiona w Warszawie 19 listopada 1765 roku przez pierwszy polski zesp├│┼é zawodowy, zapocz─ůtkowa┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç Teatru Narodowego w Warszawie.

Wyb├│r brata kr├│la francuskiego Karola IX - Henryka III Walezego na kr├│la Polski w 1573 roku spowodowa┼é we Francji du┼╝e zainteresowanie Polsk─ů. Jego ucieczka do Francji w nast─Öpnym roku w celu obj─Öcia tronu francuskiego przyczyni┼éa si─Ö do osiedlenia si─Ö w Pary┼╝u sporej grupy Polak├│w i kontakty Polak├│w z tym miastem i Francuz├│w z Polsk─ů. Zamo┼╝n─ů szlacht─Ö polsk─ů przyci─ůga┼éa do Pary┼╝a wytworno┼Ť─ç dworu Walezjusz├│w i odbywaj─ůce si─Ö na nim s┼éawne ─çwiczenia rycerskie (J.S. Bystro┼ä). Te kontakty Polak├│w z Pary┼╝em i w og├│le polsko-francuskie zaowocowa┼éy m.in. tym, ┼╝e wydawane w XVII wieku pismo paryskie "Gazette de France" informowa┼éo swych czytelnik├│w do┼Ť─ç regularnie o wydarzeniach w Polsce. Jednocze┼Ťnie ukaza┼éo si─Ö tu szereg ksi─ů┼╝ek dotycz─ůcych historii Polski, pocz─ůwszy od t┼éumaczenia na francuski dzie┼éa J. Sz. Herburta "Chronica sive historiae polonicae compendiosa (...) descriptio" - "Histoire des rois et princes de Pologne" (1573).

Ksi─Ö┼╝niczka francuska Maria Ludwika z rodu Gonzag├│w de Nevers (1611-1667) by┼éa najpierw ┼╝on─ů kr├│la polskiego W┼éadys┼éawa IV, a po jego ┼Ťmierci w 1648 roku kr├│la Jana Kazimierza. Z kolei ksi─Ö┼╝niczka Maria Kazimiera, c├│rka Henryka margrabiego de la Grange d Arquien (1641-1716) by┼éa ┼╝on─ů kr├│la Jana III Sobieskiego. Natomiast c├│rka kr├│la polskiego Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego - Maria Leszczy┼äska (1703-1768) by┼éa od 1725 roku ┼╝on─ů kr├│la Francji Ludwika XV i matk─ů kr├│la Ludwika XVI. By┼éa pani─ů m.in. paryskiego Luwru, gdzie w jednej z sal widzia┼éem jej portret. Cz─Östym go┼Ťciem w Luwrze by┼é jej ojciec, Stanis┼éaw Leszczy┼äski, kr├│l polski w latach 1704-09 i 1733-36, kt├│ry po opuszczeniu Polski po drugiej abdykacji mieszka┼é we Francji, b─Öd─ůc do┼╝ywotnim w┼éadc─ů ksi─Östwa Lotaryngii i Baru.

Kr├│l polski w latach 1648-68, Jan Kazimierz, po zrzeczeniu si─Ö tronu wyjecha┼é do Francji w 1669 roku. Zosta┼é honorowym opatem ko┼Ťcio┼éa Saint-Germain des Pres w Pary┼╝u. Zmar┼é 16 grudnia 1672 roku. W ko┼Ťciele opackim zbudowano mu imponuj─ůcy nagrobek; jednak p├│┼║niej przewieziono szcz─ůtki kr├│la na Wawel w Krakowie, a w Pary┼╝u pozosta┼éa urna z jego sercem. Ma┼éo kto z Polak├│w wie o tym i dlatego ko┼Ťcio┼éa nie ma na li┼Ťcie obiekt├│w, zwiedzanych przez Polak├│w w Pary┼╝u.

Król polski w latach 1764-95, Stanisław August Poniatowski, za młodu był we Francji i w Paryżu, którym był oczarowany. Francuskie życie dworskie zrobiło na nim tak duże wrażenie, że za jego panowania wpływy francuskie na dworze królewskim i w całej Polsce dosięgły zenitu.

Wcze┼Ťniej wielkim wielbicielem Francji i kultury francuskiej by┼é najwybitniejszy polski poeta epoki barokowej i t┼éumacz literatury francuskiej, Jan Andrzej Morsztyn (1621-1693). We Francji przebywa┼é za m┼éodu jako dworzanin Lubomirskich. P├│┼║niej, jako podskarbi wielki koronny, by┼é konsekwentnym zwolennikiem profrancuskiej orientacji politycznej. Kiedy kr├│l Jan III Sobieski przeszed┼é z orientacji politycznej profrancuskiej na proaustriack─ů, Morsztyn w 1683 roku wyjecha┼é do Pary┼╝a, gdzie sp─Ödzi┼é reszt─Ö ┼╝ycia jako hrabia de Chateauvillain. Zmar┼é w Pary┼╝u 8 stycznia 1693 roku.

Jednak nie tylko Morsztyn uleg┼é czarowi Francji, a przede wszystkim Pary┼╝a. Jak pisze historyk Polak├│w we Francji, Janusz Pezda, w XVIII w. w┼Ťr├│d polskich magnat├│w by┼éy bardzo modne podr├│┼╝e do Francji, czy raczej pielgrzymki do Pary┼╝a, gdy┼╝ g┼é├│wnie udawano si─Ö do francuskiej stolicy. Ich pobyty nad Sekwan─ů trwa┼éy od kilku tygodni do... kilku lat. Niekt├│rzy, jak np. Piotr Maleszewski, J├│zef Mi─ůczy┼äski, Jan Chrzciciel ┼üazowski, Jan Kwiryn Mieszkowski, Dawid Sylwester Mirysczy, Anna Rajecka czy Aleksander Kucharski pozostali w Pary┼╝u czy Francji na zawsze.

Wychowankiem założonej przez Stanisława Leszczyńskiego w Luneville Akademii Rycerskiej był m.in. przybyły z Polski Wojciech Jakubowski, który również postanowił pozostać we Francji i szukać kariery wojskowej w armii francuskiej, w której dosłużył się stopnia marszałka polnego, przez co często przebywał w Paryżu.

Upadek Konfederacji Barskiej (1768-72), I rozbi├│r Polski (1772), upadek Konstytucji 3 Maja (1792), II rozbi├│r Polski (1793), Powstanie Ko┼Ťciuszkowskie i jego upadek (1794) oraz III rozbi├│r Polski (1795), kt├│ry wymaza┼é Polsk─Ö z mapy politycznej Europy, zapocz─ůtkowa┼éy fale polskiej emigracji politycznej do Pary┼╝a. Znalaz┼é tu schronienie m.in. jeden z dow├│dc├│w konfederacji barskiej, J├│zef Mi─ůczy┼äski (zmar┼é w Pary┼╝u 1793 roku), czy ┼╝o┼énierz ko┼Ťciuszkowski i znany filozof J├│zef Hoene-Wro┼äski, kt├│ry odegra┼é wybitn─ů rol─Ö w dziejach filozofii europejskiej, dzia┼éacz polityczny, pose┼é na sejmy, publicysta, dramatopisarz J├│zef Wybicki oraz grupa oficer├│w wojska polskiego z genera┼éem Janem Henrykiem D─ůbrowskim na czele. W 1794 roku emigranci ci, g┼é├│wnie "ko┼Ťciuszkowcy" utworzyli w Pary┼╝u organizacj─Ö zwan─ů "Agencja", z F. Barrsem i J. Wybickim na czele, dzia┼éaj─ůc─ů na rzecz uzyskania dyplomatycznej i wojskowej pomocy ze strony Francji. To w tej organizacji, a wi─Öc w Pary┼╝u, zrodzi┼éa si─Ö my┼Ťl utworzenia legion├│w polskich, o co nast─Öpnie zabiega┼é u w┼éadz francuskich J.H. D─ůbrowski. Z kolei radykalny od┼éam emigracji politycznej w Pary┼╝u za┼éo┼╝y┼é 22 sierpnia 1795 roku organizacj─Ö "Deputacja Polska", w kt├│rej prym wiedli: F.K. Dmochowski, J. Dembowski, ksi─ůdz J. Mejer oraz I. Pawlikowski. "Deputacja" uwa┼╝a┼éa si─Ö za naczelnego przedstawiciela Polski za granic─ů. Licz─ůc na pomoc rewolucyjnej Francji d─ů┼╝y┼éa do wywo┼éania nowego zbrojnego powstania w Polsce, kt├│r─ů akurat z mapy politycznej Europy wymaza┼éy Rosja, Prusy i Austria. Wkr├│tce "Deputacja" podporz─ůdkowa┼éa si─Ö my┼Ťli politycznej Napoleona.

W lipcu 1798 roku przyby┼é do Pary┼╝a, uwolniony przez cara Paw┼éa I, Tadeusz Ko┼Ťciuszko, gdzie zosta┼é przyj─Öty z honorami przez w┼éadze francuskie i emigracj─Ö polsk─ů; zosta┼é honorowym obywatelem Pary┼╝a. O jego poparcie polityczne zabiega┼é Napoleon, jednak Ko┼Ťciuszko odnosi┼é si─Ö z du┼╝─ů rezerw─ů do niekt├│rych poczyna┼ä w┼éadcy Francji. W 1800 roku z inspiracji Ko┼Ťciuszki wydana zosta┼éa potajemnie w Pary┼╝u, napisana przez jakobina J├│zefa Pawlikowskiego, g┼éo┼Ťna swego czasu broszura "Czy Polacy mog─ů si─Ö wybi─ç na niepodleg┼éo┼Ť─ç", kt├│rej tez─ů by┼éo, ┼╝e Polacy powinni sami wywalczy─ç wolno┼Ť─ç, nie licz─ůc na pomoc z zewn─ůtrz, krytykowa┼éa legiony polskie podporz─ůdkowane Napoleonowi, a walk─Ö o wolno┼Ť─ç wi─ůza┼éa z konieczno┼Ťci─ů przeprowadzenia reform spo┼éecznych w Polsce.

W czasie Rewolucji Francuskiej w 1792 roku w ataku na pa┼éac Tuileries odznaczy┼é si─Ö Klaudiusz ┼üazowski, za co, po jego ┼Ťmierci, Konwent wystawi┼é mu pomnik. Z drugiej strony r├│wnie┼╝ i niejedna polska g┼éowa szlachecka zosta┼éa zgilotynowana w pierwszych latach rewolucji francuskiej (1789-99).

Bliskie kontakty Polak├│w z Pary┼╝em trwa┼éy w okresie pierwszych zwyci─Öskich marsz├│w Napoleona, a potem jego cesarskiej w┼éadzy we Francji i w okresie zale┼╝nego od cesarstwa francuskiego Ksi─Östwa Warszawskiego (1806-15). Powsta┼ée w 1797 roku, za zgod─ů Napoleona, Legiony Polskie pod dow├│dztwem genera┼éa Jana Henryka D─ůbrowskiego, a konkretnie I legia pod dow├│dztwem gen. Kniaziewicza 3 maja 1798 roku odegra┼éa decyduj─ůc─ů rol─Ö w zwyci─Öskiej bitwie pod Civito-Castellana we W┼éoszech i wzi─Ö┼éa udzia┼é w po┼Ťcigu za wojskami neapolita┼äskimi, uchodz─ůcymi na po┼éudnie. W nagrod─Ö za to dow├│dztwo francuskie poleci┼éo gen. Kniaziewiczowi wr─Öczenie Dyrektoriatowi w Pary┼╝u zdobytych w tej kampanii sztandar├│w.

Polacy stali przy Napoleonie a┼╝ do upadku Pary┼╝a, 31 marca 1814 roku. Stolicy Francji bronili w├│wczas (28-31 marca) przed wojskami koalicji rosyjsko-prusko-austriackiej dwaj polscy genera┼éowie: Micha┼é Sokolnicki i Micha┼é Pac. Chwalebny by┼é w├│wczas udzia┼é w tej obronie polskich szwole┼╝er├│w gwardii oraz ekler├│w polskich pod wodz─ů genera┼é-majora Dautancourta i p┼ék Jana Kozietulskiego (1781-1821), dow├│dcy pu┼éku ekler├│w. Kozietulski sta┼é si─Ö jednym z najczynniejszych aktor├│w paryskiego dramatu. By┼éo to jak gdyby powt├│rzenie jego bohaterskiego wyczynu spod Somosierry, jednak tym razem bezowocne. Po kapitulacji Pary┼╝a dwa polskie pu┼éki gwardii szwole┼╝er├│w i ekler├│w - po raz pierwszy w pe┼énym sk┼éadzie - po┼é─ůczy┼éy si─Ö pod dow├│dztwem gen. Wincentego Krasi┼äskiego, kt├│rego Napoleon 4 kwietnia mianowa┼é naczelnym wodzem wojsk polskich.

Na ┼üuku Triumfalnym w Pary┼╝u, na placu Gwiazdy, znajduj─ů si─Ö dzisiaj nazwiska 7 polskich wojskowych, kt├│rzy odegrali wielk─ů wol─Ö podczas wojen napoleo┼äskich: marsza┼éka Francji ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego, gen. J├│zefa Ch┼éopickiego, gen. Karola Kniaziewicza, gen. J├│zefa Zaj─ůczka, gen. Henryka D─ůbrowskiego, gen. Henryka Wo┼éodkowicza i adiutanta Bonapartego w kampanii egipskiej - J├│zefa Su┼ékowskiego. S─ů tu r├│wnie┼╝ wymienione wa┼╝ne bitwy, stoczone podczas wojen napoleo┼äskich, m.in. te, kt├│re mia┼éy miejsce na ziemiach polskich: pod Ostro┼é─Ök─ů, Pu┼étuskiem i Gda┼äskiem.

Po wybuchu w Warszawie w listopadzie 1830 roku powstania narodowego przeciw zaborcy rosyjskiemu, na pocz─ůtku 1831 roku zosta┼é za┼éo┼╝ony w Pary┼╝u przez tutejsz─ů koloni─Ö ameryka┼äsk─ů Ameryka┼äsko-Polski Komitet Pomocy, kt├│rego celem by┼éo niesienie pomocy Powstaniu Listopadowemu w Polsce; jego czo┼éowymi dzia┼éaczami byli: J.F. Cooper, E.A. Poe, M.J. LaFayette, S.F.B. Morse, S.G. Howe. R├│wnie┼╝ sami Francuzi - Pary┼╝anie dawali dowody sympatii i solidarno┼Ťci z Polsk─ů, walcz─ůc─ů z tyrani─ů rosyjsk─ů. Znawca francusko-polskich zwi─ůzk├│w literackich, Jan Nowakowski, pisze, ┼╝e w Pary┼╝u powsta┼é Komitet Francusko-Polski, kt├│rym kierowa┼é M.J. de La Fayette. W obronie Polski wyst─Öpowali publicy┼Ťci i pisarze jak np. H.F.R. de Lamennais, Ch.R. de Montalembert, a Victor Hugo wyg┼éasza┼é p┼éomienne mowy, pisa┼é petycje o pomoc dla prze┼Ťladowanej i topionej przez Rosjan w morzu krwi Polski. Odbywa┼éy si─Ö w Pary┼╝u manifestacje, powstawa┼éy propolskie utwory poetyckie m.in. V. Hugo, G. de Nervala, Th. Gautiera, A. de Musseta. Casimir Delavigne napisa┼é "Dies irae de Ko┼Ťciuszko", a przede wszystkim s┼éynn─ů pie┼Ť┼ä o Powstaniu Listopadowym "La Varsovienne" (lub "La Polonaise"), kt├│ra jako "Warszawianka" (przek┼éad K. Sienkiewicz, muzyka K. Kurpi┼äskiego 1831) sta┼éa si─Ö polsk─ů pie┼Ťni─ů rewolucyjno-bojow─ů.

Upadek Powstania Listopadowego rzuci┼é na Zach├│d ok. 10 000 Polak├│w, g┼é├│wnie ┼╝o┼énierzy. 1 pa┼║dziernika 1831 przyby┼é pierwszy uchod┼║ca z Polski - ppor. J├│zef Szeliski. W 1832 roku znalaz┼éo si─Ö we Francji ju┼╝ ok. 6500 Polak├│w (do 1870 roku we Francji osiedli┼éo si─Ö do 20 000 polskich uchod┼║c├│w), kt├│rzy otrzymali prawo schronienia, czyli pobytu, we Francji. Du┼╝o z nich osiedli┼éo si─Ö w Pary┼╝u, chocia┼╝ w┼éadze francuskie utrudnia┼éy osiedlanie si─Ö Polak├│w w stolicy Francji i w og├│le w ca┼éym departamencie Sekwany, uciekaj─ůc si─Ö niekiedy do deportacji Polak├│w z tego rejonu i wstrzymywania wyp┼éacania ┼╝o┼édu. Obok wojskowych i przyw├│dc├│w powstania (np. ostatni premier Rz─ůdu Narodowego Bonawentura Niemojowski, ministrowie: Teodor Morawski i Andrzej Plichta) uchod┼║cy stanowili kwiat inteligencji polskiej. Poza tym w latach 1832-48 oko┼éo 1100 uchod┼║c├│w polskich podj─Ö┼éo i w wi─Ökszo┼Ťci wypadk├│w uko┼äczy┼éo studia na francuskich wy┼╝szych uczelniach, g┼é├│wnie w Pary┼╝u; uko┼äczy┼éo zazwyczaj studia wojskowe, techniczne i medyczne. St─ůd posz┼éa nazwa "Wielka Emigracja". Pary┼╝ sta┼é si─Ö wielkim o┼Ťrodkiem polskiej emigracji, polskiej my┼Ťli politycznej i polskiej kultury oraz polskiego ┼╝ycia religijnego na emigracji; dzia┼éa┼éo tu wiele polskich ugrupowa┼ä politycznych, towarzystw, organizacji i instytucji, wydawano periodyki w j─Özyku polskim i francuskim. Ten okres odegra┼é du┼╝─ů rol─Ö w historii polskiej emigracji i narodu polskiego. A chocia┼╝ w czwartym kwartale XIX w. ognisko paryskie przygas┼éo, to jednak a┼╝ do odrodzenia si─Ö pa┼ästwa polskiego w listopadzie 1918 roku Pary┼╝ ci─ůgle odgrywa┼é du┼╝─ů rol─Ö w ┼╝yciu narodu polskiego.

Po Powstaniu Listopadowym w Pary┼╝u mieszkali, dzia┼éali i tworzyli m.in. tacy giganci literatury polskiej jak: Adam Mickiewicz, Juliusz S┼éowacki, Zygmunt Krasi┼äski, Cyprian Norwid; geniusz muzyczny Fryderyk Chopin; wielcy dzia┼éacze emigracyjni jak: ksi─ů┼╝─Ö Adam Czartoryski, hrabia W┼éadys┼éaw Zamoyski, Joachim Lelewel, Maurycy Mochnacki; genera┼éowie: J├│zef Dwernicki, Jan Skrzynecki, Henryk Dembi┼äski, J├│zef Bem.

W Pary┼╝u, w latach 1832-34, zosta┼éo napisane i wydane najwi─Öksze dzie┼éo literackie Adama Mickiewicza - poemat "Pan Tadeusz", nazywany polsk─ů epopej─ů narodow─ů, jak r├│wnie┼╝ w 1832 roku "Ksi─Ögi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego". W Pary┼╝u by┼éy r├│wnie┼╝ napisane i wydane m.in. takie utwory Juliusza S┼éowackiego jak tragedia "Lilla Weneda" (1840) i utw├│r dramatyczny "Mazepa" (1840). Zygmunt Krasi┼äski wyda┼é w Pary┼╝u m.in. swoje dramaty "Nie-Bosk─ů komedi─Ö" (1835) i "Irydiona" (1836). Fryderyk Chopin w Pary┼╝u stworzy┼é wiele swoich dzie┼é.

W Pary┼╝u, w 1919 roku, stan─ů┼é wzniesiony przez Francuz├│w okaza┼éy pomnik Adama Mickiewicza, d┼éuta rze┼║biarza francuskiego E.A. Bourdelle a; pos─ůg poety w stroju pielgrzyma, na kolumnie ozdobionej m.in. p┼éaskorze┼║b─ů kobiety z mieczem, symbolizuj─ůcej Polsk─Ö. Jest to jeden z niewielu pomnik├│w poety, znajduj─ůcych si─Ö poza granicami historycznej Polski.

"Wielka Emigracja" w Pary┼╝u (w oparciu r├│wnie┼╝ o Polak├│w w ca┼éej Francji, Belgii i Anglii) by┼éa wobec Europy i kraju przez ponad 40 lat wyrazicielk─ů d─ů┼╝e┼ä niepodleg┼éo┼Ťciowych narodu i g┼é├│wnym o┼Ťrodkiem wolnej pracy naukowej i literackiej. Politycznie dzieli┼éa si─Ö na zwolennik├│w obozu tzw. "Hotelu Lambert" i Towarzystwa Demokratycznego Polskiego.

Wielka Emigracja za┼éo┼╝y┼éa oko┼éo 50 polskich organizacji polityczno-spo┼éecznych, pierwsz─ů ju┼╝ 6 listopada 1831 roku - Komitet Tymczasowy Emigracji, na czele kt├│rego stan─ů┼é Bonawentura Niemojowski. 15 grudnia 1831 roku grupa 87 wychod┼║c├│w politycznych, by┼éych cz┼éonk├│w Towarzystwa Patriotycznego, pod przewodnictwem Joachima Lelewela za┼éo┼╝y┼éa w Pary┼╝u Komitet Narodowy Polski, pierwsz─ů polsk─ů organizacj─Ö partyjn─ů. Radykalni dzia┼éacze lewicowi (m.in. T. Kr─Öpowiecki, A. Gurowski, A.K. Pu┼éaski) wyst─ůpi┼éa z KNP i 17 marca 1832 roku za┼éo┼╝y┼éa, r├│wnie┼╝ w Pary┼╝u, Towarzystwo Demokratyczne Polskie. Po zwyci─Östwie w TDP skrzyd┼éa liberalnego (W. Heltman, W. Darasz, T. Malinowski) organizacja sta┼éa si─Ö najliczniejsz─ů (w szczytowym okresie 2000 cz┼éonk├│w!), demokratyczn─ů organizacj─ů emigracyjn─ů, kt├│ra dzia┼éa┼éa do 1862 roku, a kierowana by┼éa przez Centralizacj─Ö. TDP ┼é─ůczy┼éo ┼Ťci┼Ťle sprawy niepodleg┼éo┼Ťci z programem reform spo┼éecznych w kraju.

Gen. J├│zef Dwernicki utworzy┼é w Pary┼╝u w pa┼║dzierniku 1832 roku Komitet Narodowy Emigracji Polskiej, zwany Komitetem Dwernickiego, w celu politycznego zjednoczenia Polak├│w we Francji. Zyska┼é on zwolennik├│w w┼Ťr├│d element├│w szlachecko-liberalnych. D─ů┼╝y┼é bezskutecznie do zjednoczenia rozbitej politycznie emigracji polskiej (J. Lelewel, TDP, ob├│z ks. A. Czartoryskiego). Nie widz─ůc mo┼╝liwo┼Ťci zrealizowania swego planu Komitet uleg┼é rozwi─ůzaniu w maju 1834 roku. W jego miejsce powsta┼éa bardzo u┼╝yteczna Komisja Fundusz├│w Emigracji Polskiej. Pr├│b─Ö ponownego zjednoczenia emigracji polskiej podj─Ö┼éa w 1836 roku Konfederacja Narodu Polskiego, kt├│ra sta┼éa si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů Zjednoczenia Emigracji Polskiej. Obie organizacje nie uzyska┼éy poparcia ze strony rozbitego politycznie spo┼éecze┼ästwa polskiego i uleg┼éy rozwi─ůzaniu.

