Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 12.06.22 - 16:25     Czytano: [156]

Polacy w Czarnog├│rze


3 czerwca 2006 na mapie politycznej Europy pojawiło się nowe państwo - Czarnogóra (Crna Gora).
Republika Czarnog├│ry to niewielkie pa┼ästwo w Europie pd.-wsch., na Ba┼ékanach, le┼╝─ůce nad Morzem Adriatyckim i granicz─ůce z Chorwacj─ů, Bo┼Ťni─ů i Hercegowin─ů, Serbi─ů (i wchodz─ůcym w jej sk┼éad Kosowem) oraz Albani─ů. Czarnog├│ra ma powierzchni─Ö 13 812 km2, a jej stolic─ů jest Podgorica. Jest to kraj g├│rzysty (G├│ry Dynarskie) i z niew─ůtpliwie najpi─Ökniejszym wybrze┼╝em Adriatyku (George Byron napisa┼é w XIX w.: "...w momencie powstawania naszej planety najpi─Ökniejsze po┼é─ůczenie ziemi z morzem przypad┼éo wybrze┼╝u Czarnog├│ry..."), o pi─Öknych piaszczystych i ┼╝wirowych pla┼╝ach; jest tu kilkana┼Ťcie ciekawych starych miast (Budva, Herceg Novi, Sveti Stefan, Ulcinj, Kotor, Bar) i kilka pi─Öknych park├│w narodowych. Kraj zamieszkuje zaledwie ok. 650 000 os├│b, tworz─ůcych mozaik─Ö narodowo┼Ťciow─ů: 268 000 (43,2%) to Czarnog├│rcy, a reszt─Ö stanowi─ů: Serbowie 198 000 (31%), Bo┼Ťniacy 48 000, 31 000 Alba┼äczycy, 25 000 Muzu┼émanie i inni. J─Özykiem czarnog├│rskim pos┼éuguje si─Ö zaledwie 22%, a serbskim a┼╝ 63,5% mieszka┼äc├│w kraju. 460 000, czyli 74% ludno┼Ťci, wyznaje prawos┼éawie (nale┼╝─ů do osobnych Cerkwi Prawos┼éawnych Czarnog├│rskiej i Serbskiej), 110 000 islam i 24 000 katolicyzm. Kraj jest s┼éabo rozwini─Öty gospodarczo. G┼é├│wn─ů ga┼é─Özi─ů gospodarki jest rolnictwo (g┼é├│wnie hodowla), g├│rnictwo (cynk, o┼é├│w, boksyty) i turystyka.

