Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 02.04.22 - 15:05     Czytano: [238]

Polacy w Palestynie-Izraelu


Izrael jest pa┼ästwem na Bliskim Wschodzie, po┼éo┼╝onym w Azji Zachodniej na wschodnim brzegu Morza ┼Ür├│dziemnego. Graniczy na p├│┼énocy z Libanem, na p├│┼énocnym wschodzie z Syri─ů, na wschodzie z Jordani─ů i na po┼éudniowym zachodzie z Egiptem, a na zachodzie z Morzem ┼Üwi─Ötokrzyskim. Przylega do niego r├│wnie┼╝ Palestyna, czyli Autonomia Palesty┼äska. Izrael na obszar 20 770 km kw. i 8,9 mln ludno┼Ťci: 80% ┼╗ydzi, 20% Palesty┼äczycy, a Palestyna 6 020 km kw. i 5 160 000 ludno┼Ťci (Zachodni Brzeg 5 655 km kw. 3,4 mln Palesty┼äczyk├│w i 400 tys. kolonist├│w ┼╝ydowskich, skupionych w ok. 250 nielegalnych z punktu widzenia prawa mi─Ödzynarodowego osiedlach oraz Strefa Gazy 365 km kw. i 1,9 mln Palesty┼äczyk├│w).

Od czas├│w staro┼╝ytnych ziemie dzisiejszego Izraela i Palestyny zamieszkiwali ┼╗ydzi. W zasadzie od VIII w p.n.e. ci─ůgle pod czyj─ů┼Ť okupacj─ů lub panowaniem. W 6 roku p.n.e. przesz┼éa pod panowanie Rzymu, a nast─Öpnie Bizancjum. W okresie rzymsko-bizanty┼äskim ludno┼Ť─ç ┼╝ydowska by┼éa kilka razy poddawana masakrom. W latach 628-629 bizanty┼äski cesarz Herakliusz nakaza┼é mordowa─ç wszystkich z┼éapanych ┼╗yd├│w i zabroni┼é im wst─Öpu do Jerozolimy. Prawdopodobnie w├│wczas ┼╗ydzi osi─ůgn─Öli najni┼╝sz─ů liczebno┼Ť─ç w Ziemi Izraela. W latach 634-38 roku ziemia ta zosta┼éa zdobyta przez, b─Öd─ůcych od niedawna muzu┼émanami, Arab├│w i z biegiem lat ca┼éa Ziemia Izraela sta┼éa si─Ö etnicznie arabsk─ů. Od tej pory jej oficjaln─ů nazw─ů by┼éa Palestyna. ┼╗ydzi odzyskali prawo wst─Öpu do Jerozolimy i w ten spos├│b w szcz─ůtkowej ilo┼Ťci przetrwali do XX w. W XIII wieku Palestyna dosta┼éa si─Ö pod panowanie arabskich su┼étan├│w egipskich, a w latach 1516-1918 by┼éa cz─Ö┼Ťci─ů imperium osma┼äskiego (Turcji). Rozw├│j syjonizmu w┼Ťr├│d ┼╗yd├│w w 2. Po┼éowie XIX w. spowodowa┼é powolny, ale sta┼éy nap┼éyw do Palestyna kolonist├│w ┼╝ydowskich, g┼é├│wnie z Europy Wschodniej. W wyniku przegranej przez pa┼ästwa centralne (Niemcy, Austro-W─Ögry, Bu┼égari─Ö i Turcj─Ö) I wojny ┼Ťwiatowej, w 1918 roku Palestyn─Ö okupowa┼éy wojska brytyjskie (od 1922 r. mandat brytyjski). Anglicy wspierali kolonizacj─Ö Palestyny przez ┼╗yd├│w. W ten spos├│b liczba ┼╗yd├│w w Palestynie wzros┼éa z 11% og├│┼éu mieszka┼äc├│w w 1922 do 33% w 1945 roku. Po II wojnie ┼Ťwiatowej ┼╗ydzi przyst─ůpili do walki o niepodleg┼ée pa┼ästwo ┼╝ydowskie z┼éo┼╝one z ziem Palestyny. Nowo powsta┼éa i sprzyjaj─ůca ┼╗ydom Organizacja Narod├│w Zjednoczonych przyj─Ö┼éa 29 listopada 1947 roku rezolucj─Ö nr 181 o podziale Palestyny na dwa pa┼ästwa: ┼╝ydowskie i arabskie. Jerozolima mia┼éa zosta─ç mi─Ödzynarodowym miastem (corpus separatum) pod nadzorem ONZ. Spo┼éeczno┼Ť─ç ┼╝ydowska zaakceptowa┼éa ten plan, a Palesty┼äczycy/Arabowie j─ů odrzucili. 14 maja 1948 roku ┼╝ydowska Tymczasowa Rada Pa┼ästwa proklamowa┼éa powstanie pa┼ästwa Izrael ze stolic─ů w Tel Awiw. Dosz┼éo do wojny ┼╝ydowsko-palesty┼äskiej/arabskiej w wyniku kt├│rej zachodnia cz─Ö┼Ť─ç Palestyny (Galilea, nizinna nadbrze┼╝na, Negev) wesz┼éy w sk┼éad pa┼ästwa izraelskiego, reszta (centralna i cz─Ö┼Ť─ç doliny Jordanu) zosta┼éa wcielona do Jordanii. W wyniku kolejnej wojny izraelsko-arabskiej w 1967 roku wojska izraelskie zaj─Ö┼éy ca┼é─ů jorda┼äsk─ů cz─Ö┼Ť─ç Palestyny, kt├│r─ů Izrael okupuje po dzi┼Ť dzie┼ä i intensywnie j─ů kolonizuje ┼╗ydami. W 1980 roku rz─ůd izraelski, ┼éami─ůc prawo mi─Ödzynarodowe i ignoruj─ůc protesty mi─Ödzynarodowe og┼éosi┼é zjednoczenie Jerozolimy jako stolicy pa┼ästwa Izraela. W 1987 roku na okupowanych terenach rozpocz─Ö┼éo si─Ö powstanie palesty┼äskie, zako┼äczone w roku 1993 roku. W 1994 roku na mocy porozumienia palesty┼äsko-izraelskiego powsta┼éa Autonomia Palesty┼äska z bardzo ograniczon─ů autonomi─ů, obejmuj─ůca Zachodni Brzeg (Jordanu) oraz Stref─Ö Gazy ze stolic─ů w Ramallah. Od 2012 roku Palestyna jest cz┼éonkiem Organizacji Narod├│w Zjednoczonych.
...

Palestyna, a dzisiaj i Izrael nigdy nie by┼éy terenem osadnictwa polskiego. Do 2. po┼é. XIX w. tylko sporadycznie przebywali tu Polacy. Byli to g┼é├│wnie pielgrzymi - osoby duchowne i ┼Ťwieckie. Jednak pierwszym Polakami na Ziemi ┼Üwi─Ötej, jak Polacy zwykli nazywa─ç Palestyn─Ö, byli polscy rycerze. Nie byli najemnikami muzu┼éma┼äskich Seld┼╝ukid├│w, do kt├│rych w├│wczas nale┼╝a┼éa Palestyna, ale rycerzami Chrystusa. Byli uczestnikami krucjat zwo┼éywanych przez papie┼╝y w latach 1095-1291celem celem odbicie z r─ůk muzu┼éma┼äskich Jerozolimy, w kt├│rej znajdowa┼éy si─Ö wa┼╝ne dla chrze┼Ťcijan miejsca kultu. Ilu rycerzy polskich bra┼éo udzia┼é w tych krucjatach - nigdy nie b─Ödziemy wiedzieli. W pierwszej krucjacie (1095) najprawdopodobniej rycerze polscy nie brali udzia┼éu, gdy┼╝ ┼╝adna kronika o tym nie wspomina. Natomiast z zachowanych przekaz├│w wiemy, ┼╝e w drugiej wyprawie krzy┼╝owej (w latach 1147-1149) uczestniczy┼é razem z krzy┼╝owcami francuskimi i niemieckimi "zbrojny oddzia┼é Lechit├│w", co jest udokumentowane przez kronikarza Jana Kinnamosa (Joanisa Cinnami). Wszystko wskazuje na to, ┼╝e dowodzi┼é nimi ksi─ů┼╝─Ö W┼éadys┼éaw II Wygnaniec, syn ksi─Öcia polskiego Boles┼éawa Krzywoustego ksi─ů┼╝─Ö W┼éadys┼éaw II. Pod sztandary chrze┼Ťcija┼äskiego kr├│la jerozolimskiego Boduena III zaci─ůgn─ů┼é si─Ö w 1154 roku te┼╝ inny syn Krzywoustego Henryk, ksi─ů┼╝─Ö sandomierski, kt├│ry ze swym rycerstwem przebywa┼é w Ziemi ┼Üwi─Ötej ponad rok. Nast─Öpstwem jego udzia┼éu w krucjacie by┼éo sprowadzenie do Polski pierwszych zakonnik├│w-rycerzy: templariuszy i joannit├│w. Zostali osadzeni w Opatowie i Zago┼Ťci. W szeregach templariuszy, a podobno nawet na ich czele, przyby┼é do Polski Wojs┼éaw Trojanowic z rodu Powa┼é├│w, znany p├│┼║niej pod przydomkiem Jerozolimczyka. Kolejny kronikarski zapis dotyczy Jaksy z Miechowa, mo┼╝now┼éadcy ma┼éopolskiego z rodu Gryfit├│w. Walczy┼é on w Ziemi ┼Üwi─Ötej dwukrotnie, w tym na pewno w 1162 roku Polska zawdzi─Öcza mu sprowadzenie nad Wis┼é─Ö - do Miechowa zakonu bo┼╝ogrobc├│w. Razem z nim w krucjacie wzi─Öli udzia┼é Jan Gniewomir z rodu Strzegomit├│w oraz Krystyn, wojewoda mazowiecki. W┼Ťr├│d zachowanych dokument├│w ma┼éopolskich znajduje si─Ö r├│wnie┼╝ pergamin bez daty, informuj─ůcy o tym, ┼╝e rycerz Dzier┼╝ek herbu Janina, brat biskupa p┼éockiego Wita (ok. 1187-ok. 1206), z powodu wyjazdu na wojn─Ö w obronie krzy┼╝a zapisa┼é swoje dobra klasztorowi premonstratens├│w z Buska. Prawdopodobnie wzi─ů┼é udzia┼é w trzeciej krucjacie (1189-92). W V wyprawie krzy┼╝owej (1217-21) u boku w─Ögierskiego kr├│la Andrzeja II by┼éa "chor─ůgiew ksi─Öcia z Polski" - prawdopodobnie ksi─Öcia opolskiego Kazimierza albo znanego dobroczy┼äc─Ö templariuszy w Wielkopolsce ksi─Öcia ujskiego W┼éadys┼éawa Odonica lub Kazimierza II, ksi─Öcia dymi┼äskiego (pomorskiego), kt├│ry mia┼é zgin─ů─ç w Ziemi ┼Üwi─Ötej. Mo┼╝liwe, ┼╝e by┼é nim nawet syn ksi─Öcia Henryka Brodatego i ┼Ťw. Jadwigi - Henryk Pobo┼╝ny. W wyprawie tej uczestniczyli prawdopodobnie tak┼╝e Sieciech Konradowic, kt├│ry pochodzi┼é z ziemi opolskiej, ksi─ů┼╝─Ö bia┼éogardzki Racibor oraz Budzis┼éaw Krzes┼éawica z rodu Odrow─ů┼╝├│w, kt├│ry zapisa┼é bo┼╝ogrobcom swoj─ů posiad┼éo┼Ť─ç Krzes┼éawice. Prawdopodobnie ostatni─ů zbrojn─ů ekspedycj─Ö polskiego rycerstwa do Ziemi ┼Üwi─Ötej stanowi┼éa, datowana na lata trzydzieste XIII w., wyprawa Pakos┼éawa Starego Awda┼äca, ma┼éopolskiego mo┼╝now┼éadcy na dworze ksi─Öcia krakowskiego Leszka Bia┼éego. Niewykluczone, ┼╝e inicjatorem wyprawy by┼é sam ksi─ů┼╝─Ö, kt├│ry przecie┼╝ ┼Ťlubowa┼é uczestnictwo w zbrojnej obronie chrze┼Ťcija┼ästwa na Wschodzie. O jej terminie mo┼╝na wnosi─ç na podstawie aktu darowizny dokonanej 9 wrze┼Ťnia 1232 roku przez Pakos┼éawa, gdy ofiarowa┼é zakonowi bo┼╝ogrobc├│w wie┼Ť Udarz (w intencji bezpiecznego wyjazdu w celu obrony i pokuty u grobu Chrystusa). Wynika z tego, ┼╝e polscy rycerze wyruszyli na Wsch├│d kr├│tko po odzyskaniu Jerozolimy, Betlejem i Nazaretu przez krucjat─Ö Fryderyka II. Potem na pewno z Polski wyruszali templariusze. Ka┼╝da komandoria musia┼éa przecie┼╝ zasila─ç szeregi zakonu walcz─ůcego w Ziemi ┼Üwi─Ötej, wysy┼éaj─ůc co roku jednego rycerza wraz z koniem i zbroj─ů. Obowi─ůzek ten egzekwowany by┼é w europejskich komandoriach do czasu wyparcia zakonu na Cypr.