Tak Towarzystwo Demokratyczne Polskie jak i Komitet Narodowy Emigracji Polskiej były w opozycji do szeregu działań politycznych tzw. "Hotelu Lambert".

Hotel "Lambert" to znany pa┼éac w Pary┼╝u z XVII wieku. W 1843 roku zosta┼é nabyty na rezydencj─Ö przez ksi─Öcia Adama J. Czartoryskiego, kt├│ry sta┼é na czele arystokratyczno-konserwatywnego obozu politycznego Wielkiej Emigracji polskiej, od tej siedziby potocznie nazywanego: "Hotel Lambert". Zanim jednak powsta┼é o┼Ťrodek polityczny, znany jako "Hotel Lambert", z inspiracji ks. Adama Czartoryskiego i pod jego patronatem dzia┼éa┼éy w Pary┼╝u organizacje: za┼éo┼╝ony w 1833 roku tajny Zwi─ůzek Jedno┼Ťci Narodowej, zwany tak┼╝e Towarzystwem Wyjarzmicieli, kt├│ry kierowa┼é jawnymi organizacjami naukowymi, literackimi, dobroczynnymi; za┼éo┼╝ony w 1837 roku Zwi─ůzek Insurekcyjno-Monarchistyczny (dzia┼éa┼é w kierunku og┼éoszenia Czartoryskiego kr├│lem Polski), kt├│rego czo┼éowymi dzia┼éaczami byli: A.J. Czartoryski, H. Dembi┼äski, K. Kniaziewicz; za┼éo┼╝one w 1843 roku Towarzystwo Monarchistyczne Fundator├│w i Przyjaci├│┼é 3 Maja, kt├│rego organem prasowym by┼éo czasopismo "Trzeci Maj".

Czartoryski i "Hotel Lambert" odzyskanie niepodleg┼éo┼Ťci Polski wi─ůzali z mo┼╝liwo┼Ťci─ů wybuchu wojny europejskiej; st─ůd rozwija┼é szeroko zakrojon─ů dzia┼éalno┼Ť─ç dyplomatyczno-propagandow─ů w sprawie polskiej w ca┼éej Europie, utrzymuj─ůc sie─ç sta┼éych agent├│w w Europie Zachodniej i na Ba┼ékanach; dzia┼éalno┼Ť─ç "Hotelu Lambert" usta┼éa po kl─Ösce Francji w wojnie z Niemcami w 1870 roku. Praw─ů r─Ök─ů ks. Czartoryskiego by┼é hrabia W. Zamoyski, stoj─ůcy od 1843 roku na czele Towarzystwo Monarchistycznego 3 Maja. Pod patronatem "Hotelu Lambert", najbardziej wp┼éywowego o┼Ťrodka politycznego w┼Ťr├│d Polak├│w w Pary┼╝u, Francji i na ┼Ťwiecie oraz uprawiaj─ůcego intensywn─ů propolsk─ů polityk─Ö dyplomatyczn─ů, znajdowa┼éy si─Ö polskie instytucje dobroczynne, literackie, naukowe i o┼Ťwiatowe na emigracji i w kraju, m.in. Towarzystwo Historyczno-Literackie i Biblioteka Polska w Pary┼╝u.

W starciu oboz├│w politycznych "Hotelu Lambert" i Towarzystwa Demokratycznego kszta┼étowa┼éy si─Ö podstawowe programy ideowe i spo┼éeczne nowoczesnej polskiej my┼Ťli politycznej, definiowa┼éa si─Ö idea legalizmu polskiego, ustali┼éo si─Ö czo┼éowe miejsce Polski w ruchach wolno┼Ťciowych Europy XIX w. (Stanis┼éaw Lam).

Dzisiaj, tak wa┼╝ny nie tylko w dziejach Polak├│w w Pary┼╝u, we Francji czy wszystkich ├│wczesnych Polak├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie, jak r├│wnie┼╝ w dziejach Polski pa┼éac - Hotel "Lambert" jest w┼éasno┼Ťci─ů znanej rodziny finansist├│w francuskich, Rotszyld├│w.

"Wielka Emigracja" za┼éo┼╝y┼éa r├│wnie┼╝ oko┼éo 70 r├│┼╝nych instytucji naukowych, o┼Ťwiatowych, opieku┼äczych, religijnych, wojskowych, artystycznych i kulturalnych, w tym wiele w Pary┼╝u. Szereg z nich istnia┼éo zaledwie kilka miesi─Öcy, inne kilka czy kilkana┼Ťcie lat, a niekt├│re przetrwa┼éy do dnia dzisiejszego.

1832-1893 dzia┼éa┼éo w Pary┼╝u na rzecz propagowania sprawy polskiej i polskiej kultury Towarzystwo Historyczno-Literackie, za┼éo┼╝one pod przewodnictwem ksi─Öcia Adama J. Czartoryskiego; znanymi jego dzia┼éaczami byli: J.U. Niemcewicz, A. Mickiewicz, K. Sienkiewicz, W Kalinka, Ludwik Plater. W 1946 roku Towarzystwo zosta┼éo reaktywowane. W 1838 roku przy Towarzystwie Historyczno-Literackim powsta┼éa w gmachu przy Quai d Orleans na wyspie ┼Ťw. Ludwika Biblioteka Polska (Bibliotheque polonaise), na pami─ůtk─Ö Powstania Listopadowego oraz jako pomnik ┼é─ůczno┼Ťci blisko tysi─ůcletniej kultury polskiej z Zachodem. Jej pierwszym dyrektorem zosta┼é Karol Sienkiewicz. Biblioteka, istniej─ůca po dzi┼Ť dzie┼ä, jest najstarszym na Zachodzie o┼Ťrodkiem dokumentacyjnym do spraw Polski, jej historycznej roli w Europie i jedn─ů z najwa┼╝niejszych plac├│wek naukowo-kulturalnych emigracji polskiej. W 1945 roku jej zbiory liczy┼éy ok. 80 000 tom├│w ksi─ů┼╝ek i broszur, ok. 7000 rycin od XVI do XX wieku, ponad 5000 map r├│wnie┼╝ z tego okresu, 1000 numer├│w katalogowych r─Ökopis├│w i bogate archiwa emigracyjne. W 1891 roku przy Bibliotece Polskiej w Pary┼╝u zosta┼éa utworzona, przez krakowsk─ů Akademi─Ö Umiej─Ötno┼Ťci, Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk (Centre Polonais des Recherches Scientifiques de Paris). Przy Bibliotece Polskiej od 1903 roku istnieje r├│wnie┼╝ Muzeum Adama Mickiewicza, za┼éo┼╝one przez syna poety - W┼éadys┼éawa, na kt├│rego zbiory sk┼éadaj─ů si─Ö r─Ökopisy, muzealia, pami─ůtki zwi─ůzane z ┼╝yciem i tw├│rczo┼Ťci─ů Mickiewicza oraz dziejami Wielkiej Emigracji.

Wcze┼Ťniej, bo ju┼╝ w 1835 roku, zosta┼éa za┼éo┼╝ona w Pary┼╝u pierwsza Ksi─Ögarnia Polska. Dzia┼éalno┼Ť─ç wydawnicza ksi─Ögarzy polskich w Pary┼╝u opiera┼éa si─Ö w znacznej mierze na tw├│rczo┼Ťci pisarzy-emigrant├│w. Wydano tu setki tytu┼é├│w polskich ksi─ů┼╝ek.

Szereg wp┼éywowych przedstawicieli Wielkiej Emigracji podj─Ö┼éo has┼éa pracy organicznej, kt├│re mia┼éy na celu materialne podnoszenie emigracji polskiej, organizuj─ůc czy zak┼éadaj─ůc w Pary┼╝u m.in. Bazar Polski oraz Bank Emigracji Polskiej (1851-60), a zw┼éaszcza popieraj─ůc zawodowe kszta┼écenie m┼éodzie┼╝y emigracyjnej, aby w ten spos├│b zapewni─ç im niezale┼╝no┼Ť─ç materialn─ů, a przysz┼éej Polsce "podstawy zdrowego rozwoju materialnego" (Seweryn Ga┼é─Özowski); tym celom s┼éu┼╝y┼éy m.in. Szko┼éa Polska na Batignolles, Polska Szko┼éa Przygotowawcza (a potem Polska Szko┼éa Wy┼╝sza) na Montmarte (w latach 1868-71 wyk┼éada┼é w niej mechanik─Ö i budow─Ö most├│w in┼╝. W┼éadys┼éaw Folkierski, potem budowniczy kolei w Peru i wyk┼éadowca na uniwersytecie w Limie) oraz Towarzystwo Naukowej Pomocy (1832-48), Towarzystwo Politechniczne (1835-37), Stowarzyszenie Pomocy Naukowej (1868-80) i Towarzystwo Nauk ┼Ücis┼éych (1870-82). Podj─Öto nawet wydawanie w Pary┼╝u polskiego pisma ekonomicznego - "Pami─Ötnika Towarzystwa Przyjaci├│┼é Przemys┼éu" (1844). Wykszta┼éceni ju┼╝ we Francji lekarze polscy za┼éo┼╝yli w Pary┼╝u w 1858 roku Towarzystwo Lekarzy Polskich, kt├│rego pierwszym prezesem zosta┼é dr Adam Raciborski. By┼éo to pierwsze polskie stowarzyszenie lekarskie na emigracji. Jego zas┼éug─ů by┼éo przede wszystkim to, ┼╝e pomimo tego, ┼╝e Polska by┼éa okupowana, medycyna polska i jej osi─ůgni─Öcia znane by┼éy na ca┼éym ┼Ťwiecie, m.in. poprzez wydawane przez Towarzystwo roczniki. W 1882 roku zawi─ůza┼éo si─Ö Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Robotnik├│w.

Z my┼Ťl─ů o walce militarnej o Polsk─Ö w latach 1846-48 czynna by┼éa w Pary┼╝u polska szko┼éa wojskowa.

Liceum polskie na paryskim przedmie┼Ťciu Batignolles, zwane Szko┼é─ů Batignolsk─ů, zosta┼éo za┼éo┼╝one w 1844 roku przez Towarzystwo Wychowania Narodowego Dzieci Wychod┼║c├│w Polskich (gen. J. Dwernicki, A. Biernacki i in.) i by┼éo pod protektoratem ks. Napoleona i cesarza Napoleona III, kt├│ry w 1865 roku nada┼é mu przywileje zak┼éadu u┼╝yteczno┼Ťci publicznej i opiek─Ö rz─ůdu francuskiego. To znane liceum polskie da┼éo wykszta┼écenie i wychowanie w duchu polskim z g├│r─ů 1400 uczniom; dyrektorami szko┼éy byli.: H. Klimaszewski, J. Malinowski i W. Gasztowtt; wspiera┼é je finansowo m.in. dr Seweryn Ga┼é─Özowski, kt├│ry zdoby┼é znaczny maj─ůtek w Meksyku. O programie nauczania decydowali tak wybitni ludzie, jak gen. J├│zef Dwernicki, Adam Mickiewicz (cz┼éonek Rady Administracyjnej Szko┼éy), Joachim Lelewel, Seweryn Goszczy┼äski, Bohdan Zaleski, Ludwik Mieros┼éawski, J├│zef Ignacy Kraszewski, hr. Ksawery Branicki. Dla abiturient├│w Szko┼éy Batignolskiej i dla nowych imigrant├│w, przyby┼éych do Pary┼╝a po kl─Ösce Wiosny Lud├│w 1848-49, za┼éo┼╝ono Szko┼é─Ö Przygotowawcz─ů Polsk─ů, kt├│rej uko┼äczenie mia┼éo u┼éatwi─ç zdanie francuskiej matury oraz Szko┼é─Ö Wy┼╝sz─ů Polsk─ů, maj─ůc─ů z kolei u┼éatwi─ç zdanie egzamin├│w na studia wy┼╝sze (dzia┼éa┼éa do 1871 r.). W 1874 roku liceum zosta┼éo przeniesione na Lamande i tam istnia┼éo (z przerw─ů) do 1964 roku. W latach 1870-1930 dzia┼éa┼éo w Pary┼╝u Stowarzyszenie b. Uczni├│w Szko┼éy Polskiej (w Batignolles). Dzisiaj, w dawnym pomieszczeniu szko┼éy przy ulicy Lamande 13/15, rzuca si─Ö w oczy pi─Öknie rze┼║biona brama z god┼éami Polski, pomnik zas┼éu┼╝onego dla Szko┼éy Batignolskiej Seweryna Ga┼é─Özowskiego (1854-78 przewodnicz─ůcy Rady Szkolnej) z wymownym napisem: "M┼éodzie┼╝ polska wychowana na obczy┼║nie dobroczy┼äcom swoim..." z dat─ů 1879 rok; wmurowane w mury tablice pami─ůtkowe z nazwiskami tych profesor├│w, uczni├│w i pracownik├│w szko┼éy, kt├│rzy zgin─Öli "za wolno┼Ť─ç nasz─ů i wasz─ů" w latach 1863, 1870, 1914-1918, 1939-1944. S─ů tu r├│wnie┼╝ popiersia Stanis┼éawa Konarskiego i Tadeusza Czackiego oraz medaliony Adama Mickiewicza i Marii Curie-Sk┼éodowskiej.

Przy "Hotelu Lambert" dzia┼éa┼éa r├│wnie┼╝ szko┼éa dla dziewcz─ůt pod nazw─ů Instytut Panien Polskich. Za┼éo┼╝ona w 1844 roku przez ┼╝on─Ö ksi─Öcia Adama Czartoryskiego, Ann─Ö, istnia┼éa do 1899 roku. Po ┼Ťmierci Anny Czartoryskiej dzie┼éo matki kontynuowa┼éa c├│rka Izabela z Czartoryskich Dzia┼éy┼äska. Wykszta┼éci┼éa oko┼éo 800 dziewcz─ůt. Szko┼éa mia┼éa u┼éatwi─ç m┼éodym Polkom dostanie si─Ö na wy┼╝sze uczelnie francuskie, jednak g┼é├│wnym jej celem by┼éo kszta┼écenie przysz┼éych nauczycielek i guwernantek, tak┼╝e do pracy w Polsce (J. Pezda).

Inn─ů znan─ů polsk─ů instytucj─ů w Pary┼╝u jest Zak┼éad ┼Ťw. Kazimierza, kt├│rego pocz─ůtki si─Ögaj─ů 1846 roku; od 1861 roku mie┼Ťci si─Ö przy ul. Chevaleret 119 i prowadzony jest przez polskie siostry szarytki. Zak┼éad by┼é pomy┼Ťlany jako przytu┼éek dla polskich sierot i starc├│w. W XIX w. obejmowa┼é 4-klasow─ů szko┼é─Ö podstawow─ů oraz dom starc├│w dla kobiet i m─Ö┼╝czyzn. Utrzymywany by┼é najpierw z subwencji rz─ůdu francuskiego, a nast─Öpnie ze sk┼éadek publicznych. Do protektor├│w Zak┼éadu nale┼╝eli m.in.: ks. A. Czartoryski, dr S. Ga┼é─Özowski, ks. A. Poniatowski, I. Paderewski i in. W domu starc├│w przebywali m.in. Cyprian Kamil Norwid, gen. T. Jaxa-Konarski, gen. J. Wysocki, p┼ék J. Zaliwski, p┼ék D. Mas┼éowski, hr. H. Lanckoro┼äski, T.A. Olizarowski, belwederczyk L. Rettel, publicysta J.N. Janowski. Do 1950 roku Zak┼éad da┼é opiek─Ö 1200 sierotom i 250 starcom. Od XX w. Zak┼éad sk┼éada si─Ö z sieroci┼äca i szko┼éy podstawowej dla dziewcz─ůt.

Z innych instytucji polskich w Pary┼╝u z okresu Wielkiej Emigracji i powsta┼éych po Wio┼Ťnie Lud├│w 1848-49 i Powstaniu Styczniowym 1863-64 nale┼╝y wymieni─ç: polityczne: Komitet Narodowy Emigracji Polskiej gen. J├│zefa Dwernickiego (1832-46), Towarzystwo 3 Maja (1842-47), Komitet Emigracji Polskiej (1848), Komitet Nowej Emigracji (1849-51), Komitet Emigracji Polskiej (1862-63), Komitet Zjednoczonej Emigracji Polskiej (1866-70); spo┼éeczne: Komitet Fundusz├│w Emigracji Polskiej 1834-66, Towarzystwo Dobroczynno┼Ťci Dam Polskich (1834-1914), Klub Emigracji Polskiej (1840-48), Instytucja Czci i Chleba (1862-1933), Towarzystwo Wojskowych Polak├│w (1864-70); kulturalno-o┼Ťwiatowe: polskie Towarzystwo Litewskie i Ziem Ruskich (1831-38), Towarzystwo Wychowania Narodowego Dzieci Wychod┼║c├│w (1841-1914), Towarzystwo Filharmoniczne Polskie (1850-1914).

Spo┼Ťr├│d polskich kobiet po┼Ťwi─Öcaj─ůcych si─Ö polskiej akcji spo┼éecznej na terenie Pary┼╝a nale┼╝y wymieni─ç: Ann─Ö Czartorysk─ů, Klaudyn─Ö Potock─ů, zwan─ů anio┼éem mi┼éosierdzia, pisark─Ö Klementyn─Ö z Ta┼äskich Hoffmanow─ů i jedn─ů z pierwszych dziennikarek polskich - Zofi─Ö Mieleck─ů-W─Ögiersk─ů (B.O. Je┼╝ewski).

Przedstawiciele Wielkiej Emigracji po osiedleniu si─Ö w Pary┼╝u potrzebowali nie tylko pomocy materialnej, ale r├│wnie┼╝ religijnej i duchowej w ojczystym j─Özyku. Pocz─ůtkowo opiek─Ö duszpastersk─ů nad Polakami sprawowali proboszczowie ko┼Ťcio┼éa Wniebowzi─Öcia NMP, a od 1832 roku byli kapelani z czas├│w Powstania Listopadowego; msze by┼éy odprawiane w r├│┼╝nych ko┼Ťcio┼éach Pary┼╝a, za zgod─ů miejscowego proboszcza, najcz─Ö┼Ťciej jednak w ko┼Ťciele ┼Ťw. Rocha. Nie wszystko uk┼éada┼éo si─Ö harmonijnie i odpowiada┼éo potrzebom polskich katolik├│w. Dlatego liczna grupa polskich os├│b ┼Ťwieckich, skupiona wok├│┼é Bogdana Jasi┼äskiego i czynnie poparta przez Adama Mickiewicza, za┼éo┼╝y┼éa 17 lutego 1836 roku w Pary┼╝u Polsk─ů Misj─Ö Katolick─ů. Kilka lat p├│┼║niej, w 1842 roku, w Pary┼╝u zosta┼éo za┼éo┼╝one znane i istniej─ůce po dzi┼Ť dzie┼ä polskie zgromadzenie zakonne - Zmartwychwsta┼äcy, kt├│rego celem mia┼éa by─ç praca duszpasterska w┼Ťr├│d Polak├│w w Pary┼╝u. W 1844 roku arcybiskup Pary┼╝a, Denys Affre, przeznaczy┼é na "ko┼Ťci├│┼é polski" ┼Ťwi─ůtyni─Ö Wniebowzi─Öcia Matki Bo┼╝ej w centrum miasta, obok placu Concorde, nale┼╝─ůc─ů do znanej parafii francuskiej ┼Ťw. Magdaleny (Madeleine); w 1849 roku ko┼Ťci├│┼é polski zosta┼é oficjalnie przekazany pod opiek─Ö polskich Zmartwychwsta┼äc├│w. Jednak a┼╝ do 1964 roku by┼é to ko┼Ťci├│┼é filialny parafii przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Magdaleny, a polscy kap┼éani przy "ko┼Ťciele polskim" byli jedynie wikariuszami. Dopiero w 1964 roku ko┼Ťci├│┼é Wniebowzi─Öcia Matki Bo┼╝ej zosta┼é polskim ko┼Ťcio┼éem parafialnym. W przyleg┼éych do ko┼Ťcio┼éa WMB budynkach przy ulicy Sainte Honore ju┼╝ w 1844 roku zainstalowa┼éa si─Ö Polska Misja Katolicka. Jej pierwszym rektorem by┼é ks. Aleksander Je┼éowiecki. To on opatrywa┼é ┼Ťwi─Ötymi sakramentami umieraj─ůcego Fryderyka Chopina (1849) i odprowadza┼é z "polskiego ko┼Ťcio┼éa" cia┼éo Adama Mickiewicza (1855). S┼éynnym kaznodziej─ů w czasach Wielkiej Emigracji by┼é tu ks. Hieronim Kajsiewicz.

Rektorami Polskiej Misji Katolickiej w Pary┼╝u, a od 1922 roku we PMK we Francji z siedzib─ů w Pary┼╝u byli ksi─Ö┼╝a: A. Je┼éowiecki (1849-77), W. Witkowski (1877-93), W. Bakanowski (1893), K. Grabowski (1893-95), W. Orpiszewski (1896-1903), L. Postawka (1903-22), W. Szymbor (1922-29), L. ┼üagoda (1929-33), W. Paulus (1934-37), F. Cegie┼éka (1937-47, podczas wojny przebywaj─ůcego w niemieckim obozie koncentracyjnym ks. Cegie┼ék─Ö zast─Öpowa┼é ks. Cz. W─Ödzioch), K. Kwa┼Ťny (1947-72), Z. Bernacki (1972-85), a od 1985 roku rektorem (13 z kolei) jest ks. infu┼éat Stanis┼éaw Je┼╝.

Dzisiaj w ramach dzia┼éalno┼Ťci Polskiej Misji Katolickiej we Francji msze polskie odprawiane s─ů w 70 miastach francuskich i 12 instytucjach ko┼Ťcielnych, a w┼Ťr├│d polskich katolik├│w pracuje 130 ksi─Ö┼╝y i 190 zakonnic. W samym Pary┼╝u s─ů cztery polskie ko┼Ťcio┼éy parafialne: od 1844/1964 Wniebowzi─Öcia Matki Bo┼╝ej (rue Saint Honore; zarz─ůd: ks. R. G├│rski, ks. W. Patulski. ks. A. Romanowski - wikariusze), od 1986 roku ┼Ťw. Genowefy (rue Claude Lorrain M. Exelmans; proboszcz ks. J├│zef Musia┼é) i za┼éo┼╝one p├│┼║niej: Bo┼╝ego Mi┼éosierdzia (rue Legendre; proboszcz ks. kan. Stanis┼éaw Jemio┼éo) i Matki Boskiej Fatimskiej (rue de Belleville; proboszcz ks. J├│zef Bodziony). W Pary┼╝u s─ů r├│wnie┼╝: dom zakonny polskich pallotyn├│w, kt├│rzy prowadz─ů Polskie Gimnazjum Katolickie, dom zakonny nazaretanek, prowadz─ůcych internat dla cudzoziemek - studentek wy┼╝szych uczelni oraz szarytek, maj─ůcych pod swoj─ů opiek─ů Zak┼éad ┼Ťw. Kazimierza w Pary┼╝u (sierociniec i szko┼éa powszechna dla dziewcz─ůt).

