Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 19.03.22 - 12:20     Czytano: [427]

Polacy w Hiszpanii

Hiszpania to pa┼ästwo w po┼éudniowo-zachodniej Europie, na P┼éw. Iberyjskim, granicz─ůce od p├│┼énocy z Francj─ů, od zachodu z Portugali─ů, a od po┼éudnia przez Cie┼Ťnin─Ö Gibraltarsk─ů z Marokiem. Ma obszar 506 tys. km kw. i 47 mln ludno┼Ťci, stolic─ů jest Madryt.

Pierwszy potwierdzony kontakt hiszpa┼äski z Polsk─ů mi─ů┼é miejsce za panowania ksi─Öcia Mieszka I, oko┼éo 960-65, kiedy to podr├│┼╝nik ┼╝ydowski z hiszpa┼äskiej Tortosy Ibrahim ibn Jakub by┼é tak┼╝e w Polsce i zostawi┼é relacj─Ö o "kraju Mieszka", kt├│r─ů opublikowa┼é w swym dziele el-Bakri, geograf arabski z Hiszpanii (XI w.). - Mnich hiszpa┼äski - Bernard Hiszpan sprowadzony zosta┼é przez ksi─Öcia Boles┼éawa Krzywoustego dla ewangelizacji poga┼äskich jeszcze Zachodnich Pomorzan; prawdopodobnie w 1124 zosta┼é pierwszym biskupem lubuskim. - W 1152 Ryksa, c├│rka polskiego ksi─Öcia piastowskiego W┼éadys┼éawa II Wygna┼äca, po┼Ťlubi┼éa Alfonsa VII, kr├│la Kastylii; ich c├│rka Sancha (1155-1208) by┼éa od 1174 ┼╝on─ů Alfonsa II Trubadura, w latach 1162-96 hrabiego Barcelony i 1162-96 kr├│la Aragonii (jako Alfons I). - Polska kr├│lowa od 1518 Bona Sforza (1494-1557), ┼╝ona kr├│la Zygmunta I Starego, by┼éa c├│rk─ů ksi─Öcia Mediolanu Giana Galeazza Sforzy i Izabeli Arago┼äskiej, pochodz─ůcej z hiszpa┼äskiego rodu Trastamara, panuj─ůcego w Aragonii (Hiszpania), Sycylii i Neapolu. - Panuj─ůcy w latach 1556-98 kr├│l Filip II Hiszpa┼äski, na podstawie sfa┼észowanego testamentu polskiej kr├│lowej Bony z 1557, zagarn─ů┼é jej ksi─Östwa Bari i Rossano oraz 10% dochod├│w z komory celnej w Foggii, jako sp┼éat─Ö po┼╝yczki zaci─ůgni─Ötej u niej w 1556, kt├│ra opiewa┼éa na kwot─Ö ok. 430 tys. dukat├│w w z┼éocie. Pieni─ůdze te nale┼╝ne Rzeczypospolitej nigdy nie zosta┼éy oddane w ca┼éo┼Ťci przez stron─Ö hiszpa┼äsk─ů; Habsburgowie zwr├│cili jedynie 8-10% d┼éugu kr├│lowej Polski Annie Jagiellonce i do sp┼éaty pozostawa┼éo ok. 387 tys. z┼éotych dukat├│w. O ich zwrot (tzw. sumy neapolita┼äskie) Rzeczpospolita zabiega┼éa niemal bezskutecznie do 1674 roku. - Maksymilian II, kt├│ry 1548-50 by┼é namiestnikiem Hiszpanii, by┼é synem Anny, c├│rki kr├│la Czech i W─Ögier W┼éadys┼éawa Jagiello┼äczyka, kt├│ry by┼é synem kr├│la polskiego Kazimierza Jagiello┼äczyka. - Kr├│l Hiszpanii 1788-1808 Karol IV by┼é synem Marii Amelii, c├│rki kr├│la polskiego Augusta II Mocnego. Ostatni kr├│l Hiszpanii z dynastii Burbon├│w - Ferdynand VII, kt├│ry panowa┼é w latach 1808 i 1813-33, by┼é synem kr├│la Hiszpanii - Karola IV i Marii Ludwiki Parme┼äskiej - c├│rki Filipa Burbona (syna kr├│la Hiszpanii Filipa V) oraz Ludwiki El┼╝biety Francuskiej (c├│rki kr├│la