┼Üroda 18 Maja 2022r. - 138 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 07.05.22 - 19:12     Czytano: [142]

Polacy w Australii


Australi─Ö odkryli dla Europy podr├│┼╝nicy holenderscy Willem Janszoon (Jansz) w 1606 roku i Abel Tasman w 1642 roku. Niestety, ich odkryciami nie zainteresowa┼éa si─Ö Holandia ani ┼╝adne inne pa┼ästwo europejskie. W 1770 roku wielki ┼╝eglarz angielski James Cook odkry┼é Australi─Ö dla Anglii, a od 1788 roku Anglicy zacz─Öli zasiedla─ç pi─ůty kontynent, kt├│ry zosta┼é im podporz─ůdkowany.

Odleg┼éo┼Ť─ç, jaka dzieli Polsk─Ö od Australii sprawi┼éa, ┼╝e Polacy - jako osadnicy - docieraj─ů na pi─ůty kontynent p├│┼║no i niezbyt licznie. Jednak pojedynczy Polacy trafiali lub przybywali na pi─ůty kontynent ju┼╝ pod koniec XVIII w. Najbardziej znanym Polakiem w Australii by┼é i jest Pawe┼é Edmund Strzelecki, kt├│ry w 1840 roku zdoby┼é i nazwa┼é najwy┼╝szy szczyt Australii G├│r─ů Ko┼Ťciuszki (Mt. Kosciuszko); jego pi─Ökny, monumentalny pomnik stoi od 1988 roku w miejscowo┼Ťci Jinabyne, u podn├│┼╝a Alp Australijskich. Jedyna osada polska w Australii - Polish Hill River (ko┼éo Sevenhill) powsta┼éa ok. 140 lat temu w stanie Po┼éudniowa Australia; za┼éo┼╝yli j─ů polscy osadnicy z zaboru pruskiego. Pami─ůtk─ů po tych osadnikach jest wzniesiony przez nich ko┼Ťci├│┼éek ┼Ťw. Stanis┼éawa, w kt├│rym obecnie mie┼Ťci si─Ö muzeum polskie.

Krak├│w jest nie tylko w Polsce, ale tak┼╝e w Australii. Cracow (Krak├│w) to ma┼ée miasteczko w Australii, w stanie Queensland, w hrabstwie (powiecie) Banana (Banana Shire), 570 km na p┼én.-zach. od Brisbane - stolicy stanu Queensland. Ukazuj─ůcy si─Ö w stolicy stanu Queensland dziennik "The Brisbane Courier Mail" z 22 stycznia 1936 roku w serii artyku┼é├│w o toponomastyce stanu Queensland poda┼é nast─Öpuj─ůc─ů informacj─Ö: "Cracow: miasteczko g├│rnicze odleg┼ée o 72 mile od Eidsvold. Pok┼éady z┼éota zosta┼éy tu odkryte w 1932 roku przez Lamberta Reynoldsa. Posiad┼éo┼Ť─ç ziemska Cracow, na kt├│rej za┼éo┼╝ono miasteczko, zosta┼éa nazwana przez w┼éa┼Ťciciela dla uczczenia polskiego miasta Krakowa, kt├│re w owym czasie stan─Ö┼éo bohatersko do walki o niepodleg┼éo┼Ť─ç" (mowa tu oczywi┼Ťcie o powstaniu krakowskim w 1846 roku). Potwierdza t─Ö wersj─Ö to, ┼╝e posiad┼éo┼Ť─ç ziemska Cracow ju┼╝ w 1851 roku sk┼éada┼éa si─Ö z czterech dzier┼╝aw: Cracow (25 mil kw.), Silesia - czyli ┼Ül─ůsk (28 mil kw.), Dresden (28 mil kw.) i Dundarra (25 mil kw.). Ze ┼Ül─ůska pochodzi┼éa ┼╝ona w┼éa┼Ťciciela posiad┼éo┼Ťci ziemskiej.

