┼Üroda 18 Maja 2022r. - 138 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 23.04.22 - 20:10     Czytano: [170]

Polacy w Holandii


Holandia, oficjalnie Kr├│lestwo Niderland├│w, jest pa┼ästwem po┼éo┼╝onym w zachodniej Europie i po┼éudniowej cz─Ö┼Ťci Ameryki P├│┼énocnej: Antyle Holenderskie (wyspy na Karaibach). Cz─Ö┼Ť─ç europejska le┼╝y nad Morzem P├│┼énocnym i graniczy z Belgi─ů i Niemcami. Holandia ma obszar wynosz─ůcy zaledwie 41 526 km2 (18% powierzchni kraju zajmuj─ů akweny wodne) i zamieszkuj─ů j─ů 17,7 mln ludzi. Konstytucyjn─ů stolic─ů jest Amsterdam, administracyjn─ů Haga. Jest to wysoko rozwini─Öty kraj przemys┼éowo-rolniczy. Du┼╝ym biznesem jest pranie brudnych pieni─Ödzy: co roku w Holandii wpuszcza si─Ö w obieg nielegalnie ┼Ťrednio 16 miliard├│w euro. 90% tej sumy pochodzi z oszustw finansowych oraz handlu narkotykami (www.niedziela.nl). Liczba Polak├│w mieszkaj─ůcych obecnie w Holandii wynosi oko┼éo 250 000 - ponad 160 000 jest oficjalnie zarejestrowanych, a oko┼éo 90 000 przebywa tu czasowo. 130 000 Polak├│w to imigranci po 2004 roku (w 2004 r. mieszka┼éo w Holandii tylko 7431 Polak├│w), a 30 000 to obywatele pochodzenia polskiego ju┼╝ urodzeni w Holandii. Najwi─Ökszymi skupiskami Polonii s─ů miasta: Haga - 13 078, Rotterdam - 9107, Amsterdam - 5146 oraz gmina Westland - 3551 w po┼éudniowej Holandii. Pierwsi Polacy trafili do Holandii w XVII wieku. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej polska Dywizja Pancerna (dca gen. Stanis┼éaw Maczek) bra┼éa udzia┼é w wyzwalaniu Belgii spod okupacji niemieckiej, wyzwalaj─ůc m.in. Bred─Ö. W miejscowo┼Ťciach, w kt├│rych mieszkaj─ů Polacy funkcjonuj─ů polskie sklepy, kawiarnie i restauracje, a polskie katolickie parafie personalne s─ů w Rijsbergen, Meterik, Lunteren, Aalsmeer, Hoogeveen, Den Haag, Rotterdamie, Amsterdamie, Bredzie, Groningen i Utrechcie. Wychodz─ů trzy gazety polskie: "Niedziela", "PoPolsku" (od 2008) i "Niderlandia".

AMSTERDAM, stolica konstytucyjna Holandii. Tutejsze drukarnie wydawa┼éy ksi─ů┼╝ki autor├│w polskich (m.in. Epistola de podagra curata per Doctorem Andream Cnoeffelium Krzysztofa Arciszewskiego w 1643). Wydany tu by┼é tak┼╝e w 1659 opis Polski - Regni Poloniae... descriptio z map─ů Polski i planami miast, kt├│rego autorem by┼é Holender Andreas Cellarius, uwa┼╝any za jeden z lepszych europejskich opis├│w naszego kraju w XVII w. Za zdrad─Ö podczas potopu szwedzkiego, bracia polscy (arianie), kt├│rzy nie chcieli przej┼Ť─ç na katolicyzm zostali wyp─Ödzeni z Polski w 1658. Wielu z nich osiedli┼éo si─Ö w protestanckim Amsterdamie, dok─ůd przenie┼Ťli z Rakowa sw├│j o┼Ťrodek wydawniczy. Byli tu czynni do ko┼äca XVIII w. W XVII w. osiedli┼éo si─Ö tu r├│wnie┼╝ troch─Ö rzemie┼Ťlnik├│w polskich, g┼é├│wnie z Gda┼äska. Maj─ůca swoj─ů central─Ö w Amsterdanie firma Royal Philips Electronics, znana powszechnie jako Philips, jest jednym z najwi─Ökszych producent├│w elektroniki u┼╝ytkowej na ┼Ťwiecie, 1922-44 dzia┼éa┼éa tak┼╝e w Warszawie, produkuj─ůc ┼╝ar├│wki i radioodbiorniki. Obecnie firma na terenie Polski ma swoje fabryki w Pile, Pabianicach, K─Ötrzynie, Bielsku-Bia┼éej i Bia┼éymstoku. Na IX Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie w 1928 dru┼╝yna polska zdoby┼éa 2 z┼éote medale, 1 srebrny i 4 br─ůzowe medale. Mieszka tu du┼╝a grupa Polak├│w. Polska kaplica katolicka.

