┼Üroda 18 Maja 2022r. - 137 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 16.04.22 - 14:23     Czytano: [237]

Polacy w Wielkiej Brytanii


Wielka Brytania, Zjednoczone Kr├│lestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Kr├│lestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii P├│┼énocnej jest unitarnym pa┼ästwem wyspiarskim w Europie Zachodniej nad Atlantykiem i Morzem P├│┼énocnym. W sk┼éad Wielkiej Brytanii wchodz─ů Anglia, Walia i Szkocja po┼éo┼╝one na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia P├│┼énocna le┼╝─ůca w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci wyspy Irlandia. Wielka Brytania ma 244 820 km kw. i 67 mln ludno┼Ťci. Stolic─ů jest Londyn.

Kto wie, ┼╝e dzieje Polak├│w w Anglii rozpocz─Ö┼éy si─Ö 1000 lat temu. Bowiem Sygryda Storrada (szw. Sigrid, z przydomkiem Storrada, "Dumna"), uto┼╝samiana przez cz─Ö┼Ť─ç historyk├│w z Gunhild─ů (Gunhild), znan─ů w polskiej historiografii pod zrekonstruowanym imieniem ┼Üwi─Ötos┼éawa (ur. mi─Ödzy 960 a 972, zm. po 1016) by┼éa kr├│low─ů szwedzk─ů, du┼äsk─ů, norwesk─ů i angielsk─ů, ┼╝on─ů Swena Wid┼éobrodego i Eryka Zwyci─Öskiego oraz matka kr├│l├│w Haralda Svenssona i Kanuta Wielkiego. Wed┼éug jednych ┼║r├│de┼é historycznych by┼éa c├│rk─ů szwedzkiego wodza Skagula Tostea, wed┼éug innych c├│rka ksi─Öcia polskiego Mieszka I i siostra Boles┼éawa Chrobrego. Protestancka Anglia od XVI w. nie przyci─ůga┼éa Polak├│w-katolik├│w. Do ko┼äca XVIII w. mieszkali tu prawie sami nieliczni polscy protestanci, z kt├│rych najbardziej znani to: Jan ┼üaski, znany jako John a Lasco (1599-1560), bratanek prymasa Polski Jana ┼üaskiego (Starszego), jedyny polski dzia┼éacz reformacji o znaczeniu europejskim, kt├│ry mieszka┼é w Londynie w Latach 1547-53 i by┼é prze┼éo┼╝onym kongregacji protestant├│w cudzoziemc├│w oraz przyby┼éy do Anglii w 1628 roku Samuel Hartlib (zm. 1670), zas┼éu┼╝ony pedagog, kt├│ry reformowa┼é szkolnictwo angielskie (wprowadzi┼é do Anglii dzie┼éa dzia┼éaj─ůcego w Polsce Comeniusa), a tak┼╝e zapocz─ůtkowa┼é reform─Ö angielskiego rolnictwa oraz pochodz─ůcy spod Wadowic Wiktoryn Bythner (ok. 1605-1670), hebraista, kt├│ry by┼é profesorem uniwersytet├│w w Oxfordzie (1635-43), nast─Öpnie przez kilka lat w Cambridge i ponownie w Oxfordzie w latach 1651-64. Polski wybitny uczony z Gda┼äska Heweliusz dlatego, ┼╝e by┼é protestantem m├│g┼é zosta─ç w 1664 roku cz┼éonkiem Kr├│lewskiego Towarzystwa Naukowego w Londynie. C├│rka kr├│lewicza polskiego Jakuba Sobieskiego - Maria Klementyna Sobieska (1701-1735), kt├│rej ojcem chrzestnym by┼é papie┼╝ Klemens XI, 28/29 kwietnia 1719 roku wysz┼éa za m─ů┼╝ za ksi─Öcia Jakuba Franciszka Edwarda Stuarta (1688-1766), pretendenta do tronu Szkocji i Anglii z ramienia jakobit├│w jako Jakub III (w Anglii) i VIII (w Szkocji) i tym samym zosta┼éa tytularn─ů kr├│low─ů Wielkiej Brytanii. Maria Klementyna Sobieska jest pochowana w Bazylice ┼Ťw. Piotra w Watykanie (pi─Ökny grobowiec). W ┼╝y┼éach m─Ö┼╝a obecnie panuj─ůcej kr├│lowej brytyjskiej El┼╝biety II - ksi─Öcia Filipa (1921-2021) p┼éyn─Ö┼éa tak┼╝e polska krew. By┼é on potomkiem Ludwika, urodzonego w 1854 roku syna Julii Hauke, c├│rki Maurycego i Zofii Hauke. Para mia┼éa 11 dzieci, a w┼Ťr├│d nich Juli─Ö, kt├│ra trafi┼éa na carski dw├│r po ┼Ťmierci swoich rodzic├│w. Tat─Ö zamordowali powsta┼äcy listopadowi w 1830 roku. Julia zakocha┼éa si─Ö w bracie ksi─Ö┼╝nej Marii (ksi─Ö┼╝niczki heskiej, ┼╝ony przysz┼éego cara Aleksandra II), Aleksandrze. Jego brat nada┼é jej tytu┼é Battenberg, kt├│ry podczas I wojny ┼Ťwiatowej rodzina zmieni┼éa na Mountbatten. Julia i Aleksander mieli pi─Öcioro dzieci, w tym syna Ludwika, kt├│ry o┼╝eni┼é si─Ö z wnuczk─ů kr├│lowej Wiktorii, jej imienniczk─ů Wiktori─ů. Ich c├│rka Alicja by┼éa matk─ů ksi─Öcia Filipa. Cz┼éonkowie rodziny Hauke wci─ů┼╝ ┼╝yj─ů w Polsce. Jedna z si├│str Julii wr├│ci┼éa do Warszawy, gdzie wysz┼éa za m─ů┼╝ za kuzyna Aleksandra Hauke. Ich potomkowie ┼╝yj─ů do dzisiaj. Polski dominikanin, o. Aleksander Hauke-Ligowski (ur. 1936) by┼é najbli┼╝szym polskim krewnym ksi─Öcia Filipa. ┼ü─ůczy┼éo ich pokrewie┼ästwo czwartego stopnia.