Po dobie krucjat rozpocz─Ö┼éy si─Ö pielgrzymki Polak├│w do Ziemi ┼Üwi─Ötej. By┼éy to zazwyczaj osoby duchowne. Jednak nie tylko. Ju┼╝ w XIV w. w┼Ťr├│d pielgrzym├│w byli pierwsi mieszczanie, jak Miko┼éaj Rusin czy Miko┼éaj Wierzynek. W 1450 roku z pielgrzymk─ů do Ziemi ┼Üwi─Ötej w 1450 roku wybra┼é si─Ö w towarzystwie Wieniawy z Ligoty Jan D┼éugosz, sekretarz biskupa krakowskiego Zbigniewa Ole┼Ťnickiego, a p├│┼║niej tw├│rca wiekopomnego dzie┼éa Roczniki, czyli kroniki s┼éawnego Kr├│lestwa Polskiego i arcybiskup-nominat lwowski. W Jerozolimie obejrzeli Gr├│b Pa┼äski, Kalwari─Ö, miejsce urodzenia Chrystusa w Betlejem i chrztu w Jordanie. W 1507 roku przyby┼é do Jerozolimy bernardyn, brat Anzelm Polak, kt├│ry do 1508 roku by┼é penitencjarzem przy ko┼Ťciele Grobu ┼Üwi─Ötego w tym mie┼Ťcie. By┼é pierwszym Polakiem, kt├│ry pozostawi┼é w j─Özyku ┼éaci┼äskim opis Ziemi ┼Üwi─Ötej (1519, wyd. pol. Wilno 1595). Jednak pierwszy prawdziwy reporta┼╝ z pielgrzymki do Ziemi ┼Üwi─Ötej pozostawi┼é nam p├│┼║niejszy kasztelan krakowski i wielki hetman koronny Jan Tarnowski, kt├│ry w latach 1518-20 odby┼é podr├│┼╝ na Bliski Wsch├│d. W 1518 roku pasowany zosta┼é w Jerozolimie na rycerza jerozolimskiego. Przyp┼éyn─ů┼é na statku z Wenecji do Jaffy (Palestyna) i st─ůd na os┼éach uda┼é si─Ö ku Jerozolimie, a dalej ju┼╝ pieszo. Tarnowski zwiedzi┼é g├│ry Sion, dolin─Ö Siloe, Betani─Ö, G├│r─Ö Oliwn─ů, Betlejem. Barwny opis pielgrzymki do Ziemi ┼Üwi─Ötej pozostawi┼é wojewoda mazowiecki Jan Gory┼äski (1570). Najg┼éo┼Ťniejsz─ů jednak pielgrzymk─Ö do Ziemi ┼Üwi─Ötej w XV I w. odby┼é Miko┼éaj Krzysztof Radziwi┼é┼é (1549-1616), zwany Sierotk─ů, p├│┼║niejszy wojewoda wile┼äski. W latach 1582-84 odby┼é podr├│┼╝ do Egiptu i Ziemi ┼Üwi─Ötej. Opisa┼é j─ů i wyda┼é w 1601 roku po ┼éacinie, a potem w t┼éumaczeniu polskim jako Peregrynacja abo pielgrzymowanie do Ziemi ┼Üwi─Ötej (1607, ostatnie wydanie w 1962). Opis ten jest jednym z najlepszych dzie┼é podr├│┼╝niczych tamtych czas├│w i by┼é nawet t┼éumaczony na niemiecki i rosyjski.

Jerozolim─Ö - Ziemi─Ö ┼Üwi─Öt─ů odwiedzali ┼╝o┼énierze polscy bior─ůcy udzia┼é w wyprawie Napoleona na Egipt (1798-1801). Wiek ten zapocz─ůtkowa┼é cz─Östsze podr├│┼╝e Polak├│w do Ziemi ┼Üwi─Ötej, szczeg├│lnie w drugiej jego po┼éowie. Z poet├│w romantycznych Palestyn─Ö odwiedzili Juliusz S┼éowacki (1838) i Bohdan Zaleski (1843). S┼éowacki pod dat─ů 14 stycznia odnotowa┼é: "Noc u grobu w ko┼Ťciele - o godz. 8 sam jestem - kl─Öcz─Ö na marmurze, czo┼éem oparty, czytam ewangeli─Ö - o 11 m─ů┼╝ i ┼╝ona wchodz─ů go grobu, modl─ů si─Ö i ca┼éuj─ů mnie w r─Ök─Ö - o 12 dzwon - zaczynaj─ů si─Ö ┼Ťpiewy r├│┼╝nych wiar, jak ptaki zbudzone po gniazdach - Kopta klatka - o godz. 2 msza za Polsk─Ö". Po zwiedzeniu Galilei S┼éowacki sp─Ödzi┼é kilka tygodni w maronickim klasztorze Bet-Chesz-Ban, gdzie napisa┼é jedno ze swych arcydzie┼é: Anhellego. Natomiast odprawianie mszy ┼Ťwi─Ötych w intencji Ojczyzny w Bazylice Zmartwychwstania zainicjowa┼é 3 maja 1847 roku bohaterski ksi─ů┼╝─Ö Roman Sanguszko. Kilka lat p├│┼║niej by┼é tu znany dziennikarz krakowski Maurycy Mann i w latach 1854-55 wyda┼é w Krakowie solidn─ů trzytomow─ů Podr├│┼╝ na Wsch├│d, kt├│ra zachowa┼éa trwa┼é─ů warto┼Ť─ç. W 1894 roku odby┼é pielgrzymk─Ö do Ziemi ┼Üwi─Ötej ks. Karol Niedzia┼ékowskiego, 1897-1901 biskup sufragan mohylowski i 1901-11 biskup ┼éucki i ┼╝ytomierski oraz administrator diecezji kamienieckiej. W 1896 roku pielgrzymowali do Ziemi ┼Üwi─Ötej ksi─Ö┼╝a diecezji p┼éockiej: Antoni Nowowiejski (1908-41 biskup p┼éocki, b┼éogos┼éawiony Ko┼Ťcio┼éa katolickiego), Piotr Dmochowski, Aleksander Zaremba i ks. prof. Tadeusz ┼╗ebrowski (historycy w roku 2008 potwierdzili hipotez─Ö, ┼╝e tym ksi─Ödzem by┼é de facto ks. W┼éadys┼éaw Krynicki). W drugiej po┼éowie XIX w. do Ziemi ┼Üwi─Ötej podr├│┼╝owa─ç zacz─Öli nawet ch┼éopi polscy, jak np. w 1863 roku Feliks Boru┼ä z Kaszowa pod Krakowem. Jego wspomnienia opracowa┼é Walery Wielog┼éowski, a innego ch┼éopa - Ja┼Ťka Wirhowego opracowa┼é Wojciech Brzeg (Opowiadania Ja┼Ťka Wirhowego Krak├│w 1913). W 1907 roku odby┼éa si─Ö pierwsza zorganizowana pielgrzymka Polak├│w z Galicji, licz─ůca ponad 400 os├│b. Dwa lata p├│┼║niej (1909) z inicjatywy ksi─Ö┼╝y reformator├│w z Krakowa odby┼éa si─Ö pielgrzymka do Ziemi ┼Üwi─Ötej, w kt├│rej wzi─Ö┼éo udzia┼é 450 os├│b ze wszystkich warstw spo┼éecznych, w tym 73 kap┼éan├│w (w tym ks. Adam ┼╗├│┼ékiewski) i kilku braci zakonnych z biskupem sufraganem przemyskim Karolem J├│zefem Fischerem na czele. B┼é. abp Antoni Nowowiejski, bp Karol Niedzia┼ékowski i ks. Adama ┼╗├│┼ékiewskiego zostawili nam swoje wspomnienia z tych pielgrzymek (A. Nowowiejski Z podr├│┼╝y do Ziemi ┼Üwi─Ötej, opr. H. Seweryniak, P┼éock 2008), K. Niedzia┼ékowski Wra┼╝enia z pielgrzymki do Ziemi ┼Üwi─Ötej przez ks. Karola Niedzia┼ékowskiego Petersburg 1898, A. ┼╗├│┼ékiewski Polska pielgrzymka do Ziemi ┼Üwi─Ötej Kij├│w 1909). Odt─ůd pielgrzymki do Ziemi ┼Üwi─Ötej by┼éy ju┼╝ cz─Östszym zjawiskiem. W 1933 roku biskup cz─Östochowski Teodor Kubina zorganizowa┼é pierwsz─ů zbiorow─ů pielgrzymk─Ö do Ziemi ┼Üwi─Ötej z okazji Roku Odkupienia. Podczas II wojny ┼Ťwiatowej pielgrzymowali do Ziemi ┼Üwi─Ötej polscy ┼╝o┼énierze stacjonuj─ůcy na Bliskim Wschodzie (Palestyna, Irak, Egipt). W czasach komunistycznego zniewolenia Polski (1945-89) oficjalne pielgrzymki z Polski by┼éy zakazane i dopiero w 1997 roku ojcowie franciszkanie poprowadzili kolejn─ů narodow─ů pielgrzymk─Ö do Ziemi ┼Üwi─Ötej. W latach 1945-89 pielgrzymami polskimi byli tu tylko Polacy spo┼Ťr├│d ┼Ťwiatowej Polonii oraz nieliczni duchowni z Polski.

Przybywaj─ůcy do Ziemi ┼Üwi─Ötej polscy duchowni cz─Östo nie mieli gdzie mieszka─ç, bo hoteli prawie nie by┼éo. Np. ks. dr Trzeciak z Galicji, kt├│ry przyby┼é tu w 1904 roku tu┼éa┼é si─Ö tu i ├│wdzie i nie mia┼é gdzie mieszka─ç. Pe┼éni─ůcy funkcj─Ö sekretarza w Kustodii Ziemi ┼Üwi─Ötej i spowiednik przybywaj─ůcych tu polskich pielgrzym├│w, polski franciszkanin reformata o. Jukodyn Antoni Bielak w 1876 roku za┼éo┼╝y┼é pierwszy Dom Polski - dom pielgrzyma polskiego, w zakupionym domu, po┼éo┼╝onym niedaleko siedziby Patriarchatu ┼üaci┼äskiego. Czynny by┼é on do 1894 roku, tj. do chwili powrotu o. Jukodyna do Polski. Bowiem po jego wyje┼║dzie dom zosta┼é przekazany Kustodii. Ilo┼Ť─ç pielgrzym├│w polskich w Ziemi ┼Üwi─Ötej wzrasta┼éa z roku na rok i spotykali si─Ö oni z wielkimi problemami u zakwaterowaniem. Ks. Marcin Pinciurek z diecezji lubelskiej, kt├│ry przyby┼é do Ziemi. ┼Üwi─Ötej w 1903 roku podj─ů┼é zakupu nowego domu polskiego, kt├│ry mia┼é by─ç polsk─ů w┼éasno┼Ťci─ů. Na Fundusz Schroniska z┼éo┼╝y┼éa si─Ö Fundacja ks. Pinciurka oraz dary z Kraju (nap┼éyn─Ö┼éy z 45 miast polskich) i od Polonii ameryka┼äskiej (├│wczesnych 5 319 dolar├│w, co by┼éo du┼╝─ů sum─ů pieni─Ödzy). W 1908 roku ks. Pinciurek zakupi┼é budynek, po┼éo┼╝ony w pobli┼╝u bazyliki Grobu Pa┼äskiego Tak powsta┼é prawdziwie polski Dom Polski w Jerozolimie. W 1926 roku ks. M. Pinciurek zapisa┼é w testamencie sw─ů fundacj─Ö na w┼éasno┼Ť─ç Narodowi Polskiemu i powierzy┼é pod opiek─Ö Episkopatowi polskiemu. Po jego ┼Ťmierci w 1931 roku (pochowany na cmentarzu katolickim na Syjonie) prymas Polski August Hlond powierzy┼é Dom Polski pod opiek─Ö el┼╝bietankom z prowincji pozna┼äskiej, kt├│re prowadz─ů go po dzi┼Ť dzie┼ä. By┼éem w tym Domu, z balkonu kt├│rego jest ┼éadny widok na du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç Jerozolimy. Jednak dom ten mo┼╝e ka┼╝dorazowo pomie┼Ťci─ç zaledwie 20 pielgrzym├│w. Dlatego prze┼éo┼╝ona Domu Polskiego, s. Innocenta Gierszewicz w 1934 roku zakupi┼éa w Nowej Jerozolimie parcel─Ö pod budow─Ö drugiego Domu Polskiego (jest nazywany Nowym, a pierwszy Starym) dla 50 pielgrzym├│w. Zosta┼é zbudowany z pomoc─ů ┼╝o┼énierzy - karpatczyk├│w gen. Stanis┼éawa Kopa┼äskiego i 24 grudnia 1942 roku odby┼éo si─Ö jego uroczyste po┼Ťwi─Öcenie oraz uroczysta Wigilia Polak├│w-tu┼éaczy. Kapelanem domu zosta┼é ks. T. Reginek. Siostry el┼╝bietanki po┼Ťwi─Öcaj─ů si─Ö te┼╝ dzia┼éalno┼Ťci charytatywnej - nios─ů pomoc arabskim sierotom. W tym celu za┼éo┼╝y┼éy sierociniec u st├│p G├│ry Oliwnej oraz Dom Pokoju w Betlejem. Polskich franciszkan├│w spotka─ç mo┼╝na tak przy Grobie Pa┼äskim jak i betlejemskim ┼╗┼é├│bku lub w┼Ťr├│d duchownych studiuj─ůcych Bibli─Ö: np. dominikan├│w w Ecole biblique et archeologique francaise de Jerusalem, a franciszkan├│w na Studium Biblicum Franciscanum). W Izraelu/Palestynie jest katolicka diecezja z siedzib─ů w Jerozolimie (ok. 12 tys. wiernych, 28 parafii i 44 ksi─Ö┼╝y), a jej biskup ma tytu┼é i godno┼Ť─ç patriarchy. W ramach tej diecezji dzia┼éa r├│wnie┼╝ duszpasterstwo polskie, zorganizowane w trzech misjach katolickich: Jerozolimie w Nowym Domu Polskim, Jafie od 1957 roku przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Piotra i Hajfie od 1831 roku przy parafii karmelit├│w. Jerozolima jest siedzib─ů Polskiej Misji Katolickiej w Ziemi ┼Üwi─Ötej. W Jerozolimie pracuj─ů od 1932 roku polskie el┼╝bietanki ┼Ťl─ůskie, a w Jafie salezjanki polskie. W 1965 roku w Jerozolimie pracowa┼éa r├│wnie┼╝ polska franciszkanka misjonarka Marii oraz polskie boremeuszki, a tak┼╝e w Hajfie. Regularne msze dla Polak├│w zacz─ů┼é odprawia─ç w Jerozolimie w 1876 roku o. Jakub Bielak (do 1894 r.), po nim dopiero od 1903 roku ks. Marcin Pinciurek (do 1930 r.). W latach 1940-64 duszpasterzem polskim w Ziemi ┼Üwi─Ötej, a i w latach 1964-73 rektorem Polskiej Misji Katolickiej w Ziemi ┼Üwi─Ötej by┼é ks. pra┼éat Stefan Pietruszka-Jab┼éonowski. W 1965 roku Polska Misja Katolicka w Ziemi ┼Üwi─Ötej podzielona by┼éa na 4 okr─Ögi duszpasterskie: Jorda┼äski, Jerozolimski, Jafajski i Hajfski. Duszpasterzami tych okr─Ög├│w byli: ks. pra┼éat Stefan Pietruszka-Jab┼éonowski - Jerozolima, o. prof. dr Ludwik Semkowski z Pontifical Biblical Institut -Jerozolima, o. dr Jerzy Czembor OFM - Jaffa, o. Pius Falko, pasjonista - Jerozolima-Betania i o. dr Aureliusz Borkowski OFM - Jerozolima (emeryt). W tym czasie Delegatem Ziemi ┼Üwi─Ötej by┼é biskupa. Sepi┼äski. Po ┼Ťmierci Stefana Pietruszki-Jab┼éonowskiego Misj─Ö przej─Öli polscy zmartwychwsta┼äcy. Rektorem - w latach 1977-91 by┼é ks. J├│zef Obuchowski. Dzisiaj Misja ju┼╝ nie istnieje. W klasztorze przez Ko┼Ťciele Biczowania w Jerozolimie s─ů polskie Siostry Matki Bo┼╝ego Mi┼éosierdzia.