Pod kierunkiem Polskiej Misji Katolickiej we Francji dzia┼éa Polskie Zjednoczenie Katolickie obejmuj─ůce: Polski Zwi─ůzek M─Ö┼╝├│w Katolickich, Polski Zwi─ůzek Bractw ┼╗ywego R├│┼╝a┼äca, Zwi─ůzek Katolickich Stowarzysze┼ä M┼éodzie┼╝y M─Öskiej i ┼╗e┼äskiej, Zwi─ůzek Krucjaty Eucharystycznej, Zwi─ůzek Polskich Ch├│r├│w Ko┼Ťcielnych. W Pary┼╝u wychodzi┼é w latach 1945-59 tygodnik katolicki "Polska Wierna", kt├│rego kontynuacj─ů jest "G┼éos Katolicki" pod redakcj─ů ks. Stanis┼éawa Je┼╝a. Wychodzi tu r├│wnie┼╝ od 1947 roku miesi─Öcznik katolicki "Nasza Rodzina" (jego poprzednikiem w latach 1944-47 by┼é "G┼éos Misjonarza"), kt├│rego redaktorem naczelnym jest ks. Marek Wittbrot. Polscy pallotyni w Pary┼╝u prowadz─ů wydawnictwo religijne Editions du Dialogue, kt├│re wyda┼éo wiele warto┼Ťciowych ksi─ů┼╝ek religijnych w j─Özyku polskim i kt├│re w 1986 roku zacz─Ö┼éo wydawa─ç kwartalnik religijno-spo┼éeczny "Znaki Czasu", redagowany przez Andrzeja Micewskiego, Zenona Modzelewskiego SAC, Danut─Ö Szumsk─ů i Stanis┼éawa Turka OSPE (J├│zef Bakalarz).

Polska Misja Katolicka we Francji w┼é─ůcza si─Ö w ┼╝ycie Ko┼Ťcio┼éa we Francji (np. organizuje doroczna pielgrzymk─Ö do Lourdes) i w Polsce, i w og├│le narodu polskiego. Np. w okresie I Solidarno┼Ťci w Polsce (1980-81) i po wprowadzeniu przez re┼╝im komunistyczny 13 grudnia 1981 roku stanu wojennego, w Pary┼╝u i w ca┼éej Francji powsta┼éy komitety, organizuj─ůce wysy┼ék─Ö dar├│w do Polski, g┼é├│wnie ┼╝ywno┼Ťci i lekarstw. W celu dystrybucji dar├│w przeznaczonych dla instytucji Ko┼Ťcio┼éa Katolickiego w Polsce w 1983 roku powo┼éano w Pary┼╝u Biuro Koordynacji z Komisj─ů Charytatywn─ů Episkopatu Polski, kierowane przez ks. E. Plater-Zyberka.

W zwi─ůzku ze 150. rocznic─ů istnienia Polskiej Misji Katolickiej we Francji przebywa┼é w Pary┼╝u prymas Polski, ks. kard. J├│zef Glemp, kt├│ry odwiedzi┼é Ko┼Ťci├│┼é Polski 11 lutego 1986 roku; natomiast 16 lutego odwiedzi┼é t─Ö polsk─ů ┼Ťwi─ůtyni─Ö arcybiskup Pary┼╝a, kard. Jean M. Lustiger. Wcze┼Ťniej, bo w 1921 roku oficjaln─ů wizyt─Ö w Pary┼╝u z┼éo┼╝yli biskup krakowski Adam Sapieha i arcybiskup lwowski obrz─ůdku ormia┼äskiego - "z┼éotousty" i wielki patriota polski, J├│zef Teodorowicz. W 1928 roku przebywali z wizyt─ů we Francji (r├│wnie┼╝ w Pary┼╝u): arcybiskup metropolita warszawski, kard. Aleksander Kakowski i biskup podlaski Henryk Prze┼║dziecki. Poloni─Ö parysk─ů bardzo cz─Östo odwiedzali duchowni opiekunowie emigracji polskiej po II wojnie ┼Ťwiatowej: abp J├│zef Gawlina, bp W┼éadys┼éaw Rubin i bp Szczepan Weso┼éy. 31 maja 1980 roku odby┼éo si─Ö w Pary┼╝u spotkanie Polonii francuskiej z "polskim" papie┼╝em Janem Paw┼éem II.

W latach 1879-82 nuncjuszem Stolicy Apostolskiej w Paryżu był arcybiskup (potem kardynał) Włodzimierz Czacki (1834-1888), inicjator założenia Papieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie i osobisty sekretarz papieża Piusa IX.

Z okazji 1000-lecia Chrztu Polski 966-1966 Polacy we Francji uroczy┼Ťcie obchodzili to najwa┼╝niejsze wydarzenie w dziejach narodu polskiego. Centralne uroczysto┼Ťci odby┼éy si─Ö w paryskiej katedrze Norte-Dame, gdzie msz─Ö ┼Ťw. celebrowa┼é arcybiskup metropolita Pary┼╝a, ks. kard. Maurice Feltin; wspania┼éa akademia millenijna z udzia┼éem bpa W┼éadys┼éawa Rubina odby┼éa si─Ö w paryskiej sali Pleyel.

Uwolniona 29 kwietnia 1945 roku przez wojska ameryka┼äskie z niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau (k. Monachium w Niemczech) grupa profesor├│w seminari├│w duchownych wraz z grup─ů kleryk├│w uda┼éa si─Ö do Pary┼╝a, gdzie z inicjatywy by┼éego profesora i rektora Wy┼╝szego Seminarium Duchownego we W┼éoc┼éawku, ks. Franciszka Korszy┼äskiego (1893-1962), zosta┼éo za┼éo┼╝one Polskie Seminarium Duchowne przy ul. Irlandais 5, przy kt├│rym istnia┼éo od 1954 roku ni┼╝sze seminarium duchowne. Rektorem Polskiego Seminarium Duchownego w Pary┼╝u w latach 1945-82 by┼é ks. pra┼é. Antoni Banaszak. W okresie tym wy┼Ťwi─Öcono w tu ponad 100 polonijnych kap┼éan├│w. Wielu wychowank├│w Polskiego Seminarium Duchownego w Pary┼╝u studiowa┼éo nast─Öpnie w paryskim Instytucie Katolickim, kt├│ry od ko┼äca XIX wieku uko┼äczy┼éo szereg innych znanych p├│┼║niej kap┼éan├│w polskich, jak np. sam za┼éo┼╝yciel Polskiego Seminarium Duchownego w Pary┼╝u, ks. Franciszek Korszy┼äski, od 1946 roku biskup pomocniczy i w latach 1951-53 administrator diecezji w┼éoc┼éawskiej oraz inni biskupi polscy: J├│zef Bilczewski - arcybiskup metropolita lwowski 1900-23, Zygmunt Szcz─Ösny Feli┼äski - arcybiskup metropolita warszawski 1862-83, S┼éawoj G┼é├│d┼║ - biskup polowy Wojska Polskiego 1991-2004, nast─Öpnie biskup Warszawy-Pragi, Czes┼éaw Kaczmarek - biskup kielecki 1938-63, kardyna┼é Boles┼éaw Kominek - arcybiskup metropolita wroc┼éawski 1956-74, Jan Nowak - biskup pomocniczy gnie┼║nie┼äski od 1982, Kazimierz Tomczak - biskup pomocniczy ┼é├│dzki 1927-45. W Pary┼╝u w 1947 roku przyj─ů┼é ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie Stanis┼éaw Szymecki, kt├│ry w 1980 roku zosta┼é wicerektorem Polskiej Misji Katolickiej w Pary┼╝u, a rok p├│┼║niej (1981) zosta┼é mianowany biskupem kieleckim.

Z inicjatywy arcybiskupa Pary┼╝a, ks. kard. Jean M. Lustigera (1981-2005), kt├│rego rodzice pochodzili z Polski - z B─Ödzina - i ofiarom polskich i francuskich wiernych, powsta┼é w 1984 roku w Pary┼╝u "Dom Polski ┼Ťw. Antoniego". Kard. Lustiger, 4 pa┼║dziernika 1994 roku, odprawi┼é uroczyst─ů msz─Ö ┼Ťw. w znanym paryskim ko┼Ťciele ┼Ťw. Ludwika des Invalides dla uczczenia 50. rocznicy Powstania Warszawskiego.

W Paryżu jest park im. Jana Pawła II, w którym w 1994 roku odsłonięto pomnik ks. Jerzego Popiełuszki (1947-1984), kapłana zamordowanego bestialsko przez przedstawicieli reżimu komunistycznego.

Wr├│─çmy jednak do dziej├│w Polak├│w w Pary┼╝u w XIX wieku.
Kolejne dwie fale polskich uchod┼║c├│w politycznych przyby┼éy do Pary┼╝a po tzw. "Wio┼Ťnie Lud├│w" (rewolucyjne wyst─ůpienia w niekt├│rych pa┼ästwach europejskich 1848-49) i po kl─Ösce Powstania Styczniowego 1863-64. Wielu z tych ludzi tak┼╝e nad Sekwan─ů nadal my┼Ťla┼éo o swej ojczy┼║nie i o jej wyzwoleniu spod jarzma zaborc├│w. Ich zorganizowaniem si─Ö w grup─Ö zaj─ů┼é si─Ö mieszkaj─ůcy w Pary┼╝u uczestnik Powstania Listopadowego Ludwik Mieros┼éawski, kt├│ry w 1865 roku za┼éo┼╝y┼é Towarzystwo Demokratyczne, polsk─ů organizacj─Ö emigracyjn─ů o charakterze wojskowym, kt├│ra g┼éosi┼éa zjednoczenie S┼éowian pod przewodnictwem Polski; Towarzystwo istnia┼éo do 1870 roku.

W Paryżu w 1867 roku polski emigrant we Francji, uczestnik Powstania Styczniowego 1863-64, Antoni Berezowski, dokonał nieudanego zamachu na cara rosyjskiego Aleksandra II. Natomiast w 1890 roku Stanisław Padlewski dokonał w Paryżu zamachu na rosyjskiego generała żandarmerii - sadystę Sieliwiestrowa.

W lipcu 1870 roku dosz┼éo do wojny francusko-pruskiej (niemieckiej). Polacy chwycili za bro┼ä w obronie Francji. Ponad 400 Polak├│w, w wi─Ökszo┼Ťci pochodz─ůcych z Pary┼╝a, w tym poeta Cyprian Kamil Norwid, zg┼éosi┼éo si─Ö do wojska. J├│zef Hauke-Nowak (ur. 1834), podczas Powstania Styczniowego 1863-64 naczelnik wojenny wojew├│dztwa krakowskiego i sandomierskiego w stopniu genera┼éa, dow├│dca II korpusu, zosta┼é dow├│dc─ů I brygady we francuskiej Armii Wogez├│w. Polacy w szeregach armii francuskiej dzielnie walczyli pod Orleanem, w Wogezach i dzielnie odpierali ataki wojsk pruskich na Pary┼╝. W bitwie pod Dijon poleg┼é 21 stycznia 1871 roku gen. Hauke-Nowak. Natomiast podczas obrony Chateaudun, niedaleko Chartres, ws┼éawi┼é si─Ö francuski genera┼é polskiego pochodzenia, Ernest Lipowski.

Przegrana przez Francj─Ö wojna z Niemcami spowodowa┼éa upadek cesarstwa francuskiego i utworzenie z Francji republiki (tzw. Trzecia Republika). 18 marca 1871 roku wybuch┼éa w Pary┼╝u rewolucja ludowa, zwana Komun─ů Parysk─ů (18.III-28.V.1871). Rewolucj─Ö spowodowa┼éo niezadowolenie mas ludowych z dotychczasowej polityki pierwszego rz─ůdu republika┼äskiego pod prezesur─ů A. Thiersa. W Komunie wzi─Ö┼éo udzia┼é ok. 400 Polak├│w (174 na pewno), g┼é├│wnie by┼éych powsta┼äc├│w 1863-64. Powodem ich zaanga┼╝owania si─Ö po stronie rewolucji by┼éa prawdopodobnie odmowa rz─ůdu francuskiego, pod widocznym wp┼éywem Rosji, utworzenia osobnego legionu polskiego podczas wojny Francji z Niemcami w 1870 roku (Lech Paszkowski). Dw├│ch z by┼éych powsta┼äc├│w polskich: Jaros┼éaw D─ůbrowski i Walery Wr├│blewski zostali nawet genera┼éami Komuny Paryskiej i odegrali znaczn─ů rol─Ö w walkach z wersalczykami. D─ůbrowski zosta┼é najpierw dow├│dc─ů garnizonu paryskiego i najbardziej zagro┼╝onego frontu Neuilly, a nast─Öpnie (5 maja) g┼é├│wnodowodz─ůcym. Wr├│blewski zas┼éyn─ů┼é jako jeden z najlepszych organizator├│w obrony. Poza nimi wysokie stanowiska w Komunie zajmowali lub odznaczyli si─Ö podczas walk: T. D─ůbrowski (brat Jaros┼éawa), S. Kamieniecki, A. Oko┼éowicz, M. Rogowski, W. Ro┼╝a┼éowski, K. ┼Üwidzi┼äski i S. Tomaszewski. Jaros┼éaw D─ůbrowski zgin─ů┼é na barykadzie. Post─Öpowa, czy raczej lewicowa, opinia Europy pozytywnie oceni┼éa wyj─ůtkowy udzia┼é Polak├│w w Komunie - ich odwag─Ö, zdolno┼Ť─ç i do┼Ťwiadczenie. Rol─Ö Polak├│w w Komunie Paryskiej i jej stosunek do Polak├│w najlepiej wyrazi┼é Karol Marks s┼éowami: "Komuna uczci┼éa bohaterskich syn├│w Polski stawiaj─ůc ich na czele obrony Pary┼╝a".

Jak ju┼╝ wspomnia┼éem, rok wcze┼Ťniej, w czasie wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, emigranci polscy z Pary┼╝a stan─Öli rami─Ö w rami─Ö z Francuzami do walki z naje┼║d┼║c─ů. Tego jednak francuskie rz─ůdy republika┼äskie "nie dostrzega┼éy", jak i tego, ┼╝e rz─ůd ten popiera┼é polski ob├│z polityczny zwi─ůzany z "Hotelem Lambert" oraz tego, ┼╝e Polak - Piotr Trawi┼äski podczas Komuny Paryskiej uratowa┼é Luwr przed zniszczeniem i tego, ┼╝e sam prez. Thiers udekorowa┼é Legi─ů Honorow─ů Polaka - ks. W┼éadys┼éawa Witkowskiego za bohaterskie mi┼éosierdzie okazane przez niego podczas Komuny. Natomiast by┼éy pe┼éne pretensji do, sk─ůdin─ůd wyolbrzymianego, udzia┼éu Polak├│w w Komunie Paryskiej, kt├│r─ů utopi┼éy w morzu krwi (polscy komunardzi stanowili przys┼éowiow─ů kropl─Ö w morzu w┼Ťr├│d uczestnik├│w rewolucji; przecie┼╝ po jej upadku w┼éadze aresztowa┼éy 50 000 jej uczestnik├│w, z kt├│rych 17 000 rozstrzelano, a 13 000 skaza┼éy na deportacj─Ö i wi─Özienie). Prawdopodobnie chcia┼éy tym odwr├│ci─ç uwag─Ö spo┼éecze┼ästwa francuskiego od swej skrajnie prorosyjskiej polityki, kt├│ra si┼é─ů rzeczy by┼éa antypolska: "Zaraz w pocz─ůtku Trzecia Republika wyrzek┼éa si─Ö wszelkiego nadal zwi─ůzku ze spraw─ů polsk─ů" (Marian Kukiel). Francja nie po raz pierwszy - i nie ostatni - zdradzi┼éa swego wiernego polskiego sojusznika.

Po upadku Komuny Paryskiej rz─ůd francuski zes┼éa┼é kilkudziesi─Öciu z┼éapanych polskich komunard├│w do Nowej Kaledonii (Oceania). Polscy komunardzi, kt├│rzy nie zostali aresztowani, zbiegli do Anglii i Szwajcarii; Walery Wr├│blewski skazany zaocznie na kar─Ö ┼Ťmierci zbieg┼é do Londynu. Du┼╝o Polak├│w z Pary┼╝a i w og├│le z Francji wyjecha┼éo w├│wczas r├│wnie┼╝ do Galicji, kt├│ra akurat uzyska┼éa autonomi─Ö (polskie rz─ůdy), a pozostali byli zmuszeni do ograniczenia dzia┼éalno┼Ťci politycznej. To wszystko spowodowa┼éo, ┼╝e po 1871 roku emigracja polska w Pary┼╝u zmniejszy┼éa si─Ö bardzo liczbowo i odgrywa┼éa coraz mniejsz─ů rol─Ö polityczn─ů, trac─ůc og├│lnie na znaczeniu - tak w ┼╝yciu emigracji polskiej jak i w og├│le narodu polskiego.

Od po┼éowy lat 80. XIX w. rozpocz─ů┼é si─Ö jednak nowy nap┼éyw Polak├│w do Pary┼╝a. W 1914 roku w Pary┼╝u mieszka┼éo nie wi─Öcej ni┼╝ 5 tys. Polak├│w. Byli to g┼é├│wnie Polacy ze starej emigracji, studenci z kraju, polska bohema artystyczna i literacka oraz emigracja polityczna. Boles┼éaw Wierzbia┼äski utrzymuje, ┼╝e w momencie wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej liczba Polak├│w we Francji si─Öga┼éa ok. 12 000 os├│b; natomiast Wies┼éaw ┼Üladkowski uwa┼╝a, ┼╝e mieszka┼éo w├│wczas we Francji 25-30 tys. Polak├│w.

Studentami byli m┼éodzi ludzie, zazwyczaj z zaboru rosyjskiego, kt├│rzy nie chc─ůc studiowa─ç na uczelniach zaborc├│w postanowili podj─ů─ç studia na wy┼╝szych uczelniach Pary┼╝a. W sumie a┼╝ do I wojny ┼Ťwiatowej by┼éo ich tu a┼╝ kilka tysi─Öcy. Powsta┼éy organizacje studenckie "Sp├│jnia" (1886-1918) i "Filarecja" (1910).

Na wy┼╝szych uczelniach Pary┼╝a studiowali m.in. nast─Öpuj─ůcy ministrowie odrodzonej Polski: Witold Broniewski (1880-1939) w 1926 roku minister rob├│t publicznych; Alfred Ch┼éapowski (1874-1940) w 1923 roku minister rolnictwa i d├│br pa┼ästwowych; Witold Chod┼║ko (1875-1954), 1918-23 minister zdrowia w kilku gabinetach; W┼éadys┼éaw Grabski (1874-1938) trzykrotnie minister skarbu i dwa razy premier 1920 i 1923-25; Leon Janta-Po┼éczy┼äski (1867-1961), 1930-32 minister rolnictwa; Seweryn Ludkiewicz (1882-1964), 1932-33 minister rolnictwa; Ksawery Franciszek Prauss (1874-1925), 1918-19 minister wyzna┼ä religijnych i o┼Ťwiecenia publicznego; Zenon Franciszek Przesmycki (1861-1944), 1919-20 minister kultury i sztuki.

W okresie międzywojennym (1922-39) studiowało tu również wielu posłów na Sejm RP i senatorów RP. Senatorami RP, którzy studiowali lub pracowali na wyższych uczelniach Paryża byli: Joachim Bartoszewicz 1922-28 i 1930-35, Zofia Berbecka 1938-39), Roman Cholewicki 1935, Regina Fleszarowa 1935-38, Władysław Grabski 1922-27, Władysław Jabłonowski 1922-28, Wiktor Januszewski 1922-35, Aleksandra Karnicka 1922-28, Marian Kiniorski 1922-30, Stanisław Mańkowski 1935-37, Stanisław Miłaszewski 1938-39, Jan Modrzewski 1935-38, Bolesław Motz 1928-35 i Julian Poczętowski 1928-35.

Na wy┼╝szych uczelniach Pary┼╝a studiowa┼éo r├│wnie┼╝ wielu p├│┼║niejszych profesor├│w polskich wy┼╝szych uczelni, jak np.: Leon Babi┼äski (1891-1973), prawnik, porf. Wy┼╝szej Szko┼éy Nauk Politycznych w Warszawie, Uniw. Pozna┼äskiego, Wy┼╝szej Szko┼éy Ekonomicznej i Politechniki Szczeci┼äskiej; Wac┼éaw Baehr (1873-1939), cytolog, prof. Uniw. Warszawskiego; Stefan Baley (1885-1952), psycholog, prof. Uniw. Warszawskiego; Leon Bia┼ékowski (1885-1952), historyk, prof. KUL; Czes┼éaw Bia┼éobrzeski (1878-1953), fizyk, prof. Polskiego Kolegium Uniwersyteckiego w Kijowie, Uniw. Jagiello┼äskiego i Uniw. Warszawskiego; Witold Broniewski (1880-1939), fizyk, prof. Politechniki Lwowskiej i Politechn. Warszawskiej (1914-19 prowadzi┼é wyk┼éady z metalurgii na Uniw. w Pary┼╝u); Witold Chod┼║ko (1875-1954), dr med., prof. Uniw. MCS w Lublinie; Leon Chwistek (1884-1944), logik, prof. Uniw. Lwowskiego; Ignacy Chrzanowski (1866-1940), historyk literatury polskiej, prof. Uniw. Jagiello┼äskiego; Adam Ferdynand Czy┼╝ewicz (1877-1962), ginekolog, prof. Uniwersytetu i Akademii Medycznej w Warszawie; Przemys┼éaw D─ůbkowski (1877-1950), historyk prawa polskiego, prof. Uniw. Lwowskiego; Stefan D─ůbrowski (1877-1947), dr med., prof. Uniw. Pozna┼äskiego; Edward Dubanowicz (1881-1943), prawnik, prof. Uniw. Lwowskiego; Maria D┼éuska (1900-1992), historyk i teoretyk literatury, prof. Uniw. Jagiello┼äskiego; Stanis┼éaw Go┼é─ůb (1878-1939), prawnik, prof. Uniw. Jagiello┼äskiego; Ignacy Grabowski (1878-1950), prawnik, znawca prawa kanonicznego, prof. Uniw. Warszawskiego; W┼éadys┼éaw Grabski (1874-1938), ekonomista, prof. Szko┼éy G┼é├│wnej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie; Marian Heitzman (ur. 1899), historyk filozofii, prof. Uniw. Warszawskiego; Witold Jab┼éo┼äski (1901-1957), sinolog, prof. Uniw. Warszawskiego; Jan Jaworski (1903-1945), japonista i sinolog, prof. Uniw. Warszawskiego; Leon Karwacki (18721-1942), lekarz internista, prof. Uniw. Warszawskiego i Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie; Bronis┼éaw Knaster (1893-1980), matematyk, prof. Uniw. Lwowskiego i Uniw. Wroc┼éawskiego; Jan Krassowski (1883-1947), astronom, prof. Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie; Zdzis┼éaw Krygowski (1872-1955), matematyk, prof. i rektor Politechniki Lwowskiej, prof. Uniw. Pozna┼äskiego; Franciszek Leja (1885-1979), matematyk, prof. Politechniki Warszawskiej i Uniw. Jagiello┼äskiego; Edmund Lelesz (ur. 1888), chemik, prof. Uniw. Wile┼äskiego; Ksawery Lewkowicz (1869-1958), lekarz pediatra, prof. Uniw. Jagiello┼äskiego; Zygmunt Lisowski (1880-1955), prawnik, prof. i rektor Uniw. Pozna┼äskiego; Feliks Malinowski (ur. 1872), lekarz dermatolog, prof. Uniw. Wile┼äskiego; Jerzy Manteuffel-Szoege (1900-1954), filolog klasyczny, pierwszy polski papirolog, prof. Uniw. Lwowskiego i Warszawskiego; Tadeusz Manteuffel-Szoege (1902-1970), historyk, prof. Uniw. Warszawskiego; Mieczys┼éaw Micha┼éowicz (1876-1965), dr med., prof. Uniw. Warszawskiego i Akademii Medycznej w Warszawie; Kazimierz Micha┼éowski (1901-1981), archeolog, prof. Uniw. Warszawskiego; W┼éadys┼éaw Mierzejewski-Szeliga (ur. 1882), zoolog, prof. Uniw. Wile┼äskiego; Boles┼éaw Olszewicz (1893-1972), geograf, prof. Uniw. Wroc┼éawskiego; Kazimierz Pelczar (1894-1943), lekarz patolog, prof. Uniw. Wile┼äskiego; Antoni Peretiatkowicz (1884-1956), prawnik, prof. Uniw. Lwowskiego i Pozna┼äskiego (rektor); Franciszek Polkowski-Krzywda (1881-1949), architekt, prof. Politechniki Warszawskiej; Edward Por─Öbowicz (1862-1937), historyk literatur roma┼äskich, prof. Uniw. Lwowskiego; Gustaw Przychocki (1884-1947), filolog klasyczny, prof. i rektor Uniw. Warszawskiego; Stanis┼éaw Przy┼é─Öcki (1891-1944), chemik, prof. Uniw. Pozna┼äskiego; Eleonora Reicher (1884-1973), lekarz reumatolog, prof. Akademii Medycznej w Warszawie; Jan Henryk Rosen (1891-1982), wybitny malarz, prof. Politechniki Lwowskiej; Juliusz Rudnicki (1881-1948), matematyk, prof. Uniw. Wile┼äskiego i Toru┼äskiego; Stanis┼éaw Schayer (1899-1941), orientalista, prof. Uniw. Warszawskiego; Jan Stasi┼äski (ur. 1869), lekarz okulista, prof. Uniw. Pozna┼äskiego; Elida Maria Szarota (1904-1994), germanistka, prof. Uniw. Warszawskiego; Julian Szyma┼äski (1870-1958), lekarz okulista, prof. Uniw. Wile┼äskiego; W┼éadys┼éaw Tatarkiewicz (1886-1980), filozof, historyk filozofii, prof. Uniw. Wile┼äskiego, Pozna┼äskiego i Warszawskiego; Micha┼é Walicki (1904-1966), historyk sztuki, prof. Akademii Sztuk Pi─Öknych i Uniw. Warszawskiego; Tadeusz Wa┼éek-Czarnecki (1889-1949), historyk staro┼╝ytno┼Ťci, prof. Uniw. Warszawskiego; Eugeniusz Wa┼Ťkowski (1866-1942), prawnik, prof. Uniw. Wile┼äskiego; Helena Willman-Grabowska (1870-1957), indianistka i iranistka, prof. Uniw. Jagiello┼äskiego; Bohdan Winiarski (1884-1969), prawnik, prof. Uniw. Pozna┼äskiego; Aleksander W├│ycicki (1878-1954), prof. Uniw. Wile┼äskiego (rektor), KUL i Uniw. Warszawskiego.
Jest to wkład Paryża - polskiego Paryża - do nauki polskiej. Wkład bardzo znaczny.

