Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 14.05.22 - 15:34     Czytano: [211]

Polacy w Austrii

Austria jest pa┼ästwem w ┼Ťrodkowej Europie, a jej stolic─ů jest s┼éynny i pi─Ökny Wiede┼ä. Polacy trafiali na ziemie austriackie ju┼╝ od bardzo dawna, z uwagi na bliskie s─ůsiedztwo obu narod├│w oraz ┼é─ůcz─ůc─ů je histori─Ö. Jednak o znacz─ůcej emigracji Polak├│w do Austrii mo┼╝na m├│wi─ç dopiero w wieku XX. Wed┼éug danych z 2008 roku Austri─Ö zamieszkiwa┼éo 35 485 obywateli Polski, z czego wi─Ökszo┼Ť─ç (24 679) w Wiedniu. Stosunki polsko-austriackie maj─ů d┼éug─ů tradycj─Ö.

WIEDE┼â, stolica i najwi─Öksze miasto w Austrii po┼éo┼╝one w p├│┼énocno-wschodniej cz─Ö┼Ťci kraju, nad Dunajem oraz miasto statutarne tworz─ůce jednocze┼Ťnie odr─Öbny kraj zwi─ůzkowy. Miasto, podobnie jak ca┼éa Austria odegra┼éo du┼╝─ů rol─Ö w historii Polski i narodu polskiego.