W dniach 20-26 marca 2000 roku odby┼éa si─Ö 91 podr├│┼╝ apostolska "polskiego" papie┼╝a Jana Paw┼éa II, podczas kt├│rej odwiedzi┼é Jordani─Ö i Izrael (Ziemi─Ö ┼Üwi─Öt─ů). Wa┼╝nym epizodem tej podr├│┼╝y by┼éa modlitwa przed ┼Ücian─ů P┼éaczu, kt├│ra by┼éa elementem dialogu z judaizmem. W czasie tej pielgrzymki Janowi Paw┼éowi II, jako pierwszemu nast─Öpcy ┼Ťw. Piotra by┼éo dane m.in. zobaczenie domu aposto┼éa w Kafarnaum, nawiedzenie odbudowanej bazyliki Cudu rozmno┼╝enia chleba nad Jeziorem Genezaret w Tabdze oraz sprawowanie Eucharystii w jerozolimskim Wieczerniku - miejscu Ostatniej wieczerzy Chrystusa.

We franciszka┼äskiej Kustodii Ziemi ┼Üwi─Ötej od 1980 roku przebywa┼éo lub przebywa 23 polskich zakonnik├│w franciszka┼äskich, z kt├│rych w 2020 roku 17 przebywa┼éo na terenie Izraela: o. Piotr Blajer (Franciszka┼äskie Studium Biblijne w Jerozolimie), o. Wojciech Bo┼éoz (sanktuarium Narodzenia ┼Ťw. Jana Chrzciciela w Ain Karem), Daniel Chrupca┼éa (Franciszka┼äskie Studium Biblijne w Jerozolimie), Tomasz Dubiel (Centrum Informacji Chrze┼Ťcija┼äskiej w Jerozolimie), br. Auksencjusz Gad (sanktuarium Zwiastowania NMP w Nazarecie), br. Jordan Gazda (sanktuarium Narodzenia w Betlejem), br. Ananiasz Jask├│lski (sanktuarium Narodzenia w Betlejem), o. Dobromir Jasztal (Wikariusz Kustodii Ziemi ┼Üwi─Ötej w Jerozolimie), o. Narcyz Klimas (archiwum Kustodii Ziemi ┼Üwi─Ötej w Jerozolimie), o. Seweryn Lubecki (sanktuarium Narodzenia ┼Ťw. Jana Chrzciciela w Ain Karem), o. W┼éodzimierz Mamala (bazylika Grobu Pa┼äskiego w Jerozolimie), o. Tymoteusz Marsza┼éek (sanktuarium Prymatu ┼Ťw. Piotra w Tabdze), o. Teofil Niewi┼äski (sanktuarium Procesji Palmowej w Betfage), o. Antoni Szlachta (dyrektor franciszka┼äskiego hotelu "Casa Nova" w Betlejem), o. Apolinary Szwed (konwent ┼Ťw. Piotra w Jafie), o. Franciszek Wiater (sanktuarium Nawiedzenia w Ain Karem), o. Eleazar Wro┼äski (konwent ┼Ťw. ┼üazarza w Betanii).

┼üaci┼äski patriarcha Jerozolimy abp Fouad Twal (2008-16) utrzymywa┼é znajomo┼Ť─ç z kard. J├│zefem Glempem i kard. Stanis┼éawem Dziwiszem, a w 2010 wzi─ů┼é udzia┼é w I dniach Jerozolimy, zorganizowanych w Miechowie 11-12 wrze┼Ťnia.

Polska wy┼éo┼╝y┼éa niedawno 50 tysi─Öcy dolar├│w na remont Bazyliki Narodzenia w Betlejem, kt├│r─ů odwiedza ka┼╝dego roku ponad 100 tysi─Öcy polskich turyst├│w i pielgrzym├│w, kt├│rych rocznie przybywa tam ponad 100 tysi─Öcy rocznie; tak┼╝e dlatego, ┼╝e chrze┼Ťcijan na ca┼éym Bliskim Wschodzie s─ů w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

W┼Ťr├│d niewielkiej liczby katolik├│w ┼╝yj─ůcych w Izraelu (ok. 12 tys.) jest spora grupa ┼╗yd├│w-katolik├│w j─Özyka hebrajskiego, kt├│rzy u┼╝ywaj─ů w liturgii tego j─Özyka. W┼Ťr├│d ┼╝ydowskich duchownych katolickich j─Özyka hebrajskiego byli i s─ů tak┼╝e kap┼éani wywodz─ůcy si─Ö z Polski. Obecnie dla wikariatu j─Özyka hebrajskiego pracuje czterech kap┼éan├│w ┼╝ydowskich wywodz─ůcych si─Ö z Polski: ks. Roman Kami┼äski - proboszcz wsp├│lnoty w Jerozolimie, o. Apolinary Szwed, OFM i ks. Grzegorz Paw┼éowski, kt├│rzy zajmuj─ů si─Ö duszpasterstwem w Jafie-Tel Awiwie, ks. Piotr ┼╗elazko - proboszcz wsp├│lnoty w Beer Szewie. We wsp├│lnocie w Jerozolimie zamieszkiwa┼é r├│wnie┼╝, w latach 2009-10, ks. Romuald Jakub Weksler-Waszkinel. Znanym kap┼éanem pracuj─ůcym w┼Ťr├│d katolik├│w j─Özyka hebrajskiego by┼é o. Daniel Oswald Rufeisen, OCarm., kt├│ry wyemigrowa┼é z Polski do Izraela w 1959 roku. Do ko┼äca ┼╝ycia (zm. 1998) Rufeisen ┼╝y┼é w karmelita┼äskim klasztorze Stella Maris na G├│rze Karmel w Hajfie i by┼é zawsze przyjacielsko ustosunkowany do Polak├│w, kt├│rzy podczas wojny uratowali mu ┼╝ycie.
...

Polacy nie osiedlali si─Ö w Palestynie. Czasami jedynie osiedlili si─Ö tu polscy ksi─Ö┼╝a, jak Jakundyn Bielak i W┼éadys┼éaw Szczepa┼äski TJ (1877-1927), znany biblista, kt├│ry przebywa┼é tu w celach naukowych, a zmar┼é przed samym obj─Öciem kierownictwa Instytut Biblijnego w Jerozolimie. Jednak od ko┼äca XIX w. emigrowa─ç zacz─Öli ┼╗ydzi wschodnioeuropejscy, w tym du┼╝o ┼╗yd├│w z ziem polskich. W 1880 roku w Palestynie by┼éo zaledwie 25 tysi─Öcy ┼╗yd├│w w┼Ťr├│d mrowia arabskiego. W latach 1882-1914 osiedli┼éo si─Ö w Palestynie 55-70 tys. ┼╗yd├│w europejskich, g┼é├│wnie z Rosji (sk─ůd uciekali przed pogromami) oraz Kr├│lestwa Polskiego i Kres├│w - byli to g┼é├│wnie syjoni┼Ťci-socjali┼Ťci. W latach 1919-31 ludno┼Ť─ç ┼╝ydowska wzros┼éa z 60 tys. do 174 600 os├│b, a procent ┼╗yd├│w w Palestynie wzr├│s┼é do 17% ludno┼Ťci Palestyny (CJPME Factsheet 181, published November, 2013). Nie ma danych odno┼Ťnie ilo┼Ťci ┼╗yd├│w, kt├│rzy wyemigrowali do Palestyny z ziem polskich i Polski w latach 1883-1925. Wed┼éug ┼╝ydowskich danych (Wikipedia) w latach 1922-31 z Polski do Palestyny przyby┼éo ok. 62 tys. ┼╗yd├│w. Natomiast wed┼éug Ma┼éego Rocznika Statystycznego 1937 (Warszawa 1937) w latach 1926-36 wyemigrowa┼éo z Polski do Palestyny 112 600 ┼╗yd├│w (powr├│ci┼éo z powrotem do Polski w tym samym okresie 7,5 tys.). Wed┼éug danych przekazanych w styczniu 1939 roku z Jerozolimy, w czasie od stycznia do pa┼║dziernika 1938 roku wyemigrowa┼éo z Polski do Palestyny 3008 ┼╗yd├│w. Oblicza si─Ö, ┼╝e w latach 1922-38 w Palestynie osiedli┼éo si─Ö oko┼éo 150 tys. ┼╗yd├│w polskich. Grupa ┼╗yd├│w z Polski by┼éa najliczniejsza w przedwojennej Palestynie. Mimo zmiany obywatelstwa i wyjazdu z Polski na sta┼ée, nie zrywali oni z ni─ů swych zwi─ůzk├│w, piel─Ögnowali polskie tradycje, interesuj─ůc si─Ö literatur─ů, sztuk─ů i ┼╝yciem gospodarczym Polski. W 1925 roku w Tel Awiwie zosta┼éo za┼éo┼╝one Zjednoczenie ┼╗yd├│w z Polski, z bardzo wieloma oddzia┼éami (bodaj┼╝e ok. 100) na terenie ca┼éej Palestyny. Byli to w wi─Ökszo┼Ťci syjoni┼Ťci, kt├│rzy chcieli odbudowa─ç pa┼ästwo ┼╝ydowskie na terenie ich dawnej ojczyzny. Byli oni w og├│le przyja┼║nie nastawieni do Polski i Polak├│w tak┼╝e dlatego, ┼╝e rz─ůd polski popiera┼é postanie pa┼ästwa ┼╝ydowskiego w Palestynie - w Lidze Narod├│w i militarnie: polski wywiad wojskowy), na zasadzie tajnych porozumie┼ä, szkoli┼é oraz wyposa┼╝a┼é w bro┼ä i pieni─ůdze dywersant├│w ┼╝ydowskich, kt├│rzy byli nast─Öpnie wysy┼éani do walki z Arabami i Brytyjczykami w Brytyjskim Mandacie Palestyny o niepodleg┼éy Izrael. Dla swoich klient├│w w Palestynie mia┼é tu sw├│j oddzia┼é Bank Polski oraz od 1933 roku sw├│j oddzia┼é w Tel Awiwie Bank PKO, a w 1937 roku Polskie Linie Lotnicze LOT otworzy┼éo po┼é─ůczenie lotnicze do Lyddy w Palestynie z mi─Ödzyl─ůdowaniami we Lwowie, Czerniowcach i Bukarszcie (Rumunia), Sofii (Bu┼égaria), Salonikach (Grecja) i na wyspie Rodos. W latach 30. ┼╝ydowskich emigrant├│w wozi┼éy do palesty┼äskich port├│w Jafa i Hajfa m.in. polskie transatlantyki SS Ko┼Ťciuszko i SS Polonia. R├│wnie┼╝ w Tel Awiwie by┼éo biuro Gdynia-Ameryka Linie ┼╗eglugowe SA (GAL), Polskich Linii Lotniczych LOT i Polskiego Biura Podr├│┼╝y "Orbis", kt├│re dzia┼éa┼éo tak┼╝e po II wojnie ┼Ťwiatowej. W Tel Awiwie od 1958 do 2004 roku czynna by┼éa polska ksi─Ögarnia pa┼ästwa Ady i Edmunda Neustein├│w, kt├│ra mia┼éa na sk┼éadzie 25 tysi─Öcy i potrafi┼éa sprzedawa─ç ka┼╝dego dnia ponad 2000 egzemplarzy czasopism polskich. W 1994 roku ksi─Ögarnia Neusteina zosta┼éa uznana za jedn─ů z najlepiej prowadzonych ksi─Ögar┼ä na ┼Ťwiecie. Dzi┼Ť nie ma ju┼╝ polskiej ksi─Ögarni w Tel Awiwie.