Koniec XVIII w. zapocz─ůtkowa┼é wi─Ökszy nap┼éyw Polak├│w do Wielkiej Brytanii, szczeg├│lnie po Powstaniu Listopadowym 1830-31. Sta┼éa si─Ö ona w├│wczas i by┼éa do 1918 roku jednym z centr├│w polskiej emigracji niepodleg┼éo┼Ťciowej. Najbardziej znanym i szanowanym Polakiem w XIX wieku w Anglii by┼é Pawe┼é Edmund Strzelecki (1797-1873), podr├│┼╝nik, geolog, geograf, odkrywca i jeden z najwi─Ökszych badaczy Australii, mieszkaj─ůcy w Londynie od 1843 roku. Za swe dzie┼éo naukowe Fizyczny opis Nowej Po┼éudniowej Walii i Ziemi van Diemena Strzelecki otrzyma┼é w 1847 roku Z┼éoty Medal Odkrywc├│w od Royal Geographical Society, a w 1853 roku zosta┼é cz┼éonkiem The Royal Society of London. Najwi─Öcej si─Ö zas┼éu┼╝y┼é swoj─ů prac─ů charytatywn─ů podczas Wielkiego G┼éodu w Irlandii, ratuj─ůc ┼╝ycie setek tysi─Öcy Irlandczyk├│w. Strzelecki zosta┼é uhonorowany wysokimi odznaczeniami oraz medalami angielskimi: w 1849 roku zosta┼é uhonorowany, jako jeden z pierwszych cywili, Orderem ┼üa┼║ni, w 1860 roku Uniwersytet Oksfordzki przyzna┼é mu honorowy doktorat prawa cywilnego, w 1869 roku Kr├│lowa Wiktoria nada┼éa mu tytu┼é Rycerza Komandora Orderu ┼Ťw. Micha┼éa i ┼Ťw. Jerzego oraz tytu┼éem "Sir". Jednym z najwi─Ökszych pisarzy Anglii by┼é Polak J├│zef Konrad Korzeniowski znany w j─Özyku angielskim jako Joseph Conrad (1857-1924). W 1921 roku mieszka┼éo w Wielkiej Brytanii - g┼é├│wnie w Anglii 3000 Polak├│w. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej Londyn by┼é siedzib─ů polskiego rz─ůdu (uznawanego przez ca┼éy wolny ┼Ťwiat) i naczelnego wodza. W Wielkiej Brytanii by┼éy formowane wielkie jednostki wojska polskiego, kt├│re nast─Öpnie bra┼éy udzia┼é w walkach z hitlerowskimi Niemcami. W wyniku II wojny ┼Ťwiatowej - oderwania Kres├│w Wschodnich (Lw├│w, Wilno) od Polski i zaj─Öcia kraju przez Zwi─ůzek Sowiecki, w Wielkiej Brytanii osiedli┼éo si─Ö na sta┼ée oko┼éo 250 tys. Polak├│w. W po┼éowie lat 50. XX wieku w Wielkiej Brytanii pracowa┼éo w swoim zawodzie 2000 polskich technik├│w i in┼╝ynier├│w, 30 profesor├│w i wyk┼éadowc├│w wy┼╝szych uczelni brytyjskich, 600 lekarzy, 80 dentyst├│w, 100 aptekarzy, 36 prawnik├│w, 9 broker├│w finansowych. By┼éo 2300 polskich firm (60% w Londynie) i ponad 300 polskich farm (gospodarstw rolnych: 260 w Anglii i 40 w Szkocji). Polacy ju┼╝ wtedy byli w┼éa┼Ťcicielami 6000 dom├│w (4000 w Londynie). Prac─Ö duszpastersk─ů prowadzi┼éo 100 polskich ksi─Ö┼╝y katolickich (by┼éo 30 ko┼Ťcio┼é├│w polskich). Spo┼éeczno┼Ť─ç polska by┼éa dobrze zorganizowana - by┼éo kilkaset r├│┼╝nych polskich organizacji, stowarzysze┼ä, klub├│w (tak┼╝e sportowych), kilkadziesi─ůt Dom├│w Polskich oraz ukazywa┼éo si─Ö kilkadziesi─ůt czasopism polskich, w tym "Dziennik Polski i Dziennik ┼╗o┼énierza" (20 tys. nak┼éadu). W 2003 roku w Wielkiej Brytanii do polsko┼Ťci przyznawa┼éo si─Ö 220 tys. ludzi. Po przyst─ůpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku w Wielkiej Brytanii osiedli┼éo si─Ö oko┼éo 600 tys. Polak├│w.
...
LONDYN jest stolic─ů Wielkiej Brytanii i Anglii. Do 1831 roku niewielu Polak├│w przebywa┼éo czy mieszka┼éo w protestanckiej - antykatolickiej Anglii. Z bardziej znanych Polak├│w byli tu: uczeni Jan ┼Üniadecki (1787) i Pawe┼é Edmund Strzelecki (pierwszy raz 1828-34 i ponownie od 1843) - zas┼éu┼╝ony badacz Australii, kt├│ra w├│wczas nale┼╝a┼éa do Wielkiej Brytanii. By┼é to najbardziej uhonorowany przez Brytyjczyk├│w Polak (Order ┼üa┼║ni, Order ┼Ťw. Micha┼éa i ┼Ťw. Jerzego oraz tytu┼é "sir"). Polski in┼╝ynier Andrzej Przewodowski (1806-1882) by┼é budowniczym pierwszego tunelu nad Tamiz─ů w Londynie (przed 1839). - Po 1831 roku do ko┼äca I wojny ┼Ťwiatowej w 1918 roku o┼Ťrodek polskiej emigracji niepodleg┼éo┼Ťciowej. Pierwsze polskie pismo w Londynie ukazywa┼éo si─Ö w 1837 roku - czasopismo "Republikanin", za┼éo┼╝one i redagowane przez A.N. Dybowskiego; by┼éo ono zwi─ůzane z niepodleg┼éo┼Ťciow─ů grup─ů m┼éodopolsk─ů Og├│┼éu Londy┼äskiego, a przej┼Ťciowo pod koniec XIX w. by┼éo tu wydawane polskie pismo socjalistyczne "Przed┼Ťwit". 1872-77 dzia┼éa┼éa w Londynie niepodleg┼éo┼Ťciowa organizacja o charakterze utopijno-socjalistycznym Zwi─ůzek Ludu Polskiego (g┼é├│wni dzia┼éacze: L. Oborski, W. Wr├│blewski). Od maja do sierpnia 1896 roku Pi┼ésudski przebywa┼é w Londynie jako przedstawiciel CKR PPS na IV Kongresie II Mi─Ödzynarod├│wki Socjalistycznej. - W okresie I wojny ┼Ťwiatowej 1914-18 sprawa polska sta┼éa si─Ö aktualna w polityce europejskiej. Tak┼╝e w Wielkiej Brytanii. Spraw─ů piln─ů sta┼éo si─Ö wi─Öc zorganizowanie studi├│w polskich w tym kraju. W 1915 roku na Uniwersytecie Londy┼äskim (London School of Slavonic and East European Studies) powsta┼é pierwszy w Anglii lektorat j─Özyka polskiego (potem og├│lne studia polskie). Pierwszym lektorem tej pierwszej polskiej plac├│wki kulturalno-naukowej w Wielkiej Brytanii zosta┼é August Zaleski (do 1917 r.). Nast─Öpni polscy lektorzy to: Roman Dyboski 1924-25, Julian Krzy┼╝anowski 1927-31, Wac┼éaw Borowy 1931-35 W.J. Rose (Kanadyjczyk, ale wychowanek Uniwersytetu Jagiello┼äskiego) 1935-50, Jerzy Pietrkiewicz 1950-79, a po nim slawi┼Ťci angielscy. W maju 2004 roku kamie┼ä w─Ögielny pod nowy budynek London School of Slavonic and East European Studies po┼éo┼╝yli: prezydent Aleksander Kwa┼Ťniewski, ksi─Ö┼╝niczka Anna i rektor Uniwersytetu Londy┼äskiego. - Po napadzie Niemiec hitlerowskich na Polsk─Ö 1 wrze┼Ťnia 1939 250 najcenniejszych polskich skarb├│w narodowych z Wawelu (w tym bezcenne arrasy - 136 sztuk, zakupionych przez kr├│la Zygmunta Augusta, najcenniejsza pami─ůtka narodowa - miecz koronacyjny kr├│l├│w polskich "Szczerbiec", koronacyjny miecz i ┼éa┼äcuch kr├│la Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego, chor─ůgwie or─Ö┼╝a polskiego, zbroje husarskie, hetma┼äskie bu┼éawy, insygnia kr├│lewskie, drogocenne eksponaty z┼éotnicze; w sumie 21 skrzy┼ä z dzie┼éami sztuki, 7 rulon├│w z arrasami i 1 rulon z chor─ůgwiami), jak r├│wnie┼╝ najcenniejsze zabytki polskiego pi┼Ťmiennictwa z Biblioteki Narodowej w Warszawie (36 oryginalnych dzie┼é Chopina, Psa┼éterz Floria┼äski, Kazania ┼Üwi─Ötokrzyskie, Objawienia ┼Ťw. Brygidy, Rocznik ┼Üwi─Ötokrzyski, modlitewnik kr├│lowej Bony, szachy kr├│la Zygmunta III Wazy i osiemna┼Ťcie innych bezcennych, najstarszych polskich r─Ökopis├│w oraz Biblia Gutenberga z Pelplina) zosta┼éy ewakuowane przez Rumuni─Ö do Francji, gdzie by┼éy przechowywane w Aubusson, w centralnej Francji. Po napadzie Niemiec na Francj─Ö 10 maja 1940 roku postanowiono ewakuowa─ç ten bezcenny dla Polak├│w skarb do Anglii. W porcie francuskim Bordeaux za┼éadowano ten skarb na polski statek handlowy M/S "Chorz├│w", sk─ůd 17 czerwca 1940 roku wyp┼éyn─ů┼é do Anglii. Statek eskortuj─ůcy "Chorz├│w" zosta┼é trafiony bomb─ů (a m├│g┼é to by─ç tak┼╝e "Chorz├│w" i nar├│d polski straci┼éby ten skarb). "Chorz├│w" jednak szcz─Ö┼Ťliwie bez ochrony dop┼éyn─ů┼é do Falmouth i skarb zosta┼é przetransportowany do Londynu, kt├│rym zaopiekowa┼é si─Ö rz─ůd polski przebywaj─ůcy w stolicy Wielkiej Brytanii. Tymczasem samej Anglii grozi┼éa niemiecka inwazja. Trzeba by┼éo ponownie ratowa─ç polskie skarby narodowe. Tym razem ze szkockiego portu Greenlock 5 lipca 1940 roku skarby polskie pop┼éyn─Ö┼éy do ca┼ékowicie bezpiecznej Kanady (Halifax). - Podczas II wojny ┼Ťwiatowej, w 1944 roku, gdy Niemcy bombardowali Londyn pociskami V-1; piloci polskich dywizjon├│w lotniczych stacjonuj─ůcych w Anglii, str─ůcili 190 tych pocisk├│w, tj. 30-35% liczby pocisk├│w zestrzelonych przez brytyjskie lotnictwo. - Po upadku Polski we wrze┼Ťniu 1939 roku, a nast─Öpnie Francji w czerwcu 1940 roku, do Londynu zosta┼éa przeniesiona siedziba prezydenta i rz─ůdu polskiego na obczy┼║nie; po wojnie g┼é├│wny o┼Ťrodek polskiej emigracji niepodleg┼éo┼Ťciowej i ┼╝ycia naukowo-kulturalnego (uniwersytet, instytucje naukowe, kulturalne, wydawnictwa, liczna prasa). 1940-45 dzia┼éa┼éa w Londynie Rada Narodowa, kt├│ra jako namiastka Sejmu RP by┼éa organem doradczym i opiniodawczym rz─ůdu i prezydenta RP na emigracji; odtworzono w 1949 roku jako parlament polskiej emigracji niepodleg┼éo┼Ťciowej (dzia┼éa┼éa do 1990 r.). - Od tamtego czasu dzia┼éa┼é w Londynie uniwersytet polski pod nazw─ů Polish University College. W 1942 roku zosta┼éa za┼éo┼╝ona przez rz─ůd polski tu Biblioteka Polska (Polish Library), kt├│ra sta┼éa si─Ö jednym z najwa┼╝niejszych emigracyjnych o┼Ťrodk├│w nauki i kultury polskiej. Od 1946 roku dzia┼éa tu Polskie Towarzystwo Historyczne na Obczy┼║nie, kt├│rego za┼éo┼╝ycielem i pierwszym prezesem (do 1973 r.) by┼é wybitny historyk, gen. Marian Kukiel. Towarzystwo wydaje od 1947 roku "Teki Historyczne". W 1947 roku zosta┼é za┼éo┼╝ony w Londynie Instytut J├│zefa Pi┼ésudskiego w celu badania najnowszej historii Polski (g┼é. 1918-39); wydawa┼é rocznik "Niepodleg┼éo┼Ť─ç". W 1945 roku powsta┼é w Londynie Zwi─ůzek Pisarzy Polskich na Obczy┼║nie, grupuj─ůcy pisarzy polskich na emigracji; wydaje "Pami─Ötnik Literacki" (od 1976 r.); przewodnicz─ůcy: S. Stro┼äski, A. Bogus┼éawski, T. Terlecki, W. Wohnout, Z. Szyszko-Bohusz, T. Lisiewicz, K. Sowi┼äski, J. Garli┼äski. W 1964 roku powsta┼é w Londynie, z po┼é─ůczenia Instytutu Historycznego im. gen. Sikorskiego (za┼é. 1945 r.) i Polskiego O┼Ťrodka Naukowego, Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego, jedna z czo┼éowych instytucji historyczno-muzealnych Polonii zagranicznej. - Po wojnie zamieszka┼éo na sta┼ée w Londynie ponad 40 tys. Polak├│w (emigracja polityczna, przeciwna w┼éadzy komunistycznej w Polsce. Powsta┼éo w mie┼Ťcie bardzo du┼╝o r├│┼╝nych organizacji, klub├│w, Dom├│w Polskich, szk├│┼é i ko┼Ťcio┼é├│w polskich (siedziba Polskiej Misji Katolickiej w Wielkiej Brytanii). W 1947 roku powsta┼éo w Londynie Zjednoczenie Polskie w Wielkiej Brytanii jako centralna organizacja polonijna, zrzeszaj─ůca 66 samodzielnych organizacji. Dzisiaj w Londynie mieszka prawdopodobnie 10 razy wi─Öcej Polak├│w. Od 1940 roku Londyn jest du┼╝ym o┼Ťrodkiem wydawniczym czasopism polskich. Wydawane tu by┼éy lub s─ů nast─Öpuj─ůce czasopisma; 1940-41 "Jestem Polakiem" - tygodnik narodowc├│w; od 1944 roku "Dziennik Polski i Dziennik ┼╗o┼énierza" - codzienne i najwa┼╝niejsze pismo informacyjne polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii (najwy┼╝szy nak┼éad 20 000); od 1944 roku "Jutro Polski" - organ PSL na emigracji; od 1949 roku "Gazeta Niedzielna" - tygodnik katolicki (w redakcji m.in. J. Bielatowicz, J. Kisielewski, T. Borowicz); 1940-49 "Polska Walcz─ůca", organ Polskich Si┼é Zbrojnych na obczy┼║nie (w redakcji m.in. T. Terlecki, L. Rubel, K. Zbyszewski); 1940-49 miesi─Öcznik polityczny "Przegl─ůd Polski" pod redakcj─ů J. Kisielewskiego; od 1968 "Przegl─ůd Powszechny" - miesi─Öcznik katolicki dla inteligencji; 1949-70 "Przegl─ůd Zachodni" - organ Zwi─ůzku Polskich Ziem Zachodnich" (red. m.in. P. H─Öciak, F. Bajorek); od 1950 roku "Robotnik" - organ polskich socjalist├│w na emigracji; 1957-91 "Rzeczpospolita Polska" - organ rz─ůdz RP na uchod┼║stwie; 1950-58 "Alma Mater Vilensis" - periodyk naukowy, podejmuj─ůcy tradycje badawcze wile┼äskiego ┼Ťrodowiska uniwersyteckiego; 1962-70 tygodnik "Kronika" (red. B. ┼Üwiderski, M. Czuchnowski), 1940-44 i 1946-81 "Wiadomo┼Ťci" - tygodnik kulturalno-literacki emigracji polskiej, kt├│ry by┼é kontynuacj─Ö przedwojennych "Wiadomo┼Ťci Literackich" wydawanych w Warszawie (red. M. Grydzewski do 1967 roku, M. Chmielowiec i S. Kossowska); od 1940 roku "Bellona" - czasopismo wojskowe wydawane do 1945 roku przez sztab Naczelnego Wodza, nast─Öpnie przez Instytut Historyczny im. gen. W. Sikorskiego; od 1976 "Pami─Ötnik Literacki" - organ Zwi─ůzku Pisarzy Polskich na Obczy┼║nie. - W tutejszej s┼éawnej operze Covent Garden wyst─Öpowa┼éo i wyst─Öpuje wielu znanych polskich artyst├│w operowych, m.in.: rodze┼ästwo wielkich ┼Ťpiewak├│w J├│zefina, Edward i Jan Reszke (podczas ich koncertu w marcu 1884 r. publiczno┼Ť─ç zachwycona ich ┼Ťpiewem wznosi┼éa okrzyki: Niech ┼╝yje Polska!), Teresa Zylis-Gara, Ewa Podle┼Ť, Piotr Becza┼éa, Mariusz Kwiecie┼ä, Aleksandra Kurzak. W 1975 roku ods┼éoni─Öto w Londynie pomnik Fryderyka Chopina. W Muzeum Brytyjskim jest troch─Ö polonik├│w. - W zorganizowanym tu w 1920 roku mi─Ödzynarodowym zlocie skautowym - Jamboree bra┼éa udzia┼é delegacja harcerstwa polskiego. Na XIV Igrzyskach Olimpijskich w Londynie w 1948 roku dru┼╝yna polska zdoby┼éa 1 z┼éoty i 1 br─ůzowy medal. Natomiast podczas XXX Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 2012 roku polscy sportowcy zdobyli 3 z┼éote, 2 srebrne i 6 br─ůzowych medali. Z kolei podczas 16. Mistrzostw ┼Üwiata w Lekkoatletyce w Londynie w 2017 roku Polacy zdobyli 2 z┼éote, 2 srebrne i 4 br─ůzowe medale. - Londyn tonie w polonikach. Wspomn─Ö tu tylko cztery, niestety ma┼éo znane Polakom. Ot├│┼╝ w Victoria and Albert Museum, obok wielu innych polonik├│w, jest cykl rysunk├│w "Warszawa II" (1862) Artura Grottgera, obrazuj─ůcych dramatyczne wypadki warszawskie 1861 roku. W westybulu budynku Kr├│lewskiego Towarzystwa Geograficznego, niedaleko Albert Hall, jest tablica z nazwiskami wszystkich honorowych cz┼éonk├│w tego Towarzystwa, w tym naszego wielkiego podr├│┼╝nika i badacza Australii Paw┼éa Edmunda Strzeleckiego (1797-1873). Zwiedzaj─ůc na piechot─Ö Londyn przechodzili┼Ťmy ko┼éo okaza┼éego, w starym stylu budynku Hotelu "Rubens", na kt├│rym zauwa┼╝y┼éem wmurowan─ů tablic─Ö, informuj─ůc─ů w j─Özyku angielskim o tym, ┼╝e w czasie II wojny ┼Ťwiatowej mie┼Ťci┼éo si─Ö w tym budynku polskie ministerstwo spraw wojskowych i siedziba naczelnego wodza Polskich Si┼é Zbrojnych na Zachodzie (┼╝ona zrobi┼éa mi zdj─Öcie na tle budynku). W jednej z kaplic londy┼äskiej katedry katolickiej zauwa┼╝y┼éem tablic─Ö Matki Boskiej Ostrobramskiej, kt├│r─ů, zgodnie z podanym napisem po angielsku, ufundowali w 1944 roku polscy lotnicy pochodz─ůcy z Wilna.