Przed wybuchem II wojny ┼Ťwiatowej, w 1939 roku, mieszka┼éo w Australii tylko oko┼éo 3,5 tys. os├│b urodzonych w Polsce. Dopiero w wyniku II wojny ┼Ťwiatowej (1939-45) nast─ůpi┼é du┼╝y nap┼éyw Polak├│w do Australii. W 1947 roku mieszka┼éo w Australii ju┼╝ 6.573 osoby urodzone w Polsce, a w latach 1947-54 przyjecha┼éo tutaj z oboz├│w DP w Niemczech oko┼éo 71.000 by┼éych obywateli polskich. W latach 1955-80 osiedli┼éo si─Ö w Australii dalszych 20.000 os├│b urodzonych w Polsce, a w latach 80. XX wieku Australia przyj─Ö┼éa oko┼éo 25.000 uchod┼║c├│w z Polski Ludowej (tzw. emigracja postsolidarno┼Ťciowa). Wed┼éug spisu ludno┼Ťci, w roku 1976 mieszka┼éo w Australii 56.051 os├│b urodzonych w Polsce. 25 lat p├│┼║niej, w 2001 roku, kolejny spis ludno┼Ťci wykaza┼é, ┼╝e w Australii w tym┼╝e roku mieszka┼éo 58.110 os├│b urodzonych w Polsce i 59.056 os├│b m├│wi─ůcych na co dzie┼ä po polsku, z kt├│rych 20% stanowi─ů przedstawiciele drugiego pokolenia (dla przyk┼éadu: 51% Australijczyk├│w greckiego pochodzenia w drugim pokoleniu m├│wi na co dzie┼ä po grecku).

Chocia┼╝ niekt├│re ┼║r├│d┼éa polonijne i krajowe podaj─ů, ┼╝e skupisko polskie w Australii liczy obecnie ok. 130-150 tys. os├│b, faktyczna liczba Polak├│w w tym kraju jest trudna do obliczenia, gdy┼╝ w australijskich formularzach spis├│w ludno┼Ťci nie ma rubryki narodowo┼Ť─ç, a tylko "miejsce urodzenia" (kt├│re o niczym nie ┼Ťwiadczy; jest na pewno mniej dok┼éadne od pytania o narodowo┼Ť─ç, na co najlepszym dowodem jest to, ┼╝e w Australii wi─Öcej ludzi m├│wi na co dzie┼ä po polsku ni┼╝ pochodzi z Polski) i "j─Özyk, kt├│rym si─Ö dana osoba pos┼éuguje". Podczas ostatniego spisu ludno┼Ťci, przeprowadzonego w 2001 roku, po raz pierwszy mo┼╝na by┼éo poda─ç pochodzenie etniczne. 150 900 os├│b poda┼éo polskie pochodzenie etniczne. Jednak tak┼╝e do tej liczby nale┼╝y podej┼Ť─ç bardzo ostro┼╝nie, gdy┼╝ w ┼╝aden spos├│b nie koresponduje ona z liczb─ů etnicznych Polak├│w, przyby┼éych kiedykolwiek do Australii; nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e ta liczba obejmuje tak┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç polskich ┼╗yd├│w.

Wed┼éug danych opracowanych w Studium Historii Polonii Australijskiej, z siedzib─ů w Melbourne, liczba Polak├│w w pierwszym i drugim pokoleniu mieszkaj─ůcych w tym kraju zapewne nie przekracza 80-90 tys. os├│b. Potwierdzaj─ů to dane statystyczne. Spo┼Ťr├│d 60.000 os├│b narodowo┼Ťci polskiej (w tym ok. 10.000 dzieci z polskich rodzin, kt├│re urodzi┼éy si─Ö zaraz po wojnie w Niemczech, a kt├│re statystyka australijska podaje jako Niemc├│w), kt├│rzy przybyli tu po wojnie z oboz├│w w Niemczech, oko┼éo 10.000 stanowili nie-Polacy, g┼é├│wnie Ukrai┼äcy, Bia┼éorusini i Rosjanie (4100 grekokatolik├│w i 3600 prawos┼éawnych) oraz Niemcy (1500 ewangelik├│w). Przyby┼éo tu tak┼╝e po kilka tysi─Öcy ┼╗yd├│w polskich z Izraela i Szanghaju (z japo┼äskiego obozu dla uchod┼║c├│w ┼╝ydowskich z Europy) oraz z Polski, kt├│rzy wed┼éug spisu ludno┼Ťci z 1971 roku stanowili oko┼éo 20% (12.000) os├│b urodzonych w Polsce, a mieszkaj─ůcych na sta┼ée w Australii.