Francji - Ludwika XV i Marii Leszczy┼äskiej - c├│rki kr├│la Polski Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego). - Kr├│l polski Zygmunt III Waza przy pomocy mi.in. Hiszpanii podj─ů┼é zbrojn─ů wypraw─Ö do Szwecji w celu odzyskania tronu szwedzkiego. - W latach 1733-35 toczony by┼éa wojna sukcesyjna polska, wypowiedziana przez Francj─Ö, Hiszpani─Ö i Sardyni─Ö Austrii, popieranej przez Rosj─Ö, za ich interwencj─Ö zbrojn─ů w Polsce, popieraj─ůc─ů Augusta III Sasa na kr├│la Polski przeciw elektowi wi─Ökszo┼Ťci pos┼é├│w Stanis┼éawowi Leszczy┼äskiemu, kt├│ry by┼é te┼Ťciem kr├│la francuskiego Ludwika XV. Polacy pojawiali si─Ö w Hiszpanii ju┼╝ od XVI wieku - byli to przede wszystkim duchowni, dyplomaci i podr├│┼╝nicy. Ambasadorami i pos┼éami kr├│l├│w polskich w Hiszpanii byli: Jan Dantyszek 1519 (pierwszy sta┼éy pose┼é polski w Hiszpanii), Jan T─Öczy┼äski 1539, Jan Ocielski 1540, Jan Firlej 1545, Stanis┼éaw Hozjusz 1550, Piotr Barzi 1567, Piotr Dunin-Wolski 1560-70, Pawe┼é Dzia┼éy┼äski 1597, Aleksander Kostka-Napierski 1648, Andrzej Za┼éuski 1674-75, Piotr Koryci┼äski 1678, J├│zef Poni┼äski 1763 i Tadeusz Morski 1791. Z kolei Pedro Aranda by┼é pos┼éem kr├│la hiszpa┼äskiego w Warszawie 1760-62. - Ambasadorem Francji w Hiszpanii w 1851 roku by┼é Alexandre Colonna-Walewski, kt├│ry by┼é synem naturalnym Napoleona I i Polki Marii Walewskiej. - Z polecenia Napoleona Aleksander Batowski (zm. 1841) by┼é pos┼éem saskim na dworze J├│zefa Bonapartego w Madrycie. - W 1527 roku Andrzej T─Öczy┼äski, a w 1530 roku Olbracht Gaszto┼éd otrzymali dziedziczy tytu┼é hrabiowski od cesarza Karola V. - Gda┼äski kupiec Jerzy Hewel (zm. 1640) utrzymywa┼é ┼Ťcis┼ée stosunki handlowe z Hiszpani─ů, eksportuj─ůc m.in. bro┼ä dla kr├│la Filipa IV. - Brawurowa szar┼╝a szwole┼╝er├│w polskich pod dow├│dztwem J. Kozietulskiego na pozycje hiszpa┼äskie w prze┼é─Öczy Somosierra w g├│rach Sierra de Guadarrama (80 km od Madrytu) 30 wrze┼Ťnia 1808 roku otworzy┼éa wojskom napoleo┼äskim drog─Ö do Madrytu. P├│┼║niej polscy ┼╝o┼énierze brali udzia┼é tak┼╝e w pierwszej wojnie karlistowskiej 1833-39. Byli to ┼╝o┼énierze Pu┼éku U┼éan├│w Polskich przy francuskiej Legii Cudzoziemskiej (1833-1839). W bitwie pod Inigo w 1836 roku zgin─ů┼é Kalikst Rzewuski, arystokrata, polski powstaniec 1830-31. Przez nast─Öpnych prawie stu lat nie by┼éo polskiego ┼Ťladu w historii Hiszpanii. Powr├│cili na karty hiszpa┼äskiej historii podczas wojny domowej w tym kraju w latach 1936-39. By┼éa to walka o w┼éadz─Ö mi─Ödzy konserwatystami/nacjonalistami a rz─ůdem skrajnie lewicowym, wsp├│┼épracuj─ůcym ze stalinowski Zwi─ůzkiem Sowieckim. Polska sprzedawa┼éa ogromne ilo┼Ťci sprz─Ötu wojskowego obu stronom konfliktu (z przewag─ů na rzecz