BITWA O ANGLI─ś lub bitwa o Wielk─ů Brytani─Ö (ang. Battle of Britain, niem. Luftschlacht um England) - kampania powietrzna g┼é├│wnie nad po┼éudniow─ů i centraln─ů Angli─ů, toczona mi─Ödzy niemieckim lotnictwem Luftwaffe a brytyjskim RAF-em w czasie II wojny ┼Ťwiatowej, w okresie od 10 lipca do 31 pa┼║dziernika 1940 roku. By┼éa to pierwsza kampania toczona wy┼é─ůcznie za pomoc─ů lotnictwa. Po podbici Francji w czerwcu 1940 roku Hitler postanowi┼é dokona─ç inwazji Wielkiej Brytanii. Wielu historyk├│w uwa┼╝a jednak, ┼╝e celem Hitlera by┼é nie tyle podb├│j Wielkiej Brytanii, co zmuszenie Londynu do wycofania si─Ö z wojny. Warunkiem koniecznym do realizacji tego planu by┼éo osi─ůgni─Öcie przewagi w powietrzu poprzez zniszczenie brytyjskiego lotnictwa w powietrzu i na ziemi, co sta┼éo si─Ö g┼é├│wnym celem niemieckim bitwy o Angli─Ö. Niemiecki plan si─Ö nie powi├│d┼é. W Bitwie o Angli─Ö Niemcy stracili 1733 samoloty, a ok. 650 zosta┼éo uszkodzonych - by┼éo to 52% stanu Luftwaffe z lipca 1940 roku, straty ludzkie to 2500 poleg┼éych i wzi─Ötych do niewoli oraz 1000 rannych lotnik├│w. Brytyjczycy stracili 1087 samolot├│w, a ok. 450 zosta┼éo uszkodzonych - wynosi┼éo to ok. 135% stanu z lipca 1940. ┼Ümier─ç ponios┼éo 544 pilot├│w, a 500 zosta┼éo rannych. Jednostki Luftwaffe zosta┼éy pozbawione setek do┼Ťwiadczonych pilot├│w, nawigator├│w i bombardier├│w. Dla niemieckiego lotnictwa by┼éy to straty nie do odrobienia, a tym samym utrudnia┼éy dalsze podboje Hitlera. By┼éa to pierwsza kampania toczona wy┼é─ůcznie za pomoc─ů lotnictwa. W bitwie o Angli─Ö najpierw w sk┼éadzie, a potem u boku RAF-u walczy┼éy 4 polskie dywizjony: 2 bombowe (300 i 301) i 2 my┼Ťliwskie (302 i 303) oraz 81 polskich pilot├│w w dywizjonach brytyjskich, w sumie 145 polskich pilot├│w (poleg┼éo 30), co stanowi┼éo 5% og├│┼éu pilot├│w RAF bior─ůcych udzia┼é w bitwie. Polacy zg┼éosili zestrzelenie oko┼éo 170 i uszkodzenie 36 samolot├│w niemieckich, co stanowi─ç mia┼éo oko┼éo 12%. Dywizjon 303 by┼é najlepsz─ů jednostk─ů lotnicz─ů, bior─ůc─ů udzia┼é w bitwie o Angli─Ö - zg┼éosi┼é zestrzelenie 126 maszyn Luftwaffe. Jednak wed┼éug polskiego historyka Jacka Kutznera Dywizjon 303. Zestrzeli┼é na pewno 50-52 samoloty, a wed┼éug zachodnich historyk├│w 50-58. Mimo to, Dywizjon 303. by┼é jednym z najlepszych dywizjon├│w bior─ůcych udzia┼é w bitwie o Angli─Ö. W Bitwie o Angli─Ö Brytyjczycy wykorzystali do┼Ťwiadczenia Polak├│w w ┼éamaniu wiadomo┼Ťci szyfrowanych przez Enigm─Ö, co podczas Bitwy o Angli─Ö pozwoli┼éo na poznanie wielu niemieckich tajnych plan├│w. Naczelny dow├│dca RAF podczas Bitwy o Angli─Ö Hugh Downing napisa┼é o wk┼éadzie lotnik├│w polskich w tej bitwie: "Had it not been for the magnificent material contributed by the Polish squadrons and their unsurpassed gallantry, I hesitate to say that the outcome of the Battle would have been the same." Polish War Memorial - pomnik usytuowany w Londynie, wzniesiony by uczci─ç pami─Ö─ç lotnik├│w polskich pomagaj─ůcych aliantom podczas II wojny ┼Ťwiatowej. Wzniesiony z inicjatywy polskiego stowarzyszenia Polish Air Force Association, a ods┼éoni─Öty w 1948 r. ko┼éo bazy RAF Northolt. W brytyjskim filmie wojennym z 1969 roku w re┼╝yserii Guya Hamiltona "Battle of Britain" (Bitwa o Angli─Ö), w kt├│rym graj─ů m.in. tacy znani aktorzy brytyjscy jak: Laurence Olivier, Trevor Howard, Curd J├╝rgens (niemiecki), Christopher Plummer, Susannah York i Michael Caine, uwzgl─Ödniono te┼╝ udzia┼é pilot├│w Polskich Si┼é Powietrznych w tej bitwie.

