┼Üroda 18 Maja 2022r. - 137 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 30.04.22 - 12:55     Czytano: [160]

Polacy w Estonii


Polacy w Estonii: w Tallinnie i Tartu (Dorpacie)

Estonia to pa┼ästwo w p├│┼énocnej Europie, le┼╝─ůce nad Ba┼étykiem i granicz─ůce od wschodu z Rosj─ů, od po┼éudnia z ┼üotw─ů, a przez Morze Ba┼étyckie - Zatok─Ö Fi┼äsk─ů z Finlandi─ů. Ma obszar 45 339 km kw. i 1 300 000 ludno┼Ťci. Od XIII w. panowali tu Du┼äczycy i niemiecki Zakon Kawaler├│w Mieczowych. Wobec ┼Ťmiertelnego zagro┼╝enia ze strony Moskwy, w 1561 roku mistrz Zakonu Kawaler├│w Mieczowych zrzek┼é si─Ö na korzy┼Ť─ç Polski ziem Zakonu - w tym ziem esto┼äskich. Szwedzi zaj─Öli w├│wczas p├│┼énocn─ů Estoni─Ö wraz z Tallinem, z czym nie godzi┼éa si─Ö Polska. 1598 - W polskiej cz─Ö┼Ťci Estonii, czyli w p├│┼énocnej Liwonii (dzisiejszej po┼éudniowej Estonii) w 1598 roku powsta┼éy wojew├│dztwa parnawskie i dorpackie. Ziemie tych wojew├│dztw nale┼╝a┼éy do erygowanej z inicjatywy kr├│la polskiego Stefa Batorego 1 maja 1583 roku przez papie┼╝a Grzegorza XIII diecezji inflanckiej, w┼é─ůczonej w 1621 roku do metropolii gnie┼║nie┼äskiej. Przy┼é─ůczenie ca┼éej Estonii do Polski by┼éo g┼é├│wnym warunkiem stawianym w Zygmuntowi III przy jego obiorze na kr├│la polskiego w 1587 roku. W 1599 roku Zygmunt III zosta┼é jednocze┼Ťnie kr├│lem Szwecji. Gdy jego stryj, Ksi─ů┼╝─Ö Karol Suderma┼äski, zacz─ů┼é d─ů┼╝y─ç do tronu szwedzkiego przez odebranie go Zygmuntowi III, ten w 1600 roku og┼éosi┼é wcielenie Estonii p├│┼énocnej Estonii do Polski. Wybuch┼éa wojna polsko-szwedzka. wybuch wojny polsko-szwedzkiej. Na terenie dzisiejszej Estonii Polacy odnosili liczne zwyci─Östwa: pod Karksi (29.10.1600, oddzia┼é polski z┼éo┼╝ony z 1 200 ludzi, rozbi┼é p├│┼étora tysi─Öczne wojsko szwedzkie, po┼éowa Szwed├│w poleg┼éa), Fellinem (zaj─Öcie silnej twierdzy przez wojsko hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego po obl─Ö┼╝eniu i szturmach od 25 marca - 17 maja 1602), Rewlem (kilka chor─ůgwi pod wodz─ů hetmana polnego koronnego Stanis┼éawa ┼╗├│┼ékiewskiego rozbi┼éo tu 30.6.1602 wojska szwedzkie, kt├│re posz┼éy w rozsypk─Ö), pod Bia┼éym Kamieniem (dwukrotnie: 30.9.1602 wojska polskie pod dow├│dztwem hetmana Jana Zamoyskiego na przedpolach zamku odnios┼éy zdecydowane zwyci─Östwo nad