W 1925 roku na g├│rze Skopus w Jerozolimie powsta┼é Uniwersytet Hebrajski (HaUniwersita HaIwrit beJeruszalaim). W jego za┼éo┼╝eniu i w dziejach jego dzia┼éalno┼Ťci mieli udzia┼é tak┼╝e ┼╗ydzi polscy. I tak, dla przyk┼éadu: pochodz─ůcy z Polski W┼éadys┼éaw Farkas w 1935 roku za┼éo┼╝y┼é Wydzia┼é Chemii; z Ciechanowca pochodzi┼é Benjamin Mazar (1906-1995), archeolog i historyk, w latach 1953-62 prezydent tego uniwersytetu; absolwent tego Uniwersytetu Michael Oser Rabin, specjalista w dziedzinie kryptografii, laureat Nagrody Turinga w 1976 roku, profesor nauk komputerowych w Harvard University, w 2007 roku zosta┼é doktorem honoris causa Uniwersytetu Wroc┼éawskiego; J├│zef Chazanowicz (1844 Goni─ůdz lub Grodno - 1915 lub 1918), ┼╝ydowski lekarz i bibliofil by┼é jednym z za┼éo┼╝ycieli biblioteki tego uniwersytetu (z jego zbioru pochodzi 20 tys. wolumin├│w, kt├│re przes┼éa┼é w 1896 r. z Bia┼éegostoku do Jerozolimy, i z kt├│rego powsta┼éa Biblioteka Abarbanel, p├│┼║niej w┼é─ůczona do Narodowej i Uniwersyteckiej Biblioteki w Jerozolimie), kt├│rej Samuel Goldflam (1852 Warszawa-1932 Otwock), polski lekarz neurolog, mecenas sztuki zapisa┼é w testamencie swoj─ů kolekcj─Ö sztuki (oko┼éo dwustu dzie┼é), w kt├│rej znajdowa┼éy si─Ö m.in. dzie┼éa W┼éadys┼éawa Podkowi┼äskiego, J├│zefa Che┼émo┼äskiego, Stanis┼éawa Wyspia┼äskiego, Bronis┼éawa Tr─Öbacza, Juliana Fa┼éata, Aleksandra Gierymskiego, Maurycego Gottlieba, Wojciecha Kossaka, Jana Stanis┼éawskiego, Franciszka ┼╗murki, W┼éadys┼éawa Loevyego, Abrahama Neumanna i Antonio Canovy. Kilka obraz├│w z tej kolekcji zosta┼éo sprzedanych przez Uniwersytet Hebrajski prywatnym nabywcom. Dwa obrazy powr├│ci┼éy w ten spos├│b do Polski: najpierw "Autoportret z kwiatem ostu" Jacka Malczewskiego (w zbiorach Goldflama od 1916 r.), a nast─Öpnie "Zach├│d s┼éo┼äca na b┼éotach (St├│g siana)" J├│zefa Che┼émo┼äskiego. W gronie wyk┼éadowc├│w i badaczy byli r├│wnie┼╝ polscy ┼╗ydzi.

W Palestynie szeregi 2. Korpusu Polskiego opu┼Ťci┼éo (zdezerterowa┼éo) kilkuset ┼╝ydowskich ┼╝o┼énierzy z broni─ů w r─Öku, kt├│rzy stali si─Ö bojownikami Hagany w walce o niepodleg┼ée pa┼ästwo Izrael. Genera┼é W┼éadys┼éaw Anders zakaza┼é w poufnym rozkazie ┼╝andarmerii polskiej ┼Ťcigania tych dezerter├│w (mimo, i┼╝ ich dzia┼éalno┼Ť─ç by┼éa do roku 1948 skierowana przeciw Wielkiej Brytanii, kt├│rej terytorium mandatowym by┼éa w├│wczas Palestyna).

Po wojnie, w latach 1945-47 w ramach organizowanej przez organizacje ┼╝ydowskie dzia┼éaj─ůce w Polsce, w ramach Brichy (hebr. ucieczka), czyli nielegalnej emigracji ┼╗yd├│w z Polski do Palestyny, kraj nasz opu┼Ťci┼éo do 100 tys. z 250 tys. ocala┼éych z holokaustu ┼╗yd├│w oraz dalszych 50 tys., kt├│rzy opu┼Ťcili Polsk─Ö w spos├│b legalny. Je┼Ťli nie wszyscy to prawie wszyscy byli zawiezieni do Palestyny. Kiedy w 1948 roku powsta┼éo pa┼ästwo Izrael, jedna trzecia jego mieszka┼äc├│w pochodzi┼éa z Polski. R├│wnie┼╝ wszyscy ┼╗ydzi, kt├│rzy wyemigrowali z Polski w latach 1949-55 w liczbie 46 433 (23 463 w 1949 r., 21 030 w 1950 r.) os├│b uda┼éo si─Ö do Izraela. Po upadku stalinizmu w Polsce re┼╝ym Gomu┼éki zezwoli┼é na now─ů emigracj─Ö ┼╗yd├│w z Polski. Wed┼éug dokument├│w Ministerstwa Spraw Wewn─Ötrznych w latach 1957-60 opu┼Ťci┼éo Polsk─Ö oko┼éo 51 tys. ┼╗yd├│w (w tej liczbie mie┼Ťci┼éo si─Ö oko┼éo 13-14 tys. repatriant├│w z ZSRR, tj. przedwojennych obywateli polskich). W┼Ťr├│d ┼╗yd├│w, kt├│ry opu┼Ťcili Polsk─Ö w 1957 roku by┼éo 527 lekarzy, 608 in┼╝ynier├│w, 38 aptekarzy, 408 ekonomist├│w, prawnik├│w i ksi─Ögowych, 155 filolog├│w, 91 aktor├│w, 44 dziennikarzy (El┼╝bieta Kossewska Adaptacja Aliji gomu┼ékowskiej w Izraelu 1955-1960 "Przegl─ůd Humanistyczny" 6, 2013) oraz bardzo du┼╝o stalinowskich urz─Ödnik├│w i milicjant├│w, kt├│rzy bali si─Ö odpowiedzialno┼Ťci za zbrodnie pope┼énione na Polakach w tym okresie. Wyjazd ten spowodowa┼é, ┼╝e w Polsce spo┼éeczno┼Ť─ç ┼╝ydowska, w por├│wnaniu ze stanem sprzed 1955 rokiem, zmniejszy┼éa si─Ö prawie o po┼éow─Ö. W 1968-69 wyjecha┼éo z Polski dalszych 12-13 tys. ┼╗yd├│w. Byli oni ofiarami walki wewn─ůtrz komunistycznej PZPR mi─Ödzy ┼╗ydami z okresu stalinowskiego i gomu┼ékowcami, kt├│rzy doszli do w┼éadzy po upadku stalinizmu w Polsce. W┼Ťr├│d nich by┼éo 18 wysokiej rangi dygnitarzy partyjnych, a┼╝ 729 innych wy┼╝szych urz─Ödnik├│w partyjnych i rz─ůdowych - w tych dw├│ch wiceministr├│w - Ignacy Borejdo i Fryderyk Topolski, 51 dyrektor├│w departament├│w ministerialnych, 50 wicedyrektor├│w i kilkudziesi─Öciu naczelnik├│w wydzia┼é├│w w ministerstwach, 28 dyplomat├│w, 176 UB-owc├│w z Ministerstwa Bezpiecze┼ästwa Publicznego i Urz─Ödu Bezpiecze┼ästwa, 55 oficer├│w politycznych Ludowego Wojska Polskiego, 28 s─Ödzi├│w, 202 dziennikarzy prasy re┼╝ymowej (w tym 15 redaktor├│w naczelnych) i 61 redaktor├│w i wy┼╝szych urz─Ödnik├│w komunistycznego radia i telewizji oraz 944 student├│w - ich dzieci. Wi─Ökszo┼Ť─ç ┼╗yd├│w z tej grupy nie uda┼éa si─Ö do Izraela.

To ┼╗ydzi z tych dw├│ch ostatnich grup, w┼Ťr├│d kt├│rych by┼éo wielu dzia┼éaczy komunistycznych (PZPR), zapocz─ůtkowali szkalowanie Polski i Polak├│w w Izraelu i na ┼Ťwiecie. Jednak tak┼╝e dzisiaj jest w┼Ťr├│d ┼╗yd├│w wielu przyjaci├│┼é Polaki i Polak├│w. Jeszcze w latach 50., 60. i 70. j─Özyk polski by┼é s┼éyszalny w ka┼╝dym wi─Ökszym izraelskim mie┼Ťcie. Wychodzi┼éy polskie gazety, jak np. tygodnik "Echo Tygodnia" i dziennik "Kurier Poranny", kt├│ry w 1958 roku przekszta┼éci┼é si─Ö w tygodnik "Nowiny-Kurier" (Wikipedia: Aleksander Klugman). W internetowej Encyklopedii PWN czytamy: "Polskoj─Özyczny "Weekendowe Nowiny - Kurier", ukazuje si─Ö pod tym tytu┼éem od I 1992 jako tygodnik (1952-92 - dziennik poranny "Nowiny - Kurier"; 15 tys. - 1994)"; natomiast w "Tygodniku Powszechnym" z 15 stycznia 2007 roku dowiadujemy si─Ö, ┼╝e "Nowiny-Kurier wychodzi nadal"; dzisiaj nie ukazuje si─Ö w Izraelu ┼╝adne polskoj─Özyczne czasopismo wydawane przez ┼╗yd├│w. Nawet Komunistyczna Partia Izraela wydawa┼éa po polsku w latach 1958-65 tygodnik "Walka", kt├│rego redaktorem by┼é Adolf Berman, brat Jakuba Bermana, kt├│ry wraz z Boles┼éawem Bierutem i innym ┼╗ydem - Hilarym Mincem w latach 1949-56, a wi─Öc w okresie stalinowskiego terroru, stanowi┼é naj┼Ťci┼Ťlejsze kierownictwo PZPR. Adam Sandauer, polski doktor fizyki, spo┼éecznik i dzia┼éacz polityczny pochodzenia ┼╝ydowskiego, w swoich wspomnieniach zatytu┼éowanych Izrael wakacje lata 60-te pisze: "Nie zna┼éem hebrajskiego, w tamtych czasach w Izraelu wobec znacznej liczby emigrant├│w z Polski, nie by┼é to wielki problem. Polski by┼é j─Özykiem nr. 2. Po polsku mo┼╝na by┼éo si─Ö porozumie─ç. By┼éa polska ksi─Ögarnia w Tel Awiwie ukazywa┼é si─Ö tygodnik "Kurier - Nowiny". By┼éy kawiarnie, gdzie spotyka┼éa si─Ö polonia... No i bank PKO dla wysy┼éania pieni─Ödzy do Polski. Cze┼Ť─ç senior├│w, jak cho─çby moja babka, nie mia┼éo ochoty uczy─ç si─Ö hebrajskiego, wi─Öc na co dzie┼ä m├│wili albo po polsku, lub w jidysz?". Dzi┼Ť ju┼╝ rzadko kto m├│wi w Izraelu po polsku. Mo┼╝na ten j─Özyk us┼éysze─ç jedynie z ust najstarszych polskich ┼╗yd├│w, gdy┼╝ ich dzieci ju┼╝ nie m├│wi─ů w ojczystym j─Özyku swoich przodk├│w, a jedynie po hebrajsku. Wed┼éug r├│┼╝nych szacunk├│w w Izraelu ┼╝yje ok. 300 tysi─Öcy os├│b polskiego pochodzenia (kt├│rych przodkowie wywodzili si─Ö z Polski). W XXI wieku w Izraelu obok j─Özyka hebrajskiego wszechw┼éadnie kr├│luje j─Özyk rosyjski, kt├│ry zast─ůpi┼é j─Özyk polski. Dla dzieci nowych emigrant├│w z Polski i urz─Ödnik├│w ambasady otworzono polsk─ů szko┼é─Ö przy Ambasadzie Polski, ale nie zaspakaja ona wszystkich potrzeb. I tylko tyle pozosta┼éo dzisiaj w┼Ťr├│d Izraelczyk├│w j─Özyka polskiego, nie licz─ůc pozosta┼éej przy ┼╝yciu grupki polskich ┼╝ydowskich literat├│w tworz─ůcych w j─Özyku polskim, kt├│rych ksi─ů┼╝ki s─ů ju┼╝ tylko wydawane i czytane w Polsce oraz nielicznych Polak├│w pracuj─ůcych w Izraelu i polskich turyst├│w.

Ciekawa jest historia ┼╝ydowskich literat├│w mieszkaj─ůcych w Izraelu, ale tworz─ůcych w j─Özyku polskim.

W 2012 roku ukaza┼é si─Ö w Polsce leksykon Literatura polska w Izraelu, zawieraj─ůcy nie tylko biogramy ponad stu trzydziestu izraelsko-polskich tw├│rc├│w - pisarzy, publicyst├│w i t┼éumaczy, ale r├│wnie┼╝ om├│wienie instytucji polskoj─Özycznego ┼╝ycia literackiego w Izraelu: czasopism, ksi─Ögarni oraz antykwariat├│w. Do tw├│rc├│w szczeg├│lnie zaanga┼╝owanych w tworzenie instytucji polskiego ┼╝ycia literackiego w Izraelu nale┼╝y poetka, prozaiczka, t┼éumaczka i felietonistka Renata Jab┼éo┼äska, kt├│ra by┼éa w┼éa┼Ťciwie jego spirytus movens w okresie powojennym. Urodzona w 1935 roku w ┼üodzi, w 1957 roku wyjecha┼éa do Izraela. Pracowa┼éa w telawiwskim dzienniku polskoj─Özycznym "Nowiny" - "Kurier". W 1986 roku razem z Elim Barburem by┼éa wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielk─ů Sekcji Polskiej przy Federacji Zwi─ůzk├│w Pisarzy w Izraelu, a tak┼╝e prezesem Grupy Literackiej Akcenty oraz redaktork─ů powsta┼éego w 1988 roku pisma "Kontury", a nast─Öpnie, w latach 1990-93 rocznika "Akcenty". Uczy┼éa j─Özyka polskiego na Uniwersytecie w Tel Awiwe. Publikuje w polskoj─Özycznych czasopismach literackich wychodz─ůcych w Polsce, jak r├│wnie┼╝ w Izraelu i w Stanach Zjednoczonych. T┼éumaczy literatur─Ö hebrajsk─ů na j─Özyk polski i polsk─ů poezj─Ö na j─Özyk hebrajski. Obok niej spo┼Ťr├│d innych pisarzy tworz─ůcych w j─Özyku polskich w Izraelu na uwag─Ö zas┼éuguj─ů: Miriam Akavia, Irit Amiel, Eli Barbur (pierwotnie Andrzej ┼üabend┼║, ur. 1948), J├│zef Bau, Ruth Baum, Krystyna Bernard, Anna ─ćwiakowska, Ida Fink, El┼╝bieta Frister, ┼üucja Gliksman, Natan Gross, Jerzy Herman, Aniela Jasi┼äska, Anna Kadary, Aleksander Klugman, Leo Lipski (w┼éa┼Ťc. Lipschutz), Ryszard L├│w, Edward Nejman, Szoszana Raczy┼äska, Mieczys┼éaw Rolnicki. Zwi─ůzek Autor├│w Pisz─ůcych po Polsku w Izraelu w latach 1988-1989, 1992-2006 wydawa┼é czasopismo "Kontury". Do podtrzymania w Izraelu literatury pisanej po polsku przyczyni┼éy si─Ö ziomkostwa ┼╗yd├│w z Polski (np. Ziomkostwo Krakowskie od 1925 r., Lubelskie, Kaliskie), kt├│re dba┼éy o pami─Ö─ç swoich miast i miasteczek. Te grupy przez 30-40 lat istnienia Izraela dzia┼éa┼éy do┼Ť─ç sprawnie i energicznie. Historia t┼éumacze┼ä literatury polskiej na j─Özyk hebrajski w Izraelu ma swoje pocz─ůtki w okresie palesty┼äskim. Ju┼╝ we wczesnych latach dwudziestych by┼éy przygotowane i wydane w Tel Awiwie przek┼éady Trylogii H. Sienkiewicza, Ch┼éop├│w W.S. Reymonta i utwor├│w E. Orzeszkowej. W latach 1945-70 wydano w Izraelu 100 pozycji bibliograficznych, przek┼éad├│w z literatury polskiej, m.in. Gra┼╝yn─Ö (1050), Pana Tadeusza (1953) i Konrada Wallenroda (1958) A. Mickiewicza, Anhellego (1961) J. S┼éowackiego, Matk─Ö Kr├│l├│w (1963) K. Brandysa, Karier─Ö Nikodema Dyzmy (1949) T. Do┼é─Ögi-Mostowicza, ksi─ů┼╝ki J. Korczaka oraz ksi─ů┼╝ki dla dzieci K. Makuszy┼äskiego (najbardziej cenione i wielokrotnie wydawane). W latach 2003-18, dzi─Öki wsparciu Programu Translatorskiego (c) Poland wydano przet┼éumaczonych na hebrajski 45 polskich ksi─ů┼╝ek. Spo┼Ťr├│d tych ksi─ů┼╝ek najbardziej poczytn─ů jest tw├│rczo┼Ť─ç Wis┼éawy Szymborskiej. Ona wesz┼éa w krew poezji hebrajskiej.
...