BLENHAIN PALACE, posiad┼éo┼Ť─ç wiejska po┼éo┼╝ona w Blenheim w hrabstwie Oxfordshire w Anglii. Jest tu okaza┼éy i ┼éadny barokowy pa┼éac z pocz─ůtku XVIII wieku, kt├│ry by┼é podarunkiem dla podarunek dla Johna Churchilla, 1. ksi─Öcia Marlborough od wdzi─Öcznego narodu za zwyci─Östwa w czasie wojny o sukcesj─Ö hiszpa┼äsk─ů z Francj─ů i Bawari─ů, zw┼éaszcza w bitwie pod Blenheim. W pa┼éacu urodzi┼é si─Ö by┼éy premier brytyjski Winston Churchill (1874-1965). Zwiedzaj─ůc pa┼éac w 2002 roku przewodnik powiedzia┼é nam (grupie turyst├│w) o dw├│ch ciekawych polonikach, znajduj─ůcych si─Ö w tym pa┼éacu: ciekawym i wielkim zamku w g┼é├│wnych drzwiach, skopiowanego z zamku znajduj─ůcego si─Ö w g┼é├│wnych drzwiach Zamku Kr├│lewskiego w Warszawie i o serwisie porcelanowym, sprezentowanym Spencerom przez kr├│la polskiego Augusta II (zm. 1733).