przewa┼╝aj─ůcymi liczebnie wojskami szwedzkimi, a nast─Öpnie zdoby┼éy zamek i 25.9.1604 zwyci─Östwo wojsk polskich pod dow├│dztwem Jana Karola Chodkiewicza nad wojskami szwedzkimi), Rakvere (5.3.1603: hetman Jan Karol Chodkiewicz rozbi┼é tu stra┼╝ przedni─ů armii szwedzkiej licz─ůc─ů 1000 ┼╝o┼énierzy; zwyci─Östwo to przyspieszy┼éo kapitulacj─Ö szwedzkiej za┼éogi Dorpatu 13 kwietnia 1603) i Parnaw─ů (28.2 - 2.3.1609 licz─ůcy 2000 ┼╝o┼énierzy oddzia┼é hetmana Jana Karola Chodkiewicza zdoby┼é brinione przez Szwed├│w miasto). Pomimo tych zwyci─Östw, Szwedzi opanowali i oderwali na trwa┼ée od Polski ca┼é─ů Estoni─Ö w 1629 roku. W wyniku wojny p├│┼énocnej (Szwecji z Rosj─ů) w latach 1721 - 1918 Estoni─Ö okupowa┼éa Rosja. Pa┼ästwo esto┼äskie powsta┼éo 24 lutego 1918 roku, 1940-41 wcielona do Zwi─ůzku Sowieckiego, 1941-44 pod okupacj─ů niemieck─ů, 1944-91 ponownie w granicach Zwi─ůzku Sowieckiego, od 20 sierpnia 1991roku ponownie niepodleg┼éym pa┼ästwem. Stolic─ů Estonii jest Tallin, a miastem o starych tradycjach uniwersyteckich Tartu, dawniej nazywane przez Polak├│w Dorpatem. Te dwa miasta najbardziej zaznaczy┼éy si─Ö w dziejach Polak├│w w tym kraju roku. W okresie carskim wi─Öksza grupa Polak├│w znalaz┼éa si─Ö Estonii w drugiej po┼éowie XIX wieku i by┼éa zwi─ůzana z budow─ů kolei. Nast─Öpne grupki przyby┼éych z Kres├│w Wschodnich Polak├│w, g┼é├│wnie rzemie┼Ťlnik├│w i robotnik├│w osiedli┼éy si─Ö g┼é├│wnie w Tallinie. W latach 1937-39 w Estonii pracowa┼éo sezonowo do 5 tysi─Öcy robotnik├│w sezonowych, g┼é├│wnie z wojew├│dztwa wile┼äskiego i nowogrodzkiego, zatrudnionych w rolnictwie i g├│rnictwie (w Kivioli). Cz─Ö┼Ť─ç pozosta┼éa na sta┼ée. 22 listopada 1938 roku podpisano Uk┼éad mi─Ödzy Rzecz─ůpospolit─ů Polsk─ů a Republik─ů Esto┼äsk─ů w sprawie polskich robotnik├│w. W 1939 roku w Estonii mieszka┼éo na sta┼ée oko┼éo 2000 Polak├│w, najwi─Öcej w Tallinie, Tartu (Dorpacie), Narwie i Kivioli. W miejscowo┼Ťciach tych dzia┼éa┼éy organizacje polskie ze Zwi─ůzkiem Narodowym Polak├│w w Estonii na czele. W Tallinie by┼éa szko┼éa polska. Przybyli w├│wczas pierwsi duszpasterze polscy: o. Feliks Wierci┼äski SJ (1924 - 38) - pracowa┼é w P├Ąrnu i Rakvere; o. Tadeusz Kraus OFM Cap. (1931 - 64) - pracowa┼é w Valga, Narwie, Tartu; ks. Wincenty Dejnis (1934) - pracowa┼é w