Nowe dzieje Polak├│w w Palestynie zapocz─ůtkowa┼éa agresja Niemiec hitlerowskich i Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö we wrze┼Ťniu 1939 roku. Jak pisze Marek Suchar, autor ksi─ů┼╝ek po┼Ťwi─Öconych Jerozolimie oraz reporta┼╝y z podr├│┼╝y do Izraela, w artykule "Polski sezon w Jerozolimie", w okresie II wojny ┼Ťwiatowej Jerozolima by┼éa drugim co do liczebno┼Ťci i znaczenia, po Londynie, skupiskiem polskiej emigracji na ┼Ťwiecie. Przebywa┼éo tam wtedy kilkadziesi─ůt tysi─Öcy polskich ┼╝o┼énierzy i cywil├│w. Po upadku Polski we wrze┼Ťniu 1939 roku, od ko┼äca tego roku dotar┼éo tu wiele setek polskich uchod┼║c├│w, a p├│┼║niej Polak├│w uciekaj─ůcych przez Cypr z okupowanych przez Niemc├│w Ba┼ékan├│w. W kwietniu 1940 roku dotarli tam bowiem ┼╝o┼énierze polskiej Brygady Strzelc├│w Karpackich (BSK). Uchod┼║cze ┼Ťrodowisko zacz─Ö┼éo si─Ö organizowa─ç w nowych warunkach. Powsta┼é tu wtedy Komitety Uchod┼║c├│w Polskich oraz delegatura polskiego rz─ůdu emigracyjnego. Plac├│wk─Ö prasow─ů uruchomi┼éo Ministerstwo Informacji i Dokumentacji na obczy┼║nie (Pary┼╝, Londyn), rozpocz─Ö┼éy dzia┼éalno┼Ť─ç Polski Czerwony Krzy┼╝, Polska YMCA, biuro poszukiwania rodzin oraz Polska Agencja Telegraficzna w Jerozolimie, wreszcie Sekcja Polska Radia Jerozolima oraz Centrum Informacji na Wschodzie. Plac├│wk─Ö prasow─ů uruchomi┼éo Ministerstwo Informacji i Dokumentacji, rozpocz─Ö┼éy dzia┼éalno┼Ť─ç Polski Czerwony Krzy┼╝, Polska YMCA, biuro poszukiwania rodzin oraz Polska Agencja Telegraficzna w Jerozolimie, wreszcie Sekcja Polska Radia Jerozolima oraz Centrum Informacji na Wschodzie. Dzia┼éalno┼Ť─ç prowadzi┼éo kilkana┼Ťcie organizacji (religijnych, harcerskich, zawodowych), kluby dyskusyjne i liczne odmiany stronnictw politycznych. Ukazywa┼éa si─Ö polska prasa - zar├│wno cywilna (od kwietnia 1941 r. cotygodniowe "Dzienniki M├│wione", od lipca dziennik "Gazeta Polska" (do 1947 r.), kt├│ry by┼é ekspozytur─ů Polskiej Agencji Telegraficznej i Polskiego Programu Radiowego; swoim zasi─Ögiem obejmowa┼éa Polak├│w w Palestynie, Syrii, Libanie i Afryk─Ö P├│┼énocn─ů. W redakcji pracowali m.in.: T. Borowicz, M. Czuchnowski, K. Wierzbicki. Ukazywa┼é si─Ö "Orze┼é Bia┼éy", "Dziennik ┼╗o┼énierza APW", znakomity dwutygodnik polityczno-kulturalny "W Drodze" wsp├│┼éredagowany przez Broniewskiego, Wiktora Weintrauba i Zdzis┼éawa Broncla, periodyki po┼Ťwi─Öcone ca┼ékowicie sztuce i kulturze, jak np. "Rzeczy Ciekawe i Przedruki", "Teatr i Sztuka na Uchod┼║stwie"). Wychodzi┼éa prasa wojskowa ("Ku Wolnej Polsce", "Nasze Drogi", adresowana do Pomocniczej S┼éu┼╝by Kobiet "Ochotniczka", m┼éodzie┼╝owe "Kadet", "Junak" i in.), zwi─ůzana z pojawieniem si─Ö w Palestynie polskiej armii (Itzhak Shpilman). W 1940 roku powsta┼éa w Jerozolimie pierwsza polska szko┼éa. Wszystko to sprawi┼éo, ┼╝e Palestyna sta┼éa si─Ö bardzo wa┼╝nym o┼Ťrodkiem ┼╝ycia kulturalnego i politycznego polskiej emigracji wojennej, sk─ůd kierowana by┼éa akcja o charakterze informacyjno-politycznym, ratunkowym oraz kulturalnym. Szczeg├│lnie po przybyciu tu II Korpusu Polskiego. Wysi┼ékiem wojska polskiego i uchod┼║c├│w wojennych wzniesione zosta┼éy nowe powa┼╝ne instytucje polskie o charakterze spo┼éecznym, naukowym, kulturalnym i wydawniczym, powsta┼éy nowe polskie czasopisma. Dzia┼éa┼é tu nawet Zwi─ůzek Literat├│w (m.in. Tadeusz Borowicz, Roman Brandstaetter, Zdzis┼éaw Broncel, W┼éadys┼éaw Broniewski, J├│zef Czapski, Marian Czuchnowski, Jerzy Giedroyc, Wac┼éaw Grubi┼äski, Marian Hemar, Gustaw Herling-Grudzi┼äski, Vlastimil Hofmann, Janusz Jasie┼äczyk, Juliusz Mieroszewski, Artur Mi─Ödzyrzecki, Stanis┼éaw M┼éodo┼╝eniec, Beata Oberty┼äska, Teodor Parnicki, Maria Petry, Mieczys┼éaw Pruszy┼äski, Wiktor Weintraub, K. Wierzbicki, Tadeusz Wittlin), a tak┼╝e namiastka czego┼Ť w rodzaju polskiej wy┼╝szej uczelni. Oddzia┼éy swoich stowarzysze┼ä mieli tu wtedy polscy dziennikarze, lekarze, in┼╝ynierowie i prawnicy.

Jerozolima sta┼éa si─Ö w├│wczas najwa┼╝niejszym po Londynie skupiskiem polskiej emigracji wojennej. Przebywa┼éo tu Wojsko Polskie. W kwietniu 1940 roku dotarli tu bowiem ┼╝o┼énierze Brygady Strzelc├│w Karpackich (BSK). We wrze┼Ťniu 1940 roku opu┼Ťcili Palestyn─Ö, by w kwietniu 1942 roku, po zwyci─Öskiej kampanii egipskiej i libijskiej (Tobruk, Ghazala), powr├│ci─ç na kr├│tko do Jerozolimy. Wyprowadzone przez gen. W┼éadys┼éawa Andersa ze Zwi─ůzku Sowieckiego w 1942 roku do Persji/Iranu Wojsko Polskie, po reorganizacji jednostek w Iraku w 1943 roku zosta┼éo przerzucone do brytyjskiej Palestyny w zwi─ůzku z zamiarem u┼╝ycia II Korpusu Polskiego na froncie w┼éoskim. Przyby┼éo do Palestyny 60 tys. polskich ┼╝o┼énierzy: w Jerozolimie stacjonowa┼éo dow├│dztwo Polskiej Armii na Wschodzie i i niekt├│re jednostki wojskowe. 5. Dywizja Piechoty WP zosta┼éa rozmieszczona 20 km na po┼éudnie od Gazy, w rejonie Mughazi-Nuseirat, sk─ůd w po┼éowie stycznia 1944 roku zosta┼éa przesuni─Öta do Egiptu. 2 Warszawska Brygada Pancerna (2 BPanc) przebywa┼éa tak┼╝e w rejonie Gazy. 7 Dywizja Piechoty (7 DP) zosta┼éa rozmieszczona w obozie Yibna. 2 Grupa Artylerii zosta┼éa skierowana w rejon miejscowo┼Ťci Isdud Opr├│cz ┼╝o┼énierzy przebywa┼éo tu oko┼éo tak┼╝e 20 tys. polskich cywil├│w. W┼Ťr├│d nich byli znani dzia┼éacze polityczni i dow├│dcy wojskowi oraz wiele innych wybitnych os├│b, kt├│re wojenna zawierucha zagna┼éa na Bliski Wsch├│d - pisarzy, dziennikarzy, artyst├│w, a w┼Ťr├│d nich m.in. Melchior Wa┼äkowicz, Jerzy Giedroy─ç, Roman Brandstaetter, W┼éadys┼éaw Broniewski, Beaty Oberty┼äska, J├│zef Czapski, Marian Hemar, Witold Zahorski, a tak┼╝e najs┼éynniejsza przedwojenna polska piosenkarka Hanka Ordon├│wna, a w┼éa┼Ťciwe hrabina Maria Tyszkiewiczowa. Razem z wojskiem przyw─Ödrowa┼éa te┼╝ z ZSRR do Palestyny grupa najbardziej popularnych przedwojennych artyst├│w estradowych. Opr├│cz s┼éynnej Ordonki tak┼╝e Gwidon Borucki, p├│┼║niej pierwszy wykonawca "Czerwonych mak├│w na Monte Cassino", gwiazda emigracyjnej estrady Renata Bogda┼äska, muzycy i kompozytorzy najs┼éynniejszych mi─Ödzywojennych polskich przeboj├│w, m.in. Henryk Wars i Jerzy Petersburski, autor s┼éynnego "Tanga Milonga". G┼é├│wnymi miejscami ich pobytu w Palestynie by┼éy Jerozolima, Tel Awiw, Ain-Karem ko┼éo Jerozolimy, Nazaret, Jaffa, Betania i Gedera. W dw├│ch pierwszych miastach przebywa┼éy g┼é├│wnie doro┼Ťli, a w pozosta┼éych dzieci i m┼éodzie┼╝. W Rechowot by┼é ob├│z Pomocniczej S┼éu┼╝by Kobiet. Szczyt polskiej obecno┼Ťci w Ziemi ┼Üwi─Ötej przypad┼é na lata 1942-43. Ludno┼Ť─ç ├│wczesnej Jerozolimy, wynosz─ůca 100 tys. os├│b, z dnia na dzie┼ä powi─Ökszy┼éa si─Ö o kilkadziesi─ůt tysi─Öcy Polak├│w. By┼éa w├│wczas bardziej polska ni┼╝ ┼╝ydowska, tym bardziej, ┼╝e i ├│wcze┼Ťni ┼╝ydowscy mieszka┼äcy miasta tak┼╝e znali j─Özyk polski. Jerozolima sprawia┼éa wra┼╝enie polskiego miasta. Wi─Ökszo┼Ť─ç dzia┼éaj─ůcych w mie┼Ťcie hoteli, restauracji, kawiarni informowa┼éa w og┼éoszeniach, ┼╝e posiada polskoj─Özyczny personel. Sklepy, apteki i rozmaite punkty us┼éugowe reklamowa┼éy si─Ö w polskoj─Özycznej prasie, informuj─ůc o przyznawaniu polskim klientom specjalnych rabat├│w. W mie┼Ťcie odbywa┼éy si─Ö polskie koncerty i wystawy. Id─ůc ulic─ů, mo┼╝na by┼éo nie tylko na ka┼╝dym kroku us┼éysze─ç rozmowy w j─Özyku polskim, ale tak┼╝e dobiegaj─ůce z lokali d┼║wi─Öki polskich piosenek. Skal─Ö polskiej obecno┼Ťci ilustrowa─ç mo┼╝e cho─çby liczba ponad 4 tys. uczni├│w w dzia┼éaj─ůcych wtedy w Palestynie polskich szko┼éach. Np. zaraz po przybyciu do Palestyny dzieci polskich w 1943 roku otwarto ┼╝e┼äsk─ů szko┼é─Ö powszechn─ů i internat w Betanii. W Nazarecie poza szko┼é─ů dla junaczek powo┼éano szko┼é─Ö powszechn─ů i liceum dla dziewcz─ůt - razem 400 uczennic, w Ain-Karem ko┼éo Jerozolimy - w O┼Ťrodku Polskich Dziewcz─ůt otwarto szko┼é─Ö podstawow─ů, gimnazjum i liceum, do kt├│rych ucz─Öszcza┼éo tak┼╝e 400 uczni├│w i uczennic oraz internat dla 120 dziewcz─ůt; by┼éa tu biblioteka polska, kaplica, a nawet ch├│r i szpital. W sierpniu 1942 roku w Palestynie powsta┼éa Junacka Szko┼éa Kadet├│w, nawi─ůzuj─ůca do tradycji Korpus├│w Kadet├│w w przedwojennej Polsce, a jej kolebk─ů sta┼é si─Ö najpierw Bashit, a nast─Öpnie kolejne miejsca postoju - Qastina i ob├│z "Barbara" tak┼╝e w Palestynie. Zorganizowano w niej m.in. 5-miesi─Öczne kursy maturalne dla tych spo┼Ťr├│d ┼╝o┼énierzy II Korpusu Polskiego, kt├│rzy w powodu wybuchu wojny przerwali nauk─Ö przed uko┼äczeniem szko┼éy ┼Ťredniej. Kursy te organizowano w oparciu o pedagog├│w szk├│┼é ┼Ťrednich, a nawet nauczycieli akademickich. Organizatorem szk├│┼é, a nast─Öpnie ich opiekunem by┼é wyk┼éadowca akademicki Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie a nast─Öpnie rektor Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie prof. dr pp┼ék Jerzy Alexandrowicz. W pa┼║dzierniku 1942 roku utworzono w Jerozolimie Podkomisj─Ö dla Oceny Podr─Öcznik├│w Szkolnych, na czele kt├│rej stan─ů┼é ┼üukasz Kurdybacha, historyk wychowania ze Lwowa. Do ko┼äca roku przygotowano i wydrukowano 11 tytu┼é├│w podr─Öcznik├│w szkolnych w nak┼éadzie ┼é─ůcznym 28 tys. Odt─ůd Jerozolima zaopatrywa┼éa w podr─Öczniki i lektury polskie szko┼éy rozsiane na ca┼éym Bliskim Wschodzie i dalej - poprzez Afryk─Ö a┼╝ po Now─ů Zelandi─Ö i Meksyk (Itzhak Shpilman). Imponuj─ůc─ů by┼éa tak┼╝e dzia┼éalno┼Ť─ç wydawnicza: wydano tu wtedy ponad sto polskich ksi─ů┼╝ek. By┼éy w┼Ťr├│d nich nie tylko arcydzie┼éa polskiej literatury patriotycznej, takie jak Dziady czy Nie-Boska Komedia, ale r├│wnie┼╝ pozycje du┼╝o l┼╝ejsze, np.: III Ksi─Öga Przyg├│d Kozio┼éka Mato┼éka Kornela Makuszy┼äskiego (Marek Suchar). Jak wspomina Witold Zahorski: "Stosunek miejscowej ludno┼Ťci (tak ┼╗yd├│w jak i Palesty┼äczyk├│w) do ┼╝o┼énierzy polskich by┼é jak najbardziej przychylny, powiedzia┼ébym - wr─Öcz przyjazny".