Z najwa┼╝niejszych wydarze┼ä w historii stosunk├│w polsko-austriackich zwi─ůzanych z Wiedniem nale┼╝y koniecznie wymieni─ç nast─Öpuj─ůce: przez Kalisz, Wroc┼éaw, Wiede┼ä - ├│wczesn─ů Vindobon─Ö prowadzi┼é w I - V wieku szlak bursztynowy znad Morza Ba┼étyckiego w kierunku Adriatyku; ju┼╝ od ┼Ťredniowiecza Wiede┼ä utrzymywa┼é stosunki handlowe z miastami polskimi, m.in. z Krakowem, Lwowem, Toruniem, Warszaw─ů, Gorlicami (p┼é├│tno gorlickie) i Lublinem; w po┼é. XVI w. zosta┼éo uruchomione sta┼ée po┼é─ůczenie pocztowe mi─Ödzy Krakowem i Wiedniem i dalej do W┼éoch; w Wiedniu urodzi┼éa si─Ö El┼╝bieta Rakuszanka (Habsbur┼╝anka) (1436 lub pocz─ůtek 1437-1505), c├│rka kr├│la niemieckiego i w─Ögierskiego Albrechta II Habsburga i El┼╝biety Luksemburskiej, c├│rki cesarza Zygmunta Luksemburskiego jej babk─ů by┼éa El┼╝bieta pomorska, wnuczka Kazimierza III Wielkiego, ┼╝ona kr├│la polskiego Kazimierza Jagiello┼äczyka 1454-92 - kr├│lowa polska i wielka ksi─Ö┼╝na litewska, matka m.in. ┼Ťw. Kazimierza. W├│wczas pierwszym ambasadorem polskim w Wiedniu by┼é w latach 1473-74 Pawe┼é Jasie┼äski, a kolejnymi do I rozbioru Polski w 1772 roku (w kt├│rym wzi─Ö┼éa udzia┼é Prus i Rosji tak┼╝e Austria) byli: w 1486 - Miko┼éaj Firlej (hetman wielki koronny), w 1550 - Stanis┼éaw Hozjusz, w 1558-64 - Marcin Kromer, w 1589 - Jerzy Radziwi┼é┼é (kardyna┼é), w 1708 - Franciszek Wielopolski (jako wys┼éannik kr├│la Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego), w 1711 - J├│zef Kos, w 1713-14 - Krzysztof Antoni Szembek, w 1727 - Jan Jerzy Przebendowski, w 1765-73 - Andrzej Poniatowski (nieformalnie); w dniach 15-26 lipca 1515 roku odby┼é si─Ö w Wiedniu spotkanie kr├│la Polski Zygmunta Starego, polskiego pochodzenia kr├│la Czech i W─Ögier W┼éadys┼éawa Jagiello┼äczyka i cesarza ┼Üwi─Ötego Cesarstwa Niemieckiego (Austrii) Maksymiliana Habsburga, na kt├│rym zawarto uk┼éad, moc─ů kt├│rego, za poparcie Polski w konflikcie z Moskw─ů i neutralno┼Ťci w sprawach polsko-krzy┼╝ackich, zagwarantowano w razie wyga┼Ťni─Öcia dynastii Jagiellon├│w tron czeski i w─Ögierski Habsburgom (nast─ůpi┼éo to ju┼╝ w 1526); zapad┼éa tak┼╝e decyzja podw├│jnego ma┼é┼╝e┼ästwa: Ludwika II Jagiello┼äczyka, kr├│lewicza Czech i W─Ögier, z arcyksi─Ö┼╝niczk─ů Mari─ů, wnuczk─ů cesarza oraz ┼Ťlub Anny Jagiellonki, kr├│lewny W─Ögier i Czech, z arcyksi─Öciem Ferdynandem albo jego bratem Karolem V; w Wiedniu urodzi┼éa si─Ö Katarzyna Habsbur┼╝anka (1533-1572), arcyksi─Ö┼╝niczka austriacka, kr├│lewna czeska i w─Ögierska, c├│rka Ferdynanda I Habsburga i Polki Anny Jagiellonki, ksi─Ö┼╝na Mantui w latach 1549-1550 jako ┼╝ona Franciszka III Gonzagi, kr├│lowa polska i wielka ksi─Ö┼╝na litewska od 1553 roku jako trzecia ┼╝ona Zygmunta Augusta. - Na pocz─ůtku 1519 roku nadarzy┼éa si─Ö okazja zupe┼énie wyj─ůtkowa w historii Polski. Po raz pierwszy - i zarazem ostatni - w dziejach wys┼éannicy polskiego kr├│la mieli wzi─ů─ç udzia┼é w najwa┼╝niejszych wyborach nowo┼╝ytnego ┼Ťwiata: elekcji w┼éadcy ┼Üwi─Ötego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Kr├│l polski m├│g┼é zosta─ç tak┼╝e kr├│lem Austrii Ta elekcja mog┼éa zmieni─ç wszystko w Europie. Tego roku cesarz Maksymilian I Habsburg w┼éa┼Ťnie wyzion─ů┼é ducha, a jego nast─Öpca nie zosta┼é przypiecz─Ötowany decyzj─ů elektor├│w. Jednocze┼Ťnie ani wnuk starego cesarza, kr├│l Hiszpanii Karol Habsburg, ani francuski kr├│l Franciszek I Walezjusza nie dysponowali jednak gwarantowan─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éos├│w. I w tym w┼éa┼Ťnie miejscu do gry wkraczali Polacy. Kr├│l Polski Zygmunt Stary by┼é oficjalnym opiekunem swojego bratanka zasiadaj─ůcego na tronach w─Ögierskim i czeskim. Ludwik II Jagiello┼äczyk mia┼é dopiero 13 lat, dlatego podczas kluczowej elekcji to kr├│l Polski reprezentowa┼é interesy korony czeskiej, wchodz─ůcej w sk┼éad cesarstwa. Jego g┼éos, kt├│ry kontrolowa┼é, m├│g┼é wystarczy─ç do przechylenia szali na jedn─ů ze stron. M├│g┼é nawet pos┼éu┼╝y─ç do stworzenia trzeciej opcji - wyboru kr├│la Zygmunta I, gdy┼╝ nie brakowa┼éo wp┼éywowych w┼éadc├│w i polityk├│w, kt├│rzy w tym burzliwym okresie promowali kandydatur─Ö samego Jagiellona na kolejnego cesarza. Opowiada┼é si─Ö za tym papie┼╝ Leon X. Opowiadali si─Ö te┼╝ op┼éywaj─ůcy w bogactwa Wenecjanie, wsp├│lnie z Ojcem ┼Üwi─Ötym oferuj─ůcy dwie┼Ťcie tysi─Öcy dukat├│w na wsparcie polskich stara┼ä o koron─Ö Rzeszy. Nawet kr├│l Francji przeb─ůkiwa┼é, ┼╝e ju┼╝ wola┼éby widzie─ç na niemieckim tronie Zygmunta ni┼╝ kolejnego Habsburga. Kr├│l Zygmunt Stary znajdowa┼é si─Ö w idealnej pozycji przetargowej, zar├│wno w relacjach z Francuzami, jak i Habsburgami. Za jednym zamachem m├│g┼é za┼éatwi─ç wszystkie problemy polskiej dyplomacji. Wystarczy┼éo, by w pierwszej rundzie g┼éosowania polscy pos┼éowie wstrzymali si─Ö od poparcia Habsburga, a cesarzem zosta┼éby prawdopodobnie elektor saski, Fryderyk M─ůdry. Szanse Wiednia na zdobycie hegemonii nad Europ─ů rozmy┼éyby si─Ö niczym mg┼éa. Mia┼éki i naiwny w polityce Zygmunt Stary zrezygnowa┼é z tego. Cesarzem zosta┼é w efekcie nie┼╝yczliwy Polsce - tak jak wszyscy Habsburgowie - Karol, a polscy pos┼éowie wr├│cili do Krakowa z pustymi r─Ökoma (Kamil Janicki). I przez podobnie g┼éupie polityczne decyzje kolejnych kr├│l├│w polskich nasi s─ůsiedzi ro┼Ťli w si┼é─Ö, a wielkomocarstwowa w XVI wieku Polska kar┼éowacia┼éa, a┼╝ wreszcie w 1795 roku znikn─Ö┼éa z mapy politycznej Europy. Wiele przyczynili si─Ö do tego austriaccy Habsburgowie (kr├│l Zygmunt Stary by┼é w 1525 r. tw├│rc─ů Prus, kt├│re tak┼╝e doprowadzi┼éy do zniszczenia pa┼ästwa polskiego!). Podczas wojny trzydziestoletniej podczas obl─Ö┼╝enia Wiednia przez rebeliant├│w siedmiogrodzkich (Gabor Bethlen) w 1619 roku atak polskich najemnych oddzia┼é├│w - lisowczyk├│w (wys┼éanych przez kr├│la Zygmunta III Waz─Ö z pomoc─ů Habsburgom) doprowadzi┼é do wycofania si─Ö ich spod stolicy Habsburg├│w; 12 wrze┼Ťnia 1683 roku stoczona zosta┼éa pod Wiedniem wielka bitwa mi─Ödzy wojskami polsko-austriacko-niemieckimi pod dow├│dztwem kr├│la polskiego Jana III Sobieskiego (m.in. 27 tys. wojsk polskich i 3-tys. korpus zaci─Ö┼╝nych wojsk polskich pod wodz─ů Hieronima Lubomirskiego, zwerbowanych na terenie Polski w wchodz─ůcy w sk┼éad si┼é austriackich - 32 tys. ┼╝o┼énierzy) a armi─ů Imperium Osma┼äskiego pod wodz─ů wezyra Kara Mustafy (podczas bitwy 67 tys. ┼╝o┼énierzy), kt├│ra zako┼äczy┼éa si─Ö sromotn─ů kl─Ösk─ů Turk├│w. Kr├│l Jan III Sobieski dowodzi┼é zwyci─Ösk─ů bitw─ů ze wzg├│rza Kahlenberg (484 m) pod Wiedniem, bitwa z┼éama┼éa raz na zawsze pot─Ög─Ö tureck─ů w Europie i jednocze┼Ťnie utrwali┼éa opini─Ö o Polsce jako "przedmurzu chrze┼Ťcija┼ästwa". 15 wrze┼Ťnia Jan III osobi┼Ťcie spotka┼é si─Ö z przyby┼éym do Wiednia cesarzem austriackim Leopoldem I Habsburgiem, kt├│ry zlekcewa┼╝y┼é naszych hetman├│w i kr├│lewicza Jakuba; w Wiedniu urodzi┼éa si─Ö Maria J├│zefa Habsbur┼╝anka (1699-1757), ostatnia kr├│lowa Polski (1733-57), ┼╝ona kr├│la polskiego i elektora saskiego Augusta III Sasa, siostra cesarzowej Marii Amalii Habsburg; tutaj w 1719 roku odby┼éy si─Ö zar─Öczyny i ┼Ťlub przysz┼éego kr├│la Polski Augusta III i Marii J├│zefy; w 1738 roku zawarty zosta┼é w Wiedniu traktat, ko┼äcz─ůcy polsk─ů wojn─Ö sukcesyjn─ů 1733-35, m.in. przyznaj─ůcy Lotaryngi─Ö (kraina mi─Ödzy Francj─ů a Niemcami) do┼╝ywotnio kr├│lowi Stanis┼éawowi Leszczy┼äskiemu, a po jego ┼Ťmierci - Francji; w barokowym Pa┼éacu Kinskich 7 maja 1763 roku urodzi┼é si─Ö ksi─ů┼╝─Ö J├│zef Poniatowski, naczelny w├│dz Wojsk Polskich Ksi─Östwa Warszawskiego, marsza┼éek Francji; w latach 1772-1918 ca┼éa po┼éudniowa Polska z Krakowem (od 1846) i Lwowem (zwana przez Austriak├│w Galicj─ů) by┼éa pod zaborem austriackim i od 1867 roku austro-w─Ögierskim, wchodz─ůc w sk┼éad Austrii ze stolic─ů w Wiedniu; Aspern do 1904 roku by┼éo wiosk─ů ko┼éo Wiednia, obecnie w jego granicach. Tutaj w dniach 21 i 22 maja 1809 roku armia austriacka pod wodz─ů arcyksi─Öcia Karola odpar┼éa najazd wojsk Napoleona. W tej wielkiej bitwie (znanej te┼╝ jako Bitwa pod Essling) bra┼éo udzia┼é 60 tys. Francuz├│w i 75 tys. Austriak├│w; poleg┼éo 24 tys. Austriak├│w i 30 tys. Francuz├│w. W armii austriackiej byli m.in. polscy rekruci z Galicji, a po stronie Francuz├│w walczy┼é 1 Pu┼ék Szwole┼╝er├│w-Lansjer├│w Gwardii Cesarskiej, w┼éa┼Ťciwie 1 Pu┼ék Lekkokonny (Polski) Gwardii Cesarskiej (fr. 1er r├ęgiment de chevau-l├ęgers lanciers polonais de la Garde imp├ęriale), oddzia┼é polskich szwole┼╝er├│w z epoki napoleo┼äskiej pod dow├│dztwem Wincentego Krasi┼äskiego, istniej─ůcy w latach 1807-1815; 14 pa┼║dziernika 1809 roku w wiede┼äskim pa┼éacu Sch├Ânbrunn podpisany zosta┼é pok├│j pomi─Ödzy Cesarstwem Francuskim a Austri─ů, kt├│ry ko┼äczy┼é wojn─Ö Francji z V koalicj─ů i b─Öd─ůc─ů jej cz─Ö┼Ťci─ů wojn─Ö polsko-austriack─ů. Odno┼Ťnie ziem polskich Austria zrzeka┼éa si─Ö na rzecz Ksi─Östwa Warszawskiego tzw. Nowej Galicji, uzyskanej w wyniku III rozbioru Polski w 1795 roku; od wrze┼Ťnia 1814 do kwietnia 1815 roku mia┼éa tu miejsce konferencja mi─Ödzynarodowa (Kongres Wiede┼äski) przedstawicieli 16 wi─Ökszych pa┼ästw europejskich, zwana Kongresem wiede┼äskim, zwo┼éana w celu dokonania zmian terytorialnych w Europie po upadku Napoleona I i ustanowienia nowego porz─ůdku politycznego w Europie (rej wodzili na kongresie Rosja, Wielka Brytania, Austria i Prusy); odno┼Ťnie ziem polskich kongres zlikwidowa┼é i podzieli┼é mi─Ödzy mocarstwa zaborcze (Prusy, Austri─Ö i Rosj─Ö) ziemie Ksi─Östwa Warszawskiego: do Prus powr├│ci┼éa Wielkopolska i Pomorze Gda┼äskie, a do Austrii Galicja, natomiast z ziem przypad┼éych Rosji postanowiono utworzy─ç Kr├│lestwo Polskie w unii personalnej z Rosj─ů, a z Krakowa i jego najbli┼╝szej okolicy utworzono neutraln─ů Rzeczpospolit─ů Krakowsk─ů, pod protektoratem trzech zaborc├│w; podczas europejskiej Wiosny Lud├│w, w pa┼║dzierniku 1848 roku w walkach obronnych w Wiedniu wzi─Öli udzia┼é liczni Polacy: J├│zef Bem by┼é doradc─ů naczelnego wodza, a dow├│dztwo artylerii powsta┼äczej, licz─ůcej ponad 70 dzia┼é, spoczywa┼éo w r─Öku pu┼ékownika Edwarda Je┼éowieckiego, oficera Powstania Listopadowego 1831, rozstrzelanego 10 listopada w fosach wiede┼äskich oraz legion polski - 60 kawalerzyst├│w, w kt├│rym s┼éu┼╝y┼é mi─Ödzy innymi por. Julian Goslar, znany dzia┼éacz spiskowy; w 1861 roku, dzi─Öki wielkiej reformie pa┼ästwa Habsburg├│w, Galicja w 1867 roku uzyska┼éa autonomi─Ö i samorz─ůd lokalny w postaci Sejmu Krajowego we Lwowie i od 1861 roku Polacy mieli mo┼╝liwo┼Ť─ç pos┼éowania w parlamencie austriackim w Wiedniu. Nowa polityka rz─ůdu cesarskiego, d─ů┼╝─ůcego do pozyskania polskich ┼Ťrodowisk, przynios┼éa spolszczenie galicyjskiej administracji i szkolnictwa oraz mianowanie namiestnikiem Polaka. Pos┼éowie polscy w austriackiej Radzie Pa┼ästwa (niem. Reichsrat) w latach 1861-1918 tworzyli klub parlamentarny zrzeszaj─ůcy Polak├│w, zasiadaj─ůcych w Izbie Poselskiej (Abgeordnetenhaus) oraz wsp├│┼épracuj─ůcych z nim cz┼éonk├│w Izby Pan├│w (Herrenhaus) austriackiej Rady Pa┼ästwa. W latach 1861-73 (kadencje I-IV) Ko┼éo Polskie liczy┼éo 25 cz┼éonk├│w, w latach 1873-1907 (kadencje V-X) liczy┼éo ok. 50-70 pos┼é├│w, w kadencji XI (17 lutego 1907 - 30 marca 1911) w Radzie Pa┼ästwa by┼éo 79 pos┼é├│w polskich, w tym 71 zrzeszonych w Kole Polskim i 8 pos┼é├│w socjalistycznych poza Ko┼éem, w kadencji XII (17 lipca 1911 - 28 pa┼║dziernika 1918) 82 pos┼é├│w polskich i wszyscy byli cz┼éonkami Ko┼éa Polskiego. St─ůd Polacy pozostawali w parlamencie austriackim wp┼éywow─ů opozycyjn─ů grup─ů polityczn─ů, z kt├│rej stanowiskiem liczy┼é si─Ö cesarz i rz─ůdz─ůcy Austri─ů libera┼éowie. Polacy w Wiedniu zajmowali cz─Östo najwy┼╝sze stanowiska pa┼ästwowe w rz─ůdach Austrii i Austro-W─Ögier: premierami Austrii byli polscy politycy z Galicji Alfred J├│zef Potocki, hrabia, II ordynat w ┼üa┼äcucie, w latach 1870-71 i hrabia Kazimierz Badeni w latach 1895-97, Agenor Go┼éuchowski, polski hrabia, namiestnik Galicji, ministrem spraw wewn─Ötrznych w latach 1859-61, a jego syn Agenor Go┼éuchowski m┼é. ministrem spraw zagranicznych Austro-W─Ögier w latach 1895-1906, Julian Antoni Dunajewski, ekonomista, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, by┼é ministrem skarbu Austrii w latach 1880-91, Ludwik ─ćwikli┼äski, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego ministrem o┼Ťwiaty w latach 1917-18, a Juliusz Twardowski ministrem bez teki 1917-18, ministrem Galicji w rz─ůdzie austriackim by┼é zawsze Polak i mia┼é prawo opiniowania projekt├│w postanowie┼ä maj─ůcych zwi─ůzek z Galicj─ů, a Franciszek Smolka by┼é w latach 1881-93 prezydentem Izby Poselskiej austriackiej Rady Pa┼ästwa, jednak najwi─Öksz─ů karier─Ö w ┼╝yciu Austrii zrobi┼é Leon Bili┼äski, polski polityk, ekonomista, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, kt├│ry w latach 1893-95 by┼é prezydentem C.K. Austriackich Kolei Pa┼ästwowych, 1895-97 ministrem skarbu Austrii, 1900-09 gubernatorem Banku Austro-W─Ögierskiego (├ľsterreichische-Ungarische Bank), 1909-10 ponownie ministrem skarbu Austrii i 1912-15 wsp├│lnym ministrem skarbu Austro-W─Ögier i namiestnikiem cywilnym Bo┼Ťni i Hercegowiny; przegrana Austro-W─Ögier w pa┼║dzierniku/listopadzie 1918 roku doprowadzi┼éa do rozpadu wielonarodowej monarchii: Galicja powr├│ci┼éa do Polski, a na mocy traktatu pokojowego w Saint-Germain-en-Laye Austria obj─Ö┼éa tylko rdzenne ziemie dawnego ksi─Östwa, staj─ůc si─Ö ma┼éym pa┼ästwem (83 tys. km kw.), rz─ůdz─ůcy Austri─ů od 1282 roku Habsburgowie (od 1736 r. "Dom Habsbursko-Lotary┼äski" - Haus Habsburg-Lothringen stracili w┼éadz─Ö i Austri─Ö proklamowano republik─ů; odrodzona Polska nawi─ůza┼éa stosunki dyplomatyczne z Austri─ů ju┼╝ 1 listopada 1918 roku i od tego czasu w Wiedniu urz─Ödowa┼é delegat rz─ůdu polskiego. W 1921 roku rang─Ö dotychczasowych przedstawicielstw podniesiono do szczebla poselstw. Po wcieleniu Austrii do III Rzeszy w 1938 roku plac├│wk─Ö przekszta┼écono w konsulat generalny. Dzia┼éania na rzecz nawi─ůzania stosunk├│w ekonomicznych polsko-austriackich prowadzi┼é nowo utworzony Bank Polsko-Austriacki (Polnische-├ľsterreichische Bank), z siedzib─ů w Wiedniu. Po II wojnie ┼Ťwiatowej wznowiono stosunki dyplomatyczne 5 marca 1946 roku w randze poselstwa, a od 1958 roku ambasady (konsulaty honorowe RP w Austrii znajduj─ů si─Ö w: Grazu, Klagenfurt am W├Ârthersee, Innsbrucku, Linzu i Salzburgu; w Krakowie jest austriacki Konsulat Generalny).
...