Tallinie; o. Lucjan Ruszala OFM Cap. (1935 - 45) - pracowa┼é w Petseri; ks. Aleksander Luniewski TChr. (1938) - pracowa┼é w Kivoli; ks. Stanis┼éaw Rut TChr. (1938 - 45) - pracowa┼é w Rakvere. Przebywali te┼╝ bracia zakonni: Stanis┼éaw Cie┼Ťla TChr. (1938 - 40) w Kivoli i Kazimierz Ka┼äski SJ (1937) w Esna. W sowieckiej Estonii (1940-41 i 1944-91) tak┼╝e tutejsi Polacy byli prze┼Ťladowani - w 1940-41 i w okresie stalinowskich wielu zosta┼éo deportowanych na Sybir, po 1945 roku cz─Ö┼Ť─ç repatriowa┼éa si─Ö do Polski. Pozostali w liczbie poni┼╝ej 1000 byli systematycznie sowietyzowani, co spowodowa┼éo utrat─Ö tradycji narodowych i ┼Ťwiadomo┼Ťci pochodzenia etnicznego u wielu os├│b. Nowa fala emigracji polskiej dotar┼éa do Estonii na prze┼éomie lat 40-tych i 50-tych. Byli to cz┼éonkowie AK powracaj─ůcy z ┼éagr├│w oraz Polacy z tzw. werbunku, pochodz─ůcy g┼é├│wnie z ziem w┼é─ůczonych po wojnie do Litwy i Bia┼éorusi. Obecnie mieszka w Estonii ok. 3000 Polak├│w (w 1996 r.), g┼é├│wnie w Tallinie, Tartu, Kohtla-J├Ąrve, Narwie, Valdze, Ahtme i Parnawie. Po odrodzeniu si─Ö pa┼ästwa esto┼äskiego w 1991 roku odradza si─Ö polskie ┼╝ycie narodowe.

TALLINN: Niekt├│re ┼║r├│d┼éa historyczne m├│wi─ů, ┼╝e to legendarny polski majster o imieniu Klemens budowa┼é okaza┼é─ů baszt─Ö zwan─ů Grub─ů Ma┼égorzat─Ö (1518-29), cenny zabytek architektoniczny w dzisiejszym Tallinnie. Zgodnie z uni─ů mi─Ödzy Polsk─ů a Inflantami (Zakon Kawaler├│w Mieczowych) zawart─ů w Wilnie 28 listopada 1561 roku Tallinn wraz z ca┼é─ů Estoni─ů mia┼é nale┼╝e─ç do Polski. Jeszcze przed uni─ů, a w porozumieniu z Zakonem Kawaler├│w Mieczowych, ju┼╝ w styczniu 1561 tutejszy zamek obsadzi┼éa za┼éoga polska; jednak ju┼╝ w czerwcu, po jego obronie 16 maja - 4 czerwca, zosta┼éa zmuszona do oddania go Szwedom, kt├│rzy pozostali tu ju┼╝ 1721 roku. Podczas wojny p├│┼énocnej 1563-70 pod Tallinn dociera┼éy okr─Öty kapr├│w polskich. 30 czerwca 1602 roku hetman polny Stanis┼éaw ┼╗├│┼ékiewski odni├│s┼é tu zwyci─Östwo nad si┼éami szwedzkiego genera┼éa Reinholda Arnepa, w sierpniu 1603 roku wojska szwedzkie pobi┼éy tu wojska hetmana Karola Chodkiewicza. - Przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů polski in┼╝ynier Tadeusz Wenda nadzorowa┼é przebudow─Ö portu w Tallinnie, kt├│ry w├│wczas nale┼╝a┼é do Rosji.