Natomiast z liczby 37.986 dzieci urodzonych w Australii do 1971 roku z ojc├│w pochodzenia polskiego, tylko 18.766 mia┼éo tak┼╝e matk─Ö pochodzenia polskiego. Tote┼╝ trudno wi─Ökszo┼Ť─ç z pozosta┼éych 19.220 dzieci z ma┼é┼╝e┼ästw mieszanych zalicza─ç do Polak├│w, je┼╝eli przez urodzenie si─Ö w Australii automatycznie maj─ů obywatelstwo australijskie, zazwyczaj wychowywane s─ů przez swe matki w innej kulturze, tradycji, wierze (kilka tysi─Öcy os├│b urodzonych w Polsce jako katolicy zmieni┼éo w Australii religi─Ö) i nie znaj─ů j─Özyka swego ojca, a co najwa┼╝niejsze, jako doros┼ée ju┼╝ osoby wcale nie uwa┼╝aj─ů si─Ö za Polak├│w.

W 1976 roku najwi─Öcej os├│b, kt├│re urodzi┼éy si─Ö w Polsce mieszka┼éo w stanach: Wiktoria - ok. 22.500, Nowa Po┼éudniowa Walia - ok. 17.000 i Po┼éudniowa Australia - ok. 7000. Natomiast wed┼éug powszechnego spisu ludno┼Ťci z 2001 roku w Wiktorii mieszka┼éo 20.400 os├│b urodzonych w Polsce, w Nowej Po┼éudniowej Walii 16.904, w Po┼éudniowej Australii 6958, Zachodniej Australii 6411, Queensland 5209, Kanberze (ACT) 1238, na Tasmanii 862 i na Terytorium P├│┼énocnym 108 Polak├│w.

Wi─Ökszo┼Ť─ç Polak├│w mieszka w miastach, w tym w Melbourne 19.500 w 1976 i 18.533 w 2001 roku, w Sydney odpowiednio 12.500 i 13.690, w Adelaide 6100 i 6555, w Perth 3150 i 5689, w Brisbane 2650 i 3325.

W ┼╝adnym z tych miast nie ma getta polskiego. Jedynie w Melbourne w osiedlu Ardeer w latach 50. XX w. na kilku ulicach osiedli┼éo si─Ö a┼╝ ok. 200 rodzin polskich. Wznie┼Ťli oni ┼éadny Dom Polski i w pobli┼╝u fili─Ö ko┼Ťcio┼éa parafialnego, w kt├│rej odprawiane s─ů msze polskie, a za┼éo┼╝ona przez nich szko┼éa sobotnia by┼éa swego czasu najwi─Öksz─ů szko┼é─ů polsk─ů w Melbourne. Dzisiaj mieszka tam jeszcze ok. 40 rodzin polskich, zazwyczaj ludzi w podesz┼éym wieku.

Spo┼Ťr├│d 24.850 zatrudnionych w Australii Polak├│w w 1976 roku 15.100 pracowa┼éo w przemy┼Ťle, 2170 by┼éo na w┼éasnym utrzymaniu, 1793 pracowa┼éo w wolnych zawodach, 1454 w transporcie, 1209 w us┼éugach, 946 w handlu, 756 w administracji, 544 w rolnictwie i 216 w g├│rnictwie.

Powojenne polskie ┼╝ycie narodowo-spo┼éeczne zacz─Ö┼éo si─Ö rozwija─ç od 1949 roku, z chwil─ů powstawania wi─Ökszych skupisk polskich w obozach dla imigrant├│w i w du┼╝ych miastach australijskich, jak np. Sydney, Melbourne i Adelaide. Ju┼╝ w 1950 roku zosta┼éa powo┼éana Rada Naczelna Polskich Organizacji w Australii, kt├│ra w 2000 roku zrzesza┼éa 25 centralnych organizacji polskich, jak np. Federacj─Ö Polskich Organizacji w Wiktorii, Federacj─Ö Polskich Organizacji w Nowej Po┼éudniowej Walii, Federacj─Ö Polskich Organizacji w Australii Po┼éudniowej, Stowarzyszenie Polak├│w w Queensland "Polonia", Rad─Ö Koordynacyjn─ů Polskich Organizacji w Australii Zachodniej, Rad─Ö Organizacji Polskich w Australijskim Terytorium Sto┼éecznym, Zwi─ůzek Polak├│w w Hobart oraz takie organizacje jak Stowarzyszenie Polskich Kombatant├│w w Australii, Zjednoczenie Polek w Australii i Nowej Zelandii, Zwi─ůzek Harcerstwa Polskiego w Australii czy Komisja O┼Ťwiatowa Polonii Australijskiej.