Ciekawe s─ů r├│wnie┼╝ polsko-wiede┼äskie powi─ůzania kulturalne i naukowe. Oto tylko troch─Ö przyk┼éad├│w: w XVI w. prowadzi┼é tu przez jaki┼Ť czas drukarni─Ö znany drukarz i rytownik polski Rafa┼é Skrzetuski-Hoffhalter (zm. 1563); w nast─Öpnym wieku rozg┼éos w Wiedniu zyska┼é Mateusz Kocmarzowski, wyst─Öpuj─ůcy pod ┼éaci┼äskim imieniem Matthaeus Cosmerovius Polonus, kt├│ry wyda┼é oko┼éo 350 druk├│w, czyli mniej wi─Öcej jedn─ů trzeci─ů cz─Ö┼Ť─ç ca┼éej wiede┼äskiej produkcji wydawniczej w XVII wieku, za co zosta┼é obywatelem miasta Wiednia, drukarzem uniwersyteckim i otrzyma┼é tytu┼é szlachecki, jednak ca┼éy czas utrzymywa┼é kontakt z krajem - podczas szwedzkiego "potopu" przechowywa┼é kosztowno┼Ťci uniwersytetu krakowskiego; w 1680 roku zosta┼é wydany w Wiedniu trzytomowy s┼éownik j─Özyk├│w wschodnich - tureckiego, arabskiego i perskiego opracowany przez j─Özykoznawc─Ö polskiego pochodzenia francuskiego Franciszka Meninskiego, zawieraj─ůcy odpowiedniki wszystkich wyraz├│w w j─Özykach europejskich - ┼éaci┼äskim, w┼éoskim, francuskim, niemieckim i polskim; wiede┼äsk─ů galeri─Ö Albertina, kt├│ra jest jedn─ů z najwi─Ökszych na ┼Ťwiecie kolekcji grafik (50 tys., w tym m.in. rysunki Rafaela, Rembrandta, D├╝rera, Egona Schielego, Leonardo da Vinci, Micha┼éa Anio┼é, Rubensa, Boscha, Bruegela, C├ęzanna, Picasso, Matissa, Klimta i Kokoschki) za┼éo┼╝yli w 1768 roku ksi─ů┼╝─Ö cieszy┼äski i saski, kr├│lewicz polski, syn kr├│la polskiego Augusta III i Marii J├│zefy Habsbur┼╝anki - Albert Sasko-Cieszy┼äski i jego ┼╝ona arcyksi─Ö┼╝na Austrii Mari─Ö Krystyn─Ö, kt├│rego kandydatur─Ö jako przysz┼éego kr├│la Polski po usuni─Öciu Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego bardzo powa┼╝nie traktowano na pocz─ůtku konfederacji barskiej; w Wiedniu powstawa┼éy w latach 1795-1826 bezcenne zbiory biblioteczne i archiwalne J├│zefa Maksymiliana hr. Ossoli┼äskiego (1748-1826), uczonego, bibliofila, kolekcjonera, od 1809 roku prefekta (dyrektora) cesarskiej biblioteki wiede┼äskiej (obecnie Austriacka Biblioteka narodowa), kt├│ry w 1817 roku utworzy┼é fundacj─Ö pod nazw─ů Zak┼éad Narodowy im. Ossoli┼äskich, kt├│rego zbiory zosta┼éy przewiezione do Lwowa w 1827 roku; ten zas┼éu┼╝ony dla polskiej nauki i kultury instytut, po oderwaniu Lwowa od Polski przez Zwi─ůzek Sowiecki w 1945 roku, zosta┼é w 1947 roku przeniesiony do Wroc┼éawia; architektura wiede┼äska sta┼éa si─Ö inspiracj─ů dla innych du┼╝ych miast by┼éego Imperium Austro-w─Ögierskiego (do 1914), m.in. Krakowa i polskiego w├│wczas Lwowa; nadz├│r nad pracami przy fundamentach jednego z najwa┼╝niejszych ko┼Ťcio┼é├│w w Wiednie - Ko┼Ťcio┼éa Wotywnego (1855-79) sprawowa┼é absolwent wiede┼äskiej politechniki, Polak - Ludwik Wierzbicki, zas┼éu┼╝ony przy budowie i rozwoju kolei w Galicji; koncertowa┼é w Wiedniu Fryderyk Chopin podczas dwukrotnych tu pobyt├│w w latach 1829-31; dyrektorem Leopoldstadttheater by┼é znany kompozytor i dyrygent polski Tomasz Nidecki (1806-1852); w s┼éynnej Operze Wiede┼äskiej wyst─Öpowa┼éo i wyst─Öpuje szereg bardzo dobrych polskich ┼Ťpiewak├│w operowych, m.in.: Jean i ├ëduard de Reszke, Rosa Raisa, Adam Didur, Marcella Sembrich, Jan Kiepura, Ewa Podle┼Ť oraz Giuseppe Poniatowski/J├│zef Micha┼é Poniatowski, w foyerze Schwinda jest popiersie Jana Kiepury, koncertowa┼éa tu tak┼╝e Wanda Wermi┼äska, w latach 1924-29 primadonna Teatru Wielkiego w Warszawie, a w wiede┼äskiej Operze Ludowej wyst─Öpowa┼é m.in. Zbigniew Zaleski; zesp├│┼é operowy polskiego Teatru Miejskiego we Lwowie wyst─Öpowa┼é w Wiedniu w 1892 roku podczas mi─Ödzynarodowej wystawy muzyczno-teatralnej, a zesp├│┼é dramatyczny go┼Ťci┼é w tym mie┼Ťcie w 1910 roku; jest tu siedziba austriackiego towarzystwa chopinowskiego - Internationale Chopin-Gesellschaft in Wien; w okresie zabor├│w Polacy na ┼Üwiatowych Wystawach EXPO wyst─Öpowali pod flagami innych pa┼ästw, zdobywaj─ůc wiele nagr├│d i wyr├│┼╝nie┼ä, m.in.: w Wiedniu w 1873 roku, na kt├│rej Micha┼é Szwaycer, zwi─ůzany z pracowni─ů "Walery" hrabiego Ostroroga z Pary┼╝a pokaza┼é portret Adama Mickiewicza (by┼éa to heliografia na stali, kt├│ra wskazuje na to, ┼╝e Polak dokonywa┼é eksperyment├│w z heliograwiur─ů wcze┼Ťniej ni┼╝ grafik czeski Kli─Ź uznawany wsp├│┼écze┼Ťnie za wynalazc─Ö tej techniki w 1879), a w gronie wystawc├│w polskich w pawilonie Bawarii w reprezentacji pa┼ästw niemieckich pokazano m.in. "Portret m─Ö┼╝czyzny, w futrze" Boles┼éawa ┼üaszczy┼äskiego; w 1878 roku w Wiedniu odby┼éa si─Ö wystawa obrazu Jana Matejki "Bitwa pod Grunwaldem", a za obraz "Batory pod Pskowem" malarz otrzyma┼é w Wiedniu Medal Sztuki; z okazji 200-rocznicy wiktorii wiede┼äskiej (1683) Jan Matejko namalowa┼é wielki obraz (458 ├Ś 894 cm) "Jan Sobieski pod Wiedniem (Zwyci─Östwo pod Wiedniem)", a dlatego ┼╝e Austria przedstawia┼éa w├│wczas to zwyci─Östwo jako swoj─ů wiktori─Ö, Matejko postanowi┼é pokaza─ç obraz w Wiedniu, aby podkre┼Ťli─ç zas┼éugi polskiego kr├│la i wojska w rozegranej bitwie, wynaj─ů┼é sal─Ö i wst─Öp na pokaz obrazu by┼é bezp┼éatny, co w tamtych czasach by┼éo absolutnym ewenementem, a dzi─Öki temu posuni─Öciu nie tylko rodzina cesarska, ale tak┼╝e zwykli mieszka┼äcy Wiednia mogli zobaczy─ç obraz (w grudniu 1883 Matejko wraz z polsk─ů delegacj─ů uda┼é si─Ö do Rzymu, gdzie wr─Öczy┼é obraz papie┼╝owi Leonowi XIII nie jako w┼éasne dzie┼éo, ale jako dar narodu polskiego, kt├│ry znajduje si─Ö dzisiaj w Muzeum watyka┼äskim odwiedzanym przez miliony turyst├│w z ca┼éego ┼Ťwiata); znana polska artystka plastyk Teresa Stankiewicz mia┼éa w Wiedniu wystawy indywidualne w 1966, 1971 i 1976 roku, wykona┼éa mozaik─Ö w budynku mieszkalnym w Wiedniu (1966), a poza Wiedniem polichromie w ko┼Ťcio┼éach austriackich w Pernau, Greisinghof i Pasching, zbiory jej prac znajduj─ů si─Ö w wiede┼äskiej Albertinie i Wiener Secessior.

Na wy┼╝szych uczelniach Wiednia (g┼é├│wnie Uniwersytet i Politechnika) podczas zaboru austriackiego (1772-1918) studiowa┼éo wiele setek Polak├│w, m.in. Julian Nied┼║wiedzki (zm. 1918), geolog, rektor Politechniki Lwowskiej, Kazimierz Twardowski (zm. 1938), wielki filozof, tw├│rca lwowsko-warszawskiej szko┼éy filozofii, Emil Kami┼äski (zm. 1973), senator RP, minister poczt i telegraf├│w, Karol Skibi┼äski (zm. 1922), rektor Politechniki Lwowskiej, W┼éadys┼éaw Szajnocha (1928), geolog, rektor Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, Boles┼éaw To┼é┼éoczko (zm. 1954), maszynoznawca, profesor Politechniki Warszawskiej, Maksymilian Thullie (zm. 1939), in┼╝ynier, rektor Politechniki Lwowskiej, Antoni Wiwulski (zm. 1919), rze┼║biarz, tw├│rca Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie. Na Uniwersytecie Wiede┼äskim w 1896 utworzono lektorat j─Özyka polskiego. - Profesor Uniwersytetu Wiede┼äskiego od 1955 Heinrich Felix Schmidt zajmowa┼é si─Ö histori─ů Polski. Maria Kokoszy┼äska-Lutmanowa (1906-1981) filozof i logik, profesor Uniwersytetu Wroc┼éawskiego, by┼éa znawczyni─ů filozofii Ko┼éa Wiede┼äskiego, z kt├│rym pozostawa┼éa w ┼Ťcis┼éych kontaktach. W latach 1969-72 profesorem (visiting profesor) Uniwersytetu Wiede┼äskiego by┼é polski filozof Adam Schaff. - W wiede┼äskiej Akademii Sztuk Pi─Öknych studiowali tak wybitni malarze polscy jak m.in.: L. Loeffler, W. Leopolski, A. Kotsis, W. Malecki, A. Grottger, J. Matejko. K. Pochwalski, M. Gottlieb, R. Kochanowski. - Jest tu Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk.
...

Dzieje Polak├│w w Wiedniu, poza tymi historycznymi wydarzeniami s─ů r├│wnie stare jak historyczne, gdy┼╝ przez Wiede┼ä bardzo cz─Östo prowadzi┼éa droga do Rzymu i w og├│le W┼éoch.