W 1799 roku przybyli do w├│wczas rosyjskiego Tallinna polscy dominikanie, kt├│rzy tu pracowali do 1860 roku. Parafia katolicka, w kt├│rej znaczny odsetek wiernych stanowili Polacy, powsta┼éa w 1842 roku; przed wojn─ů pracowa┼é tu ks. Wincenty Dejnis, a od 1933 roku polskie zakonnice Misjonarki ┼Üwi─Ötej Rodziny. W okresie carskim Polacy z Kres├│w Wschodnich zacz─Öli osiedla─ç si─Ö w Tallinie od drugiej po┼éowy XIX wieku. Byli to g┼é├│wnie rzemie┼Ťlnicy i robotnicy, zatrudnieni w rozbudowuj─ůcym si─Ö przemy┼Ťle stoczniowym. 1933-45 pracowa┼éy w Tallinnie 4 polskie Misjonarki ┼Üw. Rodziny. 1918-40 Estonia by┼éa niepodleg┼éym pa┼ästwem ze stolic─ů w Tallinnie. By┼éo tu poselstwo polskie 1919-39. W Tallinnie mieszka┼éo kilkuset Polak├│w, 1930-40 dzia┼éa┼é tu Zwi─ůzek Narodowy Polak├│w w Estonii (340 cz┼éonk├│w) i od 1930 roku by┼é Dom Polski, zamkni─Öty przez okupanta sowieckiego w 1940 roku; w 1934 roku utworzono polsk─ů dru┼╝yn─Ö harcersk─ů. W 2011 roku mieszka┼éo w Tallinnie 768 Polak├│w. W 1988 roku powsta┼éo Tow. Kultury Polskiej "Polonia", a od 1995 roku dzia┼éa Zwi─ůzek Polak├│w w Estonii i Dom Polski od 1999 roku oraz Towarzystwo Estonia-Polska. Wychodzi gazetka "Polonia Esto┼äska". W katedrze katolickiej ┼Ťw. Piotra i Paw┼éa oraz u dominikan├│w przy ulicy Muurivahe sprawowane s─ů msze w j─Özyku polskim. W Tallinnie swe klasztory maj─ů polskie siostry Matki Teresy oraz Brygidki. "Polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II odby┼é podr├│┼╝ apostolsk─ů do Tallinna 10 wrze┼Ťnia 1993 roku, pozdrawiaj─ůc po polsku zebranych na placu Ratuszowym Polak├│w. Na wydziale filologii s┼éowia┼äskiej Talli┼äskiego Uniwersytetu Pedagogicznego jest lektorat j─Özyka polskiego. W Tallinnie urodzi┼é si─Ö W┼éodzimierz Kajetan Szawernowski (1872-1944), in┼╝ynier polski, budowniczy port├│w w Rosji (Kronsztad) i Polsce (Hel, Westerplatte). W 1938 roku teatr w Tallinnie wystawi┼é oper─Ö Halka Moniuszki w re┼╝yserii Franciszka Freszela z Warszawy. Wyst─Öpowa┼éa tu go┼Ťcinnie bardzo dobra polska ┼Ťpiewaczka operowa (mezzosopran, sopran), primadonna przedwojennego Teatru Wielkiego w Warszawie, kt├│ra zdoby┼éa tu tak─ů popularno┼Ť─ç, ┼╝e zosta┼éa odznaczona esto┼äskim Krzy┼╝em Pro Patria. W 1950 roku w┼éadze sowieckie zniszczy┼éy cmentarz polski w Tallinnie przy ulicy Staadioni; cz─Ö┼Ť─ç jego przekszta┼écono w park, kt├│ry jest powszechnie nazywany Poolam├Ągi (Polska G├│rka). Stare Miasto w Tallinnie, kt├│rego pi─Ökna dostrzegaj─ů wszyscy tury┼Ťci odwiedzaj─ůcy miasta, a kt├│re przed 1978 roku by┼éo strasznie zaniedbane, zawdzi─Öcza sw├│j obecny