Ziemie Czarnog├│ry zosta┼éy w latach 1498-99 podbite przez Turcj─Ö i odt─ůd przez ponad 350 lat prawie ca┼éy kraj pozostawa┼é pod brutalnym jarzmem tureckim. Po wojnie rosyjsko-tureckiej (1877-78), w kt├│rej Czarnog├│ra wyst─Öpowa┼éa po stronie Rosji, w wyniku pokoju w San Stefano jako niepodleg┼ée pa┼ästwo uznanie mi─Ödzynarodowe. W 1910 roku ksi─ů┼╝─Ö Nikola og┼éosi┼é si─Ö kr├│lem Czarnog├│ry. W I wojnie ┼Ťwiatowej (1914-1918) Czarnog├│ra stan─Ö┼éa po stronie Ententy, przez co by┼éa okupowana przez wojska Austro-W─Ögier i Niemiec. Po upadku Austro-W─Ögier, w listopadzie 1918 roku, Czarnog├│r─Ö zaj─Ö┼éy wojska serbskie i Serbowie doprowadzili do tego, ┼╝e 26 listopada 1918 roku stronnictwo proserbskie og┼éosi┼éo detronizacj─Ö kr├│la Nikoli, a 1 grudnia 1918 roku Czarnog├│r─Ö przy┼é─ůczono do nowopowsta┼éego Kr├│lestwa Serb├│w, Chorwat├│w i S┼éowe┼äc├│w (od 1929 Jugos┼éawii); terytorium Czarnog├│ry nie otrzyma┼éo nawet autonomii. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej, dok┼éadnie w latach 1941-45, Czarnog├│r─Ö okupowa┼éy najpierw W┼éochy, a nast─Öpnie Niemcy. Komuni┼Ťci, kt├│rzy obj─Öli w┼éadz─Ö w Jugos┼éawii po II wojnie ┼Ťwiatowej utworzyli m.in. z Czarnog├│ry republik─Ö zwi─ůzkow─ů, jednak tak przed wojn─ů, jak i po wojnie, prowadzono tu polityk─Ö serbizacji kraju. W 1989 roku w Czarnog├│rze mia┼éy miejsce wyst─ůpienia niepodleg┼éo┼Ťciowe. W 1992 roku w przeprowadzonym referendum niepodleg┼éo┼Ťciowym 95.96% g┼éosuj─ůcych opowiedzia┼éo si─Ö za pozostaniem w zwi─ůzku z Serbi─ů, z kt├│r─ů to Czarnog├│ra utworzy┼éa w├│wczas now─ů Zwi─ůzkow─ů Republik─Ö Jugos┼éawii. 21 maja 2006 roku odby┼éo si─Ö nowe referendum niepodleg┼éo┼Ťciowe. Tym razem 55,5% g┼éosuj─ůcych opowiedzia┼éo si─Ö za niepodleg┼éo┼Ťci─ů Czarnog├│ry. 3 czerwca 2006 roku parlament kraju proklamowa┼é niepodleg┼éo┼Ť─ç, a 28 czerwca 2006 roku Czarnog├│ra sta┼éa si─Ö 192 cz┼éonkiem ONZ.
...
Histori─Ö Polak├│w w Czarnog├│rze zacznijmy mo┼╝e od tego, ┼╝e wed┼éug niedawnej wypowiedzi ambasadora Serbii i Czarnog├│ry w Warszawie, Ramiza Basica: "Czarnog├│rcy do tej pory uwa┼╝aj─ů, ┼╝e ich korzenie s─ů nie nad Dniestrem (dawna Ma┼éopolska Wschodnia, dzi┼Ť Zachodnia Ukraina), ale w Polsce. Bardzo podobne s─ů s┼éowa w j─Özyku polskim i czarnog├│rskim" (Decydent.pl). To tyle naszego wsp├│lnego pras┼éowia┼äskiego rodowodu.

W ┼Ťredniowieczu Czarnog├│ra by┼éa zbyt odleg┼éym od Polski krajem, aby mog┼éy istnie─ç jakiekolwiek powi─ůzania tego rejonu Europy z Polsk─ů i Polakami. Je┼Ťli w og├│le by┼éy, to naprawd─Ö sporadyczne i na takim poziomie (kupcy i pielgrzymi pod─ů┼╝aj─ůcy t─Ödy do Ziemi ┼Üwi─Ötej czy z powrotem), ┼╝e przemin─Ö┼éy z wiatrem. Nikt i nic ich nie zarejestrowa┼éo. P├│┼║niej przez ponad 350 lat Czarnog├│ra by┼éa pod jarzmem tureckim. Sama Polska, od ko┼äca XV do ko┼äca XVII wieku, prowadzi┼éa cz─Öste wojny z Turcj─ů i jej wasalem, Chanatem Krymskim. W 1683 roku pod Wiedniem dosz┼éo do najwi─Ökszej rozprawy Polak├│w z Turkami, kt├│rych imperializm - jak by┼Ťmy to dzisiaj nazwali - zagrozi┼é wtedy bardzo powa┼╝nie chrze┼Ťcija┼äskiej Europie. 12 wrze┼Ťnia tego roku wojska polskie i sprzymierzone (g┼é├│wnie austriackie), dowodzone przez kr├│la polskiego Jana III Sobieskiego, odnios┼éy wielkie zwyci─Östwo nad Turkami, w wyniku kt├│rego nast─ůpi┼éo za┼éamanie si─Ö pot─Ögi tureckiej w Europie. Od tej pory post─Öpowa┼éo powolne, trwaj─ůce a┼╝ do pocz─ůtk├│w XX w., wypieranie Turcji z Ba┼ékan├│w.