W okresie przedrozbiorowym (do 1772 r.) niewielu Polak├│w przebywa┼éo d┼éu┼╝ej lub mieszka┼éo w Wiedniu. Jedn─ů z pierwszych Polek, kt├│ra przebywa┼éa w Wiedniu by┼éa Cymbarka (ok. 1393-1429), ksi─Ö┼╝niczka mazowiecka z dynastii Piast├│w, kt├│ra 25 stycznia 1412 roku po┼Ťlubi┼éa w Krakowie ksi─Öcia austriackiego Ernesta ┼╗elaznego, kt├│rego starszy brat Wilhelm by┼é niegdy┼Ť narzeczonym kr├│lowej Jadwigi. Maria┼╝ ten by┼é cz─Ö┼Ťci─ů plan├│w politycznych Jagie┼é┼éy, zawi─ůzania sojuszu z Habsburgami przeciwko Zygmuntowi Luksemburskiemu. Z innych znanych Polak├│w to w latach 1442-44 przebywa┼é w Wiedniu jej brat ju┼╝ jako biskup trydencki Aleksander mazowiecki. Na prze┼éomie XVI i XVII najs┼éawniejszy w Europie alchemik Micha┼é S─Ödziw├│j cz─Östo bawi┼é na dworze cesarzy habsburskich w Wiedniu - Rudolfa II i Ferdynanda II, w XVI i XVII w. mieli tu drukarnie Polacy: Rafa┼é Skrzetuski-Hoffhalter (zm. 1563) i od 1640 roku Mateusz Kocmarzowski, po bitwie pod Wiedniem w 1683 roku zamieszka┼é tu Jerzy Franciszek Kulczycki, kt├│ry otrzymawszy z ┼éupu potureckiego 300 work├│w kawy, za┼éo┼╝y┼é w Wiedniu - jak m├│wi─ů Austriacy - pierwsz─ů kawiarni─Ö. Od XVII wieku w Wiedniu przebywa┼éo coraz wi─Öcej Polak├│w, g┼é├│wnie arystokrat├│w: trzy polskie rody arystokratyczne mia┼éy tu swoje okaza┼ée pa┼éace: Lubomirscy, Czartoryscy i Lanckoro┼äscy (1895-1945). Przy┼é─ůczenie po┼éudniowych ziem polskich do Austrii w 1772 roku, kt├│re otrzyma┼éy nazw─Ö Galicja, spowodowa┼éo troch─Ö wi─Ökszy nap┼éyw Polak├│w do Wiednia, nie tylko arystokracji i ziemia┼ästwa galicyjskiego, ale tak┼╝e duchownych i m┼éodzie┼╝ studiuj─ůc─ů na Uniwersytecie Wiede┼äskim, a w p├│┼║niejszych latach polityk├│w galicyjskich. Spowodowa┼éo to narodziny w Wiedniu wielu znanych p├│┼║niej Polak├│w. Polski hrabia, polski powie┼Ťciopisarz, poeta, badacz i historyk literatury, historyk, t┼éumacz, leksykograf, jeden z g┼é├│wnych prekursor├│w bada┼ä nad S┼éowia┼äszczyzn─ů, dzia┼éacz kulturalny epoki o┼Ťwiecenia J├│zef Maksymilian Ossoli┼äski by┼é w latach 1809-26 prefektem (dyrektorem) Biblioteki Cesarskiej w Wiedniu (obecnie Austriacka Biblioteka Narodowa). W latach 20. XIX w. w Wiedniu mieszka┼éo ju┼╝ 2000 Polak├│w. W latach 30. XIX w. zacz─Ö┼éy powstawa─ç w┼Ťr├│d polskich student├│w Uniwersytetu Wiede┼äskiego pierwsze polskie organizacje: Zwi─ůzek Pami─ůtkowo-Narodowy, przemianowany niebawem na Now─ů Polsk─Ö, kt├│ry przyj─ů┼é zasady programowe dzia┼éaj─ůcego na emigracji Towarzystwa Demokratycznego. Od 1837 roku powstawa┼éy tu filie galicyjskich tajnych polskich zwi─ůzk├│w: Nowej Sarmacji, Haliczanin, Wolnych Chrobat├│w, kt├│re w 1839 roku ┼é─ůczy┼éy si─Ö tworz─ůc stowarzyszenie Synowie Ojczyzny. Stowarzyszenie zosta┼éo wykryte w 1840 roku i jego dzia┼éacze byli wi─Özieni do 1845 roku. Po uzyskaniu przez Galicj─Ö autonomii w 1867 roku, zwi─Ökszy┼é si─Ö znacznie nap┼éyw Polak├│w do Wiednia: w 1870 roku by┼éo ich tu 15 tys., a dziesi─Ö─ç p├│┼║niej 30 tys. Powsta┼éy w├│wczas legalne organizacje polskie: Polskie Akademickie Stowarzyszenie "Ognisko" (1864), Polski Zwi─ůzek Student├│w "Polonia", Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Rzemie┼Ťlnik├│w i Robotnik├│w Polskich w Wiedniu "Si┼éa" (1868-78), a w nast─Öpnych latach kolejne: Stowarzyszenie Polak├│w "Zgoda" (1878-94), Stowarzyszenie Robotnik├│w Polskich "Si┼éa" (1892), Polski Zwi─ůzek Towarzyski "Lutnia" (1892), Stowarzyszenie Polskie "Strzecha" (1894, potem jako Zwi─ůzek Polak├│w "Strzecha"), Polskie Towarzystwo Szko┼éy Ludowej (w 1908 r. kupi┼éo Dom Polski), Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sok├│┼é Polski" (1896), Polskie Stowarzyszenie Robotnicze "R├│wno┼Ť─ç" (1899), Polskie Stowarzyszenie Chrze┼Ťcija┼äskich Robotnik├│w i Robotnic "Ojczyzna", Towarzystwo "Biblioteka Polska" (1887-1920), Stowarzyszenie Polskiej M┼éodzie┼╝y Post─Öpowej "Sp├│jnia" (1905). Wybuch┼éa w sierpniu 1914 roku I wojna ┼Ťwiatowa wyp─Ödzi┼éa do Wiednia z okupowanego przez Rosj─Ö (armi─Ö rosyjsk─ů) ze Lwowa, Galicji Wschodniej i Przemy┼Ťla tysi─ůce Polak├│w, z kt├│rych wielu tu pozosta┼éo po odbiciu przez wojska austriackie w 1915/16 utraconych teren├│w. Zosta┼éo tu w├│wczas za┼éo┼╝one gimnazjum polskie, Teatr Polski przez aktor├│w ze Lwowa i wychodzi┼é "Wiede┼äski Kuryer Polski" (1914-15) oraz dzia┼éa┼éy: Fundacja "Dom Polski" (1917-38 i od 1959), Komisariat Naczelnego Komitetu Narodowego (m.in. werbowa┼é ochotnik├│w do Legion├│w Polskich), Komitet Pomocy dla Uchod┼║c├│w z Galicji i Bukowiny, Centrala Opieki nad Uchod┼║cami i Komitet Opieki nad Internowanymi (w Austrii) Polakami z zaboru rosyjskiego. Po wojnie wi─Ökszo┼Ť─ç Polak├│w wyjecha┼éa z Wiednia do wolnej Polski; w Austrii, g┼é├│wnie w Wiedniu pozosta┼éo 20 tys. Polak├│w. Dzia┼éa┼éy tu nadal niekt├│re organizacje polskie (np. Zwi─ůzek Polak├│w "Strzecha"), szko┼éa, biblioteka i harcerstwo. W 1924 roku zosta┼é za┼éo┼╝ony Zwi─ůzek Stowarzysze┼ä Polskich, skupiaj─ůcy 13 organizacji. W 1938 roku Adolf Hitler przy┼é─ůczy┼é Austri─Ö do Niemiec. Po napadzie Niemiec na Polsk─Ö we wrze┼Ťniu 1939 roku wszystkie polskie organizacje zosta┼éy zlikwidowane, a dzia┼éacze polscy aresztowani i wi─Özieni albo zamordowani. Do Wiednia i Austrii Niemcy hitlerowcy wywie┼║li z Polski tysi─ůce Polak├│w na roboty przymusowe albo do obozu koncentracyjne Mauthausen, w kt├│rym wi─Öziono 100 tys. obywateli polskich, z kt├│rych 60 tys. zosta┼éo tu zamordowanych. Po wojnie wi─Ökszo┼Ť─ç Polak├│w wr├│ci┼éa do Polski lub emigrowa┼éa na Zach├│d. W latach 50. XIX w. w Austrii by┼éo 6000 Polak├│w, w tym 2000 uchod┼║c├│w. Odrodzi┼éy si─Ö organizacje: Zwi─ůzek Polak├│w "Strzelec", Zwi─ůzek Polak├│w w Austrii, organizacje akademickie i harcerstwo, a w 1957 roku powsta┼éo Stowarzyszenie Polak├│w w Austrii "Ojczyzna". W latach 1859-1939 w Wiedniu by┼éo wydawanych 16 czasopism polskich. Prawie wszystkie by┼éy efemerydami - zazwyczaj do roku. Pierwszym by┼éo wydawane przez pi─Ö─ç lat czasopismo "Post─Öp" (1859-64), a wi─Öcej ni┼╝ jeden rok: "┼Üwiat ilustrowany. Pismo ku zabawie i nauce" (1881-83), "Nowe Mody. Pismo ilustrowane dla kobiet" (1889-1904), "Polnische Korrespondenz" (1905-15), "S┼éu┼╝ba Pa┼ästwowa" (1907-11), "Przemys┼é Naftowy" (1918-25) i "Wiadomo┼Ťci Gospodarcze z Austrii, W─Ögier i Jugos┼éawii" (1926-34).

Po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce w 1981 roku do Austrii przyby┼éo wiele tysi─Öcy emigrant├│w politycznych, z kt├│rych tylko cz─Ö┼Ť─ç pozosta┼éa w Austrii. W Wiedniu mieszka obecnie ok. 25 tys. Polak├│w. ┼╗ycie polonijne jest stosunkowo dobrze zorganizowane - jest tu okaza┼éy Dom Polski, s─ů tu rozmaite stowarzyszenia, kluby, instytucje kulturalne - w 1999 roku dzia┼éa┼éo w Austrii, g┼é├│wnie w Wiedniu oko┼éo 20 organizacji polskich, dzia┼éaj─ů dwie polonijne szko┼éy, Zesp├│┼é Szk├│┼é im. Jana III Sobieskiego przy Ambasadzie Polskie (sze┼Ťcioletnia szko┼éa podstawowa, trzyletnie gimnazjum i trzyletnie liceum og├│lnokszta┼éc─ůce), w 2010 roku przekszta┼écony w Szkolny Punkt Konsultacyjny im. Jana III Sobieskiego przy Ambasadzie RP w Wiedniu, jest biblioteka polska, dzia┼éa tu Polska Misja katolicka w Austrii, a w 11 wiede┼äskich ko┼Ťcio┼éach odprawiane s─ů msze w j─Özyku polskim, w tym w dw├│ch polskich ko┼Ťcio┼éach - polskiej parafii Podwy┼╝szenia Krzy┼╝a ┼Üwi─Ötego na ul. Rennweg 5a z 1898 roku i Ko┼Ťciele ┼Ťw. J├│zefa na Kahlenbergu (w obu pracuj─ů Zmartwychwsta┼äcy) i Radio Polonia Wiede┼ä. Dzia┼éaj─ů tu m.in.: Kongres Polonii w Austrii, powsta┼éy w 1894 roku Zwi─ůzek Polak├│w w Austrii "Strzecha" - kt├│ry jest najstarsz─ů obecnie dzia┼éaj─ůc─ů w Europie kulturalno-o┼Ťwiatow─ů organizacj─ů polonijn─ů, wydaj─ůcy pismo "G┼éos Polonii", Stowarzyszenie Polskich In┼╝ynier├│w i Technik├│w w Austrii, Austriacko-polskie Stowarzyszenie dla popierania sztuki i czasu wolnego POLONEZ, Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sok├│┼é Polski", PAKA-s Polonijny Klub Aktywno┼Ťci Sportowych, Polska Dyskoteka w Wiedniu - Klub Utopia.