Podczas pobytu na Ziemi ┼Üwi─Ötej bardzo du┼╝o ┼╝o┼énierzy II Korpusu Polskich Si┼é Zbrojnych gen. W┼éadys┼éawa Andersa w wolnych chwilach zajmowa┼éo si─Ö m.in. zbieraniem numizmat├│w i zabytk├│w archeologicznych z my┼Ťl─ů o podarowaniu go po II wojnie ┼Ťwiatowej zniszczonym muzeom w Polsce. Zbi├│r liczy ok. 12 tys. monet i jest r├│┼╝norodny, zawiera m.in. br─ůzowe monety antyczne i orientalne (od wczesnego ┼Ťredniowiecza po XV w.), srebrne monety Imperium Osma┼äskiego (XVII-XX w.) oraz nowo┼╝ytne monety obiegowe. W┼Ťr├│d eksponat├│w archeologicznych mo┼╝na zobaczy─ç odwa┼╝niki, lampki oliwne oraz paciorki ze szk┼éa, kamieni p├│┼észlachetnych czy gliny. Kolekcja ta, wraz ze zbiorami ks. Stefana Pietruszk─Ö-Jab┼éonowskiego, przechowywana by┼éa w tzw. Muzeum Polskim, utworzonym przez ksi─Ödza Pietruszk─Ö w 1955 roku w Jerozolimie w kaplicy przy Trzeciej Stacji Drogi Krzy┼╝owej. Pod opiek─Ö ks. Pietruszki zosta┼éy oddane tak┼╝e materia┼éy archiwalne pozostawione w Palestynie przez II Korpus Polski, w chwili opuszczenia Palestyny. Po d┼éugoletnich staraniach, w lutym 2016 roku ca┼éy zbi├│r zosta┼é przekazany przez Urz─ůd Staro┼╝ytno┼Ťci Izraela oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Narodowego w Krakowie.

Po wymarszu II Korpusu Polskiego na front w┼éoski w Jerozolimie pozosta┼éo licz─ůce kilka tysi─Öcy os├│b ┼Ťrodowisko cywilne, kt├│re po zako┼äczeniu wojny w maju 1945 roku opu┼Ťci┼éo Palestyn─Ö do 1947 roku. Niekt├│rzy powr├│cili do Polski, kilkaset os├│b przenios┼éo si─Ö do s─ůsiedniego Libanu, jednak wi─Ökszo┼Ť─ç wyemigrowa┼éa do innych pa┼ästw na Zachodzie. Po 1947 roku pozosta┼éo w Izraelu oko┼éo 115-130 Polak├│w, a na terenie Palestyny (wtedy jorda┼äskiej) oko┼éo 35-50. Du┼╝y odsetek z nich stanowi┼éy osoby duchowne. Polska w latach 1945-89 by┼éa pa┼ästwem komunistycznym i Polacy nie mogli swobodnie podr├│┼╝owa─ç po ┼Ťwiecie czy emigrowa─ç z Polski. Dzisiaj wielu Polak├│w mo┼╝na spotka─ç w Izraelu. Jednak w┼Ťr├│d nich bardzo niewielu jest Polak├│w tu mieszkaj─ůcych na sta┼ée. S─ů tu w bardzo ma┼éych ilo┼Ťciach polscy studenci i wyk┼éadowcy, mali przedsi─Öbiorcy, przewodnicy czy inne osoby, kt├│rych losy (cz─Östo z romantycznymi w─ůtkami w tle) spl─ůta┼éy si─Ö ze wsp├│┼éczesnym Izraelem. O uzyskanie pozwolenia mieszkania na pobyt sta┼éy w Izraelu dla nie-┼╗yda nie ma nawet co marzy─ç. Izrael ma by─ç i jest tylko dla ┼╗yd├│w. A wi─Öc s─ů to przelotne ptaki. Justyna Langowska pisz─ůc o Polonii w krajach Bliskiego Wschodu w og├│le nic nie pisze o Polakach w Izraelu (Polska dyplomacja kulturalna na Bliskim Wschodzie po 2003 r. Krakowskie Studia Mi─Ödzynarodowe XI: 2014 nr 3). Bo Polonii w Izraelu w zasadzie nie ma. Po upadku rz─ůd├│w komunistycznych w Polsce niekt├│rzy Polacy przyje┼╝d┼╝ali tu pracowa─ç, aby zarobi─ç troch─Ö grosza i wyj┼Ť─ç z komunistycznej n─Ödzy. M┼éodzi Polacy pracowali na w┼éasny rachunek u ┼╝ydowskich pracodawc├│w, a niekt├│rzy stali si─Ö cz┼éonkami kibuc├│w - ┼╝ydowskich zbiorowych gospodarstw rolnych. Izraelscy pracodawcy byli z ich pracy zadowoleni. Jednak policja izraelska ich bezustannie tropi┼éa i po z┼éapaniu bezpardonowo deportowa┼éa (Henryk Martenka Pieskie ┼╝ycie. Korespondencja w┼éasna z Izraela "Agora" 29.2.2004). Mieszkaj─ůcy w Izraelu Polacy m├│wi─ů, ┼╝e mieszka tu legalnie i nielegalnie - ale g┼é├│wnie nielegalnie nie wi─Öcej jak 1000 Polak├│w. Dlatego nie ma tu, poza religijnymi i oficjalnymi, w┼éa┼Ťciwie polskich plac├│wek. Oficjalne ┼║r├│d┼éa wymieniaj─ů jedynie: Towarzystwo Polonijne Piast w Izraelu powsta┼ée w 1991 roku, maj─ůce swoj─ů stron─Ö a na facebooku, do kt├│rej ma┼éo kto zagl─ůda, chyba nawet spo┼Ťr├│d jego cz┼éonk├│w, bo wida─ç, ┼╝e jest ma┼éo aktywne. Jest na facebooku tak┼╝e strona "Polacy w Israelu". To wszystko. W Palestynie dzia┼éa Towarzystwo Przyja┼║ni Palesty┼äsko-Polskiej. Mo┼╝na tu doda─ç, ┼╝e na pocz─ůtku 1993 roku w Tel Awiwie powo┼éana zosta┼éa przez bli┼╝ej nieznan─ů dzisiaj grup─Ö Polak├│w (brak jakichkolwiek szczeg├│┼é├│w w Internecie) fundacja, kt├│rej zadaniem by┼éo roztoczenie opieki nad polskimi pami─ůtkami i zabytkami w Izraelu. Mi─Ödzy innymi fundacja mia┼éa zabezpieczy─ç niszczej─ůce materia┼éy archiwalne pozostawione w Palestynie przez II Korpus Polski gen. W. Andersa, znajduj─ůce si─Ö w kaplicy polskiej przy Trzeciej Stacji Drogi Krzy┼╝owej w Jerozolimie, opracowa─ç informator "Polonica w Ziemi ┼Üwi─Ötej", uporz─ůdkowa─ç i przeprowadzi─ç renowacj─Ö grob├│w polskich na cmentarzach w Jerozolimie, Tel Awiwie i Hajfie ("S┼éowo. Dziennik Katolicki" 26-28.3.1993, Warszawa). Prawdopodobnie nic z tego nie zosta┼éo zrealizowane.
...

Przed utworzeniem pa┼ästwa Izrael w 1948 roku, czyli w okresie mi─Ödzywojennym, wojennym i zaraz po wojnie Polska utrzymywa┼éa stosunki z tym krajem za po┼Ťrednictwem Wielkiej Brytanii. Pierwsze polskie przedstawicielstwo na obszarze p├│┼║niejszego Izraela - delegatura rz─ůdu RP w Jerozolimie powsta┼éo po II wojnie ┼Ťwiatowej ci─ůgle przy brytyjskim wysokim komisarzu Palestyny. Nast─Öpnie zosta┼éo ono przekszta┼écone w Konsulat Generalny RP w Jerozolimie, przeniesiony p├│┼║niej do Tel Awiwu. 15 maja 1948 roku Polska uzna┼éa niepodleg┼éo┼Ť─ç Izraela, a stosunki dyplomatyczne pomi─Ödzy tymi krajami nawi─ůzano 4 dni p├│┼║niej. W 1948 roku rz─ůd Izraela otworzy┼é poselstwo w Warszawie, a od 1954 roku dzia┼éa┼éo Poselstwo PRL w Tel Awiwie, podniesione w 1962 roku do rangi ambasady. Pierwszym przedstawicielem dyplomatycznym (konsulem) PRL w Izraelu, w latach 1949-52 by┼é polski ┼╗yd Marek Thee, komunista, dzia┼éacz Komunistycznej Partii Palestyny, kt├│ry w Jerozolimie od 1947 roku przez cztery lata kierowa┼é siatk─ů szpiegowsk─ů jako wsp├│┼épracownik polskiego - komunistycznego Wydzia┼éu II Departamentu VII Ministerstwa Bezpiecze┼ästwa Publicznego. Od 1954 roku dzia┼éa┼éo Poselstwo PRL w Tel Awiwie, podniesione w 1962 roku do rangi ambasady. Pierwszym pos┼éem w Izraelu Zygfryd Longin Wolniak (1954-57), a pierwszym ambasadorem Antoni Bida (1962-63, w latach 1957-62 pose┼é). W 1967 roku w reakcji na tzw. wojn─Ö sze┼Ťciodniow─ů mi─Ödzy Izraelem a s─ůsiaduj─ůcymi z nim pa┼ästwami arabskimi, rz─ůd PRL jednostronnie zerwa┼é stosunki dyplomatyczne z Tel Awiwem. Plac├│wki dyplomatyczne i konsularne przesta┼éy funkcjonowa─ç - interesy Izraela w Polsce reprezentowa┼éa ambasada Holandii, a Polski w Izraelu przej─Ö┼éa ambasada Finlandii w Tel Awiwie. Pewna poprawa relacji nast─ůpi┼éa w 1986 roku, a jej przejawem by┼éo powo┼éanie Sekcji Interes├│w Izraela przy Ambasadzie Holandii w Warszawie oraz utworzenie Sekcji Interes├│w PRL przy Banku Polska Kasa Opieki S.A. w Tel Awiwie. Po upadku w┼éadzy komunistycznej w Polsce w 1989 roku nast─ůpi┼éo usamodzielnienie Sekcji, a przywr├│cenie stosunk├│w dyplomatycznych nast─ůpi┼éo 27 lutego 1990 roku. Niestety, od kiedy (od ko┼äca lat 70. XX w.) wszystkie rz─ůdy Stan├│w Zjednoczonych ca┼ékowicie popieraj─ů cokolwiek robi─ů w┼éadze Izraela (nawet brutaln─ů i krwaw─ů okupacj─Ö Palestyny, wrogi stosunek do wszystkich arabskich pa┼ästw i Iranu) i finansowo buduj─ů jego pot─Ög─Ö militarn─ů i ekonomiczn─ů oraz wspieraj─ů ich polityk─Ö roszczeniow─ů wobec szeregu pa┼ästw - w tym Polski, i od kiedy (od lat 80. XX w.) do Izraela nap┼éyn─Ö┼éo kilkaset tysi─Öcy ┼╗yd├│w rosyjskich - ludzi j─Özyka, kultury i mentalno┼Ťci rosyjskiej, o pogl─ůdach skrajnie rasistowskich, a ich politycy, jak r├│wnie┼╝ politycy pochodz─ůcy z kraj├│w azjatyckich, dla kt├│rych 1000-letnie zwi─ůzki polsko-┼╝ydowskie nic nie znacz─ů, zacz─Öli odgrywa─ç bardzo du┼╝─ů rol─Ö w ┼╝yciu politycznym Izraela, polityka zagraniczna Izraela sta┼éa si─Ö bardzo agresywna i brutalna, co owocuje tym, ┼╝e tak┼╝e stosunki polsko-izraelskie na szczeblu pa┼ästwowym nie nale┼╝─ů do ┼éatwych, pomimo prowadzonej przez Warszaw─Ö bardzo ugodowej polityki wobec Izraela. 20 sierpnia 2021 roku polski wiceminister spraw zagranicznych Pawe┼é Jab┼éo┼äski powiedzia┼é: "?stosunek do Polski w Izraelu jest bardzo negatywny. (Jednak) To nie my te relacje zepsuli┼Ťmy. Polska jest gotowa, by powr├│ci─ç do normalnego dialogu z Izraelem".