Wiemy, ┼╝e wszystkie s┼éowia┼äskie ludy na Ba┼ékanach patrzy┼éy na Polsk─Ö jako na swego ewentualnego wybawc─Ö spod panowania tureckiego. Wszak to na Zachodzie ju┼╝ na pocz─ůtku XVI wieku - i to nie byle kto, tylko sam Niccolo Machiavelli - w swym dziele "Discorsi" (1516) nazwa┼é Polsk─Ö "przedmurzem chrze┼Ťcija┼ästwa". W niedalekim od Czarnog├│ry Dubrowniku najwybitniejszy przedstawiciel z┼éotego okresu literatury dubrownickiej, poeta i dramatopisarz Ivan Gunduli─ç (zm. 1638), napisa┼é poemat epicki pt. "Osman", po┼Ťwi─Öcony kr├│lowi polskiemu W┼éadys┼éawowi IV, w kt├│rym opisa┼é bitw─Ö Polak├│w z Turkami pod Chocimiem w 1621 roku oraz bunt janczar├│w przeciw su┼étanowi Osmanowi II. To liczenie na Polsk─Ö musia┼éo by─ç r├│wnie silne w Czarnog├│rze, szczeg├│lnie po odsieczy wiede┼äskiej 1683 roku.

Czarnog├│ra, podobnie jak inne posiad┼éo┼Ťci tureckie, by┼éa szczelnie zamkni─Öta dla ludzi z zewn─ůtrz Imperium Ottoma┼äskiego. Tak wi─Öc przez ponad trzy wieki nie by┼éo w zasadzie ┼╝adnych kontakt├│w Polski i Polak├│w z tym krajem. A jednak prawdopodobnie pierwsi Polacy w Czarnog├│rze znale┼║li si─Ö tam w 2. po┼é. XIX wieku za po┼Ťrednictwem tureckim - jako sojusznicy Turk├│w.
Jak mog┼éo do tego doj┼Ť─ç?
Ot├│┼╝ w 1795 roku Rosja, Prusy (Niemcy) i Austria wymaza┼éy Polsk─Ö z mapy politycznej Europy, dokonuj─ůc mi─Ödzy sob─ů rozbioru naszego kraju. Dokonano na narodzie polskim straszliwej zbrodni: zburzono bezwstydnie "przedmurze chrze┼Ťcija┼ästwa", kt├│re przez szereg wiek├│w zas┼éania┼éo zachodni─ů Europ─Ö od hord tatarskich, a nast─Öpnie tureckich i od dziczy moskiewskiej (K. Wojnar). ├ôwczesna Europa nie protestowa┼éa jednak przeciwko tej zbrodni. Nie znalaz┼é si─Ö ani jeden sprawiedliwy w europejskiej Sodomie, ani jedno pa┼ästwo, kt├│re pot─Öpi┼éoby lub co najmniej nie uzna┼éoby tego gwa┼étu, dokonanego na historycznym i wielkim narodzie w samym sercu Europy, chocia┼╝ znakomity i uczciwy historyk niemiecki Karl von Rotteck (1775-1840) w swym dziele "Allgemeine Geschichte" napisa┼é, ┼╝e: "Upadek Polski oznajmi┼é gromkim g┼éosem cywilizowanemu ┼Ťwiatu ca┼ékowite obalenie r├│wnowagi, zwyci─Östwo przemocy, a nast─Öpnie zanik zupe┼ény publicznego prawa". Nawet Stolica Apostolska postawia┼éa krzy┼╝yk na katolick─ů Polsk─Ö i w 1798 roku, czyli zaledwie trzy lata po dokonaniu ostatecznego rozbioru Polski, zaakceptowa┼éa to bezprawie!

Muzułmańska Turcja była jedynym krajem, który nigdy nie uznał rozbiorów Polski. Do 1918 roku każdy sułtan turecki podczas dorocznego spotkania z korpusem dyplomatycznym w Istambule (Konstantynopolu) pytał, czy jest poseł z Lechistanu (Polski).
Poza tym Turcy i Polacy mieli jednego wsp├│lnego wroga - Rosj─Ö, kt├│ra tak samo, jak Polsk─Ö, chcia┼éa wymaza─ç z politycznej mapy ┼Ťwiata Turcj─Ö. Jednym z cel├│w przyst─ůpienia Rosji do wojny w Europie w 1914 roku by┼éo opanowanie Konstantynopola i w┼é─ůczenie go w granice Rosji!