BLETCHLEY PARK, posiad┼éo┼Ť─ç w Anglii, w hrabstwie Buckinghamshire, w rejonie South East England, ko┼éo miasta Bletchley. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej by┼éa siedzib─ů zespo┼éu brytyjskich kryptolog├│w, nale┼╝─ůcych do Rz─ůdowej Szko┼éy Kod├│w i Szyfr├│w (Government Code and Cypher School). Niemcy wymy┼Ťlili i wojsko niemieckie u┼╝ywa┼éo przeno┼Ťn─ů, elektromechaniczn─ů maszyn─Ö szyfruj─ůc─ů pod nazw─ů Enigma. Po raz pierwszy szyfrogramy zakodowane przy pomocy Enigmy uda┼éo si─Ö rozszyfrowa─ç polskim kryptologom w 1932 roku. Prace Polak├│w, g┼é├│wnie Mariana Rejewskiego, Jerzego R├│┼╝yckiego i Henryka Zygalskiego pozwoli┼éy na dalsze prace nad dekodowaniem szyfr├│w stale unowocze┼Ťnianych maszyn Enigma najpierw w Polsce, a po wybuchu wojny we Francji i Wielkiej Brytanii. Bowiem strona polska postanowi┼éa przekaza─ç po jednym egzemplarzu polskiej Enigmy wraz z dokumentacj─ů agencjom wywiadu Wielkiej Brytanii i Francji (26.7.1939). Dar Polak├│w dla aliant├│w zachodnich w postaci sposobu rozkodowania Enigmy zosta┼é przekazany w sam─ů por─Ö - zaledwie na miesi─ůc przed wybuchem II wojny ┼Ťwiatowej. Wiedza, ┼╝e szyfr Enigmy mo┼╝na z┼éama─ç, znacznie podnios┼éa morale zachodnich kryptolog├│w. W Wielkiej Brytanii rozpocz─Öto prace nad dekrypta┼╝em szyfrogram├│w Enigmy. Bez polskiej pomocy prawdopodobie┼ästwo odczytania szyfru Enigmy przez Brytyjczyk├│w by┼éo bardzo niskie. By┼éy kryptolog z brytyjskiego o┼Ťrodka dekrypta┼╝u w Bletchley Park, Gordon Welchman stwierdzi┼é, ┼╝e pracownicy sekcji Hut 6 zajmuj─ůcy si─Ö ┼éamaniem kodu Enigmy Wehrmachtu i Luftwaffe nigdy nie ruszyliby z miejsca, je┼╝eli by nie uzyskali od Polak├│w, w ostatnim mo┼╝liwym momencie, szczeg├│┼é├│w wojskowej wersji Enigmy, oraz sposobu jej obs┼éugi. Zdaniem angielskiego historyka Sir Harry Hinsley, kt├│ry pracowa┼é w Bletchley Park, z┼éamanie szyfru Enigmy zaoszcz─Ödzi┼éo ┼Ťwiatu co najmniej dw├│ch lat wojny, a prawdopodobnie nawet cztery. W 2002 roku w Bletchley Park ods┼éoni─Öto pami─ůtkow─ů tablic─Ö. Po prawej stronie napis po polsku: Tablica ta upami─Ötnia prac─Ö Mariana Rejewskiego, Jerzego R├│┼╝yckiego i Henryka Zygalskiego - matematyk├│w polskiego wywiadu, kt├│rzy pierwsi z┼éamali kod Enigmy. Ich praca ogromnie pomog┼éa kryptologom w Bletchley Park i przyczyni┼éa si─Ö do zwyci─Östwa aliant├│w w II wojnie ┼Ťwiatowej. To by┼é najwi─Ökszy wk┼éad Polski/Polak├│w do zwyci─Östwa nad hitlerowsk─ů III Rzesz─ů w II wojnie ┼Ťwiatowej.

CAMBRIDGE, miasto w Wielkiej Brytanii, we Wschodniej Anglii, stolica hrabstwa Cambridgeshire. Jest siedzib─ů drugiego po Oksfordzie najstarszego uniwersytetu w Anglii, kt├│ry zosta┼é za┼éo┼╝ony w 1209 roku. Studiowa┼éo i studiuje na nim szereg Polak├│w; jego absolwentami polskimi byli m.in.: J├│zef Krasi┼äski, w┼éa┼Ťc. J├│zef Andrzej Stanis┼éaw Korwin-Krasi┼äski (1914- 1998), in┼╝ynier, lotnik i hrabia. Lotnik wojskowy, podczas II wojny ┼Ťwiatowej pilot 301 dywizjonu bombowego odznaczony Krzy┼╝em Srebrnym Orderu Virtuti Militari, in┼╝ynier lotnictwa, wyk┼éadowca na uniwersytetach w Argentynie i Kanadzie, Karol J├│zef Kr├│tki (1922-2007), podporucznik pilot Polskich Si┼é Powietrznych na Zachodzie, lotnik RAF, 1968-91 wyk┼éadowca i profesor Uniwersytetu Alberty w Edmonton (Kanada) - w latach 1949-1958 pracowa┼é w Sudanie m.in. kieruj─ůc pierwszym og├│lnokrajowym spisem ludno┼Ťci, po powrocie otrzyma┼é doktorat z demografii na Uniwersytecie Princeton (1960), w latach 1960-64 pracowa┼é w Pakistanie jako doradca przy Radzie do spraw demograficznych, Stanis┼éaw Adam So┼Ťnicki (1896-1962), kapitan saper├│w Wojska Polskiego, urz─Ödnik konsularny, dyplomata, w m┼éodo┼Ťci lekkoatleta, olimpijczyk, Helen Czerski (ur. 1978 w Manchesterze), brytyjska fizyczka, oceanograf i prezenterka telewizyjna polskiego pochodzenia, pracownik naukowy Wydzia┼éu In┼╝ynierii Mechanicznej na University College London, wcze┼Ťniej pracowa┼éa w Instytucie Bada┼ä nad D┼║wi─Ökiem i Wibracjami (Institute of Sound and Vibration Research) przy University of Southampton. Na Uniwersytecie w Cambridge od 2014 roku jest Katedry Studi├│w Polskich, kt├│r─ů prowadzi dr Stanley Bill. Absolwent Politechniki Gliwickiej, kt├│ry uzyska┼é doktorat na tutejszym Uniwersytecie Krzysztof Kozio┼é rozpracowuje grafen na tym┼╝e Uniwersytecie, wraz ze swoim zespo┼éem na tym uniwersytecie wypracowa┼é now─ů metod─Ö masowej produkcji grafenu. Dzia┼éaj─ů tu: Dom "Polonia", Polska Szko┼éa, Klub "Gazety Polskiej", Klub Polonia, Oddzia┼é Polski Niepodleg┼éej, Polska Misja Katolicka Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny Kr├│lowej Polski, Stowarzyszenie Polskich Psycholog├│w - Filia.