Wed┼éug "Informatora Polskiego w Australii" (Melbourne 1977) w ca┼éej Australii by┼éo w├│wczas 31 Dom├│w Polskich, 6 o┼Ťrodk├│w kolonijno-wakacyjnych i dzia┼éa┼éo a┼╝ 151 r├│┼╝nych organizacji polonijnych. Wydawanych by┼éo kilka pism polskich, m.in. tygodniki "Wiadomo┼Ťci Polskie" (Sydney), "Tygodnik Polski" (Melbourne) oraz miesi─Öcznik "Przegl─ůd Katolicki". Natomiast wed┼éug "Informatora 2000 Tygodnika Polskiego" w 2000 roku w ca┼éej Australii by┼éo 35 Dom├│w Polskich lub klub├│w, 6 o┼Ťrodk├│w kolonijno-wakacyjnych i dzia┼éa┼éo 196 r├│┼╝nych polskich organizacji, klub├│w, stowarzysze┼ä, instytucji i szk├│┼é polonijnych. Ukazywa┼éo si─Ö tak┼╝e kilka pism polskich, m.in. tygodniki "Tygodnik Polski" (Melbourne), "Express Wieczorny" (Sydney), nadal "Przegl─ůd Katolicki" oraz regionalne pisemka jak np. "S┼éowo Polskie" w Adelajdzie czy "Kronika Polonii" w Kanberze. W du┼╝ych skupiskach polskich s─ů nadawane polskie programy radiowe; z radiostacji pa┼ästwowej SBS codzienne godzinne audycje polskie.

Wi─Ökszo┼Ť─ç Polak├│w, kt├│rzy przybyli do Australii po II wojnie ┼Ťwiatowej by┼éo m┼éodymi lud┼║mi - dwudziesto- i trzydziestolatkami. St─ůd w┼Ťr├│d Polak├│w jest dzisiaj wyj─ůtkowo wysoki procent ludzi w starszym wieku. Od 20-15 lat najliczniejszymi i najwi─Ökszymi organizacjami polskimi w Australii s─ů Kluby Seniora. Np. w Melbourne w 2000 roku dzia┼éa┼éy a┼╝ 24 polskie Kluby Seniora. Zjawisko to jest o tyle ciekawe, ┼╝e nigdy nie by┼éo a┼╝ tylu polskich terytorialnych organizacji spo┼éecznych na terenie Melbourne, ┼╝e zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç cz┼éonk├│w polskich klub├│w seniora nigdy nie nale┼╝a┼éa do jakichkolwiek polskich organizacji. Osamotnieni na stare lata Polacy zacz─Öli szuka─ç kontaktu z innymi Polakami, zacz─Öli si─Ö organizowa─ç, stanowi─ůc dzisiaj istotny element polskiego ┼╝ycia emigracyjnego.

Podobnie jak w innych krajach, wa┼╝n─ů rol─Ö w ┼╝yciu Polonii australijskiej i piel─Ögnowaniu polsko┼Ťci odgrywa┼éo i odgrywa duchowie┼ästwo katolickie. Og├│┼éem pracuje tu 44 ksi─Ö┼╝y polskich (g┼é├│wnie chrystusowcy i jezuici; w 1977 r. w┼Ťr├│d Polak├│w pracowa┼éo 29 ksi─Ö┼╝y), kt├│rzy obs┼éuguj─ů ok. 70 o┼Ťrodk├│w duszpasterskich. Jednak w polskich mszach uczestniczy zapewne mniej ni┼╝ 50% katolik├│w polskich w Australii. W Sydney, Melbourne, Canberze i Perth s─ů polskie ko┼Ťcio┼éy, a w Adelaide i Brisbane s─ů "polskie" ko┼Ťcio┼éy parafialne. Polskie siostry Nazaretanki maj─ů swoje domy w Sydney, Brisbane i Perth, a siostry Zmartwychwstanki w Melbourne i Adelaide. W Canberze jest Dom Prowincjonalny Ksi─Ö┼╝y Zgromadzenia Chrystusowego. Rektorem Polskiej Misji Katolickiej jest od 2000 r. o. Wies┼éaw S┼éowik TJ. Poza tym w duszpasterstwie australijskim pracuje ponad 50 polskich ksi─Ö┼╝y, przyby┼éych tu z Polski. W Australii jest najwi─Öksze poza Polsk─ů skupisko polskich adwentyst├│w, kt├│rzy skupieni s─ů w polskich zborach w Melbourne (4 zbory, najwi─Öksze skupisko adwentyst├│w polskich na ┼Ťwiecie!), Adeleide, Newcastle, Canberze i Sydney.