Turcja nie uzna┼éa rozbior├│w Polski i by┼éa sojusznikiem Polak├│w w ich zmaganiach z Rosj─ů, kt├│ra stanowi┼éa ┼Ťmiertelne zagro┼╝enie r├│wnie┼╝ i dla Turcji. Tak narodzi┼é si─Ö sojusz polsko-turecki, szczeg├│lnie zauwa┼╝alny po Powstaniu Listopadowym 1830-31 i podczas wojny krymskiej 1853-56, czyli wojny mi─Ödzy Rosj─ů a Turcj─ů i jej sprzymierze┼äcami Angli─ů, Francj─ů i Sardyni─ů (dzisiaj cz─Ö┼Ť─ç W┼éoch). W├│wczas u boku armii tureckiej powsta┼éy polskie jednostki wojskowe, tzw. kozacy ottoma┼äscy.
W taki to spos├│b rozpocz─Ö┼éy si─Ö w XIX wieku dzieje Polak├│w na - tureckich w├│wczas - Ba┼ékanach, a wi─Öc tak┼╝e i w Czarnog├│rze. By┼éy one ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzane z histori─ů polskich walk o niepodleg┼éo┼Ť─ç i z niepodleg┼éo┼Ťciowymi poczynaniami politycznymi emigracji polskiej, dokonywanymi w oparciu o Turcj─Ö. Z drugiej strony w stosunkach mi─Ödzy Polakami a okupowanymi przez Turk├│w krajami ba┼éka┼äskimi, zamieszka┼éymi przez po┼éudniowych S┼éowian, odgrywa┼éy w tym okresie du┼╝─ů rol─Ö wi─Özy s┼éowia┼äskiej wsp├│lnoty etnicznej oraz sentymentu mi─Ödzy walcz─ůc─ů o wolno┼Ť─ç S┼éowia┼äszczyzn─ů ba┼éka┼äsk─ů, a Polsk─ů, o┼╝ywion─ů tymi samymi ideami (B. Wierzbia┼äski). Koncepcja polityczna najbardziej wp┼éywowego w┼Ťr├│d emigracji polskiej w zachodniej Europie ugrupowania paryskiego "Hotelu Lambert", kierowanego przez ksi─Öcia Adama Czartoryskiego, realizowana po 1840 roku, zmierza┼éa do odrodzenia i zjednoczenia po┼éudniowych S┼éowian w oparciu o Polsk─Ö, a w obronie przed Rosj─ů, kt├│ra d─ů┼╝y┼éa do opanowania i wcielenia do Rosji s┼éowia┼äskich pa┼ästw na Ba┼ékanach. Podpor─ů zwi─ůzku Polski z po┼éudniow─ů S┼éowia┼äszczyzn─ů i gwarantem jego bezpiecze┼ästwa mia┼éa by─ç Turcja, kt├│r─ů ks. Czartoryski stara┼é si─Ö wzmocni─ç wszystkimi dost─Öpnymi sobie ┼Ťrodkami. D─ů┼╝enia Polak├│w popiera┼éa Anglia, a w pewnych etapach r├│wnie┼╝ i Francja. Polityka ta ostatecznych rezultat├│w po my┼Ťli polskiej jednak nie da┼éa z powodu panuj─ůcego sk┼é├│cenia mi─Ödzy narodami po┼éudniowos┼éowia┼äskimi, a przez to kreowania r├│┼╝nych cel├│w politycznych i sposobu ich realizacji. Niema┼é─ů rol─Ö odegra┼éy w tym procesie r├│┼╝nice religijne: Polacy byli katolikami, podczas gdy Serbowie, Czarnog├│rcy, Bu┼égarzy i Macedo┼äczycy byli prawos┼éawnymi, no a Turcy muzu┼émanami, obci─ů┼╝onymi sw─ů niechlubn─ů histori─ů wobec prawos┼éawia na Ba┼ékanach. St─ůd po┼éudniowi S┼éowianie wyznania prawos┼éawnego spogl─ůdali cz─Östo pozytywnym okiem na Moskw─Ö, jak r├│wnie┼╝ na Berlin. W┼éadcy Czarnog├│ry: Piotr I Petrowicz-Niegosz (1747-1830) i jego bratanek Piotr II Petrowich-Niegosz (1813-1851) zdecydowanie postawili na sojusz z Rosj─ů. Piotr II by┼é r├│wnie┼╝ poet─ů, autorem m.in. poematu, uznanego za czarnog├│rsk─ů epopej─Ö narodow─ů "G├│rski wieniec" (1847), kt├│ry prze┼éo┼╝y┼é na polski i wyda┼é w 1932 roku historyk i wybitny ba┼ékanista polski Henryk Batowski, r├│wnie┼╝ autor prac "Petar Petrovi─ç Njegosz, ┼╝ycie i tw├│rczo┼Ť─ç", "Pa┼ästwa ba┼éka┼äskie 1800-1923" (1938) oraz t┼éumacz "Wyboru pism" (1958) Piotra II.
Faktem jest jednak to, że polityka "Hotelu Lambert" zmierzała do stworzenia w ramach Imperium Ottomańskiego lepszych warunków egzystencji narodowej dla ludów południowosłowiańskich i że na tym polu odnosiła pewne sukcesy. To na plus dla Polaków.
Polacy trzymali si─Ö jednak nadal sojuszu z Turkami, co by┼éo politycznie ca┼ékowicie uzasadnione i o co nikt nie powinien mie─ç do nich pretensji. By┼éo to zgodne z polskim interesem narodowym. Polityka narodowa jest bowiem sztuk─ů dzia┼éania wy┼é─ůcznie dla dobra w┼éasnego narodu (Marian Hemar). To wa┼╝ne stwierdzenie, potrzebne do zrozumienia poni┼╝szego faktu.