DULWICH - w po┼éudniowym Londynie. Jest tu s┼éynny i ekskluzywny Dulwich College, w kt├│rym jest m.in. cenna galeria obraz├│w. By┼éa ona pierwsz─ů publiczn─ů galeri─ů obraz├│w w Anglii. W┼Ťr├│d 350 obraz├│w s─ů tu prace tak znanych mistrz├│w jak: Rembrandt, Van Dyck, Murillo, Poussin, Watteau, Rubens, Tiepolo, Canaletto, Gainsborough. Wszystkie te prace mog┼éy by─ç w┼éasno┼Ťci─ů narodu polskiego. Ot├│┼╝ agent kr├│lewski Noel Desenfans i sir Francis Bourgeois zebrali na polecenie kr├│la polskiego Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego w latach 1790-92 oko┼éo 380 obraz├│w dla warszawskiej galerii, kt├│ra to kolekcja mia┼éa by─ç godna Kr├│lestwu Polskiemu. Niestety, wskutek rozbior├│w Polski obrazy nie trafi┼éy do Warszawy i w 1811 roku sir Francis Bourgeois ofiarowa┼é wi─Ökszo┼Ť─ç obraz├│w Dulwich College.

DUNS, miasto w Scottish Borders - w jednostke administracyjnej (council area) w po┼éudniowo-wschodniej Szkocji, przy granicy z Angli─ů. Tutaj i w okolicznych miejscowo┼Ťciach Biggar, Blairgowrie i Douglas w lutym 1942 roku zosta┼éa sformowana sformowana na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza, gen. broni W┼éadys┼éawa Sikorskiego wydanego w dniu 25 lutego 1942 roku, na bazie jednostek wydzielonych ze sk┼éadu I Korpusu Polskiego w Wielkiej Brytanii, 1 Dywizja Pancerna - wielka jednostka pancerna Polskich Si┼é Zbrojnych w czasie II wojny ┼Ťwiatowej (1942-1947), kt├│rej stan liczebny wynosi┼é: 885 oficer├│w, 15210 podoficer├│w i ┼╝o┼énierzy (najwy┼╝szy stan - 18 tys.), 381 czo┼ég├│w, 473 dzia┼éa i 5060 pojazd├│w mechanicznych r├│┼╝nego przeznaczenia. Jej dow├│dcami byli genera┼é brygady Stanis┼éaw Maczek (25 II 1942 - 20 V 1945) i genera┼é brygady Klemens Rudnicki (20 V 1945 - 10 VI 1947). W latach 1944-45 toczy┼éa boje na terenie Francji (bitwa pod Falaise, kt├│ra zako┼äczy┼éa bitw─Ö o Normandi─Ö decyduj─ůc─ů pora┼╝k─ů Niemiec), Belgii, Holandii i Niemiec, wyzwalaj─ůc m.in. p├│┼énocn─ů cz─Ö┼Ť─ç Gandawy i Ypres w Belgii, Bred─Ö - stolic─Ö Brabancji w Holandii, zdoby┼éa niemieck─ů baz─Ö morsk─ů nad Morzem P├│┼énocnym Wilhemshaven - bior─ůc do niewoli 2 admira┼é├│w, 1 genera┼éa, 1900 oficer├│w i 32000 ┼╝o┼énierzy, poza tym zdobyto 3 kr─ů┼╝owniki, 18 okr─Öt├│w podwodnych, 205 innych jednostek, 94 dzia┼éa forteczne, 159 dzia┼é polowych, 560 ci─Ö┼╝kich karabin├│w maszynowych, 40 000 karabin├│w, 280 000 pocisk├│w artyleryjskich, 64 miliony sztuk amunicji strzeleckiej, sk┼éady min i torped oraz zapasy ┼╝ywno┼Ťci dla 50 tysi─Öcy ludzi na 3 miesi─ůce oraz oswobodzi┼éa ob├│z kobiet-┼╝o┼énierzy Armii Krajowej w Oberlangen.

EDYNBURG - Edinburgh, miasto w Wielkiej Brytanii, stolica Szkocji. Ma┼ée grupki Polak├│w lub pojedyncze osoby zacz─Ö┼éy si─Ö tu osiedla─ç od czasu upadku Powstania Listopadowego 1830-31. Mieszka┼é tu m.in. J├│zef Rymkiewicz, by┼éy prezes s─ůdu w Wilnie, historyk reformacji Walerian Krasi┼äski, doktor praw i nauk medycznych Andrzej Gregorowich czy znany skrzypek Feliks Janiewicz, bior─ůcy udzia┼é w ┼╝yciu muzycznym miasta. 4 pa┼║dziernika 1848 roku koncertowa┼é w Edynburgu Fryderyk Chopin, kt├│ry zamieszka┼é u tutejszego lekarza polskiego Adama ┼üyszczy┼äskiego. Upadek Polski we wrze┼Ťniu 1939 roku spowodowa┼é wielki nap┼éyw Polak├│w do Wielkiej Brytanii, g┼é├│wnie wojskowych. - W latach 1941-49 na Uniwersytecie Edynburskim dzia┼éa┼é Polski Wydzia┼é Lekarski kszta┼éc─ůcy kadry medyczne dla potrzeb Polskich Si┼é zbrojnych w Wielkiej Brytanii. Wydzia┼é powo┼éany zosta┼é na mocy porozumienia rz─ůdu polskiego z Senatem Uniwersytetu w Edynburgu. W sk┼éad kadry naukowo-dydaktycznej PWL wesz┼éo 7 nauczycieli akademickich z Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, 7 z Uniwersytetu Pozna┼äskiego, po 6 z Uniwersytetu Lwowskiego i Warszawskiego, 1 z Uniwersytetu Wile┼äskiego, 10 nie by┼éo zwi─ůzanych z dzia┼éalno┼Ťci─ů uniwersyteck─ů przed wojn─ů. Dziekanami Wydzia┼éu byli profesorowie: Antoni Jurasz 1941-45, Tadeusz Rogalski 1945-46 i Jakub Rostowski 1946-49. W trakcie 8-letniej dzia┼éalno┼Ťci immatrykulowano 341 student├│w, studia uko┼äczy┼éo 236 os├│b, dyplom lekarski uzyska┼éo 227 absolwent├│w, dyplom doktora nauk medycznych uzyska┼éo 19 lekarzy. Lekarze PWL og┼éosili drukiem 121 prac naukowych. Praktyk─Ö medyczn─ů absolwenci Wydzia┼éu zdobywali pocz─ůtkowo w szpitalach Edynburga, a od pa┼║dziernika 1941 roku w polskim Szpitalu im. Ignacego Jana Paderewskiego, utworzonym dzi─Öki ┼╝yczliwo┼Ťci w┼éadz miasta Edynburga. Zamkni─Öcie PWL nast─ůpi┼éo 30 marca 1949 roku. 15 listopada 1949 roku dziekan prof. Jakub Rostowski ods┼éoni┼é tablic─Ö pami─ůtkow─ů na dziedzi┼äcu Wydzia┼éu Medycznego Uniwersytetu w Edynburgu, na Teviot Place. Na tablicy wyryto napis w dw├│ch j─Özykach: "Jako wyraz wdzi─Öczno┼Ťci dla Uniwersytetu Edynburskiego za utworzenie polskiej plac├│wki naukowej w Edynburgu p┼éyt─Ö t─Ö ofiarowali studenci, wyk┼éadowcy i profesorowie Polskiego Wydzia┼éu lekarskiego 1941-1949". Po wojnie wi─Ökszo┼Ť─ç absolwent├│w PWL, bo a┼╝ 209 os├│b, nie chc─ůc wraca─ç do komunistycznej Polski zdecydowa┼éo si─Ö na pozostanie na obczy┼║nie, z kt├│rych 128 osiedli┼éo si─Ö w Wielkiej Brytanii (do kraju wr├│ci┼éo tylko 20 absolwent├│w). - Po wojnie w Edynburgu osiedli┼éo si─Ö 1200 Polak├│w (1951), powsta┼éo tu 10 r├│┼╝nych organizacji polskich skupionych w Radzie Stowarzysze┼ä Polskich w Edynburgu. W 1948 roku otwarto Dom Kombatanta, a w 1957 roku Dom Inwalidy (do 1990), w 1948 roku powsta┼éa polska szko┼éa sobotnia (1951 r. - 51 uczni├│w, w 1957 r. - 73, w 1972 r. - 47 i w 1999 r. - 10 uczni├│w), dzia┼éa Scottish-Polish Cultural Association. Od 1942 roku jest tu czynny ko┼Ťci├│┼é polski, a Edynburg jest od 1948 roku siedzib─ů Polskiej Misji Katolickiej w Szkocji. Po wst─ůpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku setki tysi─Öcy Polak├│w zamieszka┼éo w Wielkiej Brytanii, w tym tak┼╝e w Szkocji. W Edynburgu i najbli┼╝szej okolicy mieszka od 20 do 40 tys. Polak├│w. Dzielnic─ů o najwi─Ökszym zag─Öszczeniu Polonii jest Leith. Dzia┼éa w niej wiele polskich sklep├│w oraz biura udzielaj─ůce pomocy prawnej. Edynburska Polonia coraz bardziej wtapia si─Ö w wielonarodowe miasto staj─ůc si─Ö wa┼╝nym elementem lokalnej spo┼éeczno┼Ťci. Sprawami polskimi zajmuje si─Ö znajduj─ůcy si─Ö tutaj Konsulat Generalny RP. - 7 listopada 2015 roku w Edynburgu - w samym sercu miasta, w parku przy Princes Street w cieniu edynburskiego zamku ods┼éoni─Öto pomnik jednej z najbardziej niezwyk┼éych postaci drugiej wojny ┼Ťwiatowej - nied┼║wiedzia Wojtka. Malutkim brunatnym misiem znaleziony w 1942 roku oko┼éo miejscowo┼Ťci Hamadan w Iranie, zaopiekowali si─Ö ┼╝o┼énierze z 2 Korpusu Polskiego gen. W┼éadys┼éawa Andersa. Zosta┼é adoptowany przez ┼╝o┼énierzy 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii. Nauczyli go nosi─ç amunicj─Ö artyleryjsk─ů, a tak┼╝e pi─ç piwo i pali─ç papierosy. By m├│c zabra─ç go ze sob─ů Polacy nadali mu imi─Ö i stopie┼ä, w ten spos├│b czyni─ůc z niego formalnie ┼╝o┼énierza. Nied┼║wied┼║ bra┼é m.in. udzia┼é w bitwie pod Monte Cassino (nosi┼é ci─Ö┼╝kie skrzynie z amunicj─ů artyleryjsk─ů i nigdy nie zdarzy┼éo mu si─Ö ┼╝adnej upu┼Ťci─ç!). Odwiedzali go alianccy genera┼éowie. Po wojnie wraz z wojskiem znalaz┼é si─Ö w Szkocji. Po demobilizacji polskich oddzia┼é├│w w 1947 roku zosta┼é przekazany ogrodowi zoologicznemu w Edynburgu, gdzie zmar┼é 2 grudnia 1963 roku. Sta┼é si─Ö maskotk─ů mieszka┼äc├│w miasta. Odwiedzany przez Polak├│w od razu rozpoznawa┼é mow─Ö polsk─ů. Jako jedyny ┼╝o┼énierz II wojny ┼Ťwiatowej, kt├│ry nie by┼é cz┼éowiekiem, sta┼é si─Ö znany w szeregu krajach jako prawdziwa ciekawostka. Br─ůzowy pomnik naturalnej wielko┼Ťci d┼éuta Alana Herriota przedstawiaj─ůcy kaprala Wojtka wraz z polskim ┼╝o┼énierzem (Piotr Prendys), stan─ů┼é dzi─Öki staraniom organizacji Wojtek Memorial Trust. W uroczysto┼Ťci wzi─ů┼é udzia┼é tak┼╝e polski weteran prof. Wojciech Nar─Öbski, kt├│ry razem z Wojtkiem s┼éu┼╝y┼é w tej samej jednostce wojskowej. Jak t┼éumaczy┼é w czasie uroczysto┼Ťci burmistrz Edynburga Donald Wilson, ods┼éoni─Öcie pomnika "pozwala u┼╝y─ç tej fascynuj─ůcej historii do tego, by wydoby─ç na ┼Ťwiat┼éo dzienne wk┼éad polskich ┼╝o┼énierzy w wysi┼éek wojenny". - To te┼╝ kolejna ni─ç ┼é─ůcz─ůca nasze miasto z ┼╝yj─ůcymi tu emigrantami znad Wis┼éy - dodaje. - Po wyp┼éyni─Öciu z portu Leith (Edynburg), podczas sztormu zaton─ů┼é 10 stycznia 1965 roku na Morzu P├│┼énocnym polski statek handlowy - zbiornikowiec "Nysa"; zgin─Ö┼éo 18 marynarzy.