Szereg wybitnych polskich uczonych zosta┼éo wyr├│┼╝nionych przez wy┼╝sze uczelnie Pary┼╝a, g┼é├│wnie przez Sorbon─Ö, godno┼Ťci─ů doktora honoris causa. T─Ö najwy┼╝sz─ů godno┼Ť─ç uniwersyteck─ů otrzymali od okresu mi─Ödzywojennego m.in. profesorowie: Czes┼éaw Bobrowski, Aleksander Gieysztor, Roman Koz┼éowski, Jerzy Kury┼éowicz, Kazimierz Nitsch, Jakub Parnas, Stefan Pie┼äkowski, Adam Schaff, Wac┼éaw Sierpi┼äski, Leonard Sosnowski, Jan Szczepa┼äski, Tadeusz Zieli┼äski.

Drug─ů grup─ů - licz─ůc─ů wiele setek os├│b - przyje┼╝d┼╝aj─ůc─ů do Pary┼╝a przez ca┼éy XIX w., a szczeg├│lnie w jego ostatnim kwartale i do wybuchu II wojny ┼Ťwiatowej lub mieszkaj─ůc─ů d┼éu┼╝ej czy kr├│cej w tym okresie w stolicy Francji byli przedstawiciele polskiej bohemy artystycznej i literackiej. Mieszkali w Dzielnicy ┼üaci┼äskiej, a szukali tu wzorc├│w i inspiracji dla swojej tw├│rczo┼Ťci.
Spo┼Ťr├│d znanych polskich malarzy i rze┼║biarzy w Pary┼╝u studiowali lub mieszkali m.in.: Tadeusz Ajdukiewicz (1852-1916), Teodor Axentowicz (1859-1938), Zygmunt Badowski (ur. 1875), Stanis┼éaw Bagie┼äski (ur. 1880), Stanis┼éaw Batowski-Kaczor (1866-1946), J├│zef Czajkowski (1872-1947), Boles┼éaw Biegas (1878-1954) - rze┼║biarz i malarz, Anna Bili┼äska-Bohdanowiczowa (1857-1893), W┼éodzimierz B┼éocki (1885-1920), Wac┼éaw Borowski (1885-1954), Olga Bozna┼äska (1865-1940), J├│zef Brandt (1841-1915), Karol Boraty┼äski (1810-1876), Antoni Brodowski (1784-1832), J├│zef Che┼émo┼äski (1849-1914), Stanis┼éaw Chlebowski (1835-1884), Romuald Chojnacki (1818-1885), Leon Chwistek (1884-1944), W┼éadys┼éaw Cie┼Ťli┼äski (1845-1901), Jan Cybis (1897-1972), Tadeusz Cybulski (1878-1954), J├│zef Czajkowski (1872-1947), Stanis┼éaw Czajkowski (1878-1954), J├│zef Czapski (1896-1993), Stanis┼éaw D─Öbicki (1866-1924), Odo Dobrowolski (1883-1917), Eugeniusz Eibisch (1896-1987), Wojciech Gerson (1831-1901), Aleksander Gierymski (1850-1901), Cyprian Godebski (1835-1909) - rze┼║biarz, Tadeusz Gorecki (1825-1868), Henryk Gottlieb (1890-1966), Leopold Gottlieb (1883-1934), Stanis┼éaw Grocholski (1858-1932), Teodor Grott (ur. 1884), Rafa┼é Hadziewicz (1803-1886), Adam Herszaft (ur. 1886), Vlastimil Hofman (1881-1970), Karol Homolacs (ur. 1874), Stanis┼éaw Jagmin (1875-1961) - rze┼║biarz, W┼éadys┼éaw Jarocki (1879-1965), Wojciech Jastrz─Öbowski (1884-1963), Stanis┼éaw Kamocki (1875-1944), Alfons Karpi┼äski (1875-1961), Jerzy Karszniewicz (ur. 1878), Juliusz Kossak (1824-1899), Wojciech Kossak (1856-1942), Aleksander Kotsis (1836-1877), Marceli Krajewski (1840-1920), Konrad Krzy┼╝anowski (1872-1922), W┼éadys┼éaw Krzy┼╝anowski (1889-1973), Benedykt Kubicki (ur. 1874), Aleksander Kucharski (1741-1819), Marian Kulesza (ur. 1878), Ludwik Kwiatkowski (1880-1953), W┼éadys┼éaw Lam (1893-1984), Henryk Langerman (1896-1944), Ludwik Laveaux de (1868-1894), Stanis┼éaw Lentz (1861-1920), Jan Lewicki (1795-1871) - grafik i rysownik, Leopold Loeffler (1827-1898), Florian Lunda (1824-1888), Tadeusz Makowski (1882-1932), W┼éadys┼éaw Marcinkowski (ur. 1858) - rze┼║biarz, Tadeusz Marczewski (ur. 1883), Jan Matejko (1838-1893), J├│zef Mehoffer (1869-1946), Zygmunt Menkes (1896-1986), Pawe┼é Merwart (1855-1902), Kazimierz Mitera (ur. 1897), Mela Muter (1876-1967), Stanis┼éaw Niesio┼éowski (ur. 1884), Tymon Niesio┼éowski (1882-1965), Henryk Nostitz-Jackowski (ur. 1880), Edward Oku┼ä (1872-1945), Antoni Oleszczy┼äski (1794-1879) - sztycharz, J├│zef Oleszkiewicz (1777-1830), Bronis┼éaw Olszewski (ur. 1874), J├│zef O┼║min (ur. 1903), J├│zef Pankiewicz (1866-1940), Fryderyk Pautsch (1877-1950), Wac┼éaw Pawliszak (1866-1905), J├│zef Pochwalski (ur. 1888), Andrzej Pronaszko (1888-1961), Witold Pruszkowski (1846-1896), W┼éodzimierz Przerwa-Tetmajer (1861-1923), Zofia Raczy┼äska-Arciszewska (ur.1896), Aleksander Raczy┼äski (1822-1889), Zygmunt Radnicki (1894-1969), Anna Rajecka (1760-1832), Alojzy Reichan (1807-1860), Henryk Rodakowski (1823-1894), Jan Henryk Rosen (1891-1982), Jan Rubczak (1884-1942), Jan Rudnicki (ur. 1887), Hanna Rudzka-Cybisowa (1897-1988), Ferdynand Ruszczyc (1870-1936), Stanis┼éaw Rzecki-Szreniawa (1888-1972) - malarz i rze┼║biarz, Czes┼éaw Rzepi┼äski (ur. 1905), Adolf Karol Sandoz (ur. 1845), Kazimierz Sichulski (1879-1942), J├│zef Simmler (1823-1868), Stanis┼éaw Smogulecki (ur. 1886), Jan Stanis┼éawski (1860-1907), Kajetan Stefanowicz (1876-1920), Antoni Jan Strza┼éecki (1844-1934), Janusz Strza┼éecki (1902-1983), Zygmunt Strza┼éecki (1873-1946), J├│zef Szermentowski (1833-1876), Korneli Szlegel (1819-1870), Wac┼éaw Szymanowski (1859-1930), W┼éadys┼éaw ┼Ülewi┼äski (1854-1918), Wojciech ┼Üwi─Öcicki (1825-1873) - rze┼║biarz, Stanis┼éaw Teisseyre (1905-1988), Aleksander Teslar (ur. 1899), Wincenty Trojanowski (1859-1928), Zygmunt Waliszewski (1891-1936), Walenty Wa┼äkowicz (1800-1842), Tadeusz Wa┼Ťkowski (ur. 1883), Anna Weingrun (ur. 1904), Wojciech Weiss (1875-1950), Zofia Wielowieyska (ur. 1907), Tadeusz Wojciechowski (1902-1982), Leon Wycz├│┼ékowski (1852-1936), Feliks Wygrzywalski (1875-1944), Mieczys┼éaw Adam Wysocki (1899-1930), Stanis┼éaw Wyspia┼äski (1869-1907), Eugeniusz Zak (1884-1926), Marcin Zaleski (1796-1877), August Zamoyski (1893-1970) - rze┼║biarz, Antoni ┼╗aboklicki (ur. 1882), Franciszek ┼╗murko (1858-1910).

Tak, je┼Ťli znani p├│┼║niej malarze polscy XIX i 1. po┼é. XX wieku nie studiowali w Monachium czy we W┼éoszech, to na pewno studiowali we Francji, g┼é├│wnie w Pary┼╝u. Udzia┼é tego miasta w historii polskiej sztuki jest wyj─ůtkowo du┼╝y.

Jednak pomimo tak wielkiej liczby Polak├│w, kt├│rzy studiowali malarstwo w Pary┼╝u i kt├│rzy cz─Östo przebywali lub nawet na sta┼ée mieszkali w Pary┼╝u, malarstwo polskie w muzeach i zbiorach prywatnych nad Sekwan─ů jest raczej skromne. Np. nie ma w Luwrze dzia┼éu artyst├│w malarzy ┼Ťrodkowo- czy wschodnioeuropejskich, a wi─Öc tak┼╝e i polskich, je┼Ťli pomin─ů─ç kilka obraz├│w, wi─ů┼╝─ůcych si─Ö w jaki┼Ť spos├│b z histori─ů Francji i jej kultur─ů, jak na przyk┼éad obraz Piotra Micha┼éowskiego "Somosierra". Na murach zewn─Ötrznych Luwru jest kilka relief├│w i figur znanych Polak├│w, zwi─ůzanych swym ┼╝yciem z Francj─ů. Dumni mo┼╝emy by─ç jednak z tego, ┼╝e pani─ů "na Luwrze" by┼éa Polka - Maria Leszczy┼äska, od 1725 roku kr├│lowa Francji, ┼╝ona kr├│la Ludwika XV i matka Ludwika XVI. No i chyba wi─Öcej z tego, ┼╝e podczas Komuny Paryskiej, wiosn─ů 1871 roku Polak, mi┼éo┼Ťnik i historyk sztuki Florian Trawi┼äski (1850-1906) uratowa┼é Luwr przed zniszczeniem. B─Öd─ůc pracownikiem Departamentu Sztuk Pi─Öknych Ministerstwa O┼Ťwiaty, po przy┼é─ůczeniu si─Ö do komunard├│w zosta┼é kierownikiem resortu kultury i sztuki Komuny Paryskiej. Komunardzi postanowili zniszczy─ç Luwr jako symbol kr├│lewskiej Francji i pod koniec maja 1871 roku umie┼Ťcili w pa┼éacu beczki z naft─ů w celu jego spalenia. Trawi┼äski dokona┼é i┼Ťcie heroicznego czynu: potajemnie wymieni┼é beczki z naft─ů na beczki z wod─ů, ratuj─ůc w ten spos├│b pa┼éac. Czyn ten nie tylko uratowa┼é go przed plutonem egzekucyjnym lub zes┼éaniem do Gujany czy Nowej Kaledonii, co by┼éo losem wszystkich z┼éapanych komunard├│w, ale nawet zosta┼é jednym z wicedyrektor├│w Muzeum Luwru, kt├│r─ů to funkcj─Ö sprawowa┼é przez 35 lat, obok funkcji sekretarza generalnego muze├│w francuskich. Je┼Ťli dzi┼Ť podziwiamy Luwr w ca┼éej jego oryginalnej krasie, jest to tylko i wy┼é─ůcznie zas┼éuga Floriana Trawi┼äskiego - Francuza i Polaka, kt├│ry bra┼é czynny udzia┼é w ┼╝yciu Polak├│w w Pary┼╝u (Z. Judycki).

Ze znanych literat├│w polskich przebywali w Pary┼╝u d┼éu┼╝ej lub kr├│cej m.in.: Wac┼éaw G─ůsiorowski (1904-21), Tadeusz Hulewicz (przez kilka lat do 1910), Stanis┼éaw Mi┼éaszewski (do 1913), Ferdynand Ossendowski (przed 1905), Maria Pawlikowska-Jasnorzewska (przed 1914), Boles┼éaw Prus (1895), W┼éadys┼éaw Reymont (1897), Franciszek Siedlecki (1937-38), Wac┼éaw Sieroszewski (1910-14), Andrzej Strug (1907-14), Tadeusz Szymberski (1928-39), Gabriela Zapolska (1889-1895), Tadeusz ┼╗ele┼äski (na pocz─ůtku XX w.), Stefan ┼╗eromski (1909-12).

Tadeusz Boy-┼╗ele┼äski pisa┼é p├│┼║niej, ┼╝e przebywaj─ůc w Pary┼╝u na uzupe┼énianych studiach medycznych "przeszed┼é kurs literatury francuskiej"... dzi─Öki skrzynkom bukinist├│w i z dobrze zapowiadaj─ůcego si─Ö lekarza sta┼é si─Ö genialnym t┼éumaczem literatury francuskiej na j─Özyk polski. Prze┼éo┼╝y┼é sto kilkana┼Ťcie tom├│w klasycznej literatury francuskiej. W uznaniu zas┼éug na tym polu odznaczony zosta┼é w 1914 roku palmami Akademii Francuskiej (za przek┼éady Moliera) i w 1922 roku Krzy┼╝em Kawalerskim Legii Honorowej.

Jak Pary┼╝ by┼é i jest popularnym miastem w┼Ťr├│d polskich literat├│w mo┼╝e potwierdzi─ç r├│wnie┼╝ ilo┼Ť─ç ich zgon├│w w stolicy Francji. Zmarli tu m.in.: Jacek Bierezin (1993), Stanis┼éaw Bratkowski (1871), J├│zef Brykczy┼äski (1823), Jan Brz─Ökowski (1983), Ludwik Brzozowski (1873), Wincenty Budzy┼äski (1866), Micha┼é Chod┼║ko (1879), Edmund Chojecki (1899), Leopold Dobrski (1905), Seweryna Duchi┼äska (1905), J├│zef Dzieko┼äski (1855), Maksymilian Fredro (1846), Antoni Gorecki (1861), Franciszek Grzyma┼éa (1871), Klementyna Hoffmanowa (1845), Jan Janowski (1888), Eustachy Januszkiewicz (1874), Konstanty Jele┼äski (1987), Zygmunt Kaczkowski (1896), Bronis┼éaw Kozakiewicz (1924), Zygmunt Krasi┼äski (1859), Stanis┼éaw Lem (1965), Joachim Lelewel (1861), W┼éadys┼éaw Mickiewicz (1926), Ludwik Mieros┼éawski (1878), Tadeusz Mostowski (1842), Ludwik Nabielak (1883), Leonard Nied┼║wiecki (1892), Julian Niemcewicz (1841), Cyprian Norwid (1883), Tomasz Olizarowski (1879), Micha┼é Podczaszy┼äski (1835), Anna Potocka (1867), Antoni Potocki (1939), Leonard Rettel (1885), Adam Rz─ů┼╝ewski (1855), Stanis┼éaw Rzewuski (1913), Maria Sadowska (1892), Karol Sienkiewicz (1860), Juliusz S┼éowacki (1849), Andrzej Stawar (1961), Zofia W─Ögierska (1869), Maria Witemberska (1854), Feliks Wrotnowski (1871), Zygmunt Zaleski (1967), Leon Zienkowicz (1870).

Poza tym w Pary┼╝u mieszkali okresowo m.in.: Jan Lorentowicz (1890-1903), kt├│ry wsp├│┼épracowa┼é z "Mercure de France" i "La Revue d Art Dramatique", a po powrocie do Warszawy wywar┼é znacz─ůcy wp┼éyw na wiele wa┼╝nych dziedzin ├│wczesnego ┼╝ycia kulturalnego w Polsce i Leon Schiller (1907-09 i 1910-11), jedna z najwybitniejszych indywidualno┼Ťci w dziejach teatru polskiego. Gabriela Zapolska wyst─Öpowa┼éa w paryskich teatrach Theatre Libre (1892-94 ) i Theatre de l Oeuvre (1894), jak r├│wnie┼╝ w amatorskich przedstawieniach polskich student├│w. J├│zef Zejdowski w 1908 roku wyst─Öpowa┼é jako transformista i pantomimista w paryskim Petit-Casino.

W 1911 roku powsta┼éo nawet Towarzystwo Artyst├│w Polskich w Pary┼╝u, zrzeszaj─ůce - jak widzimy - liczn─ů nad Sekwan─ů polsk─ů bohem─Ö. Natomiast w 1928 roku powsta┼éo Ko┼éo Artyst├│w Polskich w Pary┼╝u (Cercle des Artistes Polonais a Paris), skupiaj─ůce plastyk├│w, reprezentuj─ůcych r├│┼╝ne kierunki artystyczne; czo┼éowi cz┼éonkowie T. Makowski, J. Pankiewicz, H. i L. Gottlieb, August Zamoyski, M. Muter.

W latach 1910-17 dzia┼éa┼éo w Pary┼╝u Towarzystwo Polskie Literacko-Artystyczne, kt├│re propagowa┼éo sprawy polskie na arenie mi─Ödzynarodowej, a kt├│rego czo┼éowymi dzia┼éaczami byli: W. G─ůsiorowski (za┼éo┼╝yciel), B. Kozakiewicz, W. Mickiewicz (syn Adama), Maria Curie-Sk┼éodowska i in. Wsp├│┼épracowa┼éo ono z Towarzystwem Artyst├│w Polskich w Pary┼╝u.

Represje zaborc├│w, szczeg├│lnie rosyjskiego, sprawi┼éy, ┼╝e pod koniec XIX w. do Pary┼╝a zacz─Öli ponownie przybywa─ç i przebywa─ç tu d┼éu┼╝ej lub kr├│cej dzia┼éacze polityczni. W 1889 roku przyby┼é do Pary┼╝a jeden z najstarszych dzia┼éaczy polskiego ruchu socjalistycznego, Boles┼éaw Limanowski, kt├│ry pozosta┼é nad Sekwan─ů do 1907 roku. Kilka lat mieszka┼é w Pary┼╝u inny socjalista polski, Kazimierz Kelles-Krauz, kt├│ry w 1897 roku zosta┼é wyk┼éadowc─ů w College Libre des Sciences Sociales. W 1892 roku odby┼é si─Ö w Pary┼╝u zjazd socjalist├│w polskich, na kt├│rym powsta┼éa, masowa p├│┼║niej w kraju, Polska Partia Socjalistyczna (PPS); jednocze┼Ťnie w tym samym roku powsta┼é w Pary┼╝u Zwi─ůzek Zagraniczny Socjalist├│w Polskich, do 1900 roku oficjalna, autonomiczna reprezentacja zagraniczna PPS.

Silna by┼éa w Pary┼╝u grupa dzia┼éaczy narodowych; w latach 1893-1904 dzia┼éa┼éa tu Liga Narodowa. Dzia┼éa┼é tu r├│wnie┼╝ Zwi─ůzek Niepodleg┼éo┼Ťciowy Demokrat├│w Polskich (1913-18). W latach 1907-15 dzia┼éa┼éa w Pary┼╝u (K. Wo┼║nicki) polska agencja prasowa Agence Polonaise de Presse, zajmuj─ůca si─Ö polsk─ů propagand─ů prasow─ů, a w 1909 roku powsta┼é w stolicy Francji Komitet Francusko-Polski, do kt├│rego nale┼╝eli znani przedstawiciele emigracji polskiej i francuscy przyjaciele Polski. Na odczyt bawi─ůcego w Pary┼╝u w lutym 1914 roku J├│zefa Pi┼ésudskiego przysz┼éo a┼╝ 500 os├│b!

Po wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej (1914-18) powsta┼é w Pary┼╝u Komitet Wolontariusz├│w Polskich, kt├│ry utworzy┼é przy boku armii francuskiej pierwsze oddzia┼éy wojskowe z┼éo┼╝one z Polak├│w.

Podczas I wojny ┼Ťwiatowej, kiedy wa┼╝y┼éy si─Ö losy Polski na arenie mi─Ödzynarodowej, w Pary┼╝u w latach 1917-19 mia┼é sw─ů siedzib─Ö Komitet Narodowy Polski (przewodnicz─ůcy Roman Dmowski, czo┼éowi dzia┼éacze: I.J. Paderewski, E. Piltz, M. Seyda, S. Grabski, gen. J. Haller), kt├│ry reprezentowa┼é sprawy polskie wobec pa┼ästw koalicji, misja wojskowa francusko-polska, kieruj─ůca organizowaniem Armii Polskiej we Francji, a w 1918-19 naczelne dow├│dztwo tej armii, kt├│ra pod dow├│dztwem gen. J├│zefa Hallera na pocz─ůtku 1919 roku liczy┼éa 68 500 ┼╝o┼énierzy. Dekret o utworzeniu we Francji autonomicznej armii polskiej wyda┼é 4 czerwca 1917 roku prezydent Raymond Poincare. Pu┼éki polskie posz┼éy na front francusko-niemiecki jeszcze w 1917 roku, okrywaj─ůc si─Ö s┼éaw─ů. Po zako┼äczeniu wojny pu┼éki te otrzyma┼éy sztandary miast Pary┼╝a, Nancy, Verdun i Belfort, kt├│re wr─Öczy┼é im prezydent Republiki Poincare. Jednocze┼Ťnie w Pary┼╝u powsta┼éy polonofilskie organizacje: Francuska Liga Odbudowy Polski i Komitet Michelet-Mickiewicz.