Ot├│┼╝, jak ju┼╝ wspomnia┼éem, podczas wojny krymskiej 1853-56 przy armii tureckiej by┼éy utworzone polskie oddzia┼éy wojskowe. Po wojnie szereg Polak├│w wst─ůpi┼éo do armii tureckiej. Polacy przechodz─ůc na islam otrzymywali nawet kierownicze stanowiska w armii tureckiej. Genera┼éami armii tureckiej zostali: J├│zef Bem - Murad Pasza, Ludwik Bystrzonowski - Arslan Pasza, Antoni Aleksander Ili┼äski - Iskander Pasza, Micha┼é Czajkowski - Sadyk Pasza, Konstanty Borz─Öcki - Mustafa D┼╝elaleddin-Pasza i inni. Stali si─Ö oni Turkami polskiego pochodzenia.

Jednym z Turk├│w polskiego pochodzenia by┼é Konstanty Borz─Öcki - Mustafa D┼╝elaleddin-Pasza (1826-1876), uczestnik Powstania Pozna┼äskiego 1848 roku przeciw Prusakom, ┼╝o┼énierz Legionu Polskiego na W─Ögrzech podczas wojny austriacko-w─Ögierskiej w 1849 roku. Po osiedleniu si─Ö w Turcji i przej┼Ťciu na islam zosta┼é kapitanem tureckiego sztabu generalnego i naczelnikiem dzia┼éu kartograficznego, a pod koniec ┼╝ycia genera┼éem dywizji. Bra┼é udzia┼é we wszystkich wojnach, kt├│re prowadzi┼éa Turcja od 1852 roku. Pad┼é na polu chwa┼éy na terenie Czarnog├│ry i pochowany zosta┼é jako bohater narodowy w meczecie w Spor nad Drin─ů w Albanii (Adam Lewak, PSB).
Gen. Mustafa D┼╝elaleddin-Pasza (Konstanty Borz─Öcki) jest jednym z pierwszych Polak├│w, kt├│rzy w XIX wieku znale┼║li si─Ö na terenie Czarnog├│ry.

Polacy walczyli r├│wnie┼╝ i po stronie S┼éowian. Do tej grupy Polak├│w nale┼╝a┼é m.in. Teodor Tripplin (1813-1881), lekarz, podr├│┼╝nik, literat i ┼╝o┼énierz, uczestnik Powstania Listopadowego 1830-31, w 1861 roku wyk┼éadowca w polskiej szkole dow├│dc├│w wojskowych w Genui i Cuneo (W┼éochy), dwa razy ┼╝o┼énierz Garibaldiego w walkach z Austriakami. Kiedy w 1877 roku wybuch┼éa wojna wyzwole┼äcza na Ba┼ékanach z Turcj─ů Tripplin mimo podesz┼éego wieku pospieszy┼é do Serbii i wst─ůpi┼é do wojska. Zosta┼é ranny w bitwie pod Cetinj─ů w Czarnog├│rze i wzi─Öty do niewoli przez Austriak├│w, kt├│rzy go wkr├│tce zwolnili wobec z┼éego stanu zdrowia (P. Szarejko).