ARNHEM, miasto, o┼Ťrodek administracyjny prowincji Geldria. 17-26 IX 1944 mia┼éa tu miejsce aliancka operacja powietrznodesantowa "Market Garden" z udzia┼éem 1 Polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej pod dow├│dztwem gen. Stanis┼éawa Sosabowskiego, kt├│rej celem by┼éo otwarcie drogi wojskom alianckim do Niemiec. Operacja by┼éa ┼║le przygotowana przez dow├│dztwo angielskie i brygada ponios┼éa du┼╝e straty - ok. 740 ┼╝o┼énierzy (34 % stanu osobowego; brytyjska dywizja w zasadzie przesta┼éa istnie─ç).

AXEL, miasto we Flandrii Zachodniej, w prowincji Zeeland. W czasie II wojny ┼Ťwiatowej, podczas ofensywy aliant├│w w rejonie Axel, zwyci─Ösko walczy┼éa w dniach 16-21 IX 1944 z Niemcami polska 3 Brygada Strzelc├│w z 1 Dywizji Pancernej pod dow├│dztwem gen. Stanis┼éawa Maczka, 19 IX zdobywaj─ůc miasto. Jest tu polski cmentarz wojenny, na kt├│rym s─ů groby 25 ┼╝o┼énierzy 10 pu┼éku dragon├│w poleg┼éych przy oswobadzaniu miasta.

BREDA, du┼╝e miasto (170 tys. mieszk.) w Holandii, ok. 40 km na pd.-wsch. od Rotterdamu. W ko┼äcu 1623 roku jako ochotnik, walczy┼é w odsieczy Bredy, pod dow├│dztwem ksi─Öcia Maurycego Ora┼äskiego Krzysztof Arciszewski (1592-1656), p├│┼║niejszy genera┼é artylerii wojsk holenderskich i admira┼é holenderski w Brazylii, a po powrocie do Polski genera┼é artylerii wojsk Rzeczypospolitej, poeta i pisarz. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej 28-30 pa┼║dziernika 1944 roku toczy┼éy si─Ö tu ci─Ö┼╝kie walki polskiej 1 Dywizji Pancernej, dowodzonej przez genera┼éa Stanis┼éawa Maczka z oddzia┼éami niemieckimi z 256, 711 i 719 dywizji piechoty, kt├│re zako┼äczy┼éy si─Ö wyzwoleniem miasta i portu ┼Ťr├│dl─ůdowego przez Polak├│w. W walkach w rejonie Bredy i o miasto dywizja wzi─Ö┼éa do niewoli 600 je┼äc├│w niemieckich. Polscy ┼╝o┼énierze zostali entuzjastycznie powitani przez mieszka┼äc├│w Bredy. W ka┼╝dym oknie i na ka┼╝dej witrynie sklepowej widnia┼éy polskie napisy "Dzi─Ökujemy Wam, Polacy". Zarz─ůd miasta okazuj─ůc wdzi─Öczno┼Ť─ç Polakom uhonorowa┼é ich Srebrnym Medalem Miasta Bredy oraz Honorowym Obywatelstwem Miasta Bredy. Po wojnie, na wniosek ponad 40 000 mieszka┼äc├│w Bredy, gen. Stanis┼éawowi Maczkowi przyznano honorowe obywatelstwo Holandii. Na Polskim Cmentarzu Wojskowym w Bredzie spoczywaj─ů cia┼éa 162 Polak├│w. W znacznej wi─Ökszo┼Ťci nale┼╝─ů do ┼╝o┼énierzy 1 Dywizji Pancernej - reszt─Ö stanowi─ů lotnicy Polskich Si┼é Powietrznych (25 poleg┼éych), ┼╝o┼énierze 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej, polscy je┼äcy oraz cywile. Na cmentarzu znajduje si─Ö tak┼╝e gr├│b dow├│dcy 1 Dywizji Pancernej, gen. Stanis┼éawa Maczka (zmar┼éego ju┼╝ po wojnie, 11 grudnia 1994 r.). Cmentarz zosta┼é otwarty w 1963 roku staraniem holenderskich spo┼éecznik├│w. Przy┼Ťwieca┼éa im idea, by miasto, kt├│re wyzwalali Polacy, mog┼éo pochwali─ç si─Ö w┼éasn─ů nekropoli─ů polskich bohater├│w. Zgromadzono tu szcz─ůtki pochowane dotychczas na r├│┼╝nych innych holenderskich cmentarzach. By┼éoby ich prawie dwukrotnie wi─Öcej, gdyby nie to, ┼╝e kilka miasteczek w Holandii nie zgodzi┼éo si─Ö, by z ich cmentarzy ekshumowa─ç Polak├│w do Bredy. Grupa ┼╝o┼énierzy polskich po wojnie o┼╝eni┼éa si─Ö z miejscowymi Holenderkami i tu zamieszka┼éa; dzia┼éa Komitet Holendersko-Polski (Comite Nederland-Polen) i Polskie Towarzystwo Katolickie (od 1946); odprawiane s─ů polskie nabo┼╝e┼ästwa (d┼éugoletni kapelan ks. T. Mossor). W mie┼Ťcie jest ulica gen. Stanis┼éawa Maczka, dow├│dcy 1 Dywizji Pancernej.