W Wiedniu urodzi┼éo si─Ö szereg innych znanych Polak├│w, m.in.: Erwin Axer (1917-2012), ceniony re┼╝yser teatralny; Adam Baworowski (1913-1942), hrabia, polsko-austriacki tenisista, jednokrotny reprezentant Polski w Pucharze Davisa; Emil Baworowski (1864-1908), polski hrabia i ziemianin, cz┼éonek Izby Pan├│w w austriackiej Radzie Pa┼ästwa; Konstanty Marian Czartoryski (1822-1891), polski ksi─ů┼╝─Ö, polityk, dyplomata obozu niepodleg┼éo┼Ťciowego; Tadeusz Hipolit Cze┼╝owski (1889-1981), filozof, logik, etyk, profesor Uniwersytetu Wile┼äskiego, a po wojnie Uniwersytetu Toru┼äskiego; Kazimierz Dorosz (1914-2004), dzia┼éacz socjalistyczny, dyplomata, ambasador w Turcji i Islandii; Klemens Dunin-K─Öplicz (1905-1973), polski prawnik, dziennikarz, pisarz, wyk┼éadowca w Szkole G┼é├│wnej S┼éu┼╝by Zagranicznej oraz na Uniwersytecie Warszawskim; Helena Dunicz-Niwi┼äska (1915-2018), skrzypaczka, zas┼éu┼╝ona t┼éumaczka literatury z zakresu historii muzyki powa┼╝nej; Karol Frankowski (1796-1846), literat i dziennikarz, dyrektor Gimnazjum Realnego i Szk├│┼é Pi─Öknych w Warszawie; Lucyna Maria Fr─ůckiewicz (1926-2009), ekonomistka, profesor Uniwersytetu ┼Ül─ůskiego; Jas Gawronski (ur. 1936), syn przedwojennego polskiego dyplomaty, w┼éoski polityk i dziennikarz, polskiego pochodzenia, by┼éy pose┼é do Parlamentu Europejskiego; Jan Bohdan Gli┼äski (1915-2019), lekarz, powstaniec warszawski, kapitan Armii Krajowej; Wiktoria Gory┼äska (1902-1945), malarka i graficzka; Juliusz Gory┼äski (1911-1986), dzia┼éacz spo┼éeczny i pa┼ästwowy, wiceminister gospodarki komunalnej 1958-64, profesor Szko┼éy G┼é├│wnej Planowania i Statystyki w Warszawie; Maksymilian Gumplowicz (1894-1942, lekkoatleta - sprinter, zdobywca br─ůzowego medalu w biegu na 100 i 200 m na Mistrzostwach Polski senior├│w w lekkoatletyce w 1926; Wiktor Hahn (1871-1959), historyk literatury, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Warszawskiego; Oskar Halecki (1891) historyk, mediewista, bizantynolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, a po wojnie w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie; J├│zef Hussarzewski (1840-1892), arystokrata, galicyjski ziemianin i podr├│┼╝nik; Maria Jaworska (1885-1957), pedagog, dzia┼éaczka spo┼éeczna, pos┼éanka na Sejm II RP w latach 1928-35; Helena Kowalewska z d. Gwozdowicz (1916-2018), nauczycielka, uhonorowana tytu┼éem Sprawiedliwy w┼Ťr├│d Narod├│w ┼Üwiata; Karol Antoni Lanckoro┼äski (1848-1933) wielki w┼éa┼Ťciciel ziemski w Galicji, historyk i kolekcjoner sztuki, cz┼éonek Polskiej Akademii Umiej─Ötno┼Ťci, kawaler orderu Z┼éotego Runa, dziedziczny cz┼éonek austriackiej Izby Pan├│w; Boles┼éaw Malisz (1910-1995), znany warszawski architekt i urbanista, ekspert ONZ i UNESCO do spraw planowania przestrzennego; Ignacy Nikorowicz (1866-1951), dramatopisarz i prozaik; Tadeusz Ostrowski (1881-1941), lekarz, wybitny chirurg, taternik, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie; Micha┼é Gwalbert Pawlikowski (1887-1970), pisarz i poeta, wydawca i kolekcjoner, taternik; Franciszek Ksawery Pini┼äski (1896-1959), podpu┼ékownik pilot Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari; Edwin Stefan P┼éa┼╝ek (1898-1964), chemik, profesor Politechniki Lwowskiej, a po wojnie Politechniki Wroc┼éawskiej; Maria Teresa Antonina J├│zefina z Poniatowskich Tyszkiewiczowa (1760-1834), dama Krzy┼╝a Orderowego zakonu malta┼äskiego, do chrztu trzyma┼éa j─ů cesarzowa Maria Teresa, jej bratem by┼é ksi─ů┼╝─Ö J├│zef Poniatowski; Jerzy J├│zef Henryk Potocki (1889-1961), ziemianin, dyplomata, ambasador RP w Turcji 1933-36 i USA 1936-40, senator RP 1930-35; Aleksander Raczy┼äski (1872-1941), doktor prawa, ziemianin, polityk, minister rolnictwa i d├│br pa┼ästwowych 1926; Helena Rasiowa (1917-1994), matematyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Leons (Leon) Rzewuski (1808-1869), hrabia, w┼éa┼Ťciciel d├│br Podhorce w Galicji ekonomista i publicysta, kapitan wojska polskiego podczas Powstania Listopadowego odznaczony krzy┼╝em Virtuti Militari; Jakub Teodor Sawicki (1899-1979), prawnik, historyk prawa, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Stanis┼éaw Sawicki (1907-1944), germanista i skandynawista, t┼éumacz, wyk┼éadowca KUL; Stanis┼éaw Smole┼äski (1915-2006), duchowny rzymskokatolicki, teolog, biskup pomocniczy krakowski w latach 1970-1992; Tadeusz Smoluchowski (1868-1936), alpinista i taternik, dzia┼éacz sportowy i narciarski, nale┼╝a┼é do nielicznych polskich wspinaczy w XIX w., kt├│rzy na koncie maj─ů pierwsze wej┼Ťcia na szczyty w Alpach; Kazimierz Witalis Szarski (1904-1960), zoolog, profesor i rektor Uniwersytetu Wroc┼éawskiego; Juliusz Twardowski (1874-1945), doktor praw, polityk austriacki (minister bez teki 1917-18), polski i polonijny; Kazimierz Twardowski (1866), filozof, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego; Feliks Tychowski (1910-1977), in┼╝ynier metalurg, profesor Politechniki Pozna┼äskiej; Adolf Warcha┼éowski (1886-1928), konstruktor lotniczy, polskiego pochodzenia pionier lotnictwa austriackiego; Erwin Emil Juliusz Wi─Öckowski (1894-1975), pu┼ékownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, prezydent Poznania; Andrzej Artur Zamoyski (1800-1874), hrabia, dzia┼éacz polityczny i gospodarczy w Kr├│lestwie Polskim, jeden z czo┼éowych przedstawicieli pracy organicznej; Konstanty Zamoyski (1799-1866), hrabia, XIII ordynat zamojski; Antoni Zawadzki (1859-1928), genera┼é brygady Wojska Polskiego; Stanis┼éaw Witold Ziarkiewicz (1915-1987), nauczyciel i ekonomista, pose┼é na Sejm PRL 1957-65; Teodora ┼╗ukowska (1914-1993), podczas niemieckiej okupacji Polski, w latach 1940-44 agentka kontrwywiadu Armii Krajowej, by┼éa "jedn─ů z najwspanialszych postaci Polskiego Pa┼ästwa Podziemnego", w okresie stalinowskim wi─Özie┼ä polityczny, dama order├│w Z┼éotego Krzy┼╝a Zas┼éugi z Mieczami, Krzy┼╝a Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski i Krzy┼╝a Armii Krajowej.
...

Z innych powi─ůza┼ä polsko-wiede┼äskich to: w 1856 roku uruchomiono lini─Ö kolejow─ů Warszawa-Wiede┼ä (Kolej Warszawsko-Wiede┼äska), a w 1928 roku uruchomiono komunikacj─Ö lotnicz─ů mi─Ödzy Katowicami a Wiedniem; polscy in┼╝ynierowie, z Janem Antonim Lewickim (wsp├│┼éautor projektu) na czele, brali udzia┼é w budowie pierwszej kolei alpejskiej, kt├│r─ů w latach 1841-54 po┼é─ůczono Wiede┼ä z Triestem (w├│wczas portem austriackim nad Adriatykiem) i w og├│le z W┼éochami (to tak┼╝e wa┼╝ny szlak kolejowy dla Polak├│w udaj─ůcych si─Ö do W┼éoch), buduj─ůc najtrudniejszy, 41-kilometrowy wysokog├│rski odcinek tej linii przez prze┼é─Öcz Semmering, kt├│ry w 1998 roku zosta┼é dodany do listy ┼Ťwiatowego dziedzictwa UNESCO; w 1897 roku wielki bank wiede┼äski Laederbank za┼éo┼╝y┼é fili─Ö we Lwowie; w 1910 roku pierwsze udane austriackie samoloty budowa┼é we Wiedniu polski konstruktor lotniczy i pilot Adolf Warcha┼éowski; na odbytych tu i w Pary┼╝u w 1938 roku mistrzostwach Europy w lekkoatletyce zawodnicy polscy zdobyli 2 z┼éote, 3 srebrne i 1 br─ůzowy medal. Natomiast na odbytych tu halowych mistrzostwach Europy sportowcy polscy zdobyli w 1970 roku - 1 z┼éoty, 4 srebrne i 3 br─ůzowe medale, w 1979 roku - 3 z┼éote i 3 srebrne medale, a w 2002 roku - 4 z┼éote, 1 srebrny i 2 br─ůzowe medale; w 1991 roku odby┼éy si─Ö tu Mistrzostwa Europy w Szermierce, na kt├│rych polscy szermierze zdobyli 3 br─ůzowe medale. Jest tu Polski O┼Ťrodek Informacji Turystycznej. Miastem partnerskim Wiednia jest Warszawa.
...