11 listopada 1918 roku odrodzi┼éo si─Ö pa┼ästwo polskie. Francja uzna┼éa Polsk─Ö i nawi─ůza┼éa stosunki dyplomatyczne z pa┼ästwem polskim na szczeblu poselstwa 24 lutego 1919 roku, kt├│re 26 listopada 1924 roku zosta┼éy podniesione do szczebla ambasad. Pary┼╝ sta┼é si─Ö siedzib─ů poselstwa/ambasady i konsulatu generalnego RP. W 1921 roku podpisano w Pary┼╝u polsko-francusk─ů umow─Ö sojusznicz─ů, uzupe┼énian─ů w protoko┼éach 19 maja i 4 wrze┼Ťnia 1939 roku.

Po I wojnie ┼Ťwiatowej na zaproszenie w┼éadz francuskich przyby┼éo do Francji ponad 100 000 Polak├│w z niemieckiego Zag┼é─Öbia Ruhry, a w latach 1919-1938 dodatkowo z Polski 622 200 obywateli polskich, z kt├│rych 198 800 powr├│ci┼éo do Polski do 1938 roku. W 1934 roku w okr─Ögu Pary┼╝a mieszka┼éo 170 257 obywateli polskich, w┼Ťr├│d kt├│rych prawdopodobnie nieznaczn─ů wi─Ökszo┼Ť─ç stanowili etniczni Polacy.

Pary┼╝ sta┼é si─Ö ponownie znacz─ůcym o┼Ťrodkiem polonijnym na mapie Europy. Polskie ┼╝ycie narodowe ponownie zacz─Ö┼éo tu t─Ötni─ç pe┼éni─ů ┼╝ycia. By┼éy tu polskie organizacje i stowarzyszenia ┼Ťwieckie i religijne, ch├│ry, zespo┼éy teatralne, orkiestry, zwi─ůzki strzeleckie i sokole, dru┼╝yny harcerskie i sportowe, ukazywa┼éa si─Ö polska prasa. W latach 30. XIX w. dzia┼éa┼é w Pary┼╝u oddzia┼é zagraniczny Banku Polska Kasa Opieki S.A., maj─ůcy na celu roztoczenie opieki finansowej nad emigracj─ů polsk─ů we Francji.

Po napadzie Niemiec hitlerowskich i Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö we wrze┼Ťniu 1939 roku, pod koniec tego miesi─ůca w Pary┼╝u zosta┼é utworzony pierwszy polski rz─ůd emigracyjny (premier gen. W┼éadys┼éaw Sikorski; w 1940 r. rz─ůd zosta┼é przeniesiony do Angers), a do kwietnia 1940 roku paryski hotel "Regina" by┼é siedzib─ů naczelnych w┼éadz tworz─ůcych si─Ö w├│wczas jednostek armii polskiej we Francji; w 1940 roku polski rz─ůd emigracyjny we Francji z pomoc─ů w┼éadz francuskich za┼éo┼╝y┼é w Pary┼╝u uniwersytet polski. Po napadzie Niemiec hitlerowskich na Francj─Ö w czerwcu 1940 roku, w nast─Öpstwie czego p├│┼énocna Francja wraz z Pary┼╝em by┼éa okupowana przez Niemcy (po┼éudniow─ů Francj─ů rz─ůdzi┼é marionetkowy rz─ůd Vichy), rz─ůd polski i wszystkie polskie instytucje z nim zwi─ůzane przenios┼éy si─Ö do Londynu.

Podczas okupacji Pary┼╝a przez hitlerowskie Niemcy, w ramach akcji kontynentalnej Rz─ůdu Polskiego na emigracji (w Londynie), dzia┼éa┼éy tu w 1941 roku organizacje konspiracyjne: Organizacja Wojskowa, skupiaj─ůca g┼é├│wnie pozosta┼éych w okupowanej Francji oficer├│w i ┼╝o┼énierzy Wojska Polskiego i Polska Organizacja Niepodleg┼éo┼Ťciowa (PON), kryptonim "Monika", kt├│rej siedziba szefostwa g┼é├│wnego i kwatera PON zosta┼éa przeniesiona z Grenoble do Pary┼╝a w 1943 roku. W 1944 roku organizacje te po┼é─ůczy┼éy si─Ö, tworz─ůc Polsk─ů Organizacj─Ö Walki o Niepodleg┼éo┼Ť─ç (POWN). W Pary┼╝u POWN liczy┼éa prawdopodobnie 10 000, a mo┼╝e i wi─Öcej cz┼éonk├│w (Polacy - ok. 50 000, w tym ok. 12 000 z broni─ů w r─Öku - stanowili wyj─ůtkowo du┼╝y odsetek cz┼éonk├│w francuskiego ruchu oporu - Resistance). Jej szefem by┼é mianowany przez rz─ůd polski w Londynie Aleksander Kawa┼ékowski, a dow├│dc─ů pionu wojskowego delegat wojskowy na Francj─Ö polskiego rz─ůdu w Londynie, mjr Antoni Zdrojewski ("Daniel"), kt├│ry w 1945 zosta┼é mianowany przez rz─ůd gen. Ch. de Gaullea genera┼éem wojsk francuskich. Straty polskie w Resistance wynosi┼éy ok. 5000 os├│b (W. Sladkowski), czyli ┼╝e straty polskie w paryskiej Resistance musia┼éy wynosi─ç ponad 1000 os├│b! To by┼éa ofiara polskiej krwi za woln─ů Francj─Ö i wolny Pary┼╝.

W czerwcu 1944 roku, w zwi─ůzku ze zbli┼╝aniem si─Ö wojsk alianckich do Pary┼╝a, by uchwyci─ç przeprawy przez Sekwan─Ö oraz uniemo┼╝liwi─ç Niemcom przekszta┼écenie stolicy Francji w o┼Ťrodek oporu lub zniszczenia jej przez wycofuj─ůce si─Ö wojska niemieckie, kierownictwo Forces Francaises l Interieur (Francuskie Si┼éy Wewn─Ötrzne - FFI) zarz─ůdzi┼éo wybuch powstania zbrojnego przeciw Niemcom. Tzw. Paryskie Powstanie 1944 wybuch┼éo 19 sierpnia. Najbardziej zaci─Öte walki toczy┼éy si─Ö w ┼Ťr├│dmie┼Ťciu wok├│┼é prefektury oraz w dzielnicach: V, VI, XII, XIX i XX. Znaczny odsetek walcz─ůcych stanowili Polacy, tak w szeregach oddzia┼é├│w prawicowych jak i lewicowych. Oddzia┼éy spod znaku Polskiej Organizacji Walki o Niepodleg┼éo┼Ť─ç zaj─Ö┼éy m.in. gmach ambasady i konsulatu polskiego w Pary┼╝u. Natomiast grupy polskie w lewicowej Milicji Patriotycznej bi┼éy si─Ö w r├│┼╝nych dzielnicach i na przedmie┼Ťciach Pary┼╝a: w Argenteuil, St. Denis, Aubervilliers, St. Ouen, Drancy, Ivry, Alfortville, Villejuif, St. Paul. 257-osobowy oddzia┼é im. S. Kubackiego zaj─ů┼é Bibliotek─Ö Polsk─ů na wyspie ┼Üw. Ludwika. Poza tym liczni Polacy wchodzili te┼╝ w sk┼éad jednostek francuskich. 25 sierpnia 1944 roku dow├│dca niemiecki, gen. von Choltitz podpisa┼é akt bezwarunkowej kapitulacji garnizonu niemieckiego w Pary┼╝u.

Zaraz po wyzwoleniu Paryża powstało L Association France-Pologne - stowarzyszenie przyjaźni francusko-polskiej, które skupiło również wielu wybitnych Francuzów.

Podczas II wojny ┼Ťwiatowej, a szczeg├│lnie zaraz po jej zako┼äczeniu, na terenie Francji znalaz┼éo si─Ö ok. 100 000 Polak├│w. Byli tu g┼é├│wnie ludzie, kt├│rzy opu┼Ťcili Polsk─Ö w wyniku najazdu Niemiec i Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö we wrze┼Ťniu 1939 roku, Polacy przywiezieni tu przez Niemc├│w na przymusowe roboty podczas wojny (1940-44), a przede wszystkim Polacy, kt├│rzy nap┼éyn─Öli z Niemiec zaraz po zako┼äczeniu wojny. Oko┼éo 80 000 z tych os├│b w latach 1945-46 powr├│ci┼éo do Polski, a oko┼éo 20 000 pozosta┼éo we Francji ze wzgl─Öd├│w politycznych (Polska znalaz┼éa si─Ö pod sowieck─ů okupacj─ů). Du┼╝y odsetek z tych ludzi zamieszka┼é w Pary┼╝u.

W dniach 27-28 maja 1945 roku w Pary┼╝u odby┼éo si─Ö Zgromadzenie Narodowe Emigracji Polskiej we Francji, na kt├│rym dosz┼éo do zjednoczenia organizacyjnego wychod┼║stwa - powsta┼é Centralny Zwi─ůzek Polak├│w we Francji.

Wed┼éug "Rocznik├│w Polonii" 1952, 1954/5 i 1958-59 w latach 50. XX w. opr├│cz oddzia┼é├│w centralnych organizacji (z siedzib─ů g┼é├│wnie w Lille lub Lens), dzia┼éa┼éy w Pary┼╝u zarz─ůdy centralne lub oddzia┼é├│w nast─Öpuj─ůcych plac├│wek polskich: Rady Politycznej - Przedstawicielstwa na Francj─Ö, Centralnego Zwi─ůzku Polak├│w we Francji (za┼é. 1945, potem w Lens), Zjednoczenia Polskiego Uchod┼║stwa Wojennego (1946), Federacji Zwi─ůzk├│w Polskich Obro┼äc├│w Ojczyzny we Francji (1929), Polskiego Zwi─ůzku By┼éych Deportowanych i Wi─Ö┼║ni├│w Politycznych we Francji, Polskiej Organizacji Walki o Niepodleg┼éo┼Ť─ç, Samopomocy By┼éych Polskich Kombatant├│w we Francji - Ko┼éo SPK "Pary┼╝" (1946), Polskiego Zwi─ůzku Inwalid├│w Wojennych, Zwi─ůzku 1 Dywizji Grenadier├│w, Zwi─ůzku 2 Dywizji Strzelc├│w Pieszych, Towarzystwa Pomocy Polakom, Polskiej Misji Katolickiej we Francji (1844), Polskiej Konfederacji Syndykat├│w Chrze┼Ťcija┼äskich na Wychod┼║stwie (1951), Centralnego Komitetu Studi├│w, Porozumienia Polskich Stowarzysze┼ä Akademickich we Francji (1947), Stowarzyszenia Student├│w Polskich w Pary┼╝u (1922), Polskiego Katolickiego Stowarzyszenia Uniwersyteckiego "Veritas", Gniazda "Sok├│┼é Polski" (1901), YMCA - Sekcji Polskiej, Stowarzyszenia In┼╝ynier├│w i Technik├│w Polskich we Francji (1917), Syndykatu Polskich Wolnych Dziennikarzy we Francji (1947), Zwi─ůzku Polskich Artyst├│w, Stowarzyszenia Przyjaci├│┼é Sztuki Polskiej (1954), Zwi─ůzku By┼éych Urz─Ödnik├│w Polskiej S┼éu┼╝by Zagranicznej, Zwi─ůzku Kupc├│w i Rzemie┼Ťlnik├│w Polskich we Francji - Oddzia┼é II "Pary┼╝", Towarzystwa Robotnik├│w i Rzemie┼Ťlnik├│w Polskich im. Marsza┼éka J├│zefa Pi┼ésudskiego (1927), Towarzystwa Opieki nad Grobami Zas┼éu┼╝onych Ojczy┼║nie Polak├│w we Francji (1841), Komitetu Wyborczego Polak├│w Naturalizowanych (1953), Oddzia┼éu Rady Jedno┼Ťci Narodowej we Francji, Delegatury Skarbu Narodowego na Francj─Ö, Polskiego Stronnictwa Ludowego "PSL" we Francji (1945), Polskiej Partii Socjalistycznej - PPS we Francji, Polskiego Ruchu Wolno┼Ťciowego "Niepodleg┼éo┼Ť─ç i Demokracja", Zwi─ůzku Polskich Federalist├│w - Oddzia┼é Francja, Zwi─ůzku Zawodowego Francuskiego - Sekcji Polskiej. Poza tym by┼éo w Pary┼╝u: Towarzystwo Historyczno-Literackie (1832), Biblioteka Polska (1838) z Muzeum Adama Mickiewicza (1903), Instytut Literacki (1948; zwi─ůzany z parysk─ů "Kultur─ů"), Centrum Studi├│w Polskich przy Instytucie Katolickim (Inst. Catholique, od 1945), Komisja Szkolna w Pary┼╝u (1953), Towarzystwo Przyjaci├│┼é Polskiego Gimnazjum i Liceum w Les Ageux, Polskie Seminarium Duchowne (1945), dom zakonny polskich pallotyn├│w z Polskim Gimnazjum Katolickim, domy zakonne polskich: nazaretanek i szarytek, Zak┼éad ┼Ťw. Kazimierza (1869) oraz Dom Kombatanta przy 20 r. Legendre z klubem "Ognisko" oraz restauracj─ů i kawiarni─ů.

Bodaj┼╝e najwa┼╝niejsz─ů polsk─ů plac├│wk─ů w Pary┼╝u w tym czasie by┼é dzia┼éaj─ůcy w latach 1947-2000 by┼é Instytut Literacki (Maisons-Laffitte), wydawnictwo polskie za┼éo┼╝one i kierowane ca┼éy czas przez Jerzego Giedroycia. Instytut sta┼é si─Ö zas┼éu┼╝on─ů plac├│wk─ů dla kultury polskiej, my┼Ťli politycznej (miesi─Öcznik "Kultura") i wiedzy o najnowszych dziejach Polski ("Zeszyty Historyczne" stanowi─ů wprost kopalni─Ö wiedzy o najnowszych dziejach Polski). Instytut Literacki wyda┼é r├│wnie┼╝ ponad 400 warto┼Ťciowych publikacji ksi─ů┼╝kowych w j─Özyku polskim (m.in. dzie┼éa W. Gombrowicza, Cz. Mi┼éosza, G. Orwella, A. So┼é┼╝enicyna). Najbli┼╝szymi wsp├│┼épracownikami red. Giedroycia w Pary┼╝u byli: J. i. M. Czapscy, Z. i Z. Hertzowie, G. Herling-Grudzi┼äski, K. Jele┼äski. Przez kilka lat korespondowa┼éem z Giedroyciem i wsp├│┼épracowa┼éem z jego "Kultur─ů"; najwa┼╝niejszym moim tekstem jaki si─Ö w niej ukaza┼é by┼é artyku┼é pt. "O wielko┼Ťci Hruszewskiego" (o najwi─Ökszym historyku ukrai┼äskim), kt├│ry ukaza┼é si─Ö w nr 6/248-7/249 1968.

W okresie rz─ůd├│w komunistycznych w Polsce (1945-89) kontakty Polak├│w z Pary┼╝em i w og├│le z Francj─ů i Poloni─ů francusk─ů by┼éy bardzo ograniczone. W 1968 roku wyjecha┼éo z Polski do Francji ok. 2000 ┼╗yd├│w, kt├│rzy w wi─Ökszo┼Ťci osiedlili si─Ö w Pary┼╝u. Niewielu z nich jednak utrzymywa┼éo kontakt z Polsk─ů i w┼é─ůczy┼éo si─Ö w polsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç we Francji. Po wprowadzeniu przez re┼╝im komunistyczny stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 roku we Francji, g┼é├│wnie w Pary┼╝u, znalaz┼éo schronienie ok. 1500 uchod┼║c├│w z Polski. 17 lutego 1982 roku zawis┼éa flaga polska na s┼éynnej na ca┼éym ┼Ťwiecie paryskiej wie┼╝y Eiffel a w prote┼Ťcie przeciwko wprowadzonemu stanowi wojennemu. Obecny prezydent Francji, Jacques Chirac jako ├│wczesny burmistrz Pary┼╝a wielokrotnie dawa┼é dowody swojej sympatii dla Polski i Polak├│w. Po 13 grudnia 1981 roku jego urz─Ödnicy szczodrze przyznawali emigrantom solidarno┼Ťciowym zasi┼éki, pozwolenia na prac─Ö, mieszkania komunalne, prawo do pomocy zdrowotnej. W tym samym czasie jego ┼╝ona Bernadette animowa┼éa komitety, organizuj─ůce pomoc humanitarn─ů dla Polski, a jej stowarzyszenie "Pont-Neuf" przyznawa┼éo stypendia polskim studentom w Pary┼╝u (Marcin Frybes "Rzeczpospolita" 14.7.2005). Bernadette Chirac napisa┼éa przedmow─Ö do wspania┼éej ksi─ů┼╝ki Agaty i Zbigniewa Judyckich "Les Polonais en France" ("Polacy we Francji", Pary┼╝ 1996), w kt├│rej - oczywi┼Ťcie - jest du┼╝o o Polakach w Pary┼╝u, podobnie jak w ksi─ů┼╝ce Barbary Stettner-Stefa┼äskiej "Pary┼╝ po polsku" (Warszawa 2001).

Nap┼éyw Polak├│w po 1981 roku o┼╝ywi┼é troch─Ö polsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç narodow─ů w stolicy Francji. Jednak z powodu wynaradawiania si─Ö dzieci z polskich rodzin, starzenia si─Ö emigracji powojennej i braku dop┼éywu wi─Ökszej liczby emigrant├│w polskich, ┼╝ycie polskie w Pary┼╝u znowu bardzo przygas┼éo. Nawet wy┼╝sze uczelnie Pary┼╝a nie przyci─ůga┼éy i nie przyci─ůgaj─ů ju┼╝ tylu Polak├│w na studia co przedtem. W 1975 roku na uniwersytecie w Lille (pn.-wsch. Francja) studiowa┼éo a┼╝ 2000 Polak├│w na ok. 6000 studiuj─ůcych na wy┼╝szych uczelniach francuskich; w Sorbonie i na innych wy┼╝szych uczelniach Pary┼╝a studiowa┼éo ju┼╝ tylko ok. 1000 Polak├│w czy Francuz├│w polskiego pochodzenia. W 1976 roku powsta┼éa w Pary┼╝u nawet instytucja, stawiaj─ůca za sw├│j cel ┼Ťwiadom─ů integracj─Ö Polak├│w ze spo┼éecze┼ästwem francuskim przy jednoczesnym zachowaniu w┼éasnych, narodowych, polskich warto┼Ťci, zw┼éaszcza w sferze kultury - Wsp├│lnota Francusko-Polska (Communaute Franco-Polonaise).

Uzyskanie przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci w 1989 roku i wst─ůpienie do Unii Europejskiej w 2004 roku otworzy┼éo ponownie Francj─Ö dla Polak├│w, chocia┼╝ rz─ůd francuski uniemo┼╝liwi┼é rozw├│j emigracji gospodarczej. Pomimo tego wielu Polak├│w - ludzi wolnych zawod├│w i artyst├│w - osiedli┼éo si─Ö w Pary┼╝u. Jest szansa na to, ┼╝e mo┼╝e nast─ůpi─ç ponowny rozw├│j polskiego ┼╝ycia narodowego, chocia┼╝ wsp├│┼écze┼Ťni Polacy (wychowywani przez komunist├│w w duchu internacjonalistycznym i podlegaj─ůcy trendom spo┼éecze┼ästwa konsumpcyjnego) s─ů w wi─Ökszo┼Ťci bardzo otwarci na procesy integracyjne (asymilacyjne).

Wed┼éug witryny internetowej Stowarzyszenia Wsp├│lnota Polska w Warszawie "┼Üwiat Polonii" we Francji przed samym wst─ůpieniem Polski do Unii Europejskiej (2004) w Pary┼╝u dzia┼éa┼éy nast─Öpuj─ůce plac├│wki polskie: Dom Polski ┼Ťw. Antoniego, cztery polskie ko┼Ťcio┼éy katolickie: Wniebowzi─Öcia Matki Bo┼╝ej, Bo┼╝ego Mi┼éosierdzia, Matki Boskiej Fatimskiej i ┼Ťw. Genowefy, Federacja Polonii Francuskiej (prez. Henri Rogowski), Stowarzyszenie Polskich Kombatant├│w i ich Rodzin (ma swoj─ů siedzib─Ö-dom przy 20, rue Legendre, kt├│ry jest wa┼╝nym miejscem spotka┼ä Polak├│w na odbywaj─ůcych si─Ö tu r├│┼╝nych imprezach), Polskie Stowarzyszenie Autor├│w, Dziennikarzy i T┼éumaczy w Europie, Stowarzyszenie In┼╝ynier├│w i Technik├│w Polskich we Francji (prez. mgr in┼╝. Janusz Ptak), Stowarzyszenie Lekarzy Polskiego Pochodzenia we Francji (prez. dr Pierre Konopka), Stowarzyszenie Polskich Artyst├│w Muzyk├│w, Federacja Stowarzysze┼ä Przyja┼║ni Francusko-Polskiej, Fundacja Francusko-Polska, Fundacja Polsko-Francuska, Wsp├│lnota Polsko- Francuska, Towarzystwo Polsko-Ukrai┼äskie, Polskie Towarzystwo Historyczno-Literackie w Pary┼╝u (prez. Leszek Talko), Biblioteka Polska, Polskie Towarzystwo Historyczno-Literackie (dyr. Piotr Zaleski), Towarzystwo Opieki nad Polskimi Zabytkami i Grobami Historycznymi we Francji, Teatr Proscenium (168 bis, rue de Charonne), Ksi─Ögarnia Polska, Ksi─Ögarnia Dobosz, Centrum Kulturalne p.w. Przemienienia Pa┼äskiego im. Anny Fr─ůckowiak (dyr. ks. J├│zef Bodziony), Stowarzyszenie "Przyjaci├│┼é ┼Ťw. Kazimierza", SOS Komitet Pomocy Chorym Polakom, Stowarzyszenie CONCORDE (prez. Krystian Poni┼äski) oraz zwi─ůzane z polskimi plac├│wkami rz─ůdowymi w Pary┼╝u lub w Polsce: Instytut Polski w Pary┼╝u (dyr. Jadwiga Czartoryska), Zesp├│┼é Szk├│┼é przy Ambasadzie RP w Pary┼╝u (dyr. Teresa Mikitiuk-Pawe┼éek, w roku szkolnym 2000/2001 mia┼éa ok. 500 uczni├│w i 22 nauczycieli), Stowarzyszenie "Szko┼éa Polska w Pary┼╝u" przy Ambasadzie RP (dyr. dr Iwona Pugacewicz).