FAWLEY COURT, posiad┼éo┼Ť─ç w Anglii, w hrabstwie Buckinghamshire, w rejonie South East England, ko┼éo miasteczka Fawley. By┼éa polska "wyspa" (25 ha wraz z parkiem) w Anglii - Fawley Court, historyczny o┼Ťrodek angielskiej Polonii, pomimo ostrych protest├│w ze strony tamtejszej Polonii, zosta┼éa na pocz─ůtku stycznia 2009 roku sprzedana przez polskie Zgromadzenie Ojc├│w Marian├│w za 16,5 mln funt├│w. Ten pi─Ökny pa┼éac z XVII w. o d┼éugo┼Ťci 600 m - dzie┼éo Christophera Wrena, architekta londy┼äskiej katedry ┼Ťw. Paw┼éa, w kt├│rym bawili kiedy┼Ť cz┼éonkowie rodziny kr├│lewskiej, kupili marianie (ks. J├│zef Jarz─Öbowski) w 1953 i od 1954 do 1986 roku prowadzili tu polsk─ů szko┼é─Ö ┼Ťredni─ů dla ch┼éopc├│w (150 uczni├│w w wieku 9-19 lat; wychowankiem szko┼éy by┼é m.in. Waldemar Januszczak, znany brytyjski krytyk artystyczny); od 1986 roku marianie zamienili pa┼éac na o┼Ťrodek konferencyjny i rekolekcyjny. W pa┼éacu mia┼éo r├│wnie┼╝ swoj─ů siedzib─Ö jedno z najwa┼╝niejszych muze├│w polskiej emigracji. Znajdowa┼é si─Ö tu m.in. "Statut ┼üaskiego" z 1506 r., polska Biblia z 1574 r., egzemplarz pierwszego paryskiego wydania "Pana Tadeusza" A. Mickiewicza, spore zbiory pami─ůtek po Powstaniu Styczniowym 1863-64, w tym przedmioty nale┼╝─ůce do Romualda Traugutta, zbi├│r militari├│w oraz obrazy, grafiki i ksi─ů┼╝ki. Zbiory te ju┼╝ w 2006 roku przewieziono do Polski - do sanktuarium marian├│w w Licheniu. Na pocz─ůtku lat 70. po┼╝ar zniszczy┼é du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç pa┼éacu, kt├│ry odbudowa┼éa Polonia. Ko┼Ťci├│┼é szkolny ufundowa┼é ksi─ů┼╝─Ö Stanis┼éaw Albrecht Radziwi┼é┼é (1914 Szpan├│w -1976 Londyn), ┼╝onaty z Lee - m┼éodsz─ů siostr─ů Jacqueline Kennedy, ┼╝on─ů prezydenta Stan├│w Zjednoczonych Johna F. Kennedy ego.

NEWARK - Newark-on-Trent, miasto w Anglii, w regionie East Midlands, w hrabstwie Nottinghamshire. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej w rejonie tym znajdowa┼éy si─Ö bazy lotnicze brytyjskiego Royal Air Force, w kt├│rych stacjonowa┼éy tak┼╝e polskie dywizjony lotnicze. Na tutejszym cmentarzu chowano poleg┼éych, zabitych w wypadkach i zmar┼éych lotnik├│w brytyjskich i wszystkich polskich. Na cmentarzu polskim pochowanych jest 397 lotnik├│w polskich. S─ů tu tak┼╝e groby premiera i naczelnego wodza Wojska Polskiego, gen. W┼éadys┼éawa Sikorskiego (1943, w 1993 roku jego cia┼éo przeniesiono na Wawel, pozostaje gr├│b pusty, zaznaczony du┼╝ym krzy┼╝em) oraz prezydenta RP W┼éadys┼éawa Raczkiewicza z okresu wojny, zmar┼éego w 1947. Prezydent Raczkiewicz ods┼éoni┼é tu w 1941 Pomnik Lotnik├│w Polskich. Sandomierz jest miastem partnerskim Newark.