W Wiedniu - w muzeach, zamkach, pa┼éacach, ko┼Ťcio┼éach, bibliotekach i archiwach wiede┼äskich jest bardzo du┼╝o r├│┼╝nego rodzaju polonik├│w. Np. w Austriackiej Bibliotece Narodowej w Wiedniu jest m.in. 1800 ksi─ů┼╝ek polskich (w tym Psa┼éterz Dawid├│w Jana Kochanowskiego z roku 1606 i 1629), bardzo du┼╝o list├│w kr├│l├│w polskich, archiwalia pojezuickie z Galicji. W ko┼Ťciele kapucyn├│w, kt├│ry jest mauzoleum Habsburg├│w, jest pochowana kr├│lowa Polski w latach Eleonora Maria - Eleonora Habsbur┼╝anka (zm. 1697), w latach 1670-73 ┼╝ona kr├│la Micha┼éa Korybuta Wi┼Ťniowieckiego (sarkofag w krypcie Leopolda zdobi kartusz z herbem Rzeczypospolitej); w ko┼Ťciele tym spocz─Ö┼éo tak┼╝e serce Stanis┼éawa Potockiego - polskiego szlachcica, starosty halickiego i ko┼éomyjskiego, rotmistrza i pu┼ékownika jazdy, poleg┼éego w bitwie wiede┼äskiej 12 wrze┼Ťnia 1683 roku, a tak┼╝e tablica upami─Ötniaj─ůca austriackiego 2. pu┼ék u┼éan├│w galicyjskich z Tarnowa, bior─ůcych udzia┼é w bitwie pod Aspern (dzi┼Ť na terenie Wiednia) stoczonej w 1809 roku z polskim napisem "Nie dajmy si─Ö" oraz tablica z nazwiskami poleg┼éych u┼éan├│w z austriackiego 13 Galicyjskiego Pu┼éku U┼éan├│w, poleg┼éych w czasie I wojny ┼Ťwiatowej pod Rymanowem i okolicy; na szczycie g├│ry Kahlenberg (484 m) pod Wiedniem, z kt├│rej kr├│l polski Jan III Sobieski dowodzi┼é wojskami polsko-austriacko-niemieckimi podczas bitwy wiede┼äskiej 12 wrze┼Ťnia 1683 roku, znajduje si─Ö z dawnych wiek├│w ko┼Ťci├│┼é ┼Ťw. J├│zefa, w kt├│rym od 1906 roku pracuj─ů polscy ksi─Ö┼╝a zmartwychwsta┼äcy, a w nim jest izba upami─Ötniaj─ůca zwyci─Östwo polskie w Odsieczy Wiede┼äskiej, znajduje si─Ö tu r├│wnie┼╝ na fasadzie ko┼Ťcio┼éa tablica upami─Ötniaj─ůca Jana III Sobieskiego (dawniej niedaleko Wiednia sta┼é ostros┼éup pomnikowy wzniesiony na pami─ůtk─Ö spotkania kr├│la Jana III Sobieskiego z cesarzem Leopoldem I po oswobodzeniu Wiednia w 1683 roku) , a druga wizyt─Ö papie┼╝a Jana Paw┼éa II w 1983 roku, z┼éo┼╝on─ů w ramach obchod├│w 300. rocznicy zwyci─Öskiej bitwy; przy ko┼Ťciele polskim ┼Üw. Krzy┼╝a stoi pomnik Jana Paw┼éa II; w tutejszej s┼éynnej katedrze ┼Ťw. Stefana na lewo od prezbiterium jest wmurowany w ┼Ťcian─Ö nagrobek zmar┼éego w 1444 roku kardyna┼éa Aleksandra ksi─Öcia mazowieckiego (syn ksi─Öcia p┼éockiego Siemowita IV), biskupa trydenckiego, patriarchy Akwilei i proboszcza w tej katedrze, nastaw─Ö o┼étarzow─ů w tej ┼Ťwi─ůtyni wykonano z trzech rodzaj├│w marmuru, kt├│ry zosta┼é sprowadzony m.in. z Polski, w katedrze podczas pielgrzymki do Austrii w 1983 roku "polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II odprawi┼é w niej msz─Ö ┼Ťw., w latach 1956-85 arcybiskupem Wiednia by┼é Franz K├Ânig, kt├│ry mia┼é dobre kontakty z Polsk─ů, za co zosta┼é odznaczony Krzy┼╝em Wielkim Orderu Zas┼éugi Rzeczypospolitej Polskiej (1998) oraz doktoratem honoris causa Uniwersytetu Jagiello┼äskiego (2003); jest tu ko┼Ťci├│┼é p.w. polskiego ┼Ťwi─Ötego Maksymiliana Kolbe; w Muzeum Historii Sztuki jest m.in. portret kr├│la Stefana Batorego Marcina Kobera z 1583 roku; z okazji Mi─Ödzynarodowego Roku Chopinowskiego 2010 miasto Wiede┼ä otrzyma┼éo od Rz─ůdu RP niecodzienny prezent: niezwykle atrakcyjny w swej formie pomnik Fryderyka Chopina, kt├│ry upami─Ötnia dwukrotny, ┼é─ůcznie dziewi─Öciomiesi─Öczny pobyt kompozytora w Wiedniu w latach 1829-31 oraz tablica pami─ůtkowa w miejscu jego zamieszkania w l. 1830-31; jest tu od 1885 roku pos─ůg Jerzego F. Kulczyckiego dyplomata, ┼╝o┼énierz Jana Sobieskiego, pos┼éa┼äca z obl─Ö┼╝onego w 1683 roku Wiednia, za┼éo┼╝yciela jednej z pierwszych kawiarni w Wiedniu, kt├│ry przyczyni┼é si─Ö do dzi┼Ť rozpowszechnionego zwyczaju picia kawy w Europie i tablica pami─ůtkowa w miejscu jego zamieszkania; tw├│rca esperanto, polski lekarz Ludwik Zamenhof ma w Wiedniu swoj─ů ulic─Ö; na ┼Ťcianie ko┼Ťcio┼éa augustian├│w jest tablica upami─Ötniaj─ůca kr├│la Jana III Sobieskiego; na budynku, niedaleko domu wielkich Strauss├│w ko┼éo Plateru, jest wmurowana w jego ┼Ťcian─Ö tablica pobytu w nim naszego wielkiego dramatopisarza, poety i malarza Stanis┼éaw Wyspia┼äski (zm. 1907); jest tablica pami─ůtkowa na dawnym domu Gejzy Bukowskiego (1858-1937), geologa polskiego, zas┼éu┼╝onego dla g├│rnictwa austriackiego; na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu jest polska kwatera wojenna.

ESSLING, miejscowo┼Ť─ç w Austrii ko┼éo Wiednia (obecnie jego dzielnica). Tutaj i w s─ůsiaduj─ůcym Aspern 21-22 V 1809 mia┼éa miejsce bitwa pomi─Ödzy wojskami napoleo┼äskimi, przeprawiaj─ůcymi si─Ö przez Dunaj, a oddzia┼éami austriackimi, znana jako Bitwa pod Essling albo Bitwa pod Aspern, w kt├│rej poleg┼éo 30 000 Francuz├│w i 24 000 Austriak├│w. Chocia┼╝ zako┼äczy┼éa si─Ö pora┼╝k─ů Francuz├│w, nie mia┼éa jednak wp┼éywu na kampani─Ö, kt├│ra zako┼äczy┼éa si─Ö wkr├│tce zwyci─Östwem Francuz├│w pod Wagram. W bitwie, po stronie Francuz├│w, bra┼é udzia┼é polski pu┼ék lekkokonny gwardii cesarskiej. Jednak Polacy musieli by─ç tak┼╝e w szeregach wojska austriackiego - rekruci z polskich ziem okupowanych przez Austri─Ö (Galicja).

GRAZ, stolica kraju zwi─ůzkowego Styria. Sporo Polak├│w studiowa┼éo na tutejszym Uniwersytecie. W 1886 roku za┼éo┼╝yli oni Polskie Stowarzyszenie Akademickie "Ognisko". Pochodz─ůcy z Krakowa Ludwik Gumplowicz (1838-1909), polski socjolog i prawnik, by┼é w latach 1876-1908 profesorem tutejszego uniwersytetu. Wywar┼é swoimi tw├│rczymi pogl─ůdami, a zw┼éaszcza teori─ů konflikt├│w spo┼éecznych, powa┼╝ny wp┼éyw na rozw├│j socjologii w Niemczech, w Anglii i w Stanach Zjednoczonych. W latach 1987-88 wyk┼éada┼é go┼Ťcinnie na Uniwersytecie Karla Franza w Grazu Hubert Or┼éowski, polski germanista, emerytowany profesor zwyczajny UAM, profesor w Instytucie Zachodnim w Poznaniu. - Zmar┼é tu Ferdinand Stanislaus Pawlikowski (1877-1956) austriacki duchowny katolicki, biskup diecezji Seckau 1927-53, maj─ůcy polskie korzenie.

GROSSGLOCKNER, najwy┼╝szy szczyt Austrii o wysoko┼Ťci 3798 m n.p.m. Znajduje si─Ö w Glocknergruppe, podgrupie g├│rskiej Wysokich Taur├│w, cz─Ö┼Ťci Alp Centralnych, na granicy austriackich kraj├│w Tyrol i Karyntia; nale┼╝y do Korony Europy. Pierwszego polskiego wej┼Ťcia na szczyt dokona┼é Ludwik Cha┼éubi┼äski z przewodnikami w 1884 lub 1885 roku.

INNSBRUCK, miasto w Austrii, stolica kraju zwi─ůzkowego Tyrol, w Alpach. Na wydziale teologicznym tutejszego uniwersytetu jezuickiego w czasie zabor├│w studiowa┼éo i od lat 60 XX w. studiuje wielu polskich kap┼éan├│w, m.in. Adam Sapieha (zm. 1951), p├│┼║niejszy arcybiskup metropolita krakowski i kardyna┼é, Edward ORourke (zm. 1943) biskup gda┼äski oraz J├│zef Pastuszka (zm. 1989), p├│┼║niejszy rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W 1996 roku profesorem uniwersytetu w Innsbrucku zosta┼é dogmatyk polski, ks. J├│zef Niewiadomski; zosta┼é wsp├│┼étw├│rc─ů teologii dramatycznej na tym┼╝e uniwersytecie. 27 czerwca 1988 roku odwiedzi┼é Innsbruck "polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II. Na tutejszej skoczni narciarskiej Bergisel organizowany jest ka┼╝dego roku trzeci konkurs Turnieju Czterech Skoczni; najd┼éu┼╝sze skoki na Bergisel: 136 m oddali Polak - Adam Ma┼éysz i Daniel Forfang. W 1964 i 1976 roku odby┼éy si─Ö tu Zimowe Igrzyska Olimpijskie z udzia┼éem reprezentacji Polski; w 1964: 51 zawodnik├│w w 8 dyscyplinach i w 1976: 56 zawodnik├│w w 9 dyscyplinach. - Na odbytych tu zimowych Uniwersjadzie (akademickie mistrzostwa ┼Ťwiata) zawodnicy polscy zdobyli w 1968 roku - 1 srebrny medal, a w 2005 roku - 5 z┼éotych, 2 srebrne i 2 br─ůzowe medale. S─ů tu tak┼╝e stare polonika: w ko┼Ťciele dworskim jest pos─ůg z 1516 roku piastowskiej ksi─Ö┼╝niczki mazowieckiej Cymbarki (1393-1429), babki cesarza Maksymiliana I; natomiast w Muzeum Krajowym Ferdinandeum (Tiroler Landesmuseum Ferdinandeum) znajduje si─Ö sze┼Ť─ç obraz├│w namalowanych przez polskiego malarza Marcina Teofilowicza, kt├│ry w latach 1626-1637 tu mieszka┼é. Msze polskie dla tutejszej kolonii polskiej odprawiane s─ů w ko┼Ťciele kapucyn├│w. Miastem partnerskim Insburucka jest Krak├│w.

KAHLENBERG, wzg├│rze ko┼éo Wiednia, wys. 483 m w Lesie Wiede┼äskim; 12 wrze┼Ťnia 1683 roku Kahlenberg stanowi┼é punkt wyj┼Ťcia dzia┼éa┼ä armii polskiej pod wodz─ů kr├│la Jana III Sobieskiego w wielkiej bitwie z Turkami, znanej pod nazw─ů wiede┼äskiej odsieczy; jest tu pami─ůtkowa kaplica polska.

KLAGENFURT am W├Ârthersee, polska historyczna nazwa Celowiec, miasto statutarne w po┼éudniowej Austrii, stolica kraju zwi─ůzkowego Karyntia. Tu odby┼éy si─Ö dwa grupowe mecze reprezentacji Polski podczas Mistrzostw Europy w Pi┼éce No┼╝nej 2008. Miastem partnerskim Klagenfurt am W├Ârtherseejest Rzesz├│w.

KUFSTEIN, miasto w Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Tyrol, przy granicy z Niemcami nad rzek─ů Inn. W XIX w. w tutejszej twierdzy by┼éo austriackie wi─Özienie polityczne, w kt├│rym w latach 1837-50 wi─Öziono m.in. polskich spiskowc├│w z 1833 roku (wyprawa J. Zaliwskiego) i powsta┼äc├│w krakowskich 1846 roku. W twierdzy znajduje si─Ö od 1965 roku tablica pami─ůtkowa z napisem: "Ku czci polskich bojownik├│w walcz─ůcych za wolno┼Ť─ç ojczyzny wi─Ö┼║ni├│w Kufsteinu w latach 1837-1850. Tablic─Ö ufundowa┼éa Polska Rzeczpospolita Ludowa".