W dniach 12-14 marca 2004 roku w gmachu Senatu Francji w Pary┼╝u obradowa┼é Kongres Polonii Francuskiej z udzia┼éem 250 delegat├│w, reprezentuj─ůcych ok. milion Polak├│w i Francuz├│w polskiego pochodzenia, zrzeszonych w licznych organizacjach i stowarzyszeniach polskich i polsko-francuskich. Go┼Ť─çmi Kongresu byli m.in.: wicemarsza┼éek Senatu RP Jolanta Danielak, podsekretarz stanu w MSZ Jakub Wolski, prezes Stowarzyszenia Wsp├│lnota Polska prof. Andrzej Stelmachowski, opiekun duchowy emigracji polskiej biskup Ryszard Karpi┼äski, ambasador RP w Pary┼╝u Jan Tombi┼äski i rektor Polskiej Misji Katolickiej we Francji ks. pra┼é. Stanis┼éaw Je┼╝. Prezesem Rady Krajowej zosta┼éa Barbara P┼éaszczy┼äska. Kongres postawi┼é sobie za cel zje....

O Polakach w Pary┼╝u mo┼╝na by by┼éo gaw─Ödzi─ç w niesko┼äczono┼Ť─ç. Jednak nie tu miejsce na to. Tutaj podam dodatkowo jedynie informacje, kt├│re uzupe┼éniaj─ů dzieje i dzie┼ä dzisiejszy Polak├│w

Mamy z ┼╝on─ů w Sydney dobr─ů znajom─ů, pani─ů Basi─Ö Goebel, rodowit─ů warszawiank─Ö, pami─Ötaj─ůc─ů wyj─ůtkowo dobrze przedwojenn─ů Warszaw─Ö. M├│wi┼éa mi wiele razy, po swoich cz─Östych woja┼╝ach do Polski i Francji, ┼╝e lubi by─ç w Pary┼╝u z wielu powod├│w, jednak najwa┼╝niejszym jest ten, ┼╝e przedwojenne ┼Ťr├│dmie┼Ťcie Warszawy pod wzgl─Ödem architektonicznym by┼éo podobne do Pary┼╝a, ┼╝e polski Pary┼╝ (m.in. historia "Wielkiej Emigracji", ko┼Ťci├│┼é polski, cmentarze z grobami wielkich Polak├│w, m.in. Fryderyka Chopina, Panteon ze szcz─ůtkami Marii Curie-Sk┼éodowskiej, ┼üuk Triumfalny z nazwiskami polskich wojskowych i polskich miast, Sorbona - w kt├│rej studiowa┼éo tylu Polak├│w, pami─ůtki polskie Luwru itd.) sprawia, ┼╝e miasto jest sercom Polak├│w bliskie. Dlatego b─Öd─ůc w Pary┼╝u czuje si─Ö tak, jakby by┼éa w swej ukochanej przedwojennej Warszawie, kt├│ra, po zniszczeniach dokonanych podczas II wojny ┼Ťwiatowej, jest dzi┼Ť zupe┼énie innym miastem. Wypowied┼║ jej potwierdza znane powiedzenie, ┼╝e Warszawa by┼éa nazywana Pary┼╝em wschodniej Europy. Szkoda, ┼╝e to czas przesz┼éy dokonany. Pocieszy─ç mo┼╝emy si─Ö jednak tym, ┼╝e Pary┼╝ i Warszawa s─ů dzisiaj miastami partnerskimi, czyli bli┼║niaczymi. T─Ö bli┼║niaczo┼Ť─ç potwierdzaj─ů r├│wnie┼╝ nazwy wielu miejsc i ulic Pary┼╝a, nosz─ůcych nazwy zwi─ůzane z Polsk─ů i Polakami. Jest tu na przyk┼éad plac Fryderyka Chopina, ulica Miko┼éaja Kopernika, uliczka i pasa┼╝ Radziwi┼é┼é├│w, bulwar ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego, plac Warszawy, ulica Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego, ulica Piotra Curie i Marii Sk┼éodowskiej, ulica Wis┼éy, Pasa┼╝ Gda┼äski, ulica Lecha Wa┼é─Ösy oraz ulica "Dr Chernoviz". Dr Chernoviz to Polak rodem z ┼üukowa - Piotr Czerniewicz (1812-1881), kt├│ry by┼é farmaceut─ů, autorem s┼éynnego dzie┼éa farmakologicznego "Formulario...", kt├│rego pierwsze wydanie ukaza┼éo si─Ö w Rio de Janeiro w Brazylii w 1841 roku, gdzie autor mieszka┼é w latach 1840-55. Dzie┼éo to mia┼éo 19 wyda┼ä za ┼╝ycia autora: 4 w Brazylii i 15 w Pary┼╝u (wydawane by┼éo do 1927 r.), gdzie autor mieszka┼é od 1855 do swojej ┼Ťmierci. Dzi─Öki temu dzie┼éu dr Czerniewicz sta┼é si─Ö bogatym cz┼éowiekiem. W Pary┼╝u za┼éo┼╝y┼é w┼éasn─ů klinik─Ö, naby┼é tereny budowlane przy ul. Raynouard s, gdzie wybudowa┼é dwa domy. Gdy w 1908 roku przeprowadzano ulic─Ö przez posiad┼éo┼Ťci paryskie dr Czerniewicza, rada miejska nazwa┼éa j─ů ulic─ů Dra Chernoviz, gdy┼╝ tak dr Czerniewicz podpisywa┼é si─Ö we Francji (P. Szarejko).

Tak, wiele jest polonik├│w w Pary┼╝u. Szereg z nich wymieni┼éem ju┼╝ w tym szkicu. Spo┼Ťr├│d wielu innych nie spos├│b nie wspomnie─ç: tablicy marmurowej, po┼Ťwi─Öconej Adamowi Mickiewiczowi na ┼Ťcianie Kolegium Francuskiego (College de France) i drugiej tablicy w tym┼╝e Kolegium, po┼Ťwi─Öconej jego profesorom, na kt├│rej jest wyryte nazwisko J├│zefy Joteyko (1866-1928), wybitnego polskiego psychologa, kt├│ra by┼éa tu profesorem w roku akademickim 1916-17; tablicy z nazwiskami wybitnych my┼Ťlicieli, uczonych i pisarzy na fasadzie Biblioteki ┼Ťw. Genowefy (niedaleko Panteonu), na kt├│rej znajduj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ trzy polskie nazwiska: Adama Naruszewicza, Stanis┼éawa Konarskiego i Miko┼éaja Kopernika; tablicy w ko┼Ťciele St-Etienne-du-Mont upami─Ötniaj─ůcej pobyt w tej ┼Ťwi─ůtyni Jana Paw┼éa II podczas XII ┼Üwiatowych Dni M┼éodzie┼╝y; znanego i ┼éadnego architektonicznie ko┼Ťcio┼éa La Madaleine, w kt├│rym 30 pa┼║dziernika 1849 roku odprawiono msz─Ö ┼╝a┼éobn─ů za zmar┼éego Fryderyka Chopina w wype┼énionym przez Polak├│w ko┼Ťciele; domu przy 12 St-Louis-en-ille, w kt├│rym w latach 1946-1996 mie┼Ťci┼éa si─Ö znana r├│wnie┼╝ poza granicami Francji polska ksi─Ögarnia "Libella" Zofii i Kazimierza Romanowicz├│w (z kt├│r─ů i ja mia┼éem kontakt); czy najnowszego mostu paryskiego na Sekwanie, zbudowanego w 1995 roku przez in┼╝. Romana Karasi┼äskiego. Pierwszy most w Pary┼╝u na Sekwanie, kt├│ry nadal jest w u┼╝yciu, jest w pewnym sensie r├│wnie┼╝ polonikiem. Kamie┼ä w─Ögielny po┼éo┼╝y┼é pod niego kr├│l Henryk Walezy, kt├│ry w l573-74 by┼é pierwszym elekcyjnym kr├│lem polskim.

Pary┼╝ odegra┼é du┼╝─ů rol─Ö w dziejach kultury, sztuki i muzyki polskiej, o czym mo┼╝na by napisa─ç ca┼é─ů ksi─ů┼╝k─Ö. Ograniczy─ç si─Ö jednak musz─Ö do gar┼Ťci fakt├│w. I tak, dla przyk┼éadu: w Pary┼╝u od wrze┼Ťnia 1831 roku mieszka┼é, tworzy┼é, koncertowa┼é i zmar┼é 17 pa┼║dziernika 1849 roku wielki syn narodu polskiego, jeden z najwi─Ökszych kompozytor├│w i pianist├│w ┼Ťwiata Fryderyk Chopin, urodzony 22 lutego lub 1 marca 1810 roku w ┼╗elazowej Woli ko┼éo Warszawy; znany kapelmistrz Henryk Jarecki w 1877 roku dyrygowa┼é go┼Ťcinnie znan─ů orkiestr─ů Pasdeloup w Pary┼╝u; pierwsze koncerty, kt├│re zapocz─ůtkowa┼éy wielk─ů karier─Ö jako pianisty Ignacego Paderewskiego mia┼éy miejsce we Wiedniu i zaraz potem w Pary┼╝u (1888); w s┼éynnej Operze paryskiej ┼Ťpiewali tacy wielcy polscy ┼Ťpiewacy operowi jak: Teresa Arklowa (1886), Adam Didur (1909), Mieczys┼éaw Kami┼äski (1867), Felicja Kaszowska (w okresie 1894-1908), W┼éadys┼éaw Mierzwi┼äski (1875 i 1879), Wies┼éaw Ochman (1972), Tadeusz Orda-Zaleski (1921), Micha┼é Prawdzic-Layman (1927), Edward Reszke (debiut 1876, potem sta┼ée wyst─Öpy do 1903 roku), Jan Reszke (debiut 1876, potem pierwszy tenor Opery paryskiej), J├│zefina Reszke (debiut 1876, sta┼ée wyst─Öpy w Operze), Marcelina Sembrich-Kocha┼äska (1884), Stefan Skupiewski (w 1927 ┼Ťpiewa┼é tu parti─Ö Edypa w ┼Ťwiatowej premierze opery "Kr├│l Edyp"), Wanda Stajewska (1895 i 1911), Zygmunt Zalewski (1929), Teresa ┼╗ylis-Gara (debiut 1966); w 1925 roku soli┼Ťci opery warszawskiej wyst─Öpowali w Operze paryskiej na Festiwalu Muzyki Polskiej; w pa┼║dzierniku 1842 roku na scenie Opery paryskiej ta┼äczy┼éa go┼Ťcinnie w balecie "Diabe┼é rozkochany" Konstancja Turczynowicz, uznana przez krytyk├│w francuskich za wielk─ů tancerk─Ö, za gwiazd─Ö; w paryskiej Op├ęra Comique wyst─Öpowali m.in.: Ewa Bandrowska-Turska i Jan Kiepura; Jan Wojcieszko przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů by┼é tancerzem w znanych paryskich teatrach rewiowych: Casino de Paris, Folies Bergere, Moulin Rouge i Gaiete; w Pary┼╝u wyst─Öpowa┼é go┼Ťcinnie pionier nowego, realistycznego stylu gry, pochodz─ůcy z Warszawy Bogumi┼é Dawison (1818-1872), aktor teatru polskiego we Lwowie (1840-46), kt├│ry po wyje┼║dzie na sta┼ée do Wiednia, a nast─Öpnie Drezna, sta┼é si─Ö jednym z najs┼éawniejszych aktor├│w niemieckich; w czerwcu 1913 roku w Pary┼╝u - w Teatrze Gymnase wyst─Öpowa┼é teatr polski ze Lwowa pod dyrekcj─ů Ludwika Hellera, natomiast w 1955 roku wyst─Öpowa┼é w stolicy Francji Teatr im. J. S┼éowackiego z Krakowa; dzisiaj znanymi aktorami teatr├│w paryskich s─ů wybitni aktorzy polscy Wojciech Pszoniak i Andrzej Seweryn; wybitny pedagog kompozycji i kompozytorka francuska Nadia Boulanger (1887-1979) wykszta┼éci┼éa w uczelniach muzycznych Pary┼╝a w okresie mi─Ödzywojennym wielu znanych potem kompozytor├│w polskich: G. Bacewicz, M. Kondrackiego, F.R. ┼üabu┼äskiego, Z. Mycielskiego, W. Rudzi┼äskiego, K. Serockiego, S. Skrowaczewskiego, M. Spisaka, A. Sza┼éowskiego, T. Szeligowskiego, B. Woytowicz i W. ┼╗u┼éawskiego; solistk─ů w s┼éynnym na ┼Ťwiecie zespole baletowym S. Diagilewa, kt├│ry wyst─Öpowa┼é w Pary┼╝u w 1919 roku, by┼éa Halina Szmolc├│wna; bardzo znany francuski tancerz i choreograf Serge Lifar w 1936 roku wyst─ůpi┼é w balecie Karola Szymanowskiego "Harnasie", kt├│ry inscenizowa┼é w Pary┼╝u przy wsp├│┼épracy znanego polskiego inscenizatora i re┼╝ysera Leona Schillera; w 1940 roku powsta┼é w Pary┼╝u Teatr Polski, z aktor├│w przyby┼éych do Francji po kampanii wrze┼Ťniowej 1939; scenograf Stanis┼éaw ┼Üliwi┼äski otrzyma┼é Grand Prix za swoje projekty scenograficzne na Mi─Ödzynarodowej Wystawie w Pary┼╝u w 1937 roku; na Mi─Ödzynarodowej Wystawie Sztuki w Pary┼╝u w 1925 roku Polacy zdobyli: 35 nagr├│d Grand Prix (m.in. dla J├│zefa Czajkowskiego, Henryka Kuny, Zofii Stryje┼äskiej, J├│zefa Mehoffera, Wojciecha Jastrz─Öbowskiego, Warsztat├│w Krakowskich, dla szk├│┼é), 31 nagrody Dipl├┤me d Honneur, 70 z┼éotych medali, 56 medali srebrnych i 13 br─ůzowych, w sumie a┼╝ 205 nagr├│d, uzyskuj─ůc tym samym czo┼éowe miejsce w┼Ťr├│d 22 pa┼ästw europejskich (culture.pl); po II wojnie ┼Ťwiatowej wyst─Öpowa┼éy w Pary┼╝u z wielkim powodzeniem Pa┼ästwowe Zespo┼éy Pie┼Ťni i Ta┼äca "Mazowsze" i "┼Ül─ůsk"; w 2000 roku z okazji premiery filmu polskiego "Pan Tadeusz" Andrzeja Wajdy w wielkim Amfiteatrze Sorbony pojawi┼é si─Ö nie tylko tw├│rca filmu ale i wyst─Öpuj─ůcy w nim znany aktor Daniel Olbrychski; we Francji, g┼é├│wnie w Pary┼╝u, tylko w latach 1900-16 wydano ponad 2 miliony egzemplarzy (!) powie┼Ťci "Quo vadis" Henryka Sienkiewicza.

W Pary┼╝u katedry j─Özyka, literatury i kultury polskiej s─ů na paryskiej Sorbonie (wyk┼éadali tu m.in. J. Trznadel, Z. Markiewicz i tacy znani poloni┼Ťci francuscy jak J. Fabre i J. Bourilly) oraz w Instytucie J─Özyk├│w i Kultur Wschodnich (Ecole Nationale des langues Orientales); katedra ta jest najstarsz─ů, powsta┼é─ů w 1924 roku, a wyk┼éadali tu francuscy poloni┼Ťci jak: H. Grappin, J. Delobel, E. Decaux i J. Lajarrige. Poza Bibliotek─ů Polsk─ů w Pary┼╝u du┼╝e ksi─Ögozbiory polskie posiadaj─ů: Bibliotheque Nationale, Bibliotheque de l Arsenal, Bibliotheque de Documentation Internationale Contemporaine et Musee de Grande Guerre, Bibliotheque de l Institut Slave, Bibliotheque Slave, Bibliotheque de l Universite des Paris, Bibliotheque Centrale de l Enseignement Public. W pa┼ästwowej radiostacji Radiodiffusion-Television Francaise dzia┼éa od kilkudziesi─Öciu lat Sekcja polska.

Niema┼éy by┼é r├│wnie┼╝ wk┼éad przedstawicieli polskiej paryskiej Wielkiej Emigracji i ich dzieci do cywilizacji i kultury francuskiej oraz w og├│le ┼╝ycia narodu francuskiego. Podczas Wiosny Lud├│w 1848-49 Adam Mickiewicz za┼éo┼╝y┼é w Pary┼╝u i redagowa┼é od marca do listopada 1849 roku mi─Ödzynarodowy dziennik rewolucyjny "Trybuna Lud├│w" ("La Tribune des Peuples"), do kt├│rej pisali wybitni ludzie z Francji, Hiszpanii, W┼éoch, Niemiec i Rosji. W ┼╝yciu muzycznym Pary┼╝a 1. po┼é. XIX w. niema┼é─ů rol─Ö odgrywa┼é Fryderyk Chopin. Z kolei w latach 1925-40 wybitna klawesynistka i pianistka Wanda Landowska prowadzi┼éa tu w┼éasn─ů szko┼é─Ö dawnej muzyki Ecole de Musique Ancienne. Profesorem paryskiej Sorbony by┼éa wielka uczona polska pracuj─ůca we Francji Maria Curie-Sk┼éodowska (zm. 1934), fizyk i chemik, wsp├│┼éodkrywczyni radu i polonu (nazwanego na cze┼Ť─ç Polski), laureatka nagrody Nobla z fizyki (1903) i chemii (1911); profesorami na Sorbonie byli r├│wnie┼╝ m.in.: polonista Zygmunt Lubicz Zaleski (1882-1967), dr medycyny, urolog Boles┼éaw Motz (1865-1935), psycholog J├│zefa Joteyko (1866-1928) oraz historyk literatury francuskiej Fortunat Strowski. Profesorami paryskiego College de France byli: Adam Mickiewicz 1840-45, Aleksander Chod┼║ko (1857-83), gdzie wyk┼éada┼é literatur─Ö s┼éowia┼äsk─ů oraz Jerzy Grotowski, dla kt├│rego specjalnie w 1997 roku utworzono katedr─Ö antropologii teatralnej. Socjolog Janina Markiewicz-Lagneau by┼éa profesorem Uniwersytetu Paris V, a profesorami s─ů: Krystyna Szymkiewicz (ekonomistka na Uniwersytet Paris I), Halina Frankowska (matematyk na Uniwersytecie Paris-Dauphine), Maria Delaperierre (filolog w Instytucie J─Özyk├│w i Cywilizacji Wschodnich INALCO) i Helene W┼éodarczyk (filolog na Uniwersytecie Paris IV-Sorbonne). Urodzony w Pary┼╝u syn emigranta polskiego J├│zef Babi┼äski (1857-1932), by┼é wybitnym neurologiem, od 1914 roku cz┼éonkiem paryskiej Akademii Medycyny i jednym z za┼éo┼╝ycieli Francuskiego Towarzystwa Neurologicznego; w 1925 roku przyj─ů┼é tytu┼é honorowego profesora polskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Antropolog Teofil Chudzi┼äski (1840-1897) dzi─Öki 25-letniej pracy w paryskim Laboratorium Antropologicznym Szko┼éy Studi├│w Wy┼╝szych stworzy┼é podstawy dzia┼éu zwanego antropologi─ů "cz─Ö┼Ťci mi─Ökkich". Od 1893 roku kierownikiem dzia┼éu mikrobiologii w Instytucie Pasteura w Pary┼╝u by┼é pochodz─ůcy z Wielkopolski i absolwent Sorbony Jan Danysz (1860-1928), wybitny biolog i mikrobiolog polski. W Pary┼╝u pisa┼é swe cenne prace po polsku i francusku J├│zef Hoene-Wro┼äski (1776-1853), znany filozof (odegra┼é znacz─ůc─ů rol─Ö w dziejach filozofii europejskiej), matematyk (wprowadzi┼é wronskien), astronom, fizyk, technik wynalazca, prawnik-ekonomista. Ksawery Ga┼é─Özowski (1832-1907) w 1867 roku otworzy┼é w Pary┼╝u prywatn─ů klinik─Ö oczn─ů, kt├│ra zdoby┼éa rozg┼éos ┼Ťwiatowy, a w 1872 roku za┼éo┼╝y┼é pierwsze we Francji czasopismo okulistyczne "Journal d Ophtalmologie" (do 1878), po czym za┼éo┼╝y┼é i redagowa┼é do ko┼äca ┼╝ycia pismo "Recueil d Ophtalmologie"; by┼é jednym z najwybitniejszych okulist├│w we Francji. Pochodz─ůcy z Krakowa Filip Walter w latach 1836-45 by┼é dyrektorem Szko┼éy Centralnej Sztuk i R─Ökodzie┼é w Pary┼╝u. Powstaniec 1831 Micha┼é A. Kleczkowski zosta┼é znanym orientalist─ů, ministrem pe┼énomocnym Francji w Pekinie, a nast─Öpnie wyk┼éadowc─ů j─Özyka chi┼äskiego w paryskiej szkole wy┼╝szej Ecole des Langues Orientale Vivanmtes. Z kolei mieszkaj─ůcy w Pary┼╝u arabista i iranista Wojciech Kazimirski de Biberstein (1808-1887) opracowa┼é s┼éownik arabsko-francuski - "Dictionnaire arabe-francais" (1846-47). Pochodzenia polskiego by┼é Guillaume Apollinaire, a w┼éa┼Ťciwie Wilhelm Apolinarius Kostrowicki (1880-1918 w Pary┼╝u), wybitny poeta francuski, jeden z "ojc├│w nowoczesnej poezji". Edmund Chojecki (ps. Charles Edmond) by┼é powie┼Ťciopisarzem francuskim i jednym z za┼éo┼╝ycieli dziennika paryskiego "Le Temps" (1861-1944). Julian Klaczko (1825-1906) wsp├│┼épracowa┼é z "Revue de deux monders" i by┼é cz┼éonkiem Akademii Francuskiej. Wynalazca Stefan Drzewiecki (1844-1938) zas┼éu┼╝y┼é si─Ö we Francji w dziedzinie lotnictwa i budowy okr─Öt├│w podwodnych. Istniej─ůcy do dzi┼Ť znany bank francuski Credit Foncier de France za┼éo┼╝y┼é w Pary┼╝u w 1852 roku ekonomista francuski rodem z Warszawy Ludwik Wo┼éowski (1810-1876), kt├│ry by┼é r├│wnie┼╝ profesorem ekonomii oraz deputowanym i senatorem francuskim. Innym znanym paryskim finansist─ů, przemys┼éowcem i mecenasem sztuki by┼é ks. Andrzej Poniatowski. Z kolei w dziedzinie wynalazczo┼Ťci technicznej zab┼éysn─ů┼é talentem in┼╝. J├│zef Lipkowski. Urodzony w 1810 roku w Walewicach Alexandre Colonna Walewski, syn naturalny Napoleona I i Marii Walewskiej, by┼é ambasadorem Francji w Hiszpanii i Anglii oraz w latach 1855-60 ministrem spraw zagranicznych Francji. W ┼╝yciu politycznym Francji po II wojnie ┼Ťwiatowej znane sta┼éy si─Ö nazwiska Jean Paul Palewskiego, Gastona Palewskiego, Michaela Poniatowskiego i Noel de Lipkowskiego, wywodz─ůcych si─Ö z rodzin polskich osiad┼éych we Francji w XIX w. oraz pose┼é do parlamentu Juzkiewienski. W 2. po┼é. XIX w. genera┼éem armii francuskiej by┼é pochodzenia polskiego Ernest Lipowski.