wygl─ůd Polakom, kt├│rzy je odbudowywali w latach 1978-90. Do tego gigantycznego przedsi─Öwzi─Öcia zaanga┼╝owano polskie firmy "Budpol" i "Budimex" oraz konserwator├│w; ┼é─ůcznie przez te wszystkie lata pracowa┼éo tam 10 tys. polskich przedstawicieli takich profesji, jak: architekci, rze┼║biarze, snycerze, ksi─Ögowi, historycy sztuki, ekonomi┼Ťci czy konserwatorzy. Odbudowali oni 37 obiekt├│w o historycznej i architektonicznej warto┼Ťci, m.in.: Baszta Gruba Margareta przy ul. Pikk, Dom Klubu Czarnog┼éowych przy ul. Pikk, Muzeum Morskie, Pa┼éac Or┼éowa wraz z otaczaj─ůcymi go budynkami w dzielnicy Piria, mury obronne przy ul. V├Ąike Rannav├Ąrava oraz mury obronne M├╝├╝rivahe, a kamienice miejskie odrestaurowa┼é w 1980 roku znany gda┼äski konserwator zabytk├│w Kazimierz Macur. Gotycka kamienica tu┼╝ przed Ratuszem, przy ul. Viru 2 otrzyma┼éa absolutnie nietypowe dla Tallinna, a bardzo powszechne dla Gda┼äska drzwi z t┼éoczeniem, nawi─ůzuj─ůcym do polskiego baroku. W ten spos├│b zaistnia┼éy polskie drzwi w sercu Tallinna. Na pami─ůtk─Ö tej owocnej pracy polskich konserwator├│w obecna w┼éadza w kilku miejscach wsp├│┼éczesnego Starego Miasta ufundowa┼éa tablice pami─ůtkowe. Podczas 21. Mistrzostw Europy junior├│w w lekkoatletyce, kt├│re odby┼éy si─Ö w Tallinie w lipcu 2011 roku polscy zawodnicy zdobyli 1 z┼éoty, 5 srebrnych i 2 br─ůzowe medale. Du┼╝y sukces odnios┼éa polska reprezentacja podczas M┼éodzie┼╝owych Mistrzostw Europy, kt├│re odby┼éy si─Ö w Tallinie w 2015 roku, zdobywaj─ůc wiele medali. W Tallinnie odby┼éo si─Ö kilka wystaw sztuki polskiej, m.in. w 1975 roku i w 2016 roku wystawa ksi─ů┼╝ek i ilustracji, ukazuj─ůcej wybitne osi─ůgni─Öcia polskich artyst├│w w tej dziedzinie sztuki. W lutym 2018 roku polski wiceminister kultury Jaros┼éaw Sellin wzi─ů┼é udzia┼é w otwarciu wystawy "Stosunki polsko-esto┼äskie 1918-1939 w ┼Ťwietle esto┼äskich archiwali├│w" w oddziale Filmu Muzeum Historii Estonii.

Rzeczpospolita Polska uzna┼éa de iure Republik─Ö Esto┼äsk─ů 27 stycznia 1921 roku, a stosunki dyplomatyczne zosta┼éy nawi─ůzane mi─Ödzy obu pa┼ästwami w kwietniu/maju 1921 roku. Po upadku Zwi─ůzku Sowieckiego i odzyskaniu przez Estoni─Ö niepodleg┼éo┼Ťci stosunki dyplomatyczne mi─Ödzy Polsk─ů a Estoni─ů zosta┼éy odnowione 9 wrze┼Ťnia 1991 roku. 2 lipca 1992 roku podpisano w Tallinnie "Traktat mi─Ödzy Rzecz─ůpospolit─ů Polsk─ů a Republik─ů Esto┼äsk─ů o przyjaznej wsp├│┼épracy i ba┼étyckim dobros─ůsiedztwie". Stosunki polsko-esto┼äskie zawsze by┼éy i s─ů bardzo dobre. W 2015 roku z wizyt─ů w Estonii-Tallinie by┼é prezydent Polski Andrzej Duda.