Jednak w┼Ťr├│d Izraelczyk├│w jest nadal sporo przyjaci├│┼é Polski, Polak├│w i mi┼éo┼Ťnik├│w polskiej kultury, co potwierdza na przyk┼éad du┼╝e zainteresowanie dzia┼éalno┼Ťci─ů Instytutu Kultury Polski w Tel Awiwie (od 2000 r.; w 2003 r. instytut wyda┼é napisana przez Jorama Bronowskiego pierwsz─ů w j─Özyku hebrajskim ksi─ů┼╝k─Ö na temat historii Polski pt. Sipurah shel Polin "bat 1000 shanim" (drugie wydanie w 2006 r. doko┼äczone przez ambasadora Polski w Izraelu Macieja Koz┼éowskiego). W Izraelu dzia┼éa du┼╝o organizacji przyczyniaj─ůcych si─Ö do zbli┼╝enia polsko-┼╝ydowskiego, jak chocia┼╝by organizacja Chopinowskiej - The Chopin Society in Israel w Jerozolimie, kt├│ra jest cz┼éonkiem Mi─Ödzynarodowej Federacji Towarzystw Chopinowskich w Warszawie czy Mi─Ödzynarodowe Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka w Warszawie, do kt├│rego nale┼╝y tak┼╝e Towarzystwo Korczakowskie w Izraelu. Instytut Adama Mickiewicza w Warszawie zrealizuje projekty promocyjne w 26 krajach, m.in. w Izraelu. Rok 2008 zosta┼é w Izraelu og┼éoszony Rokiem Polskim, w kt├│rym odby┼éo si─Ö wiele r├│┼╝nych imprez, g┼é├│wnie kulturalnych. Miastem partnerskim Jerozolimy jest O┼Ťwi─Öcim. Od pocz─ůtku lat 90. na poziomie ministerialnym (wiele resort├│w) i rz─ůdowym organizowane s─ů w Izraelu co roku wizyty studyjne polskich delegat├│w. Odbywaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ spotkania sportowe polsko-izraelskie. Np. podczas indywidualnych mistrzostw Europy m─Ö┼╝czyzn w szachach odbytych w Jerozolimie w 2015 roku Polak Mateusz Bartel zdoby┼é br─ůzowy medal; w 2019 roku polscy pi┼ékarze wygrali z Izraelem 2:1 w Jerozolimie, z kolei rok p├│┼║niej w eliminacjach Euro2020 reprezentacja Polski zagra┼éa prawdziwy koncert na PGE Narodowym w Warszawie i wygra┼éa z Izraelem a┼╝ 4:0. W tym┼╝e samym roku (2020) reprezentacja polskich koszykarzy niespodziewanie przegra┼éa w Gliwicach z Izraelem 71:75. Istnieje du┼╝a wsp├│┼épraca kulturalna polsko-izraelska. Polsk─Ö odwiedza wielu ludzi kultury, nauki czy pisarze, a Izrael takie osoby z Polski. Jedna spo┼Ťr├│d tych os├│b - ┼Ťpiewaczka Tova Ben-Zwi otrzyma┼éa w 1999 roku tytu┼é Cz┼éowieka Pojednania, przyznany przez Polsk─ů Rad─Ö Chrze┼Ťcijan i ┼╗yd├│w. W Jerozolimie ma od 1953 roku swoj─ů siedzib─Ö za┼éo┼╝ony przez rz─ůd Izraela Jad Waszem - Instytut Pami─Öci M─Öczennik├│w i Bohater├│w Holocaustu - instytut w Izraelu po┼Ťwi─Öcony ┼╝ydowskim ofiarom holocaustu, kt├│ry m.in. upami─Ötnia nie-┼╗yd├│w, kt├│ry ratowali ┼╗yd├│w podczas holokaustu. Polacy stanowi─ů najwi─Öksz─ů liczb─Ö w┼Ťr├│d odznaczonych najwy┼╝szym izraelskim odznaczeniem cywilnym nadawanym nie-┼╗ydom, medalem Sprawiedliwy w┼Ťr├│d Narod├│w ┼Üwiata, przyznawanym przez ten instytut. Odznaczeniem Sprawiedliwy w┼Ťr├│d Narod├│w ┼Üwiata (do 1 stycznia 2019) uhonorowano 6992 Polak├│w; czyli ponad 25% liczby wszystkich odznaczonych tym medalem (26 119 - 1 stycznia 2016). Polacy s─ů na pierwszym miejscu listy odznaczonych przez pa┼ästwo Izrael za pomoc ┼╗ydom w czasie II wojny ┼Ťwiatowej. Na zach├│d od Wzg├│rza Herzla w Jerozolimie zosta┼éo posadzone drzewo - pomnik upami─Ötniaj─ůcy Iren─Ö Sendler, Polk─Ö, kt├│ra uratowa┼éa 2500 ┼╗yd├│w - g┼é├│wnie dzieci podczas holocaustu w getcie warszawskim). W Muzeum Jad Waszem znajduje si─Ö m.in. podarowany przez prezydenta Lecha Wa┼é─Ös─Ö wagon, jakimi do nazistowskich oboz├│w zag┼éady transportowano wi─Ö┼║ni├│w. Z kolei w Polsce odbywaj─ů si─Ö doroczne Dni Kultury ┼╗ydowskiej. W Warszawie jest wielkie i nowocze┼Ťnie urz─ůdzone Muzeum Historii ┼╗yd├│w Polskich oraz dzia┼éa znany w ┼Ťwiecie ┼╝ydowskim Pa┼ästwowy Teatr ┼╗ydowski - jedyny taki teatr w Europie, ┼╗ydowski Instytut Historyczny w Polsce, r├│wnie┼╝ finansowany przez pa┼ästwo polskie, Mi─Ödzynarodowe Towarzystwo Korczakowskie i Towarzystwo Przyja┼║ni Polsko-Izraelskiej.

Je┼Ťli chodzi o wsp├│┼éprac─Ö naukow─ů polsko-izraelsk─ů, to najbardziej aktywn─ů by┼éa w dziedzinie prac archeologicznych i zwi─ůzana by┼éa z miejscowo┼Ťciami Qumran - Khirbet Kumran i Tel Erani. Qumran, le┼╝─ůcy na terenie okupowanej przez Izrael Palestyny, s─ů ruiny staro┼╝ytnej osady w Palestynie, w odleg┼éo┼Ťci 1 km na pn.-zach. od brzegu Morza Martwego, na pustyni Judzkiej, na tzw. Zachodnim Brzegu, od po┼é. II w. p.n.e. do 68 roku n.e. by┼éo siedzib─ů esse┼äczyk├│w lub jakiego┼Ť ich od┼éamu. W okolicznych jaskiniach znaleziono w latach 1947-1956 liczne r─Ökopisy z tego okresu, zwane od nazwy osady zwojami albo r─Ökopisami z Qumran. Inicjatorem badania i publikowania zwoj├│w by┼é francuski archeolog i biblista, dominikanin Roland de Vaux. Jednym ze jego wsp├│┼épracownik├│w by┼é Polak J├│zef Milik (1922-2006), biblista, orientalista, a przede wszystkim pionier qumranistyki. W latach 1952-76 w Jerozolimie i nast─Öpnie w Pary┼╝u odczytywa┼é zwoje qumra┼äskie. W 1956 roku zosta┼é og┼éoszony "najszybszym cz┼éowiekiem od fragment├│w qumra┼äskich" przez ameryka┼äski tygodnik "Time". Niemal wszystkie teksty z Qumran, poza biblijnymi, zosta┼éy wydane w j─Özyku polskim przez P. Muchowskiego. - Z kolei w Tel Erani ko┼éo izraelskiego miasta Gat s─ů staro┼╝ytne ruiny, w kt├│rych od 2013 roku w ramach projektu Trade Route of the Near East pracuje na tym stanowisku archeologicznym ┼é─ůczona, Polsko-Izraelska misja z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiello┼äskiego oraz Uniwersytetu Ben-Guriona w Beer-Szewie. W toku bada┼ä odkrywane s─ů pozosta┼éo┼Ťci miasta z Wczesnego Br─ůzu, czyli okresu odpowiadaj─ůcego czasom powstania zjednoczonej monarchii farao┼äskiej.

Jest r├│wnie┼╝ do┼Ť─ç znaczna wsp├│┼épraca gospodarcza polsko-izraelska. Od 1988 roku dzia┼éa w Tel Awiwie Izba Handlowa Izrael-Polska, a od 2018 roku Zagraniczne Biuro Handlowe PAIH w Tel Awiwie. W 2020 roku warto┼Ť─ç eksportu Polski do Izraela zbli┼╝y┼éa si─Ö do 3 mld z┼é (prawie 750 mln dol.) rocznie, a importu z Izraela - przekracza 1,5 mld z┼é (nieca┼ée 400 mln dol.). R├│┼╝ne ┼║r├│d┼éa wskazuj─ů na zaanga┼╝owanie izraelskich inwestor├│w w Polsce na poziomie pomi─Ödzy 3 a 5 mld dol. (znakomita wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w izraelskich lokuje kapita┼é w Polsce poprzez firmy maj─ůce siedzib─Ö w trzecim kraju europejskim - g┼é├│wnie Cypr, Holandia lub w USA). W 2019 roku firmy i obywatele Izraela zainwestowali w Polsce 194,3 mln z┼é w ramach tzw. bezpo┼Ťrednich inwestycji zagranicznych. W Polsce na koniec 2018 roku dzia┼éa┼éo 165 firm z udzia┼éem izraelskiego kapita┼éu (najwi─Öksze Super-Pharm, Cinema City International, firmy deweloperskie Ronson, Asbud Piaseczno, Adgar Poland, Shikun&Binui Group i STR International). Natomiast w o┼Ťmiu przypadkach warto┼Ť─ç zaanga┼╝owanych ┼Ťrodk├│w przekracza kwot─Ö 1 mld z┼é. W 2018 roku zosta┼éy podpisane trzy polsko-izraelskie umowy o wsp├│┼épracy: mi─Ödzy polskim LOT a izraelsk─ů lini─ů lotnicz─ů El Al., mi─Ödzy Polsk─ů Agencj─ů Inwestycji i Handlu oraz Federacj─ů Izraelskich Izb Gospodarczych, a stronami trzeciej umowy s─ů Bank Gospodarstwa Krajowego, Agencja Rozwoju Przemys┼éu, Start-up Nation Central oraz CREATORS IDEAtion.

Na granicy Izraela, Syrii i Libanu le┼╝y g├│rzysty region zwany Wzg├│rzami Golan o powierzchni 1800 km kw., nale┼╝─ůcy do 1967 roku do Syrii, a obecnie w wi─Ökszo┼Ťci (1200 km kw.) okupowany przez Izrael - w 1981 roku zosta┼éy anektowane do pa┼ästwa Izrael, czego nie uzna┼é ONZ. Po zawarciu porozumienia o zawieszeniu broni mi─Ödzy Syri─ů a Izraelem, ko┼äcz─ůcego w tym regionie wojn─Ö Jom Kippur (1967) w 1974 roku, wzd┼éu┼╝ wschodniej jego granicy zosta┼é ustanowiony przez Rad─Ö Bezpiecze┼ästwa ONZ w─ůski teren ziemi - United Nations Disengagement Observer Force Zone (UNDOF), oddzielaj─ůcy oddzia┼éy izraelskie od syryjskich. 31 maja 1974 roku ustanowione zosta┼éy Si┼éy Narod├│w Zjednoczonych ds. Nadzoru Rozdzielenia Wojsk na Wzg├│rzach Golan, w sk┼éad kt├│rych, obok innych jednostek wojskowych kilku pa┼ästw, wszed┼é r├│wnie┼╝ Polski Kontyngent Wojskowy - ka┼╝da zmiana 360 ludzi. Dow├│dztwo, sztab batalionu i kompanii dowodzenia znajdowa┼é si─Ö po stronie izraelskiej Wzg├│rz - Camp Ziounai, a dwie kompanie piechoty i personel kwatery g┼é├│wnej UNDOF po stronie syryjskiej - Camp Faouar. Na Wzg├│rzach Golan w okresie 35 lat s┼éu┼╝by (do 2009) uczestniczy┼éo blisko 13 tys. polskich ┼╝o┼énierzy i pracownik├│w wojska; 6 zgin─Ö┼éo podczas s┼éu┼╝by. Dow├│dcami ca┼éych si┼é UNDOF byli m.in. Polacy: gen. dyw. Roman Misztal wrzesie┼ä 1991 - listopad 1994 i gen. dyw. Franciszek G─ůgor sierpie┼ä 2003 -stycze┼ä 2004, a szefami sztabu byli: p┼ék J├│zef Kowalczyk grudzie┼ä 1998 - czerwiec 2001 i p┼ék Andrzej Ostrowski wrzesie┼ä 2006 - wrzesie┼ä 2008. W momencie rozwi─ůzania PKW UNDOF by┼éa to najstarsza, trwaj─ůca niemal 36 lat s┼éu┼╝ba polskiego ┼╝o┼énierza pod flag─ů ONZ.