Pary┼╝ odegra┼é r├│wnie┼╝ znaczn─ů rol─Ö w dziejach polskiego sportu, poprzez organizowane tu r├│┼╝ne zawody sportowe. I na ten temat mo┼╝na by by┼éo napisa─ç ca┼é─ů ksi─ů┼╝k─Ö. Wspomnijmy wi─Öc tu tylko o dw├│ch bardzo wa┼╝nych polskich imprezach sportowych w stolicy Francji i o Romanie J├│zefie Kantorze. Ot├│┼╝ w 1900 roku w stolicy Francji mistrzostwo ┼Ťwiata w walce francuskiej zdoby┼é zapa┼Ťnik polski W┼éadys┼éaw Pytlasi┼äski, z czego byli dumni Polacy na ca┼éym ┼Ťwiecie. Z kolei na VIII Igrzyskach Olimpijskich w Pary┼╝u w 1924 roku dru┼╝yna polska zdoby┼éa 1 srebrny (kolarstwo: dru┼╝ynowy wy┼Ťcig torowy na 4000 m: J. Lange, J. ┼üazarski, T. Stankiewicz i F. Szymczyk) i 1 br─ůzowy medal (je┼║dziectwo: indywidualny konkurs skok├│w - A. Kr├│likiewicz): by┼éy to pierwsze polskie medale olimpijskie. Kto dzisiaj, nawet z os├│b interesuj─ůcych si─Ö sportem polskim, pami─Öta nazwisko Romana J├│zefa Kantora? Mo┼╝e nikt. Urodzi┼é si─Ö on w ┼üodzi w 1912 roku i jako ma┼éy ch┼éopiec wyjecha┼é z rodzicami do Francji. Uko┼äczy┼é liceum w Pary┼╝u, a jego hobby by┼éa szermierka. W 1929 roku zaj─ů┼é 3 miejsce z szermierczych zawodach szkolno-uniwersyteckich w Pary┼╝u i 6 miejsce w mistrzostwach Francji. W 1935 i 1936 by┼é mistrzem Warszawy i wzi─ů┼é udzia┼é w dru┼╝ynie w zwyci─Öskim meczu Polska-Niemcy. Wybuch┼éa w 1939 roku wojna przerwa┼éa brutalnie jego karier─Ö jako sportowca Francji i Polski.

...

W Pary┼╝u wychodzi┼éo lub wychodzi wiele pism polskich w j─Özyku polskim i francuskim. W okresie Wielkiej Emigracji wydawane tu by┼éy m.in.: czasopismo "Pielgrzym Polski" (1832-1833), redagowane przez E. Januszkiewicza i B. Ja┼äskiego przy wsp├│┼épracy Adama Mickiewicza, kt├│ry og┼éasza┼é tu artyku┼éy; "Babin na Obcej Ziemi" (1832); "Pami─Ötnik Emigracji" (1832-1833); "Pismo Wzajemnego O┼Ťwiecania si─Ö" (1833); "Feniks" (1833); "Le Polonais-Journal des Interets de la Pologne" (1833-1835); "Nowa Polska" (1833-1837); "Biuletyn" (1834); "Brukowiec" (1834); "Gazeta Narodowa w Zakroczymie" (1834); "Post─Öp" (1834); "Przysz┼éo┼Ť─ç" (1834); "Tygodnik Emigracji Polskiej" (1834-1837); "Kronika Emigracji Polskiej" (1834-1839); "P├│┼énoc" (1835); "La Pologne Historique, Litteraire, Monumentale et Pittoresque" (1835-1836); "Les Polonais-Journal des Interets de l Europe" (1835-1836); "Kraj i Emigracja" (1835-1843); "Nar├│d Polski" (1836); "Polska" (1836); "Rocznik Emigracji Polskiej" (1836); "Przegl─ůd Dziej├│w Polskich" (Poitiers-Pary┼╝ 1836-1843); "Polak" (1837-1839); "Wiadomo┼Ťci Krajowe i Emigracyjne" (1837); "Pami─Ötnik Polski" (1838); "La Brise du Nord. Keepsake Polonais" (1838); "Korespondent" (1838-1839); "Korespondent Emigracji Polskiej" (1838-1839); "M┼éoda Polska" (1838-40); "Skarbiec Historii Polskiej" (1839-1842); od 1843 roku organ Towarzystwa Monarchistycznego Fundator├│w i Przyjaci├│┼é 3 Maja "Trzeci Maj" (1839-1848); "Narodowo┼Ť─ç" (1840-1842); "Baba - Bezimienny Karteluszek" (1840); "Dziennik Narodowy" (1841-1848); "Emigracja Polska" (1841); "Pami─Ötnik Towarzystwa Demokratycznego Polskiego" (1841-1844); "Pismo Towarzystwa Demokratycznego Polskiego" (1841-1844); "S┼éawianin" (1841-1843); "La Mode Nouvelle - revue politique et litteraire" (1841); "Szubrawiec" (1842); "Noworocznik Demokratyczny" (1842-1843); "Echo Miast Polskich" (1843-1845); "Tera┼║niejszo┼Ť─ç i Przysz┼éo┼Ť─ç" (1843-1845); pismo ekonomiczne "Pami─Ötnik Towarzystwa Przyjaci├│┼é Przemys┼éu" (1844); "Demokracja Polska XIX Wieku" (1845-1846); "Wiarus" (1847); "Zbratanie" (1847-1848); "La Pologne de 1848" (1848); "Ojczyzna" (1848); "La Pologne" (1848-1850); "La Pologne, Journal des Slaves" (1848-1851); "La Tribune des Peuples" (1849); "L Exemple" (1852); "Biesiada Krzemieniecka" (1852-1861); "Jutrzenka" (1853-1854); "Jutrzenka i Wsch├│d" (1853-1854); "Wiadomo┼Ťci Polskie" (1854-1861); "Przegl─ůd Rzeczy Polskich" (1857-1863); pismo Stowarzyszenia Paryskiego Lekarzy Polskich "Rocznik Towarzystwa Paryskiego Lekarzy Polskich" - "Annales" (po 1858, 3 tomy s─ů w Archiwach Narodowych w Pary┼╝u i w Bibliotece Polskiej w Pary┼╝u); "G┼éos" 1861-1862); "G┼éos z Pary┼╝a i Genui" (1861-1862); "Baczno┼Ť─ç" (1862); "Echo" (1862); "Les Ephemerides Polonaises" (1863/1864); "Roczniki Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Pary┼╝u" (1867-1879); "Correspondence du Nord-Est" (1868-1870).


W okresie od 1871 do 1918 roku wydawano m.in.: "Le Messager d Occident" (1875); miesi─Öcznik literacko-spo┼éeczny "Bulletin Polonais Litteraire, Scientifique et Artistique" (1875-1922) pod redakcj─ů W. Gasztowta; "Listy Polskie" (1878); pismo niepodleg┼éo┼Ťciowe "Kurier Paryski" (1881-1883), a nast─Öpnie "Kurier Polski w Pary┼╝u" (1884-1887), wydawane przez uczestnika Powstania Styczniowego Agatona Gillera; pismo narodowe i katolickie "Tygodnik" (1886-1887), redagowane przez ks. Romana Wilczy┼äskiego i zwi─ůzane ze Zmartwychwsta┼äcami w Pary┼╝u; g┼é├│wny organ Ligi Polskiej "Wolne Polskie S┼éowo" (1887-1899), redagowany przez mieszkaj─ůcego w Genewie Zygmunta Mi┼ékowskiego i w latach 1898-99 przez Stanis┼éawa Ko┼Ťmi┼äskiego, a finansowany przez Ludwika Michalskiego; dwutygodnik patriotyczno-demokratyczny "G┼éos Polski" (1887-1889), redagowany przez Ludwika Dygata przy wsp├│┼épracy Seweryna Duchi┼äskiego i Zygmunta Kaczkowskiego; miesi─Öcznik narodowych socjalist├│w "Pobudka" (1889-1899) pod redakcj─ů Stanis┼éawa Bara┼äskiego; pierwszy organ prasowy SDKPiL "Sprawa Robotnicza" (1893-1896); pismo socjalistyczne "Bulletin Officiel" (1895-1899) pod redakcj─ů Kazimierza Kelles-Krauza; organ istniej─ůcego jeszcze Zwi─ůzku Wychod┼║stwa "Goniec Polski" (1900-1903), redagowany przez Ludwika Dygata, a potem Henryka Lewenharda; miesi─Öcznik "Has┼éo" (1905-1906); miesi─Öcznik "Dla Ojczyzny" (1906); popularny tygodnik "Polonia" (1914-18), redagowany przez Wac┼éawa G─ůsiorowskiego i Jana Derezi┼äskiego, prowadz─ůcy udan─ů akcj─Ö propagandow─ů na rzecz Polski r├│wnie┼╝ w j─Özyku francuskim; biuletyn "Stowarzyszenie In┼╝ynier├│w i Technik├│w Polskich we Francji" (1917-1919). W 1918 roku maj─ůcy sw─ů siedzib─Ö w Pary┼╝u i kierowany przez Romana Dmowskiego Komitet Narodowy Polski wykupi┼é od G─ůsiorowskiego "Poloni─Ö" i przekszta┼éci┼é j─ů w wydawanego trzy razy w tygodniu "Polaka" (1918-1919). W Pary┼╝u w okresie I wojny ┼Ťwiatowej i zaraz po niej ukazywa┼éy si─Ö r├│wnie┼╝: "My┼Ťl Polska" (1915), "Echo Polskie" (1915-18) redagowane przez Boles┼éawa Motza, "G┼éos Polski" (1917-18) i "Rzeczpospolita Polska" (1917-19).

W okresie mi─Ödzywojennym, a dok┼éadnie od 1924 roku, centrum wydawania prasy polskiej przenios┼éo si─Ö z Pary┼╝a do nowopowsta┼éych najwi─Ökszych skupisk polskich w p├│┼énocno-wschodniej Francji - Regionu P├│┼énocnego (departamenty Pas de Calais 125 272 Polak├│w i Nord 81 910 Polak├│w). Tzn. w Pary┼╝u ci─ůgle ukazywa┼éo si─Ö najwi─Öcej tytu┼é├│w, jednak najwi─Öksze polskie pisma ukazywa┼éy si─Ö w Regionie P├│┼énocnym. W stolicy Francji w okresie mi─Ödzywojennym wydawane by┼éy m.in. czasopisma: "Polonia" (od 1920); miesi─Öcznik "Les Amis de la Pologne" (1920-40), wydawany przez wielk─ů francusk─ů przyjaci├│┼ék─Ö Polski i Polak├│w pisark─Ö Ros─Ö Bailly; tygodnik "Ognisko" (1922-1940), redagowany przez Mari─Ö Szelig─Ö-Loevy, osiad┼é─ů od lat w Pary┼╝u, a od 1927 roku przez adwokat Ew─Ö Mickun, kt├│ra wydawa┼éa je od 1929 roku 2 razy w tygodniu, a od 1935 roku jako dziennik w nak┼éadzie 15 000 egzemplarzy; wydawane 3 razy w tygodniu i zwi─ůzane z polskim konsulatem "┼╗ycie Polskie" (od 1923); tygodnik spo┼éeczno-katolicki, organ Zwi─ůzk├│w Towarzystw Katolickich i Polskiej Misji Katolickiej "Polak we Francji" (1923-1940), kt├│rego redaktorem by┼é m.in. g┼éo┼Ťny ksi─ůdz Ferdynand Machay; tygodnik zwi─ůzany z Francusk─ů Parti─ů Komunistyczn─ů "Robotnik Polski we Francji", a nast─Öpnie "Tygodnik Polski", kt├│ry w 1936 roku przekszta┼écono w "Dziennik Ludowy" (red. Estera Golde-Str├│┼╝ecka), czytany g┼é├│wnie przez przyby┼éych z Polski ┼╗yd├│w; pisma zwi─ůzane z obozem sanacyjnym, maj─ůce po 4-5 tysi─Öcy nak┼éadu: "Polonia Nowa", "G┼éos Polski we Francji", "Gazeta Polska w Pary┼╝u" (1926-30), "Dziennik Polski" (1930-31) i organ Towarzystwa im. J├│zefa Pi┼ésudskiego w Pary┼╝u "Pi┼ésudczyk"; "Sok├│┼é Polski" - organ Towarzystwa Sok├│┼é we Francji; "Prawo Ludu" (1924-1956) - organ Sekcji Polskich Confederation General du Travail; "Tygodnik Polski" (1937-40), redaktor i wydawca Stefan Moszczy┼äski; tygodnik "┼Üwiat i Polska" (1938-39), wydawany przez Hermana Liebermana i z pomoc─ů finansow─ů ludzi zwi─ůzanych z PPS i II Mi─Ödzynarod├│wki.

Po napadzie Niemiec i Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö we wrze┼Ťniu 1939 roku i ukonstytuowaniu si─Ö w Pary┼╝u polskiego rz─ůdu emigracyjnego oraz szeregu polskich instytucji, jeszcze we wrze┼Ťniu (25) 1939 roku zacz─ů┼é ukazywa─ç si─Ö w Pary┼╝u rz─ůdowy "Monitor Polski", a od pa┼║dziernika 1939 roku "Dziennik Ustaw" (red. Tadeusz ┼Üwi─Öcicki) jak r├│wnie┼╝ codziennie wydawana od grudnia 1939 roku "Centrala Informacji i Dokumentacji". Ministerstwo Informacji i Dokumentacji zacz─Ö┼éo wydawa─ç dziennik "G┼éos Polski" (red. Leon Chrzanowski). Zacz─Ö┼éy ukazywa─ç si─Ö r├│wnie┼╝ pisma nieoficjalne, jak np. kontynuacja krajowych czasopism: tygodnik "S┼éowo" (red. Stanis┼éaw Cat Mackiewicz; kontynuatorem wile┼äskiego dziennika "S┼éowo"), "Czarno na bia┼éem" (red. January Grz─Ödzi┼äski), "Wiadomo┼Ťci Polskie Polityczne i Literackie" (red. M. Grydzewski), biuletyn prasowo-organizacyjny "┼Üwiatowy Zwi─ůzek Polak├│w z Zagranicy" oraz: tygodnik "Jutro Polski" (red. Halamski), tygodnik socjalistyczny "Robotnik we Francji", biuletyn uchod┼║c├│w wojennych z Polski "To i Owo", dwutygodnik dla dzieci i m┼éodzie┼╝y "Moja Gazeta", miesi─Öcznik Naczelnego Komitetu Harcerskiego we Francji "Na Tropie" czy miesi─Öcznik wydawany przez Biuro Prasowe ┼Üwiatowego Zwi─ůzku Polak├│w z Zagranicy "Listy Polskie" (od listopada 1939). Pisma te ukazywa┼éy si─Ö do czasu zaj─Öcia Pary┼╝a przez Niemc├│w w czerwcu 1940 roku. W okupowanym przez Niemc├│w Pary┼╝u ukazywa┼éy si─Ö polskie pisma konspiracyjnie: "Biuletyn Narodowy" (1940-1942) i tygodnik "Niepodleg┼éo┼Ť─ç" (1941-1945), kt├│rego redaktorem by┼é Jerzy Tepicht.

Po wyzwoleniu Pary┼╝a w sierpniu 1944 roku do dnia dzisiejszego ukazywa┼éy si─Ö lub ukazuj─ů nast─Öpuj─ůce czasopisma polskie: organ Zwi─ůzku M┼éodzie┼╝y Polskiej we Francji miesi─Öcznik "Grunwald. Pismo M┼éodych" (1944-1945); miesi─Öcznik katolicki dla dzieci i m┼éodzie┼╝y "Rycerzyk" (1944-51); dziennik "Gazeta Polska - Niepodleg┼éo┼Ť─ç" (1945-1952, red. Tomasz Pi─Ötka); dziennik "Sztandar Polski" (1945-1946); tygodnik katolicki "Polska Wierna" (1945-59, red. ks. F. Kaszubowski); miesi─Öcznik C.G.T. Force Ouvriere "G┼éos Pracy" (1945-1959, red. Stefan Jesionowski, Witold Grochowski); organ Polskiego Stronnictwa Ludowego we Francji tygodnik "Gazeta Ludowa" (1946-1947, red. J. Ma┼é─Öczy┼äski); tygodnik "Lud Polski" (1946-1948, red. Emanuel Freyd i Zygmunt Zaremba); tygodnik, a nast─Öpnie miesi─Öcznik katolicki wydawany przez pallotyn├│w "Nasza Rodzina" (od 1947) oraz miesi─Öcznik dla dzieci i m┼éodzie┼╝y "Rycerzyk"; tygodnik niepodleg┼éo┼Ťciowy "Syrena" (1947-1959, red. M. Serafi┼äski, potem S. Paczy┼äski); miesi─Öcznik polskich socjalist├│w "┼Üwiat┼éo" (1947-1959), red. Zygmunt Zaremba; miesi─Öcznik "Kultura" (1948-2000, red. Jerzy Giedroy─ç); tygodnik "Plac├│wka" (1948-50, red. Jan Matysiak potem Feliks Chrzanowski); "Wiadomo┼Ťci P(olskiej) M(isji) K(atolickiej). Czyn Katolicki" (od 1948); tygodnik ilustrowany "Polska i ┼Üwiat" (1949-52); miesi─Öcznik "Zwi─ůzek Uczestnik├│w Polskiego Ruchu Oporu w Pary┼╝u" (za┼é. 1951); dziennik "S┼éowo Polskie" (1952-1953, red. Witold Olszewski, red. Zbigniew Bie┼äkowski); dziennik "Echa Polskie" (1953); dziennik "G┼éos Polaka we Francji" (1953); dziennik "Kurier Polski" (1953); dziennik "Nowiny Polskie" (1953-1954); ilustrowany tygodnik informacyjny "S┼éowo Polskie" (1953-1955); ukazuj─ůcy si─Ö 4 razy w tygodniu "Przegl─ůd Polski we Francji" (1954); dziennik "Express Poranny" (1956); dziennik "Nasz Dziennik" (1956); dziennik "Wasz Dziennik" (1956); pismo ukazuj─ůce si─Ö 2 razy w tygodniu "Gazeta Demokratyczna" (1956); "Tygodnik Polski - La Semaine Polonaise" (od 1957); wydawany przez duchowie┼ästwo polskie tygodnik "G┼éos Katolicki" (od 1959); "Zeszyty Historyczne" (1962-2000), wydawane przez parysk─ů "Kultur─Ö"; miesi─Öcznik, potem dwumiesi─Öcznik "Polska w Europie" (1951-1978, red. Jerzy Jankowski). Poza tym w Pary┼╝u od 1944 roku ukazywa┼éo si─Ö lub ukazuje bardzo wiele biuletyn├│w polonijnych lub polsko-francuskich, wydawanych w j─Özykach polskim i francuskim.

Wprowadzenie stanu wojennego przez re┼╝im komunistyczny w Polsce 13 grudnia 1981 roku spowodowa┼éo ucieczk─Ö z kraju kilkaset tysi─Öcy Polak├│w. Cz─Ö┼Ť─ç z nich osiedli┼éa si─Ö we Francji, wi─Ökszo┼Ť─ç w samym Pary┼╝u. Powsta┼éy struktury solidarno┼Ťciowe, kt├│re w latach 80 XX w. wydawa┼éy w┼éasne pisma i biuletyny. W Pary┼╝u by┼éy to m.in.: wydawany od 1981 roku periodyk w j─Özyku francuskim "Nowa", kt├│rego redaktorami byli Miros┼éaw Chojecki, Grzegorz Boruta i Lucienne Rey, a wsp├│┼épracownikami m.in. Stanis┼éaw Bara┼äczak i Jerzy Ficowski; a od 1982 roku: "Biuletyn Informacyjny Komitetu Koordynacyjnego Solidarno┼Ťci we Francji" pod redakcj─ů Seweryna Blumsztajna; miesi─Öcznik "Kontakt" pod redakcj─ů Miros┼éawa Chojeckiego i Bronis┼éawa Wildsteina; miesi─Öcznik wydawany przez Biuro Koordynacyjne NSZZ "Solidarno┼Ť─ç" za granic─ů "Solidarno┼Ť─ç. Biuletyn Informacyjny", red. Seweryn Blumsztajn; dwutygodnik "Tygodnik Paryski", redagowany przez Andrzeja Kowalczyka i Jana Brodzkiego oraz kwartalnik "Zeszyty Literackie", redagowane przez Barbar─Ö Toru┼äczyk.

Obecnie (pocz. XXI w.) w Pary┼╝u wydawane s─ů nast─Öpuj─ůce czasopisma polskie: "G┼éos Katolicki" (redaktor-dyrektor ks. Stanis┼éaw Je┼╝), miesi─Öcznik katolicki "Nasza Rodzina" (red. ks. Marek Wittbrot), "Biuletyn Stowarzyszenia Polskich Kombatant├│w", wydawany na bardzo wysokim poziomie kwartalnik biograficzny "Polacy na ┼Üwiecie" (red. nacz. Prof. Zbigniew Judycki), biuletyn "Polonika", "Biuletyn Federacji Polskich Organizacji Medycznych na Obczy┼║nie".

...

W Pary┼╝u urodzi┼éo si─Ö sporo znanych p├│┼║niej Polak├│w, jak np.: Karol Appel (1857-1930), j─Özykoznawca, prof. Uniw. Warszawskiego; Ksawery Branicki (1814-1879), finansista, polityk, publicysta; Micha┼é Chod┼║ko (1844-1914), ┼Ťpiewak i re┼╝yser operetek w Warszawskich Teatrach Rz─ůdowych; August Franciszek Czartoryski (1858-1893), ksi─ů┼╝─Ö, salezjanin, beatyfikowany przez papie┼╝a Jana Paw┼éa II 25 kwietnia 2004 roku; Adam Czartoryski (1872-1937), ksi─ů┼╝─Ö, opiekun emigracji polskiej we Francji i Turcji, zas┼éu┼╝ony dzia┼éacz kulturalny (zabezpieczy┼é materialnie Muzeum Czartoryskich w Krakowie); Jan Danysz (1884-1914), wybitny fizyk, asystent na Sorbonie Piotra i Marii Curie-Sk┼éodowskiej, kier. pracowni radiologicznej przy warszawskim Towarzystwie Przyjaci├│┼é Nauk; Marian Danysz (1909-1983), fizyk, prof. Uniw. Warszawskiego i Instytutu Bada┼ä J─ůdrowych w Warszawie; W┼éadys┼éaw Folkierski (1889-1961), romanista, prof. Uniw. Jagiello┼äskiego; Wojciech Kossak (1857-1942), wybitny malarz; Zygmunt Krasi┼äski (1812-1859), wielki poeta, dramaturg, powie┼Ťciopisarz; Jerzy Kury┼éowicz (ur. 1925), zas┼éu┼╝ony t┼éumacz literatury naukowej z dziedziny chemii i fizyki z j─Özyka angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego i francuskiego na j─Özyk polski; Marcel ┼üozi┼äski (ur. 1940), re┼╝yser filmowy dzia┼éaj─ůcy w Polsce, znany bardziej z film├│w kr├│tkometra┼╝owych; Maria Ludwika (1611-1667), kr├│lowa polska, ┼╝ona kr├│l├│w W┼éadys┼éawa IV nast─Öpnie Jana Kazimierza; W┼éadys┼éaw Mickiewicz (1838-1926), syn Adama Mickiewicza, biograf ojca, publicysta, t┼éumacz; Antoni Osuchowski (1849-1928), adwokat, publicysta, dzia┼éacz narodowy, wspieraj─ůcy odradzanie si─Ö polsko┼Ťci na ┼Ül─ůsku Cieszy┼äskim, G├│rnym ┼Ül─ůsku, Warmii i Mazurach; Stanis┼éaw Pruszy┼äski (1857-1929), genera┼é dywizji w armii Austro-W─Ögier i od 1919 roku genera┼é dywizji Wojska Polskiego, pierwszy dow├│dca Generalnego Okr─Ögu (Wojskowego) na Pomorzu; Barbara Sadowska (1940-1986), poetka; Jakub Sobieski (1667-1737), kr├│lewicz polski, syn kr├│la Jana III Sobieskiego; Tadeusz Styka (1889-1954), wzi─Öty portrecista, malowa┼é znanych Polak├│w, Amerykan├│w i Francuz├│w; Elida Maria Szarota (1904-1994), germanistka, prof. Uniw. Warszawskiego; Adam Uziemb┼éo (1885-1971), dzia┼éacz narodowy, polityk i dziennikarz, pose┼é na Sejm Ziemi Wile┼äskiej i Sejm Ustawodawczy 1922; Kazimierz P. Zaleski (ur. 1928), in┼╝ynier fizyk, d┼éugoletni wiceprezes O┼Ťrodka Geopolitycznego Energii i Surowc├│w (CGEMP) przy Uniwersytecie Pary┼╝-Dauphine, wiceprezes od 1999 i od 2003 roku prezes Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Pary┼╝u; Maria Zamoyska (1860-1937), hrabina, kompozytorka, za┼éo┼╝ycielka szko┼éy gospodarstwa wiejskiego w Zakopanem, wsp├│┼étw├│rczyni fundacji narodowej "Zak┼éady K├│rnickie".