Po napadzie Niemiec na Polsk─Ö 1 wrze┼Ťnia 1939 roku polski okr─Öt podwodny "Orze┼é" pe┼éni┼é s┼éu┼╝b─Ö dozorow─ů w pobli┼╝u Helu. 15 wrze┼Ťnia wszed┼é do portu w Tallinnie, stolicy neutralnej Estonii, by wysadzi─ç na l─ůd chorego dow├│dc─Ö. Niestety, okr─Öt zosta┼é podst─Öpnie internowany, cz─Ö┼Ťciowo rozbrojony, pozbawiony map i innego wyposa┼╝enia. Jednak 18 wrze┼Ťnia, pod dow├│dztwem kpt. mar. J. Grudzi┼äskiego, uda┼éo mu si─Ö uj┼Ť─ç z Tallinna. Bez map, po kilkutygodniowym kr─ů┼╝eniu po Ba┼étyku przedar┼é si─Ö przez Sund (Dania) na Morze P├│┼énocne i 14 pa┼║dziernika dotar┼é do sprzymierzonej Anglii. Dwie tablice upami─Ötniaj─ů to wydarzenie: przy Muzeum Morskim i w porcie wojskowym, obok nabrze┼╝a, przy kt├│rym cumowa┼é "Orze┼é". Najstarszy polonik w mie┼Ťcie: na froncie renesansowego Domu Klubu Czarnog┼éowych przy ul. Pikk 26 widnieje wizerunek kr├│la polskiego Zygmunta III Wazy i jego ┼╝ony Anny. Na Placu Wolno┼Ťci (Vabaduse v├Ąljak) jest Pomnik "Solidarno┼Ťci" oraz ┼éawka Fryderyka Chopina, ufundowana w 2010 roku w zwi─ůzku z obchodzonym Rokiem Chopinowskim. W Muzeum Wojny (baszta Gruba Ma┼égorzata) znajduje si─Ö tablica po┼Ťwi─Öcona marsz. J├│zefowi Pi┼ésudskiemu jako Przyjacielowi Estonii i Narodu esto┼äskiego. Przy muzeum Johana Laidonera na ulicy Moisa tee 1 w Viimsi (przedmie┼Ťcia Tallinna) znajduje si─Ö tablica po┼Ťwi─Öcona Marii Kruszewskiej z nast─Öpuj─ůcym tekstem: Tu w l. 1923-1940 mieszka┼éa nasza rodaczka Maria z d. Skarbek-Kruszewska, ma┼é┼╝onka genera┼éa Johana Laidonera, dow├│dcy Wojsk Estonii w Wojnie Wyzwole┼äczej (1918-1920), m─Ö┼╝a stanu i dyplomaty. Jej pami─Öci tablic─Ö t─Ö po┼Ťwi─Öcaj─ů Polacy z Kraju. W samym Muzeum jest ekspozycja polska.

DORPAT obecnie Tartu, du┼╝e, uniwersyteckie miasto w Estonii. Po pokoju z Rosj─ů w Jamie Zapolskim Dorpat w latach 1582-1625 Dorpat nale┼╝a┼é do Polski. Kr├│l Stefan Batory konstytucj─ů z 1582 roku utworzy┼é w Dorpacie prezydium, kt├│re w 1598 przekszta┼écone zosta┼éo w wojew├│dztwo dorpackie; formalnie zlikwidowane po pokoju oliwskim w 1660. Kr├│l Stefan Batory nada┼é miastu tak┼╝e flag─Ö w polskich barwach narodowych, aktualn─ů do dzi┼Ť. W┼éa┼Ťcicielem Dorpatu by┼é wielki kanclerz i hetman polski Jan Zamoyski. - Szwecja chcia┼éa odebra─ç Inflanty Polsce i m. in. Dorpat by┼é terenem walk podczas wojny polsko-szwedzkiej: na prze┼éomie 1600 i 1601 szwedzka armia obleg┼éa miasto, zajmuj─ůc je za drugim razem, a hetman Jan Karol Chodkiewicz w walce dwukrotnie odbiera┼é im miasto - 16 listopada 1602 i 13 kwietnia 1603 roku. Szwedzi oderwali Dorpat od Polski w 1625 roku.