LINZ, miasto w Austrii, stolica kraju zwi─ůzkowego G├│rna Austria, nad Dunajem. W tutejszym klasztorze ┼Üwi─Ötego Floriana jest gr├│b kr├│lowej Polski Katarzyny Habsbur┼╝anki, ┼╝ony kr├│la polskiego Zygmunta Augusta w latach 1553-1572. W Linzu dzia┼éa┼é w latach 1612-26 wielki uczony - astronom i matematyk Johannes Kepler. By┼é gor─ůcym zwolennikiem teorii Kopernika i w Linzu wyda┼é trzytomowe dzie┼éo Epitome astronomia Copernicanae (1617-21). 1628-30 mieszka┼é w dzi┼Ť polskim ┼╗aganiu; dlatego 23 pa┼║dziernika 1971 roku odby┼éa si─Ö tu uroczysta sesja keplerowska i ods┼éoni─Öcie tablicy upami─Ötniaj─ůcej pobyt Keplera na ziemi polskiej; polski astronom z Gda┼äska Jan Heweliusz w 1663 roku odkupi┼é od syna Keplera zbi├│r r─Ökopis├│w ojca, kt├│ry w 1774 roku pow─Ödrowa┼é z Gda┼äska do Petersburga. W Linzu w 1684 roku, tj. po zwyci─Öskiej bitwie z Turkami pod Wiedniem 12 wrze┼Ťnia 1683 roku, Pa┼ästwo Ko┼Ťcielne, Polska, Wenecja i Austria zawi─ůza┼éy nowe antytureckie przymierze. W├│dz naczelny Powstania Listopadowego 1830-31, gen. Jan Skrzynecki po upadku powstania przedosta┼é si─Ö do Krakowa, a w 1832 roku przekroczy┼é granic─Ö austriack─ů. W┼éadze austriackie internowa┼éy go w Linzu, gdzie przebywa┼é do 1835 roku. W 1947 roku Polska Misja Restytucyjna w Austrii odnalaz┼éa w Linzu ko┼éo Salzburga 29 obraz├│w wybitnych malarzy polskich, m.in. Gersona, Matejki i Wycz├│┼ékowskiego zrabowanych przez hitlerowc├│w w Polsce. Od XIX w. mieszkaj─ů tu Polacy: Centrum Polonijne przy Friedhofstr. 25, Zwi─ůzek Polak├│w w G├│rnej Austrii, radio Polonia Linz, polski o┼Ťrodek duszpasterski przy ko┼Ťciele Bermherzige Br├╝der. 19 czerwca 2009 roku odby┼é si─Ö tu Zlot Polonii w Austrii.

LOEBEN, miasto w ┼Ťrodkowej Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Styria. W mie┼Ťcie dzia┼éa uniwersytet (Montanuniversit├Ąt Leoben), za┼éo┼╝ony w 1840 roku pocz─ůtkowo jako wy┼╝sza szko┼éa g├│rnicza, p├│┼║niej przekszta┼écona w uniwersytet. W XIX wieku by┼éa to uczelnia o wysokim presti┼╝u i studiowa┼éo tam wielu wybitnych polskich geolog├│w, m.in.: Erazm Bar─ůcz (1859 - 1928), in┼╝ynier g├│rnik, naczelnik salin wielickich, Jerzy Jan Buzek (1874 - 1939), in┼╝ynier, profesor metalurgii i odlewnictwa Akademii G├│rniczej w Krakowie, Roman Dawidowski (1883 - 1952), in┼╝ynier, specjalista w zakresie termodynamiki, technologii ciep┼éa i paliwa oraz budowy piec├│w przemys┼éowych, profesor i 1933-39 prorektor Akademii G├│rniczej w Krakowie, Micha┼é Dunajecki (1882 - 1933), in┼╝ynier g├│rnik, 1919-33 naczelny dyrektor Galicyjsko-Akcyjnych Zak┼éad├│w G├│rniczych w Sierszy, Leonard Jan J├│zef Lepszy (1856 - 1937), historyk sztuki z┼éotniczej, in┼╝ynier g├│rnik, cz┼éonek Akademii Umiej─Ötno┼Ťci w Krakowie (p├│┼║niejszej Polskiej Akademii Umiej─Ötno┼Ťci), Antoni Meyer (1870 - 1939), in┼╝ynier g├│rnictwa, prezes Wy┼╝szego Urz─Ödu G├│rniczego w Krakowie, profesor Akademii G├│rniczej w Krakowie, Roman Zygmunt Rieger (1870 - 1947), in┼╝ynier g├│rnictwa i wynalazca, profesor Akademii G├│rniczej w Krakowie, Stanis┼éaw Skoczylas (1875 - 1968), in┼╝ynier g├│rnik i hutnik, profesor i 1928-30 rektor Akademii G├│rniczej w Krakowie, Leopold Wiktor Szefer (1881 - 1970), in┼╝ynier, g├│rnik i hutnik, 1907-20 dyrektor Polskiej Szko┼éy G├│rniczej w D─ůbrowie na ┼Ül─ůsku Cieszy┼äskim, Marian Szyd┼éowski (1884 - 1939), in┼╝ynier g├│rnictwa, w 1923 roku minister przemys┼éu i handlu, Wawrzyniec Teisseyre (1860 - 1939), geolog, tektonik, kartograf, 1919-23 wicedyrektor Pa┼ästwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, 1925-33 profesorem geologii i paleontologii na polskiej Politechnice Lwowskiej. W latach 1878-1918 polscy studenci skupieni byli wok├│┼é stowarzyszenia pod nazw─ů Czytelnia Polska Akademik├│w G├│rniczych w Leoben.

MAUTHAUSEN-GUSEN, miejscowo┼Ť─ç gminna w Austrii, w powiecie Perg, w kraju zwi─ůzkowym G├│rna Austria, 20 km od Linzu. W czasie II wojny ┼Ťwiatowej w miejscowo┼Ťci by┼é zlokalizowany ob├│z koncentracyjny Mauthausen-Gusen, przez kt├│ry przesz┼éo ponad 200 000 wi─Ö┼║ni├│w, w wi─Ökszo┼Ťci Polak├│w i w kt├│rym zamordowano ok. 100 tys. wi─Ö┼║ni├│w, w tym 60 tys. obywateli polskich. Wiosn─ů 1940 roku mia┼éa miejsce rozbudowa obozu o usytuowany w odleg┼éo┼Ťci 4,5 km od Mauthausen podob├│z Gusen, poniewa┼╝ uj─Öto go w planie niszczenia polskiej inteligencji w ramach akcji Intelligenzaktion. Uruchomiono go 25 maja 1940 roku. Wtedy w┼Ťr├│d wi─Ö┼║ni├│w Gusen przewa┼╝ali Polacy, kt├│rzy stanowili 97% og├│┼éu wi─Ö┼║ni├│w. Do ko┼äca funkcjonowania tego obozu Polacy stanowili w nim wi─Ökszo┼Ť─ç. W Gusen umieszczono tak┼╝e wielu powsta┼äc├│w warszawskich. W obozie zgin─ů┼é m.in. zakatowany na ┼Ťmier─ç za odmow─Ö przyznania, ┼╝e Adolf Hitler jest Bogiem, polski m─Öczennik Edmund Ka┼éas, a tak┼╝e pionier kinematografii, konstruktor i wynalazca Kazimierz Pr├│szy┼äski. Jest tu Pomnik polskich ofiar w Mauthausen (proj. Stanis┼éaw Sikora i Teodor Bursche).

MODLING - M├Âdling, miasto w Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Dolna Austria, ko┼éo Wiednia. W 1904 zosta┼éa tu za┼éo┼╝ona Wojskowa Akademia Techniczna, w kt├│rej do 1918 studiowa┼éo szereg Polak├│w, m.in. p├│┼║niejsi genera┼éowie odrodzonego w 1918 Wojska Polskiego: Franciszek Kleeberg i Emil Karol Przedrzymirski-Krukowicz. - W M├Âdling urodzi┼é si─Ö Robert Lamezan-Salins (1869-1930), genera┼é dywizji Wojska Polskiego. - W 1982 odby┼éy si─Ö tu Mistrzostwa Europy w Szermierce, na kt├│rych polscy szermierze zdobyli 1 z┼éoty, 1 srebrny i 1 br─ůzowy medal. - O┼Ťrodkiem spotka┼ä sporej polskiej wsp├│lnoty jest tu od 2001 polski o┼Ťrodek duszpasterski przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Othmara.

SALZBURG, miasto statutarne w Austrii, stolica kraju zwi─ůzkowego Salzburg. W latach 1265-70 arcybiskupem salzbuskim by┼é syn piastowskiego ksi─Öcia ┼Ťl─ůskiego oraz ksi─ů┼╝─Ö krakowski i wielkopolski w latach 1238-41 Henryka II Pobo┼╝nego - W┼éadys┼éaw (ok. 1237 - 1270), od 1248 roku wsp├│┼érz─ůdca dzielnicy wroc┼éawskiej, od 1265 roku arcybiskup Salzburga, od 1266 regent ca┼éego ksi─Östwa wroc┼éawskiego, od 1268 roku administrator apostolski diecezji wroc┼éawskiej. W 1267 roku uda┼éo mu si─Ö doprowadzi─ç do ko┼äca proces kanonizacyjny swojej babki ojczystej ┼Üwi─Ötej Jadwigi, co by┼éo z pewno┼Ťci─ů jego wielkim osobistym sukcesem, jak i ca┼éej rodziny. Funkcjonuje tu Szko┼éa Polska im. I.J. Paderewskiego. Jest tu konsulat honorowy RP. Salzburg jest rodzinnym miastem Wolfganga Amadeusa Mozarta (1756-1791), austriackiego kompozytora i wirtuoza gry na instrumentach klawiszowych, kt├│ry razem z Haydnem oraz Beethovenem zaliczany jest do tr├│jki tzw. "klasyk├│w wiede┼äskich" i jest uznawany za jednego z najwybitniejszych i najwa┼╝niejszych tw├│rc├│w w historii muzyki. Muzyka Mozarta cieszy┼éa si─Ö w Polsce popularno┼Ťci─ů ju┼╝ za jego ┼╝ycia. Ju┼╝ przed 1794 rokiem w Warszawie w┼éoskie trupy operowe przedstawia┼éy jego opery, a w wi─Ökszych miastach wykonywano tak┼╝e niekt├│re jego symfonie, a w kr─Ögu mieszcza┼äskim i arystokratycznym znano r├│wnie┼╝ niekt├│re jego sonaty czy utwory kameralne. I od tego czasu i po dzi┼Ť dzie┼ä muzyka Mozarta cieszy si─Ö w Polsce du┼╝─ů popularno┼Ťci. Od 1991 roku Warszawska Opera Kameralna organizuje w stolicy Festiwal Mozartowski. W Poznaniu od 2001 roku organizowany jest Festiwal Mozartowski, a od 2006 roku w Gda┼äsku-Oliwie odbywa si─Ö plenerowy festiwal Mozartiana, kt├│rego organizatorem jest Polski Ch├│r Kameralny. Ulice imienia Wolfganga Amadeusza Mozarta s─ů w Warszawie, Wroc┼éawiu, Gda┼äsku (od lat mi─Ödzywojennych), Cz─Östochowie, Opolu, Tychach, Pyskowicach, Garwolinie, a Osiedle Mozarta w Krakowie. Syn Wolfganga Amadeusa Mozarta i jego ┼╝ony Konstancji Franz Xaver Wolfgang Mozart (1791-1844), r├│wnie┼╝ kompozytor i pianista, znany jako "Mozart Lwowski" lub "Wolfgang Amadeusz M┼éodszy". W 1809 roku zosta┼é nauczycielem muzyki u hr. Baworowskiego w Podkamieniu ko┼éo Rohatyna. Nast─Öpnie naucza┼é u rodziny Janiszewskich w niedalekim Bursztynie. Odnosi┼é sukcesy wykonuj─ůc utwory ojca i w┼éasne utrzymane w stylu brillant oraz pie┼Ťni i kantaty. W roku 1813 osiad┼é we Lwowie (st─ůd przydomek "Mozart Lwowski"), gdzie mieszka┼é przez 25 lat i pracowa┼é jako nauczyciel gry na fortepianie w domach polskich mieszczan. W latach 1819-21 odby┼é tourn├ęe po Europie - wyst─ůpi┼é m.in. w Warszawie, Elbl─ůgu i Gda┼äsku. W roku 1826 za┼éo┼╝y┼é we Lwowie Lwowskie Towarzystwo ┼Ťw. Cecylii (dzia┼éa┼éo w latach 1826-182). W 1838 roku wyjecha┼é ze Lwowa i powr├│ci┼é do Wiednia, gdzie dawa┼é lekcje muzyki i koncerty. W Salzburgu organizowany jest najwi─Ökszy letni Festiwal teatralno-muzyczny (Festiwal Salzburski), na kt├│ry zapraszani s─ů najwybitniejsi ┼Ťwiatowi arty┼Ťci w kt├│rym wyst─Öpowali i wyst─Öpuj─ů Polacy, mi─Ödzy innymi Aleksandra Kurzak, Artur Ruci┼äski, Piotr Becza┼éa i Tomasz Konieczny. W 1949 roku pierwsz─ů nagrod─Ö zdoby┼éa Halina Czerny-Stefa┼äska ex aequo z reprezentantk─ů ZSRR Bell─ů Dawidowicz. Krystian Zimerman zagra┼é tu po raz pierwszy 19 sierpnia 1988 roku, a np. w 2008 roku a┼╝ czworo, a w 2012 roku trzech i w 2016 roku ponownie czterech Polak├│w wzi─Ö┼éo udzia┼é w Festiwalu: Aleksandra Kurzak, Piotr Becza┼éa, Artur Ruci┼äski, Tomasz Konieczny. Festiwal w 2018 roku otworzy┼éa "Pasja wed┼éug ┼Ťw. ┼üukasza" Krzysztofa Pendereckiego. W Salzburgu mieszka i prowadzi kursy mistrzowskie dla pianist├│w Adam Harasiewicz, zwyci─Özca V Mi─Ödzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (Warszawa 1955). W Krakowie zmar┼é urodzony w Salzburgu Georg Trakl (1887-1914), poeta austriacki reprezentuj─ůcy ekspresjonizm, b─Öd─ůcy jedn─ů z najciekawszych postaci niemieckoj─Özycznej sceny literackiej XX wieku.