DRIEL, miejscowo┼Ť─ç w Holandii, w prowincji Geldria, na pd. brzegu Renu, naprzeciwko Arnhem. 21 IX 1944 miejsce l─ůdowania ┼╝o┼énierzy polskiej 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej (1680 ludzi) podczas operacji "Market Garden", kt├│rej zadaniem by┼éo dotarcie na p├│┼énocy brzeg Renu i pomoc okr─ů┼╝onym tam Brytyjczykom z 1 Dywizji Powietrznodesantowej. Operacja ┼║le przygotowana przez Anglik├│w nie spe┼éni┼éa swego zadania, a win─Ö za jej fiasko dow├│dztwo brytyjskie perfidnie zwali┼éo na polsk─ů brygad─Ö i gen. Stanis┼éawa Sosabowskiego. Jest tu polski cmentarz wojenny z czas├│w II wojny ┼Ťwiatowej, ┼╝o┼énierzy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej. W 2004 z okazji 60. rocznicy bitwy pod Arnhem, sprawiedliwy Anglik i uczestnik walk pod Arnhem, kt├│ry rozumia┼é krzywd─Ö wyrz─ůdzon─ů Polakom Sir Brian Urquhart powzi┼é decyzj─Ö ufundowania pomnika, kt├│ry ma by─ç wyrazem uznania ze strony Brytyjskich Si┼é Powietrznodesantowych dla Polskich Spadochroniarzy, dla genera┼éa Sosabowskiego i jego wspania┼éych polskich spadochroniarzy, bez kt├│rych odwagi i ducha walki oddzia┼éy 1st Airborne Division nie mia┼éyby szans wycofa─ç si─Ö spod Arnhem. Pomnik gen. Stanis┼éawa Sosabowskiego zosta┼é ods┼éoni─Öty w 62. rocznic─Ö bitwy o Arnhem na placu Polskim w Driel. Do jego powstania, opr├│cz Sir Brian Urquharta, przyczyni┼é si─Ö tak┼╝e inny angielski uczestnik bitwy pod Arnhem, major Tony Hibbert oraz holenderski ┼Ťwiadek walk pod Driel-Arnhem, mieszkanka Driel Cory Baltussen, jak r├│wnie┼╝ Polonia holenderska.