Od 1583 roku by┼éo tu kolegium polskich jezuit├│w - Gymnasium Dorpatense (gimnazjum i seminarium), kt├│rego organizatorem by┼é Piotr Skarga. W jego budynku nowy w┼éadca Dorpatu - Gustaw II Adolf w 1632 roku za┼éo┼╝y┼é uniwersytet, kt├│ry istnia┼é prawie do ko┼äca XVII w.; odrodzony w 1802 jako Cesarski Uniwersytet Dorpacki z j─Özykiem wyk┼éadowym niemieckim (od 1893 niemiecko-rosyjski). Po likwidacji przez Rosj─Ö polskich uniwersytet├│w w Warszawie i Wilnie w 1831 roku, na uniwersytecie dorpackim (od 1704 r. Dorpat nale┼╝a┼é do Rosji) studiowa┼éo ponad 2300 Polak├│w: 1100 w tzw. okresie niemieckim (1802-1889), co stanowi┼éo niemal 8% wszystkich student├│w i 1200 podczas okresu rosyjskiego (do 1914 r.), co stanowi┼éo ok. 11% og├│┼éu student├│w. W dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym studiowa┼éo tu tylko ok. 55 Polak├│w, gdy┼╝ j─Özykiem wyk┼éadowym sta┼é si─Ö j─Özyk esto┼äski. Na uczelni wyk┼éada┼éo kilku polskich wyk┼éadowc├│w oraz nadano dziewi─Öciu Polakom tytu┼é doktora honoris causa, m.in. w 1939 roku prezydentowi RP Ignacemu Mo┼Ťcickiemu. W po┼éowie XIX w. Polacy zdobywali najwi─Öcej w stosunku do swej liczebno┼Ťci z┼éotych medali za prace naukowe. Wielu z tych student├│w zosta┼éo p├│┼║niej wielkimi lub znanymi uczonymi polskimi oraz zas┼éu┼╝onymi osobami (m.in. W┼éadys┼éaw Raczkiewicz prezydent RP, Benedykt Dybowski, Aleksander Czekanowski, J├│zef Siemiradzki, Boles┼éaw Hryniewiecki, Tytus Cha┼éubi┼äski, Tadeusz Dembowski, Wincenty Lutos┼éawski, Boles┼éaw Limanowski, J├│zef Weyssenhoff, W┼éadys┼éaw So┼étan, Antoni Natanson, Konstanty Skirmunt, Ryszard Manteuffel, Edward ┼╗eligowski, Jodko-Narkiewicz, J├│zef Brudzi┼äski, Stanis┼éaw Thugutt). Tutaj studiowali teologi─Ö polscy duchowni ewangeliccy z zaboru rosyjskiego. Profesorem by┼é tu wybitny j─Özykoznawca, tw├│rca szko┼éy kaza┼äskiej, Jan Niecis┼éaw Ignacy Baudouin de Curtenay - w 1922 roku kandydat na prezydenta II Rzeczpospolitej. W 1828 roku polscy studenci uniwersytetu, niedobitki wile┼äskiego Zwi─ůzku Filaret├│w, za┼éo┼╝yli tu pierwsz─ů polsk─ů korporacj─Ö studenck─ů "Polonia". Na uniwersytecie by┼é 1933-39 lektorat j─Özyka polskiego (finansowany przez Polsk─Ö) i jest on obecnie. Polska biblioteka na uniwersytecie posiada ponad 1000 tom├│w. Znane okre┼Ťlenie "dorpatczyk" nie tylko oznacza┼éo absolwenta uniwersytetu, ale przede wszystkim oznacza┼éo cz┼éowieka o wysokich kwalifikacjach zawodowych, wszechstronnie wykszta┼éconego, o wysokiej kulturze osobistej. "Dorpatczyk" w Polsce do 1939 roku cieszy┼é si─Ö wielkim powa┼╝aniem i szacunkiem. Na ┼Ťcianie g┼é├│wnego gmachu Uniwersytetu w Tartu jest tablica pami─ůtkowa po┼Ťwi─Öcona Stefanowi Batoremu z