Zapewne a┼╝ do wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej w 1914 roku niewielu Polak├│w trafia┼éo do Czarnog├│ry. Jednym z nich by┼é pochodz─ůcy z Galicji Miko┼éaj Jurystowski (1872-1938), kt├│ry w latach 1905-11 by┼é konsulem Austro-W─Ögier w ├│wczesnej stolicy niepodleg┼éej Czarnog├│ry - Cetinje. Inny Polak i dyplomata, ale tym razem rosyjski (na plac├│wce w Pary┼╝u do 1917 roku) i po odrodzeniu Polski w 1918 roku polski - Jerzy Boles┼éaw Bo┼äcza-Tomaszewski (1872-1955), po rewolucji bolszewickiej w Rosji zosta┼é szefem gabinetu emigracyjnego ministra spraw zagranicznych Czarnog├│ry w Neuilly-Sur-Seine.

Chyba nigdy nie by┼éo w Czarnog├│rze tak wielu Polak├│w naraz, co podczas I wojny ┼Ťwiatowej. Podczas jej trwania powsta┼é w 1916 roku front ba┼éka┼äski. Na pocz─ůtku 1916 roku wojska austro-w─Ögierskie zmusi┼éy do kapitulacji Czarnog├│r─Ö i ca┼éy ten kraj znalaz┼é si─Ö pod wojskow─ů okupacj─ů austro-w─Ögiersk─ů. Oczywi┼Ťcie w wojsku austriackim na froncie ba┼éka┼äskim by┼éo wiele tysi─Öcy Polak├│w. Walczyli tu i gin─Öli nie za woln─ů Polsk─Ö, a za obc─ů spraw─Ö. Mo┼╝e przetrwa┼éy tu jakie┼Ť cmentarze wojskowe z polskimi grobami? Na froncie czarnog├│rskim walczy┼é m.in. Zygmunt Hofmokl-Ostrowski (ur. 1873), adwokat, obro┼äca w sprawach kryminalnych w Warszawie, p├│┼║niejszy literat, znany z opisywania ciekawych, a zarazem ponurych spraw kryminalnych z okresu mi─Ödzywojennego (m.in. "Mordercy - czary w Wieliszewie", "Strza┼éy w s─ůdzie", "Sprawa ministra Czechowicza", "Proces mariawit├│w", "W Modzelinie - rzeczy ponure", "Tragedia braci Bila┼╝ewskich") oraz in┼╝. Henryk Dudek (ur. 1878), kt├│ry w Czarnog├│rze budowa┼é drogi, u┼éatwiaj─ůce ruchy wojsk austro-w─Ögierskich, a po wojnie usprawniaj─ůce transport ko┼éowy na terenie kraju. Pod koniec wojny, w 1918 roku, w Kotorze wybuch┼éo powstanie marynarzy floty austro-w─Ögierskiej, w kt├│rej by┼éo r├│wnie┼╝ sporo Polak├│w. Niestety dot─ůd nie wiemy, jak─ů rol─Ö w tym powstaniu odegrali marynarze narodowo┼Ťci polskiej; to ci─ůgle bia┼éa plama w historii polskiej wojskowo┼Ťci.

Przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů, kiedy wybrze┼╝e morskie Czarnog├│ry nale┼╝a┼éo do Austrii, a szczeg├│lnie w okresie mi─Ödzywojennym, niekt├│rzy tury┼Ťci polscy, b─Öd─ůc w Dubrowniku, wybierali si─Ö r├│wnie┼╝ do pobliskiego Kotaru (po wojnie le┼╝─ůcego na terytorium Jugos┼éawii - Czarnog├│ry) - jednego z najlepiej zachowanych ┼Ťredniowiecznych miast w po┼éudniowo-wschodniej Europie, pe┼énego zabytkowych budowli i ┼Ťlicznie po┼éo┼╝onego nad Zatok─ů Kotorsk─ů. Przed wojn─ů niekt├│rzy polscy taternicy i alpini┼Ťci upodobali sobie do wspinaczki masyw g├│rski Durmitor na terenie Czarnog├│ry. Nale┼╝y on do G├│r Dynarskich, le┼╝y mi─Ödzy rzekami Tar─ů i Piv─ů, a jego najwy┼╝szym szczytem jest Bobotov Kuk, maj─ůcy 2522 m n.p.m. Jako pierwsi z Polak├│w na szczyt ten weszli w 1937 roku Ludwik Gorski z ┼╝on─ů Orl─ů.