OKSFORD - Oxford, miasto w po┼éudniowej Anglii nad rzek─ů Tamiz─ů, stolica hrabstwa Oxfordshire. Znane jest przede wszystkim jako siedziba Uniwersytetu Oksfordzkiego (University of Oxford), najstarszego angloj─Özycznego uniwersytetu ┼Ťwiata. Studiowa┼éo tu m.in. 46 laureat├│w Nagrody Nobla i 25 premier├│w Wielkiej Brytanii. Studiowa┼éo na nim i studiuje r├│wnie┼╝ szereg Polak├│w. Do polskich absolwent├│w Oksfordu nale┼╝─ů m.in.: Maria Antonina Czaplicka - etnografka, Urszula Gacek - pose┼é do Parlamentu Europejskiego, Maciej Giertych - dendrolog, pose┼é do Parlamentu Europejskiego, Rados┼éaw Sikorski - polityk, Adam Zamoyski - hrabia, historyk, prezes zarz─ůdu Fundacji Ksi─ů┼╝─ůt Czartoryskich. Wyk┼éadowc─ů Oxfordu by┼éa Maria Antonina Czaplicka (1886-1921), polska etnografka i geografka, a profesorem filozofii politycznej Zbigniew Pe┼éczy┼äski (1925-2021). Wyk┼éadowcami byli tak┼╝e ekonomista prof. W┼éodzimierz Brus oraz polski filozof Leszek Ko┼éakowski. Profesor Pe┼éczy┼äski poza prac─ů dydaktyczn─ů, organizowa┼é stypendia w Oksfordzie dla naukowc├│w i student├│w z Europy ┼Ürodkowej i Wschodniej. W ramach samego tylko Oxford Colleges Hospitality Scheme od roku akademickiego 1982/1983 z go┼Ťciny oksfordzkich college ├│w skorzysta┼éo 140 Polak├│w. W 2011 roku ┼é─ůcznie z kadr─ů naukow─ů w Uniwersytecie Oksfordzkim uczy┼éo si─Ö i pracowa┼éo oko┼éo 200 Polak├│w. Studiuj─ůcy na Uniwersytecie nie s─ů bowiem jedynymi mieszkaj─ůcymi i ucz─ůcymi si─Ö Polakami, kt├│rych mo┼╝na spotka─ç w Oksfordzie. S─ů tam tak┼╝e uczniowie z colleg├│w przygotowuj─ůcy si─Ö w systemie Sixth Form do egzaminu A-Level, czy ucz─ůcy si─Ö w City of Oxford College. All Souls College, Kolegium Wszystkich Zmar┼éych to jedyne kolegium w Oksfordzie niezajmuj─ůce si─Ö kszta┼éceniem student├│w, a jedynie zrzeszaj─ůce fellows, czyli profesor├│w uniwersytetu. Przynale┼╝no┼Ť─ç do All Souls College uwa┼╝ana jest za najwy┼╝sze wyr├│┼╝nienie w brytyjskim ┼Ťwiecie naukowym. Do All Souls College nale┼╝a┼é Polak, profesor Leszek Ko┼éakowski. - W bibliotece uniwersyteckiej (Biblioteka Bodleja┼äska) w Oksfordzie znajduj─ů si─Ö polonika, m.in. napisana po ┼éacinie ksi─ů┼╝ka polskiego autora, kt├│ry dotar┼é do Mekki w XVI w., a wi─Öc jeszcze w ┼Ťredniowieczu oraz pierwodruk "Roxolanek, to jest ruskich panien, na wesele B. Z. z K. D. ... R. P. 1629 dnia 28 lutego we Lwowie wprowadzonych, a teraz ┼Ťwiatu ┼Ťwie┼╝o pokazanych" (Krak├│w 1654) Szymona Zimorowica (1608-1629) - znanego polskiego poety epoki baroku. - Jest tu du┼╝a kolonia polska, posiadaj─ůca w┼éasny Dom Polski i polski o┼Ťrodek duszpasterski. - Oksford jest (obok Cambridge) jednym z najpopularniejszych w┼Ťr├│d turyst├│w miast po┼éudniowej Anglii, odwiedzanym t┼éumnie m.in. przez Polak├│w. - Na oxfordzkim cmentarzu Wolvercote pochowany jest Adam Ignacy Koc (1891-1969), uczestnik walk o niepodleg┼éo┼Ť─ç Polski w I wojnie ┼Ťwiatowej i wojnie polsko-bolszewickiej, pu┼ékownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, polityk, pose┼é na Sejm RP, w 1939 roku minister w Rz─ůdzie Polskim na Obczy┼║nie (we Francji). - Miastem partnerskim Oxfordu jest Wroc┼éaw.

STRATFORD-UPON-AVON, miasto w Anglii, w hrabstwie Warwickshire, nad rzek─ů Avon. Urodzi┼é si─Ö tu William Shakespeare/William Szekspir (1564-1616), powszechnie uwa┼╝any za jednego z najwybitniejszych pisarzy angielskich - autor nie┼Ťmiertelnych sztuk teatralnych granych w teatrach ca┼éego ┼Ťwiata oraz reformator teatru. W czterech jego sztukach: Komedii omy┼éek, Hamlecie, Opowie┼Ťci zimowej i w Miarce za miark─Ö wyst─Öpuj─ů polonica. W Komedii omy┼éek Szekspir wspomina srogie polskie zimy, w Opowie┼Ťci zimowej nawi─ůzuje do zas┼éyszanej dramatycznej historii ksi─Öcia mazowieckiego Siemowita III i jego niewiernej ┼╝ony Ludmi┼éy z 1366 roku, a w Miarce za miark─Ö Ksi─ů┼╝─Ö t┼éumaczy swoje opuszczenie Wiednia wyjazdem do Polski. Natomiast w Hamlecie poloniki wyst─Öpuj─ů w kilku miejscach: autor pisze o wyimaginowanych przez siebie wojnach du┼äsko-polskich i norwesko-polskich; natomiast imi─Ö kr├│lewskiego doradcy Poloniusza nasuwa podejrzenia, ┼╝e posta─ç ta jest portretem ├│wczesnego polskiego polityka lub ┼╝e sam Poloniusz by┼é z pochodzenia Polakiem. Polski pisarz i poeta Maciej S┼éomczy┼äski jest jedyn─ů osob─ů na ┼Ťwiecie, kt├│ra przet┼éumaczy┼éa na jakikolwiek j─Özyk (tutaj chodzi o j─Özyk polski) wszystkie dzie┼éa Szekspira.

WYSPA ┼ÜWI─śTEJ HELENY - Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha, jedna z trzech wysp na po┼éudniowym Oceanie Atlantyckim, stanowi─ůcych brytyjskie terytorium zamorskie. 1815-21 wyspa by┼éa miejscem zes┼éania i ┼Ťmierci cesarza Napoleona I Bonaparte. Od 20 grudnia 1815 do 16 pa┼║dziernika 1816 roku w gronie wiernych towarzyszy Napoleona na zes┼éaniu by┼é Polak, Karol Pi─ůtkowski, by┼éy cz┼éonek Gwardii Napoleo┼äskiej na wyspie Elbie, a nast─Öpnie ┼╝o┼énierz s┼éawnych polskich szwole┼╝er├│w Jerzmanowskiego. - Podczas swej pierwszej podr├│┼╝y dooko┼éa ┼Ťwiata trwaj─ůcej od 16 wrze┼Ťnia 1934 do 3 wrze┼Ťnia 1935 roku zawin─ů┼é do tutejszego portu polski ┼╝aglowiec szkolny "Dar Pomorza". - W 2006 roku wysp─Ö odwiedzi┼é znany podr├│┼╝nik polski Wojciech D─ůbrowski.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1920 roku
Urodził się Karol Wojtyła, polski duchowny katolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież - Jan Paweł II, od 2014 roku Święty (zm. 2005)


18 Maja 1862 roku
Otwarto pierwszy odcinek Kolei Warszawsko-Petersburskiej z Warszawy do Białegostoku.


Zobacz wi─Öcej