FRANEKER, miasto w pn. Holandii (Friesland). Dawniej by┼é tu znany uniwersytet kalwi┼äski, na kt├│rym by┼é profesorem w latach 1614-44 wybitny teolog i filozof kalwi┼äski pochodz─ůcy z Polski Jan Makowski.

HAGA, miasto w Holandii, nad Morzem P├│┼énocny. Miasto jest siedzib─ů dworu kr├│lewskiego i rz─ůdu niderlandzkiego. W 1623 roku przyby┼é do Holandii i osiad┼é w Hadze przyby┼éy z Polski Krzysztof Arciszewski (1592-1656), p├│┼║niejszy genera┼é artylerii wojsk holenderskich i wojsk Rzeczypospolitej, poeta i pisarz. Dzi─Öki poparciu i pomocy finansowej hetmana Krzysztofa Radziwi┼é┼éa podj─ů┼é studia w dziedzinie in┼╝ynierii wojskowej i artylerii. Haga jest r├│wnie┼╝ siedzib─ů Mi─Ödzynarodowego Trybuna┼éu Sprawiedliwo┼Ťci (MTS), kt├│rego jednym z tw├│rc├│w by┼é polski prawnik Bohdan Winiarski; polskimi s─Ödziami w Trybunale dotychczas byli Bohdan Winiarski 1946-67, prezes 1961-64) i Manfred Lachs 1967-93, prezes 1973-1976), a Krzysztof Skubiszewski po 1993 zasiada┼é jako s─Ödzia ad hoc; w Akademii Prawa Mi─Ödzynarodowego w Hadze kilku Polak├│w by┼éo wyk┼éadowcami, m.in. Bohdan Winiarski, Julian Makowski (1875-1959) i Manfred Lachs, kt├│ry by┼é jej wiceprezydentem. Krzysztof Skubiszewski od 1994 roku mieszka┼é w Hadze i by┼é prezesem Ameryka┼äsko-Ira┼äskiego Trybuna┼éu Arbitra┼╝owego w tym mie┼Ťcie. Przed 1939 roku w nadmorskiej dzielnicy Scheweningen (du┼╝y port rybacki) by┼é o┼Ťrodek dla polskich rybak├│w dalekomorskich - dom marynarza polskiego. Warszawa jest miastem partnerskim Hagi. Od 2007 roku kapelmistrzem w Residentie Orkest w Hadze jest Polak Szymon Marciniak. Polka Anna Jasiak od 2010 roku pracuje jako prawnik w holenderskiej Radzie Stanu (Raad van State) w Hadze. - Na odbytych tu w 1989 roku halowych mistrzostwach Europy sportowcy polscy zdobyli 1 br─ůzowy medal.

LEJDA - Leiden, miasto w Holandii, w prowincji Holandia Po┼éudniowa, nad Morzem P├│┼énocnym. Jest tu najstarszy holenderski uniwersytet. Studiowa┼é na nim nawigacj─Ö Krzysztof Arciszewski (1592-1656), genera┼é artylerii wojsk holenderskich i wojsk Rzeczypospolitej, poeta i pisarz. W mie┼Ťcie urodzi┼é si─Ö Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669), malarz, uwa┼╝any powszechnie za jednego z najwi─Ökszych artyst├│w europejskich i ┼Ťwiatowych. Jest autorem Portretu szlachcica polskiego (1637, National Galery of Art w Waszyngtonie), kt├│ry przedstawia posta─ç wnuka Miko┼éaja Reya - Andrzeja Reya (ok. 1584-1641), dyplomat─Ö, kt├│ry w tym czasie (1637) przebywa┼é z misj─ů dyplomatyczn─ů na dworze holenderskim. W zbiorach polskich znajduj─ů si─Ö trzy obrazy Rembrandta: w Muzeum Czartoryskich w Krakowie Krajobraz z mi┼éosiernym Samarytaninem, a na Zamku Kr├│lewskim w Warszawie Uczony przy pulpicie i Dziewczyna w ramie obrazu. Toru┼ä jest miastem partnerskim Lejdy.