Dopiero jednak po II wojnie ┼Ťwiatowej, a dok┼éadnie po 1956 roku, bardzo wzros┼éo zainteresowanie Polak├│w Czarnog├│r─ů. W latach 90. nast─ůpi┼éo drastyczne zahamowanie polskiej turystyki w krajach by┼éej Jugos┼éawii, spowodowane wojnami etnicznymi na tym terenie. Jej ponowny rozw├│j nast─Öpuje od 2000 roku. Np. wed┼éug relacji Roberta Malchera, kt├│ry w 2004 roku wraz z Robertem Wanto┼é─ů pokonali na rowerze drog─Ö, kt├│ra przecina ca┼éy Durmitor:

"Niewielu jest ┼Ťmia┼ék├│w, kt├│rzy j─ů pokonuj─ů. Jak stwierdzili spotkani po drodze Polacy, je┼╝d┼╝─ů ni─ů wy┼é─ůcznie tubylcy i... Polacy w┼éa┼Ťnie" (witryna: "Po drogach i bezdro┼╝ach. Relacje z podr├│┼╝y Roberta Machlera").

W tym┼╝e 2004 roku poznaniacy Mietek Ro┼╝ek i Marek Maluda zaliczyli kilka czarnog├│rskich szczyt├│w, m.in. Karanfil w Prokletije i Bobotov Kuk w Durmitorze. W czasopi┼Ťmie "G├│ry" (nr 2, luty 2006) Mateusz Paradowski i Andrzej Ko┼Ťcielniak opowiadaj─ů o swoich wspinaczkach w g├│rach Czarnog├│ry. Jednak najwi─Öcej by┼éo i jest polskich turyst├│w na pi─Öknym wybrze┼╝u czarnog├│rskim. Mo┼╝na ich spotka─ç oczywi┼Ťcie w Kotorze, ale tak┼╝e w Hercegovni, Sveti Stefan, Budva, Barze i Ulicinj. Znany nurek polski, Pawe┼é Wo┼║niak, w swojej witrynie opisuje swoje przygody z nurkowaniem w Czarnog├│rze w rejonie Kotoru.

Nowy rozdzia┼é w stosunkach polsko-serbsko-czarnog├│rskich nast─ůpi┼é po upadku w Serbii w 1999 roku w┼éadzy Slobodana Milosevica. Polska w┼é─ůczy┼éa si─Ö w akcj─Ö przeciwdzia┼éania u┼╝yciu min w Czarnog├│rze, wysy┼éaj─ůc tam polskich saper├│w. Nasz kraj r├│wnie┼╝ przygotowa┼é i finansowa┼é program rozwoju demokracji lokalnej w Serbii i Czarnog├│rze. W dniach 6-7 lipca 2005 roku minister spraw zagranicznych Polski, Adam Daniel Rotfeld, z┼éo┼╝y┼é robocz─ů wizyt─Ö w Serbii i Czarnog├│rze. Minister odwiedzi┼é Belgrad, stolic─Ö Czarnog├│ry Podgoric─Ö i Prisztin─Ö w Kosowie. W Podgoricy spotka┼é si─Ö z w┼éadzami (w├│wczas jeszcze) Republiki Czarnog├│ry. Senator RP, prof. Piotr Wach, z ramienia Rady Europy obserwowa┼é referendum secesyjne w Czarnog├│rze. Stypendy┼Ťci czarnog├│rscy studiuj─ů w Polsce, co z pewno┼Ťci─ů zaowocuje jeszcze wi─Ökszym zbli┼╝eniem polsko-czarnog├│rskim.

Od 2002 roku Polacy realizuj─ů w Czarnog├│rze znacz─ůcy projekt archeologiczny, badaj─ůc zabytki greckie, pa┼ästwa iliryjskiego i rzymskie. Terenem bada┼ä polskich archeolog├│w jest wsp├│┼éczesne miasto Risan nad Bok─ů Kotorsk─ů, znane pod staro┼╝ytn─ů nazw─ů Risinium. By┼éa to dawna stolica iliryjskiej kr├│lowej Teuty (III w. p. Chr.), walcz─ůcej z Rzymem o utrzymanie niepodleg┼éo┼Ťci. Przedtem, od IV wieku p.Chr, by┼éa tu kolonia grecka, potem twierdza pirack─ů, a po podbiciu Risinium przez Rzym - znacz─ůcy o┼Ťrodek handlowy. Pierwsze wykopaliska w Risinium prowadzi┼é pod koniec XIX wieku p├│┼║niejszy odkrywca Konossos - Artur Evans.