W Pary┼╝u zmar┼éo r├│wnie┼╝ setki znanych Polak├│w, tak ┼╝e musz─Ö ograniczy─ç si─Ö do os├│b najbardziej znanych: W┼éadys┼éaw Baranowski (1885-1939), dyplomata, 1925-30 pose┼é polski w Sofii; Jacek Bierezin (1947-1993), poeta, krytyk literacki; Olga Bozna┼äska (1865-1940), malarka; Micha┼é Chod┼║ko (1808-1879), poeta, wraz z Adamem Mickiewiczem w 1848 roku organizator legionu polskiego we W┼éoszech; Fryderyk Chopin (1810-1849), wielki kompozytor i pianista; Jaros┼éaw D─ůbrowski (1836-1871), genera┼é Komuny Paryskiej 1871; Jerzy Giedroy─ç (1906-2000), za┼éo┼╝yciel i redaktor paryskiej "Kultury"; Cyprian Godebski (1835-1909), rze┼║biarz, tw├│rca pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie; Wac┼éaw Grzybowski (1887-1959), dyplomata, 1927-35 pose┼é polski w Pradze i 1937-39 ambasador polski w Moskwie; Ewelina Ha┼äska (1801-1882), ┼╝ona pisarza francuskiego Honore Balzaca; J├│zef Hoene-Wro┼äski (1776-1853), wybitny filozof (mesjanizm polski) i wszechstronny uczony; Konstanty Jele┼äski (1922-1987), prozaik, krytyk literacki, t┼éumacz literatury polskiej na francuski); Zygmunt Kaczkowski (1825-1896), pisarz polski; Karol Kniaziewicz (1762-1842), genera┼é, zas┼éu┼╝ony w kampaniach napoleo┼äskich; Zygmunt Krasi┼äski (1812-1859), wielki poeta, dramaturg i powie┼Ťciopisarz polski; Joachim Lelewel (1786-1861), wybitny historyk i dzia┼éacz emigracyjny, prof. uniwersytetu w Wilnie; J├│zef Makowski (1882-1932), malarz; Gustaw Ma┼éachowski (1797-1835), minister spraw zagranicznych w okresie Powstania Listopadowego 1830-31; W┼éadys┼éaw Mickiewicz (1838-1926), syn Adama Mickiewicza, biograf ojca, publicysta, t┼éumacz; W┼éadys┼éaw Mierzwi┼äski (1850-1909), wybitny ┼Ťpiewak operowy; Boles┼éaw Motz (1865-1935), dr med., profesor Sorbony, 1928-35 senator RP; Julian Ursyn Niemcewicz (1758-1841), poeta, dramatopisarz, dzia┼éacz polityczny, spo┼éeczny i kulturalny; Bonawentura Niemojowski (1787-1835), prezes Rz─ůdu Narodowego w Powstaniu Listopadowym; Cyprian Norwid (1821-1883), wybitny poeta, dramaturg, prozaik polski; Adam Pra┼╝mowski (1821-1885), pierwszy polski astrofizyk; Franciszek Pu┼éaski (1875-1956), 1918 marsza┼éek Rady Stanu Kr├│lestwa Polskiego, 1919-21 ambasador Polski w USA, od 1926 dyrektor Biblioteki Polskiej w Pary┼╝u; Stefan Rogozi┼äski (1861-1896), wybitny polski badacz Kamerunu w Afryce; Maciej Rybi┼äski (1784-1874), genera┼é, w├│dz Powstania Listopadowego 1831; Piotr Semenenko (1814-1886), wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel i 1842-55 i 1873-86 genera┼é Zmartwychwsta┼äc├│w; Juliusz S┼éowacki (1809-1849), wielki poeta polski; Stanis┼éaw Szpinalski (1901-1957), pianista, ceniony wykonawca utwor├│w Chopina; Kazimierz Waliszewski (1849-1935), znany historyk; Walenty Wa┼äkowicz (1800-1842), malarz, znany z kilku wersji znanego portretu "Mickiewicz na Judahu skale"; J├│zef Zaliwski (1797-1855), p┼ék WP, 1833 organizator wyprawy zbrojnej do kraju, znanej jako "wyprawa Zaliwskiego".

Ze zgonami Polak├│w w stolicy Francji wi─ů┼╝─ů si─Ö dzisiaj tzw. cmentarze polskie w Pary┼╝u z okresu Wielkiej Emigracji. Jest ich pi─Ö─ç: Cmentarz Pere-Lachaise, Cmentarz Montmarte, Cmentarz Montparnasse, Cmentarz Passy i Cmentarz Auteuil, z kt├│rych dwa ostatnie maj─ů odpowiednio tylko 4 i 10 grob├│w. Wiele z tych grob├│w ma ju┼╝ ponad 150 lat. Ju┼╝ w 1841 roku z inicjatywy Karola Sienkiewicza zosta┼éo za┼éo┼╝one Towarzystwo Opieki nad Grobami Zas┼éu┼╝onych Ojczy┼║nie Polak├│w we Francji w celu rejestracji polskich grob├│w i opieki nad pomnikami wybitnych Polak├│w, kt├│re s─ů pomnikami historii i kultury polskiej na cmentarzach francuskich. Towarzystwo to dzia┼éa po dzi┼Ť dzie┼ä. Trudno mi oceni─ç jego prac─Ö. Jednak kiedy by┼éem po raz kolejny w Pary┼╝u w 2002 roku, mieszkali┼Ťmy z ┼╝on─ů w niedalekiej odleg┼éo┼Ťci od Cmentarza Montparnasse. Niestety; zauwa┼╝y┼éem, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç polskich grob├│w jest zaniedbana i je┼Ťli nie zostan─ů poddane rych┼éej restauracji za kilka lat popadn─ů w ruin─Ö.

Na najwi─Ökszym cmentarzu w Pary┼╝u, Pere-Lachaise, obok grob├│w wielu zas┼éu┼╝onych Francuz├│w jest r├│wnie┼╝ ponad 60 grob├│w Polak├│w, w tym jeden zbiorowy. Najwa┼╝niejszym grobem jest gr├│b Fryderyka Chopina, t┼éumnie odwiedzany nie tylko przez Polak├│w, ale tak┼╝e przez Francuz├│w i mi┼éo┼Ťnik├│w muzyki z ca┼éego ┼Ťwiata; pe┼éno tu kwiat├│w i wie┼äc├│w z polskimi napisami. S─ů tu r├│wnie┼╝ pochowani: Klementyna z Ta┼äskich Hoffmanowa, gen. J├│zef Wysocki (w mogile zbiorowej) oraz genera┼éowie: Stanis┼éaw Gawro┼äski, Jan Komarzewski, Kazimierz Skar┼╝y┼äski, Tadeusz Tyszkiewicz (w 1939 roku trumn─Ö z prochami przewieziono do Polski), Walery Wr├│blewski, p┼ék Konstanty Linowski, belwederczyk Ludwik Nabielak, Teodor Morawski, Adam Pra┼╝mowski, Aleksander Walewski, Ludwik Wo┼éowski. W grobie Balzaca spoczywa jego ┼╝ona, Ewelina Ha┼äska. Niestety, wi─Ökszo┼Ť─ç polskich grob├│w na Cmentarzu Pere-Lachaise ju┼╝ nie istnieje.

Na Cmentarzu Montmarte jest przesz┼éo 57 grob├│w polskich, w tym 9 zbiorowych, w kt├│rych spoczywa 236 os├│b, przewa┼╝nie oficer├│w polskich formacji wojskowych za Napoleona, uczestnicy Powstania Listopadowego 1830-31 oraz cz┼éonkowie Rz─ůdu Narodowego z okresu powstania. Najwa┼╝niejszym z tutejszych polskich grob├│w by┼é gr├│b Juliusza S┼éowackiego, kt├│rego prochy zosta┼éy przewiezione na Wawel w Krakowie w 1927 roku. Na by┼éym grobie S┼éowackiego jest jego wizerunek w br─ůzie i napis po francusku "Wielki poeta polski". S─ů tu groby m.in.: genera┼é├│w: Wojciecha Chrzanowskiego, Macieja Rybi┼äskiego, Franciszka Sznajde, Antoniego Wronieckiego, pu┼ékownik├│w: Jana Jerzmanowskiego, Antoniego Lanckoro┼äskiego, J├│zefa Fia┼ékowskiego, J├│zefa Zaliwskiego oraz Alojzego Biernackiego, Joachima Lelewela (w zbiorowej mogile), Walentego Wa┼äkowicza, Bohdana Zaleskiego. Jest tu kaplica grobowa rodu Sapieh├│w, nieco dalej - grobowiec Soba┼äskich. Na jednym ze zbiorowych grob├│w czytamy napis: "Na pami─ůtk─Ö jutrzni wolno┼Ťci, przez ┼╝a┼éob─Ö narodu ┼Ťwitaj─ůcej, polska emigracja postawi┼éa ten krzy┼╝ dnia 29 listopada 1861 roku".

W nekropolii Montparnasse s─ů og├│┼éem 83 groby, w kt├│rych jest pochowanych ok. 200 os├│b, przewa┼╝nie uczestnicy Powstania Listopadowego 1830-31 i Powstania Styczniowego 1863-64. Spoczywaj─ů tu m.in.: Henryka Leowenhard (z domu Pustawojt├│wna), p┼ék Adolf Krosnowski, kpt. Leonard Rettel, Ludwik Mieros┼éawski, Henryk Niew─Ög┼éowski oraz francuski genera┼é pochodzenia polskiego Ernest Lipowski.

Najwi─Ökszym jednak cmentarzem polskiej Wielkiej Emigracji jest Cmentarz Montmorency pod Pary┼╝em, gdzie od XIX w. pochowano kilkuset Polak├│w, w tym wiele wybitnych os├│b. St─ůd cmentarz nazywany jest cz─Östo "polsk─ů nekropoli─ů" albo nawet "Panteonem polskiej emigracji". Byli tu pochowani: Julian Ursyn Niemcewicz i genera┼é Karol Kniaziewicz; pogrzeb Niemcewicza 21 maja 1841 roku by┼é pierwszym polskim pogrzebem na Cmentarzu Montmorency. W miejscowym ko┼Ťciele Niemcewicz i Kniaziewicz maj─ů sw├│j pomnik z 1848 roku, d┼éuta W┼éadys┼éawa Oleszczy┼äskiego. W tym┼╝e ko┼Ťciele by┼é pochowany wraz z ┼╝on─ů Ann─ů przyw├│dca Wielkiej Emigracji, ksi─ů┼╝─Ö Adam Czartoryski; ich prochy przeniesiono p├│┼║niej do rodzinnego grobowca w Sieniawie w Ma┼éopolsce.

Na Cmentarzu Montmorency pochowano w 1856 roku sprowadzone z Konstantynopola zw┼éoki Adama Mickiewicza. Do jego grobu przeniesiono ekshumowane z cmentarza Pere-Lachaise szcz─ůtki ┼╝ony Mickiewicza, Celiny z Szymanowskich. Rodzinny grobowiec Mickiewicz├│w istnieje do dzi┼Ť, z tym, ┼╝e zw┼éoki poety w 1890 roku zosta┼éy przeniesione na krakowski Wawel.

Drugim wieszczem, pochowanym w zbiorowej mogile w Montmorency, by┼é Cyprian Kamil Norwid. W 2001 roku urn─Ö z ziemi─ů z grobowca przeniesiono symbolicznie do wawelskiej Krypty Wieszcz├│w.

Poza tym na Cmentarzu Montmorency pochowano m.in.: genera┼é├│w w okresu Powstania Listopadowego Henryka Dembi┼äskiego i W┼éadys┼éawa Zamoyskiego oraz genera┼éa polskiego z okresu II wojny ┼Ťwiatowej - naczelnego wodza Polskich Si┼é Zbrojnych na Zachodzie Kazimierza Sosnkowskiego (zm. 1969; w 1992 roku urn─Ö z jego prochami sprowadzono do warszawskiej archikatedry ┼Ťw. Jana), malarzy Olg─Ö Bozna┼äsk─ů i Tadeusza Makowskiego, rze┼║biarzy Cypriana Godebskiego, W┼éadys┼éawa Oleszczy┼äskiego i Boles┼éawa Biegasa, literat├│w Aleksandra Chod┼║ki, Zygmunta Kaczkowskiego, Aleksandra Wata oraz Karola Sienkiewicza, Eustachego Januszkiewicza, Franciszka Pu┼éaskiego, W┼éadys┼éawa Pa┼äczaka (przedwojennego i podczas II wojny ┼Ťwiatowej dziennikarza lwowskiego), Delfiny Potockiej. Na murze cmentarnym w 1970 roku zosta┼éo umieszczonych 30 tablic upami─Ötniaj─ůcych udzia┼é polskich ┼╝o┼énierzy w walkach II wojny ┼Ťwiatowej oraz polskie ofiary hitleryzmu i komunizmu (w 1990 r. z┼éo┼╝ono tu w urnie ziemi─Ö z Katynia), a p├│┼║niej r├│wnie┼╝ i wsp├│┼éczesne - ku czci ofiar stanu wojennego (1981). Inna tablica g┼éosi po francusku: "Narodowi polskiemu, kt├│ry ofiarowa┼é tak wiele swoich dzielnych dzieci Francji - wdzi─Öczne miasto Montmorency i departament Val-d Oise" (francopol.pl).

Od 1843 roku Montmorency jest celem pielgrzymek Polak├│w z Pary┼╝a, kt├│re odbywaj─ů si─Ö rokrocznie w maju lub czerwcu; odprawia si─Ö msze ┼╝a┼éobne za wszystkich Polak├│w zmar┼éych na wygnaniu. Pielgrzymki te urz─ůdza Towarzystwo Historyczno-Literackie w Pary┼╝u, maj─ůc ten obowi─ůzek wpisany do statutu. Pielgrzymki odbywa┼éy si─Ö nawet pod niemieck─ů okupacj─ů podczas II wojny ┼Ťwiatowej, z tym, ┼╝e msze mia┼éy charakter p├│┼éjawny. W 1934 roku pielgrzymk─Ö prowadzi┼é prymas Polski kard. August Hlond, a w 1998 roku prezes Stowarzyszenia Wsp├│lnota Polska w Warszawie, prof. Andrzej Stelmachowski. Natomiast w 1982 roku, w objawie spontanicznej manifestacji polsko-francuskiej solidarno┼Ťci po wprowadzeniu stanu wojennego przez komunistyczny re┼╝im warszawski w grudniu 1981 roku, pielgrzymk─Ö prowadzi┼é arcybiskup Pary┼╝a, kard. Jean M. Lustiger.

...

Polskie w─ůtki dziej├│w Pary┼╝a i liczne w mie┼Ťcie polonika sprawiaj─ů, ┼╝e miasto to mo┼╝na by by┼éo ┼Ťmia┼éo przy┼é─ůczy─ç do Polski. Kto jest za tym, niech podniesie r─Ök─Ö do g├│ry.

...

Z Pary┼╝em ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzany jest podparyski Wersal - Versailles. Miasto s┼éynie z du┼╝ego zespo┼éu pa┼éacowego, miejsca rezydencji kr├│l├│w francuskich od 1682 roku. Pa┼éac wersalski, rozbudowany z rozmachem za Ludwika XIV, wraz z kompleksem ogrodowo-parkowym jest najwspanialszym dzie┼éem francuskiego baroku. Pani─ů pa┼éacu w latach 1725-68 by┼éa i tu zmar┼éa Maria Leszczy┼äska (1703 w Trzebnicy - 24 czerwca 1768) kr├│lewna polska - c├│rka kr├│la polskiego Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego i Katarzyny Opali┼äskiej, kr├│lowa Francji w latach 1725-1768 jako ┼╝ona Ludwika XV. Jej kulturalnym wk┼éadem w ┼╝ycie dworu wersalskiego by┼éo urz─ůdzanie cotygodniowych koncert├│w polskich ch├│r├│w; pozostawi┼éa te┼╝ ┼Ťlad w kulturze kulinarnej Francji - jej nazwiskiem nazwano szarlotk─Ö ├í la Lesiki. W pa┼éacu wersalskim urodzili si─Ö ich dzieci: synowie - delfin Francji Ludwik Ferdynand Burbon (1729- 1765) i diuk Andegawenii Filip Ludwik (1730-1733) oraz c├│rki: Maria Ludwika El┼╝bieta/Marie-Louise-Elisabeth (1727-1759), ksi─Ö┼╝na Parmy, ┼╝ona Filipa Burbona, Anna Henrietta/Anne-Henriette (1727-1752), Maria Ludwika/Marie-Louise (1728-1733), Maria Adelajda (1732-1800), Wiktoria Ludwika/Victoire-Louise (1733-1799), Zofia Filipa/Sophie-Philippine (1734-1782), Teresa Felicja/Th├ęrse-F├ęlicit├ę (1736-1744) i Ludwika Maria/Louise-Marie (1737-1787), jak r├│wnie┼╝ ich wnukowie (synowie delfina Ludwik Ferdynand Burbon) - kr├│lowie Francji: Ludwik XVI (1754-1793) okres panowania 1774-92, Ludwik XVIII (1755-1824) - okres panowania 1814-1815 i 1815-1824) oraz Karol X (1757-1836) - okres panowania 1824-1830. - Po upadku w Polsce Powstania Listopadowego 1830-31 do Francji przyby┼éo 6000 jego uczestnik├│w i emigrant├│w cywilnych. Rz─ůd francuski wi─Ökszo┼Ť─ç z nich rozlokowa┼é w specjalnie utworzonych zak┼éadach (depots) - obozach dla wojskowych w Awinionie, Besancon, Bourges i Bergerac i cywilnym w Chateauroux, kt├│re istnia┼éy do 1833. Po wyj┼Ťciu Polak├│w z oboz├│w, m.in. tutaj powsta┼éo do┼Ť─ç du┼╝e skupisko polskie. Wydawane tu by┼éy w tym okresie pisma polskie: "Nowa Polska", "Plotkarz" 1842, "Przyjaciel Prawdy" 1842-43. - W pa┼éacu wersalskim od 18 stycznia 1919 do 21 stycznia 1920 roku mia┼éa miejsce konferencja pokojowa ko┼äcz─ůca I wojn─Ö ┼Ťwiatow─ů (1914-18), podczas kt├│rej zosta┼é podpisany 28 czerwca 1919 roku przez Niemcy, mocarstwa Ententy, pa┼ästwa sprzymierzone i stowarzyszone - razem 27 zwyci─Öskich pa┼ästw tzw. Traktat wersalski, czyli g┼é├│wny uk┼éad pokojowy ko┼äcz─ůcy t─ů wojn─Ö. Polska by┼éa stron─ů traktatu i by┼éa reprezentowana przez Ignacego Paderewskiego i Romana Dmowskiego. Traktat wszed┼é w ┼╝ycie po ratyfikacji 10 stycznia 1920 w Pary┼╝u. Traktat ustali┼é wiele granic mi─Ödzypa┼ästwowych w Europie oraz wprowadzi┼é nowy ┼éad polityczny. Niemcy przyzna┼éy, ┼╝e ponosz─ů win─Ö za wy-buch I wojny ┼Ťwiatowej i uzna┼éy ca┼ékowit─ů niepodleg┼éo┼Ť─ç Polski i Czechos┼éowacji oraz zobowi─ůza┼éy si─Ö do poszanowania niepodleg┼éo┼Ťci Austrii po likwidacji Austro-W─Ögier. Polska odzyska┼éa znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç ziem zabranych jej przez Prusy w I i II rozbiorze: wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç Wielkopolski i znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç by┼éych Prus Kr├│lewskich-Pomorza (zwanych pod zaborem: Prusy Zachodnie), z niewielkim jednak dost─Öpem do morza (144 km); ponadto po plebiscycie na G├│rnym ┼Ül─ůsku w 1921 i III powstaniu ┼Ťl─ůskim cz─Ö┼Ť─ç g├│rno┼Ťl─ůskiego zag┼é─Öbia przemys┼éowego z Katowicami i Chorzowem. Gda┼äsk z przyleg┼éymi gminami i miastami Oliw─ů i Sopotem sta┼é si─Ö Wolnym Miastem o charakterze odr─Öbnego pa┼ästwa (polityka zagraniczna by┼éa zale┼╝na od Polski), ale z w┼é─ůczeniem w sk┼éad terytorium celnego Polski i zapewnieniem jej szerokich uprawnie┼ä w porcie gda┼äskim. W 90. rocznic─Ö podpisania traktatu wersalskiego Sejm RP, 1 lipca 2009 roku, przyj─ů┼é przez aklamacj─Ö uchwa┼é─Ö w sprawie tego traktatu, w kt├│rej pos┼éowie z┼éo┼╝yli ho┼éd "wszystkim Polakom zaanga┼╝owanym w walce o polsk─ů spraw─Ö w czasach zabor├│w oraz w trakcie konferencji pokojowej w Pary┼╝u, a w szczeg├│lno┼Ťci delegatom pe┼énomocnym Ignacemu Janowi Paderewskiemu i Romanowi Dmowskiemu". Jak podkre┼Ťlono, podpisy Paderewskiego i Dmowskiego pod dokumentem wersalskim "przypiecz─Ötowa┼éy powr├│t Polski na map─Ö Europy i ┼Ťwiata". "Polska, po 123 latach niewoli, wraca┼éa do rodziny niepodleg┼éych pa┼ästw europejskich, maj─ůc dost─Öp do morza i odzyskuj─ůc ziemie zaboru pruskiego - Wielkopolsk─Ö, ┼Ül─ůsk i Pomorze Gda┼äskie". Zaznaczono jednocze┼Ťnie, ┼╝e mocarstwa zwyci─Öskiej koalicji "uznawa┼éy, ┼╝e rozbiory Polski by┼éy zbrodni─ů, kt├│r─ů nale┼╝y raz na zawsze przekre┼Ťli─ç". "To zwyci─Östwo Polski by┼éo mo┼╝liwe dzi─Öki wieloletnim wysi┼ékom niepodleg┼éo┼Ťciowym wielu ┼Ťrodowisk i nurt├│w politycznych" - napisano w uchwale. Sejm z┼éo┼╝y┼é tak┼╝e podzi─Ökowanie "tym wszystkim, kt├│rzy przypominaj─ů wsp├│┼éczesnemu pokoleniu o tym wa┼╝nym wydarzeniu" w historii Polski i narodu polskiego.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

11 Sierpnia 1920 roku
Rada Obrony Państwa ustanowiła Krzyż Walecznych - polskie odznaczenie wojskowe.


11 Sierpnia 1673 roku
Zmarł Krzysztof Żegocki, partyzant z czasów potopu szwedzkiego - biskup chełmski (ur. 1618)


Zobacz wi─Öcej