nast─Öpuj─ůcym tekstem: "Stefanowi Batoremu, Kr├│lowi Polski i Wielkiemu Ksi─Öciu Litewskiemu, kt├│ry po zwyci─Öskiej wojnie z Moskw─ů o Inflanty (1579 - 1582) obdarzy┼é Tartu w roku 1583 przywilejami oraz nada┼é mu prawo u┼╝ywania bia┼éo-czerwonych barw. Ufundowane przez kr├│la Stefana Batorego Kolegium Jezuickie zapocz─ůtkowa┼éo uniwersyteck─ů ┼Ťwietno┼Ť─ç miasta. W latach 1802 - 1918, b─Öd─ůc siedzib─ů Alma Mater Dorpatensis, by┼éo miejscem studi├│w i pracy naukowej ponad 2300 Polak├│w. Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Tallinie Tartu, 3 maja 2005 r." Natomiast w budynku Wydzia┼éu Prawa Uniwersytetu w Tartu jest tablica pami─ůtkowa po┼Ťwi─Öcona pami─Öci W┼éadys┼éawa Raczkiewicza z nast─Öpuj─ůcym tekstem: "W┼éadys┼éaw Raczkiewicz - 1939 - 1947 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - 1909 - 1911 Student prawa Uniwersytetu w Tartu."

Za┼éo┼╝ona tu w 1899 roku parafia katolicka Niepokalanego Pocz─Öcia NMP (1080 wiernych) mia┼éa w du┼╝ym stopniu charakter polski. Po wojnie, do 1964 roku duszpasterzem Polak├│w w Dorpacie by┼é kapucyn polski, o. Tadeusz Kraus, a po odzyskaniu przez Estoni─Ö niepodleg┼éo┼Ťci w 1991 roku kapelanem zosta┼é ks. Zbigniew Pi┼éat. - W Dorpacie powsta┼éa w 1929 roku pierwsza organizacja polonijna w Estonii - Zwi─ůzek Narodowy Polak├│w "Jutrzenka". By┼é tu Dom Polski, zamkni─Öty przez okupanta sowieckiego w 1940 roku. Obecnie dzia┼éa oddzia┼é Zwi─ůzku Polak├│w w Estonii oraz PRO POLONIA - Stowarzyszenie na rzecz promocji Polski w Estonii. - Polscy konserwatorzy (m.in. Ryszard Mirowski) odnowili w Dorpacie wie┼╝─Ö klasycystycznego ratusza oraz wn─Ötrze ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Jana. - Na cmentarzu "Vana Jaani" w Tartu jest "Kwatera Polska" - miejsce poch├│wku Polak├│w, zmar┼éych w XVIII i XIX wieku w trakcie odbywania studi├│w na Uniwersytecie Dorpackim. - W Dorpacie urodzi┼éo si─Ö szereg znanych Polak├│w, m.in.: Gabriel Korbut (1862-1936), autor Literatury polskiej; Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz J─Ödrzejewiczowa (1885-1967), etnolog, profesor Uniwersytetu Wile┼äskiego i Uniwersytetu Warszawskiego, za┼éo┼╝ycielka Muzeum Etnograficznego w Warszawie; Bronis┼éaw Wojciech Linke (1906-1962), znany malarz polski; Jerzy Hryniewiecki (1908-1989), architekt, profesor Politechniki Warszawskiej; Jerzy Jan Higier (1917-1989), pu┼ékownik WP, ginekolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1674 roku
Jan III Sobieski został wybrany królem Polski.


18 Maja 1920 roku
Urodził się Karol Wojtyła, polski duchowny katolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież - Jan Paweł II, od 2014 roku Święty (zm. 2005)


Zobacz wi─Öcej