Obecne prace wykopaliskowe prowadzi tu O┼Ťrodek Bada┼ä Archeologicznych Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Piotra Dyczka. Polscy archeolodzy odkryli tu m.in. dom hellenistyczny z licznymi pomieszczeniami mieszkalnymi, otaczaj─ůcymi ma┼éy dziedziniec (zachowa┼éy si─Ö fragmenty zdobionego mozaikami basenu do k─ůpieli), magazyn greckich amfor na wino, rzymski dom z mozaik─ů z motywem podw├│jnego meandra, pochodz─ůc─ů z IV wieku. Znaleziono tak┼╝e monety iliryjskie, pochodz─ůce z okresu poprzedzaj─ůcego panowanie kr├│lowej Teuty. Polscy archeolodzy prowadz─ů r├│wnie┼╝ samodzielne badania podwodne w tym rejonie Morza ┼Ür├│dziemnego. Odkryli du┼╝e ilo┼Ťci greckich i rzymskich amfor do wina oraz pitos├│w - glinianych beczek do przewozu wina i oliwy. Marzeniem polskich archeolog├│w jest odkrycie grobu kr├│lowej Teuty (AMT).
S─ů r├│wnie┼╝ powi─ůzania sportowe polsko-czarnog├│rskie. Np. we wrze┼Ťniu 2005 roku Polak, Pawe┼é Czarnota, zdoby┼é z┼éoty medal w kategorii do 18 lat podczas rozgrywanych w Czarnog├│rze szachowych Mistrzostwach Europy Junior├│w. Br─ůzow─ů medalistk─ů w kat. do lat 10 zosta┼éa Polka, Aleksandra Lach. W czerwcu mecz siatkarski Polska - Czarnog├│ra wygrali Polacy 3:2.

W Czarnog├│rze mieszka ok. 24 000 katolik├│w. Nale┼╝─ů oni do arcybiskupstwa Baru i biskupstwa w Kotorze, w kt├│rych to diecezjach jest ┼é─ůcznie 27 ksi─Ö┼╝y, 14 zakonnik├│w, 68 si├│str zakonnych i 47 parafii. W latach 1879-87 biskupem Kotoru by┼é duchowny nosz─ůcy typowo polskie imi─Ö - Casimiro Forlani. "Polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II mianowa┼é arcybiskup├│w Baru: Petara Perkolica w 1979 roku i Zefa Gashi w 1998 roku oraz biskup├│w Kotoru: Marko Perica w 1981 roku, Ivo Gugica w 1983 roku i Ilij─Ö Janjica w 1996 roku.

W Czarnog├│rze mieszka obecnie troch─Ö ponad 100 os├│b pochodzenia polskiego; wi─Ökszo┼Ť─ç z nich legitymuje si─Ö polskim paszportem. S─ů to zazwyczaj obywatelki polskie, kt├│re w latach powojennych (w zasadzie do 1990 roku) zawar┼éy zwi─ůzki ma┼é┼╝e┼äskie z Czarnog├│rcami lub Serbami, mieszkaj─ůcymi w Czarnog├│rze, oraz dzieci z mieszanych ma┼é┼╝e┼ästw (w┼Ťr├│d nich wi─Ökszo┼Ť─ç posiada polskie paszporty lub wpisana jest do paszport├│w matek). Najwi─Öksze skupiska obywateli polskich i os├│b pochodzenia polskiego znajduj─ů si─Ö w Podgoricy i Barze (od 20 do 50 os├│b).

Ta ma┼éa polska grupa w Czarnog├│rze jest jednak zorganizowana. Dzia┼éa tu Stowarzyszenie Polak├│w Zamieszka┼éych w Czarnog├│rze (Ljesnica 117, 84 000 Bijelo Polje), kt├│rego przewodnicz─ůc─ů jest Wanda Vujisi─ç. W Podgoricy dzia┼éa┼é do niedawna (czerwiec 2006) lub dzia┼éa nadal oddzia┼é maj─ůcego siedzib─Ö w Belgradzie Towarzystwa Przyja┼║ni Serbsko-Polskiej YU Polonia.

Tak wi─Öc dzieje Polak├│w w Czarnog├│rze s─ů ci─ůgle pisane - ci─ůgle uzupe┼éniane.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1941 roku
Niemieccy agresorzy aresztowali i rozstrzelali profesor├│w wy┼╝szych uczelni lwowskich.


03 Lipca 1924 roku
Reprezentacja Polski po raz pierwszy uczestniczyła w Igrzyskach Olimpijskich.


Zobacz wi─Öcej