Niestety, procesy asymilacyjne w┼Ťr├│d Polak├│w w Australii s─ů daleko posuni─Öte i to z wielu powod├│w. Wydawany przez d┼éugie lata przez Wojciecha Ga┼é─ůsk─Ö "Biuletyn Polak├│w w Geelong" odnotowa┼é fakt, ┼╝e ju┼╝ w latach 70. XX w. ok. 85% m┼éodych Polak├│w i Polek w Geelong (du┼╝e miasto przemys┼éowe na po┼éudnie od Melbourne, w kt├│rym mieszka ok. 1000 Polak├│w) zawiera┼éo ma┼é┼╝e┼ästwa z nie-Polakiem lub nie-Polk─ů. Do polskich szk├│┼é sobotnich ucz─Öszcza┼éo w 1977 roku zaledwie ok. 1200, a obecnie jeszcze mniej, gdy┼╝ ok. 1000 dzieci. Dodatkowo w du┼╝ych miastach Australii s─ů rz─ůdowe ┼Ťrednie szko┼éy j─Özyk├│w obcych. W niekt├│rych z nich, g┼é├│wnie w Melbourne i Sydney, nauk─Ö pobiera kilkaset polskich uczni├│w i uczennic. Na poziomie uniwersyteckim j─Özyk polski jest wyk┼éadany w Melbourne i Sydney. Pras─Ö polsk─ů czyta najwy┼╝ej 10 tysi─Öcy os├│b, a chocia┼╝ w Australii dzia┼éa┼éo w 1977 roku ok. 151 organizacji polskich, a obecnie ok. 200, to tylko najwy┼╝ej 10-15% Polak├│w bierze wi─Ökszy lub mniejszy udzia┼é w ┼╝yciu polonijno-spo┼éecznym.

Pomimo tego Polonia australijska poszczyci─ç si─Ö mo┼╝e wieloma osi─ůgni─Öciami, czy to zbiorowymi czy indywidualnymi. Na plus mo┼╝na zapisa─ç obchody milenijne (1966) czy kopernikowskie (1973), organizowane od 1975 roku wspania┼ée festiwale POLART, jak r├│wnie┼╝ ufundowanie ksi─Ögozbioru polskiego dla biblioteki Australijskiego Uniwersytetu Narodowego w Canberze.

Du┼╝y jest wk┼éad Polak├│w w australijskie ┼╝ycie sportowe (liczne polskie kluby sportowe, wyniki indywidualnych sportowc├│w, z kt├│rych na czo┼éo wybi┼é si─Ö p┼éywak Micha┼é Klim, pochodz─ůcy z Gdyni, rekordzista ┼Ťwiata i zdobywca medali na olimpiadzie w Sydney w 2000 r.) czy nawet w ┼╝ycie muzyczne (np. prof. Kalecki, W┼éodzimierz Kamirski - od 1984 dyrygent Opery Australijskiej, Towarzystwo Muzyczne im. F. Chopina) oraz artystyczne (liczna plejada polskich artyst├│w na czele ze Stanis┼éawem Ostoj─ů-Kotkowskim); prof. Jerzy Toeplitz by┼é przez kilka lat dyrektorem Australijskiej Szko┼éy Filmowej. Na polu naukowym wybili si─Ö prof. Jerzy Zubrzycki, prof. Jan Srzednicki, prof. Jerzy Smolicz i dr Jerzy Krupi┼äski. Poloni─ů australijsk─ů i jej histori─ů zajmowali si─Ö lub zajmuj─ů Lech Paszkowski, Marian Szczepanowski i Marian Ka┼éuski, kt├│rzy og┼éosili na jej temat szereg prac.

O du┼╝ym wk┼éadzie Polak├│w w ┼╝ycie Polonii australijskiej i Australii m├│wi─ů dwie publikacje: Stanley Robe "The Poles and Australia. A Bibliographical Record 1775-1980" Melbourne 1986 i Agata i Zbigniew Judyccy "Polonia. S┼éownik biograficzny" Warszawa 2000.

Wk┼éad Polak├│w w rozw├│j Australii uczci┼éa w 1983 roku Poczta Australijska (Australia Post), kt├│ra wyda┼éa, dzi─Öki dwuletnim staraniom Studium Historii Polonii Australijskiej i Mariana Ka┼éuskiego, znaczek z podobizn─ů Paw┼éa Edmunda Strzeleckiego.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1944 roku
Zdobycie Monte Cassino przez Wojsko Polskie pod dowództwem gen. Władysława Andersa


18 Maja 1806 roku
Senat proklamował Napoleona Bonaparte "cesarzem Francuzów".


Zobacz wi─Öcej