MOERDIJK, miasto w Holandii, w prowincji Brabancja P├│┼énocna. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej, po zdobyciu Bredy, polska 1 Dywizja Pancerna gen. Stanis┼éawa Maczka 8 listopada 1944 roku zaatakowa┼éa wa┼╝ny port Moerdijk w celu opanowania dw├│ch strategicznych most├│w (kolejowy i drogowy) przy uj┼Ťciu Renu i Mozy, przez kt├│re wycofywa┼éy si─Ö wojska niemieckie z Holandii. Po ci─Ö┼╝kich walkach Moerdijk zosta┼é wyzwolony przez Polak├│w spod okupacji niemieckiej 9 XI, Niemcy zdo┼éali jednak wysadzi─ç oba mosty w powietrze.

MOZA - fr. Meuse, hol. Maas, rzeka p┼éyn─ůca przez terytorium Francji, Belgii i Holandii. Stanowi granic─Ö belgijsko-holendersk─ů w Limburgii. W Holandii p┼éynie na p├│┼énoc, a nast─Öpnie na zach├│d, tworzy wsp├│ln─ů delt─Ö z odnog─ů Renu - Waal i uchodzi do Morza P├│┼énocnego w pobli┼╝u Rotterdamu. Po zdobyciu miasta Moerdijk w Brabancji P├│┼énocnej 9 XI 1944, polska 1 Dywizja Pancerna gen. Stanis┼éawa Maczka zosta┼éa nast─Öpnego dnia skierowana do kontrolowania 25 km dolnego odcinka Mozy na terenie Kapelsche Veer. Walki tu z Niemcami do 6 IV 1945 kosztowa┼éy dywizj─Ö 180 zabitych, 441 rannych i 30 zaginionych.

ROTTERDAM, miasto w Holandii, w prowincji Holandia Po┼éudniowa. Z Rotterdamu pochodzi┼é Erazm z Rotterdamu (1467-1536), holenderski filolog, filozof i reformator religijny, jeden z najs┼éawniejszych humanist├│w odrodzenia. Popularny w ┼Ťwiecie naukowym. Z Polsk─ů Erazm utrzymywa┼é o┼╝ywione stosunki, a jego prace i wymiana pogl─ůd├│w z humanistami polskimi odegra┼éy donios┼é─ů rol─Ö tak┼╝e w dziejach kultury polskiej. W swoim dziele Cyceronianin czyli najlepszy spos├│b m├│wienia (1528) wymienia po┼Ťr├│d polskich humanist├│w m.in. Andrzeja Krzyckiego. By┼é tu organizowany co dwa lata tydzie┼ä filmu polskiego. Gda┼äsk jest miastem partnerskim Rotterdamu. - Na odbytych tu w 1973 halowych mistrzostwach Europy sportowcy polscy zdobyli 2 z┼éote, 3 srebrne i 7 br─ůzowych medali.

UTRECHT, miasto w Holandii, g┼é├│wne miasto Niderland├│w, o┼Ťrodek administracyjny prowincji Utrecht. W 1791 opublikowana zosta┼éa tutaj Historia na dwie ksi─Ögi podzielona Ignacego Krasickiego, kt├│ra by┼éa pierwszym utworem polskim przet┼éumaczonym na j─Özyk holenderski (do tej pory zosta┼éo przet┼éumaczonych ok. 500 ksi─ů┼╝ek polskich). W tutejszej katedrze ┼Ťw. Gertrudy, kt├│ra jest symbolem ┼Ťwiatowego starokatolicyzmu, 13 maja 1985 roku odby┼éo si─Ö ekumeniczne spotkanie "polskiego" papie┼╝a Jana Paw┼éa II i arcybiskupa Jana Antoniusa Glazemakera.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1897 roku
Urodził się Władysław Hańcza, wybitny aktor filmowy i teatralny, ("Chłopi", "Sami swoi") (zm. 1977)


18 Maja 1910 roku
Zmarła Eliza Orzeszkowa, pisarka ("Nad Niemnem") (ur. 1841)


Zobacz wi─Öcej