Polska utrzymuje stosunki dyplomatyczne tak┼╝e z Autonomi─ů Palesty┼äsk─ů. Z pocz─ůtku by┼éy to stosunki dyplomatyczne z Organizacj─ů Wyzwolenia Palestyny, kt├│re zosta┼éy ustanowione w lipcu 1982 roku. Zmiana nazwy plac├│wki OWP w Warszawie na Ambasad─Ö Pa┼ästwa Palestyny nast─ůpi┼éa w 1989 roku, podczas wizyty Jasera Arafata w Warszawie. W zwi─ůzku z podpisaniem przez OWP porozumie┼ä pokojowych z Izraelem, w 1995 roku zacz─Öto stosowa─ç nazw─Ö Ambasada Palestyny, aby podkre┼Ťli─ç, ┼╝e powstanie pa┼ästwa ma by─ç finalnym rezultatem procesu pokojowego. Polska nie uznaje jednak niepodleg┼éo┼Ťci Palestyny. Popiera jednak prawo narodu palesty┼äskiego do samostanowienia i jego aspiracje do posiadania niepodleg┼éego pa┼ästwa jako rezultatu bliskowschodniego procesu pokojowego. Przedstawicielstwo Rzeczypospolitej Polskiej przy Palesty┼äskiej W┼éadzy Narodowej jest w Ramallah. W Betlejem znajduje si─Ö polski konsulat honorowy. W Ramallah powsta┼éo Towarzystwo Palesty┼äskich Absolwent├│w Polskich Uczelni. Natomiast w Betlejem dzia┼éa organizacja Chopinowska - Palestinian Society of Frederic Chopin, a miastem partnerskim Betlejem jest Cz─Östochowa. W Betlejem znajduje si─Ö wspomniany ju┼╝ Dom Pokoju si├│str el┼╝bietanek, a w─Ödruj─ůc ulicami miasta mo┼╝na si─Ö natkn─ů─ç si─Ö mo┼╝emy tak┼╝e na ulic─Ö Jana Paw┼éa II. Stosunki mi─Ödzy Polakami i Palesty┼äczykami uk┼éadaj─ů si─Ö harmonijnie - dzia┼éa Towarzystwo Przyja┼║ni Palesty┼äsko-Polskiej. Palesty┼äczycy s─ů bardzo ┼╝yczliwie ustosunkowani do Polak├│w. Np. w wielu palesty┼äskich sklepach mo┼╝na spotka─ç polskie elementy, m.in. w bardzo popularnym w┼Ťr├│d polskich turyst├│w sklepie Roniego Tabasha w Betlejem, kt├│ry jest katolikiem, nauczy┼é si─Ö polskiego, ┼Ťpiewa┼é dla papie┼╝a i ch─Ötnie chwali si─Ö wokalnymi umiej─Ötno┼Ťciami przed Polakami.
...

W Palestynie/Izraelu jest du┼╝o pami─ůtek polskich - polonik├│w. Poza wspomnianymi domami i instytucjami, o dawnej i ┼Ťwie┼╝szej daty obecno┼Ťci Polak├│w w Palestynie-Izraelu-Ziemi ┼Üwi─Ötej ┼Ťwiadcz─ů cmentarze, pomniki oraz wiele tablic, rze┼║b, wizerunk├│w i wot├│w. Szczeg├│lnie pielgrzymi niemal na ka┼╝dym kroku mog─ů natrafi─ç na ┼Ťlady, kt├│re pozostawili tu Polacy, zw┼éaszcza tu┼éacze z czasu II wojny ┼Ťwiatowej. Na pierwsze miejsce wysuwaj─ů si─Ö dwie lub nawet trzy stacje Drogi Krzy┼╝owej w Jerozolimie: III, IV i VII. O III i IV pisze ks. J├│zef Bakalarz T. Chr, w artykule Polacy w Ziemi ┼Üwi─Ötej ("Przegl─ůd Katolicki" wrzesie┼ä 1990): Z inicjatywy ks. Stefana Pietruszki-Jab┼éonowskiego, duszpasterza polskiego w Ziemi. ┼Üwi─Ötej i ofiar polskich ┼╝o┼énierzy przebywaj─ůcych tu podczas wojny, zosta┼éa odbudowana III kaplica Drogi Krzy┼╝owej. W jej wn─Ötrzu znajduje si─Ö p┼éaskorze┼║ba Chrystusa upadaj─ůcego pod krzy┼╝em, kt├│ra jest dzie┼éem polskiego rze┼║biarza Tadeusza Zieli┼äskiego i jest tu p┼éaskorze┼║ba Matki Boskiej Cz─Östochowskiej. Nad wej┼Ťciem do kaplicy przedstawiona jest Droga Krzy┼╝owa Polak├│w. W ┼Ťrodkowej kopule widnieje polski orze┼é. Po lewej stronie od wej┼Ťcia przymocowany jest do ┼Ťciany krzy┼╝, z kt├│rym biskup w┼éoc┼éawski Karol Rado┼äski prowadzi┼é jerozolimsk─ů Drog─Ö Krzy┼╝ow─ů w Wielki Pi─ůtek 1941 roku. R├│wnie┼╝ za staraniem ks. Pietruszki-Jab┼éonowskiego i dzi─Öki ofiarno┼Ťci polskich tu┼éaczy i pielgrzym├│w w 1957 roku zosta┼éa odbudowana tak┼╝e IV stacja Drogi Krzy┼╝owej. W jej ma┼éej kaplicy o┼étarz z marmuru podpieraj─ů dwa bia┼ée or┼éy i jest tam rze┼║ba przedstawiaj─ůca spotkanie Pana Jezusa z Maryj─ů, wykonana przez Tadeusza Zieli┼äskiego. Obie kaplice do 2000 roku znajdowa┼éy si─Ö pod opiek─ů rektora Polskiej Misji Katolickiej w Ziemi ┼Üwi─Ötej. Obecnie s─ů pod opiek─ů katolickich Ormian. Je┼Ťli chodzi o VII stacj─Ö Drogi Krzy┼╝owej, to projekt i prace konserwatorskie prowadzone w 2013 roku wykonali i zrealizowali bezp┼éatnie Polacy. W Bazylice Grobu Pa┼äskiego jest sporo wot├│w polskich, a na p┼éycie pustego Grobu stoi ┼Ťwieca z napisem "Totus tuus", kt├│ra jest wotum "polskiego" papie┼╝a Jana Paw┼éa II. Polacy ufundowali mozaik─Ö pojmania Pana Jezusa w Bazylice Konania przy Ogrodzie Oliwnym - w prawym dolnym rogu dostrzec mo┼╝na polskiego or┼éa. Niedaleko Wieczernika, w ko┼Ťciele Za┼Ťni─Öcia NMP na Syjonie, jeden z o┼étarzy po┼Ťwi─Öcony jest Matce Boskiej Cz─Östochowskiej. Na g├│rze Oliwnej, przy ko┼Ťciele Pater Noster, znajduj─ů si─Ö tablice z Modlitw─ů Pa┼äsk─ů w wielu j─Özykach - r├│wnie┼╝ w j─Özyku polskim (ufundowana w 1943 r. przez ┼╝o┼énierzy 8. Brygady Strzelc├│w) i kaszubskim (Dawid Gospodarek). W kru┼╝ganku jerozolimskiego ko┼Ťcio┼éa Ecce Homo znajduje si─Ö wspania┼éa rze┼║ba Chrystusa ubiczowanego i ukoronowanego cierniem, kt├│ra jest dzie┼éem wybitnego rze┼║biarza polskiego Tomasza Oskara Sosnowskiego (1810-1886), profesora Akademii ┼Ťw. ┼üukasza w Rzymie.

W Betlejem - miejsce narodzin Jezusa Chrystusa, Grot─Ö Narodzenia w bazylice odwiedzaj─ů politycy i g┼éowy Ko┼Ťcio┼é├│w przy ka┼╝dej oficjalnej wizycie na terenie Autonomii Palesty┼äskiej (m.in. papie┼╝e Jan Pawe┼é II w 2000 r.), jest tu ulica Jana Paw┼éa II, w a sanktuarium Groty Mlecznej - Matczynej Mi┼éo┼Ťci od kwietnia 2009 roku znajduje si─Ö kopia figury Matki Bo┼╝ej z Lud┼║mierza. W kaplicy adoracyjnej na terenie groty znajduje si─Ö wykonany przez polskiego z┼éotnika Mariusza Drapikowskiego o┼étarz Tryptyk Jerozolimski, nawi─ůzuj─ůcy do biblijnego tematu zaczerpni─Ötego z Apokalipsy ┼Ťw. Jana. W istniej─ůcym przez sanktuarium Mi─Ödzynarodowym Centrum Modlitwy o Pok├│j monstrancj─Ö stanowi wielki, bursztynowo-z┼éoty tryptyk zaprojektowany i wykonany przez Polak├│w.
W Nazarecie w jednym z kru┼╝gank├│w Bazyliki Zwiastowania jest ufundowana przez Rz─ůd Polski na Uchod┼║stwie (w Londynie) mozaika Matki Boskiej Cz─Östochowskiej i motywami wskazuj─ůcymi na ├│wczesn─ů celebracj─Ö millenium chrztu Polski (1966), a na zewn─ůtrz, w kru┼╝gankach wizerunki Matki Boskiej Kozielskiej (kopia) z przejmuj─ůcym podpisem "Powr├│─ç nas na ojczyzny ┼éono", wyci─Öty konturowo na sosnowej desce o wymiarach 13,5 na 8,5 cm przez por. Henryka Gorzechowskiego w obozie jenieckim w Kozielsku, gdzie przebywali polscy oficerowie zamordowani przez NKWD w Katyniu, ofiary zbrodni katy┼äskiej (orygina┼é w Katedrze Polowej WP w Warszawie). Ostrobramskiej i z Kalwarii Zebrzydowskiej. Na b─Öd─ůcym obok ko┼Ťciele ┼Ťw. J├│zefa wisz─ů tablice pami─ůtkowe polskich ┼╝o┼énierzy II wojny ┼Ťwiatowej. Przy bazylice Jezusa M┼éodzie┼äca ksi─Ö┼╝y salezjan├│w w Nazarecie istnia┼éa M┼éodsza Junacka Szko┼éa Powszechna, czego ┼Ťwiadectwem s─ů tablice pami─ůtkowe w j─Özyku polskim w tej bazylice.

W obocznym o┼étarzu ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Piotra w Jafie znajduje si─Ö obraz Matki Boskiej Cz─Östochowskiej, ufundowany przez ┼╝o┼énierzy II Korpusu Polskiego.

┼╗o┼énierze ci ufundowali r├│wnie┼╝ na dziedzi┼äcu przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Piotra Rybaka w Tyberiadzie w 1945 roku okaza┼éy pomnik-o┼étarz ku czci Kr├│lowej Polski, z p┼éaskorze┼║b─ů Matki Boskiej Cz─Östochowskiej, harcerzy, husarza, god┼éem Polski i herbami polskich miast: Warszawy, Krakowa, Lwowa, Wilna, Gda┼äska i Poznania, na kt├│rym wyryto napis: ┼╗O┼üNIERZE ARMII POLSKIEJ NA ┼ÜR. WSCH. O.O. FRANCISZKANOM OPIEKUNOM ZIEMI ┼ÜW. NA PAMI─äTK─ś POBYTU W TYBERIADZIE / TOBIE KR├ôLOWO KORONY POLSKIEJ Z WIAR─ä NIEZ┼üOMN─ä ┼╗E PRZYWR├ôCISZ WOLNO┼Ü─ć I WIELKO┼Ü─ć TWEGO NARODU I PA┼âSTWA - SKROMNE DZIE┼üO R─äK W┼üASNYCH NA ┼ÜRODK. WSCH. Z CZCI─ä I MI┼üO┼ÜCI─ä OFIAROWUJ─ä. R.P. 1945. Jest to jeszcze jedno dzia┼éo rze┼║biarza Tadeusza Zieli┼äskiego.

W Tabha - sanktuarium prymatu ┼Ťw. Piotra, znajduje si─Ö mozaika przedstawiaj─ůca Jana Paw┼éa II (jest na niej polski orze┼é i napis "Joanni Paulo II Polonia dicavit semper Fidelis"), a do ko┼Ťcio┼éa wchodzi si─Ö przez spi┼╝owe drzwi, zaprojektowane i wykonane przez tw├│rc─Ö wielu pomnik├│w polskiego papie┼╝a - prof. Czes┼éawa D┼║wigaja. Je┼Ťli z polsk─ů grup─ů wynajmiemy bark─Ö na rejs po jeziorze, na maszcie zawi┼Ťnie polska flaga, puszczony b─Ödzie polski hymn i oczywi┼Ťcie "Barka".

W Ain Karem s─ů dwie polskie tablice: w sanktuarium Nawiedzenia ┼Ťw. El┼╝biety z polskim tekstem Magnificat, a w sanktuarium ┼Ťw. Jana Chrzciciela z polskim tekstem hymnu Benedictus. T─Ö drug─ů tablic─Ö ufundowali w 1988 roku polscy franciszkanie pracuj─ůcy w Kustodii Ziemi. ┼Üwi─Ötej ku upami─Ötnieniu 750 rocznicy przybycia franciszkan├│w do Polski. Dzwony w sanktuarium zosta┼éy ufundowane przez Polak├│w.

Pami─ůtk─ů obecno┼Ťci Polak├│w w Ziemi ┼Üwi─Ötej s─ů r├│wnie┼╝ cmentarze. W samej Jerozolimie znajduj─ů si─Ö dwie polskie kwatery cmentarne: na G├│rze Oliwnej i na Syjonie (18 grob├│w). S─ů to g┼é├│wnie groby ┼╝o┼énierzy polskich z II wojny ┼Ťwiatowej z dodatkiem duchownych i pielgrzym├│w. S─ů oni pochowani tak┼╝e w Hajfie (Khayat Beach War Cemetery) i Jafie. Jednak najwi─Öcej grob├│w polskich ┼╝o┼énierzy - bo a┼╝ 272 jest cmentarzu wojennym w Ramli.

W Jerozolimie jest pomnik upami─Ötniaj─ůcy ┼╗yd├│w poleg┼éych w Wojsku Polskim podczas II wojny ┼Ťwiatowej.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1941 roku
Niemieccy agresorzy aresztowali i rozstrzelali profesor├│w wy┼╝szych uczelni lwowskich.


03 Lipca 1923 roku
Józef Piłsudski wycofał się z życia publicznego.


Zobacz wi─Öcej