SCHWECHAT, miasto w pn.-wsch. Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Dolna Austria, dzisiaj w zespole miejskim Wiednia. Po zwyci─Östwie wojsk polskich i sprzymierzonych pod dow├│dztwem kr├│la polskiego Jana III Sobieskiego nad Turkami pod Wiedniem 12 IX 1683 dosz┼éo do spotkania cesarza Leopolda I Habsburga z Sobieskim. Cesarz, dumny Habsburg, kt├│ry, tak jak jego habsburscy poprzednicy marzy┼é o panowaniu nad Europ─ů, pomimo tego, ┼╝e b┼éaga┼é Sobieskiego o pomoc i ten jej udzieli┼é, wyj─ůtkowo bardzo ch┼éodno powita┼é zwyci─Özc─Ö spod Wiednia, nie okazuj─ůc ┼╝adnej wdzi─Öczno┼Ťci tak kr├│lowi jak i armii polskiej, za jej trud, bohaterstwo i po┼Ťwi─Öcenie w walce o uwolnienie Wiednia i zachowania jego panowania w Austrii. Niemniej pami─ůtkowy obelisk postawiony tu upami─Ötnia to spotkanie. 25-28 VIII 1983 odby┼éy si─Ö tutaj 7 Mistrzostwa Europy Junior├│w w Lekkoatletyce na kt├│rych polscy sportowcy (m─Ö┼╝czy┼║ni) zdobyli 2 srebrne i 2 br─ůzowe medale.

TRAISKIRCHEN, miasto w Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Dolna Austria. Jest tu O┼Ťrodek dla imigrant├│w Bundesbetreuungsstelle Ost, w kt├│rym mieszka┼éo bardzo wielu Polak├│w po wprowadzeniu stanu wojennego w kraju w grudniu 1981 roku i st─ůd emigrowali do innych pa┼ästw. Warunki by┼éy bardzo ci─Ö┼╝kie: w przeznaczonym dla 400 os├│b obozie przebywa┼éo w okresie pierwszego nap┼éywu ok. 1400 uchod┼║c├│w, g┼é├│wnie z Polski, a latem 1982 roku za koszarowym murem st┼éoczono 4500 os├│b, a setki, dla kt├│rych nie by┼éo miejsca w namiotach, spa┼éy pod go┼éym niebem.

TULLN - Tulln an der Donau, miasto w Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Dolna Austria, nad Dunajem, 40 km na p├│┼énocny zach├│d od Wiednia. Tutaj 5 IX 1683 nast─ůpi┼éa koncentracja wojsk polskich i sprzymierzonych przed wiktori─ů wiede┼äsk─ů nad Turkami (12 IX 1683) i Jan III Sobieski przej─ů┼é komend─Ö nad ca┼éo┼Ťci─ů wojsk austriackich, niemieckich i polskich, licz─ůcych ┼é─ůcznie blisko 70 tysi─Öcy ┼╝o┼énierzy (w tym 31 tysi─Öcy jazdy) oraz opracowa┼é plan operacyjny.

VILLACH, miasto statutarne w po┼éudniowo-wschodniej Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Karyntia. W mie┼Ťcie znajduje si─Ö kompleks skoczni narciarskich Villacher Alpenarena, na kt├│rych odbywaj─ů si─Ö konkursy Pucharu ┼Üwiata w skokach narciarskich o punktach konstrukcyjnych K90 (HS 98), K60, K30 oraz K15. Od 1995 roku na skoczni regularnie rozgrywane s─ů mi─Ödzynarodowe zawody organizowane przez FIS. Z Polak├│w rekordzistami skoczni byli: 8 grudnia 2001 Adam Ma┼éysz i 5 lutego 2006 Marcin Bachleda, w Pucharze Kontynentalnym m─Ö┼╝czyzn 1. miejsce zaj─ů┼é 4 lutego 2006 Piotr ┼╗y┼éa, a 2. miejsce Krystian D┼éugopolski, a 5 lutego 2006 Polska Marcin Bachleda, w Letnim Pucharze Kontynentalnym 3. miejsce 16 wrze┼Ťnia 2007 zaj─ů┼é Marcin Bachleda, a w zawodach FIS Cup 12 lipca 2014 2 miejsce zaj─ů┼é ┼üukasz Pod┼╝orski.

WAGRAM, wie┼Ť le┼╝─ůca 15 km na p├│┼énoc od Wiednia, w Dolnej Austrii. 5-6 lipca 1809 rozegra┼éa si─Ö tu jedna z najwi─Ökszych bitew w kampaniach napoleo┼äskich, zako┼äczona zwyci─Östwem Napoleona (188 945 ┼╝o┼énierzy 488 dzia┼é, dow├│dca Napoleon Bonaparte) nad Austriakami (121 494 piechoty, 14 724 kawalerii, 446 dzia┼é, dow├│dca Karol Ludwik Habsburg). Bitwa pod Wagram po┼éo┼╝y┼éa kres marzeniom Austrii o pot─Ödze, a umocni┼éa presti┼╝ Napoleona. Znana jest szczeg├│lnie ze zmasowania artylerii, jak r├│wnie┼╝ z wielkich szar┼╝ i star─ç jazdy. Po stronie francuskiej w bitwie odznaczy┼é si─Ö polski pu┼ék szwole┼╝er├│w gwardii. Straty obu stron by┼éy ogromne: Francuz├│w 34 000 zabitych i rannych w tym 42 genera┼é├│w i 1860 oficer├│w, a 2 000 do 4 000 je┼äc├│w, u Austriak├│w 38 000 zabitych i rannych oraz 7000 je┼äc├│w. W armii austriackiej by┼éo wielu rekrut├│w polskich z Galicji, a po stronie Napoleona walczy┼é 1 Pu┼ék Szwole┼╝er├│w-Lansjer├│w Gwardii Cesarskiej, w┼éa┼Ťciwie 1 Pu┼ék Lekkokonny (Polski) Gwardii Cesarskiej pod dow├│dztwem pod dow├│dztwem pu┼ékownika Wincentego Krasi┼äskiego. Znane s─ů obrazy polskich malarzy: "Biwak u┼éan├│w polskich pod Wagram" Januarego Suchodolskiego i "Wagram. Tomasz ┼üubie┼äski w┼Ťr├│d u┼éan├│w austriackich" Juliusza Kossaka

WIENER NEUSTADT, miasto statutarne w p├│┼énocno-wschodniej Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Dolna Austria, na po┼éudnie od Wiednia. Jest tu od 1751 roku austriacka Terezja┼äska Akademia Wojskowa, kt├│r─ů do 1918 roku uko┼äczy┼éo wielu Polak├│w, z kt├│rych wielu s┼éu┼╝y┼éo p├│┼║niej w Wojsku Polskim, m.in.: Henryk Brzezowski, J├│zef Czikel, Eugeniusz D─ůbrowiecki, Edward Je┼éowicki, Filip Kocha┼äski, Adam Korytowski, Gwido Karol Langer, Ignacy Hilary Led├│chowski, W┼éodzimierz Led├│chowski, Wiktor Ludwikowski, Tadeusz Machalski, Valerian Mikulicz-Radecki, Oktaw Pietruski, Jan W┼éadys┼éaw Rozwadowski, Rudolf Sieczy┼äski, Edward Strawi┼äski, Juliusz Twardowski, Kazimierz Twardowski, J├│zef Witoszy┼äski, Antoni Zawadzki. - Urodzi┼é si─Ö tu Andrzej Bobkowski (1913 - 1961 Gwatemala), polski pisarz, eseista, popularyzator modelarstwa lotniczego.

ZELL AM SEE, miasto powiatowe w Austrii, w kraju zwi─ůzkowym Salzburg, nad jeziorem Zeller See. Wa┼╝ny o┼Ťrodek sport├│w zimowych. Rozgrywano tu zawody w ramach Pucharu ┼Üwiata w narciarstwie alpejskim oraz Pucharu ┼Üwiata w snowboardzie. Na odbytej tu w 1937 zimowej Uniwersjadzie (akademickie mistrzostwa ┼Ťwiata) zawodnicy polscy zdobyli 1 z┼éoty medal (Marian Woyna-Orlewicz - kombinacja norweska). Kilka kilometr├│w na po┼éudniowy wsch├│d od Zell am See znajduje si─Ö zamek Fischhorn, w kt├│rym w 1945 polski artysta malarz Bohdan Urbanowicz odkry┼é kilkana┼Ťcie tysi─Öcy dzie┼é sztuki zrabowanych przez Niemc├│w z Polski podczas II wojny ┼Ťwiatowej.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1941 roku
Niemieccy agresorzy aresztowali i rozstrzelali profesor├│w wy┼╝szych uczelni lwowskich.


03 Lipca 1802 roku
Urodził się Ignacy Domeyko, polski geolog, badacz Ameryki Południowej, przyjaciel Adama Mickiewicza (zm. 1889)


Zobacz wi─Öcej