republikan├│w). Warto┼Ť─ç sprzedanego uzbrojenia szacowana jest na oko┼éo 190 mln z┼éotych, co stanowi┼éo prawie 2/3 ca┼éego eksportu broni w okresie mi─Ödzywojennym. Rz─ůd polski wprowadzi┼é jednak zakaz uczestniczenia obywateli Rzeczpospolitej w wojnie domowej w Hiszpanii. Pomimo tego znale┼║li si─Ö Polacy, kt├│rzy walczyli w oddzia┼éach gen. Francisco Franco (np. doradc─ů w sztabie gen. Franco oraz dow├│dc─ů oddzia┼éu dywersyjno-sabota┼╝owego by┼é gen. Stanis┼éaw Bu┼éak-Ba┼éachowicz; w sumie do 100 polskich ochotnik├│w). Natomiast po stronie wojsk republika┼äskich walczy┼éo oko┼éo czterech tysi─Öcy Polak├│w i obywateli polskich - komunist├│w i dzia┼éaczy lewicowych, w tym bardzo wielu ┼╗yd├│w oraz 366 Ukrai┼äc├│w, 137 Bia┼éorusin├│w i 8 Litwin├│w. Spo┼Ťr├│d tych ochotnik├│w tylko oko┼éo 800 pochodzi┼éo z Polski, a reszta z innych kraj├│w, g┼é├│wnie z Francji i Belgii oraz Zwi─ůzku Sowieckiego. Z polskich i polskoj─Özycznych ochotnik├│w zosta┼éa sformowana w Albacete 24 pa┼║dziernika 1936 roku brygada im. J. D─ůbrowskiego (nr XIII). Polak, genera┼é Karol vel "Walter" ┼Üwierczewski by┼é wysoko postawionym dow├│dc─ů w ramach Brygad Mi─Ödzynarodowych, cz┼éonkiem rady wojskowej tej formacji oraz g┼é├│wnodowodz─ůcym 35. Dywizji; unie┼Ťmiertelni┼é go jako genera┼éa Golza Ernest Hemingway w swej g┼éo┼Ťnej powie┼Ťci Komu bije dzwon (1940). Komunizuj─ůcy republikanie przegrali i w┼éadz─Ö w Hiszpanii obj─ů┼é gen. Francisco Franco, kt├│ry rz─ůdzi┼é krajem do 1975 roku. W walkach oko┼éo 3000 Polak├│w i obywateli polskich ponios┼éo ┼Ťmier─ç w walkach. Wzi─Öci do niewoli trafiali do frankistowskich wi─Özie┼ä i oboz├│w, z kt├│rych najs┼éynniejszy by┼é ob├│z koncentracyjny Miranda nad Ebro, gdzie przebywa┼éy niedobitki z Brygad Mi─Ödzynarodowych. Szacuje si─Ö, ┼╝e przez ob├│z przewin─Ö┼éo si─Ö oko┼éo 1100 Polak├│w i obywateli polskich. Wi─Ökszo┼Ť─ç Polak├│w zwolniono w 1943 roku (nie zwolniono zbrodniarzy wojennych). Po kl─Ösce Francji w 1940 roku 6-7 tys. Polak├│w, a w┼éa┼Ťciwie w przewa┼╝aj─ůcej mierze ┼╝o┼énierzy polskich, trafi┼éo do Hiszpanii, aby st─ůd przedosta─ç si─Ö do Anglii (do formowanych tam jednostek wojska polskiego) czy innych kraj├│w. Pr├│by te trwa┼éy przez ca┼é─ů wojn─Ö. Naciski hitlerowskich Niemiec na w┼éadze Hiszpanii by┼éy du┼╝e i wed┼éug oficjalnych hiszpa┼äskich danych, w latach 1942-44 hiszpa┼äska ┼╝andarmeria zatrzyma┼éa 3018 Polak├│w, kt├│rzy nielegalnie przekroczyli granic─Ö francusko-hiszpa┼äsk─ů. Prawdopodobnie liczba zatrzymanych Polak├│w by┼éa znacznie wi─Öksza, gdy┼╝ wielu Polak├│w po aresztowaniu, aby unikn─ů─ç represji podawa┼éo inn─ů narodowo┼Ť─ç. Osadzani byli w przygranicznych wi─Özieniach w Sort, La Seu d Urgell, Puigcerda, Figueres. W marcu 1944 roku Delegatura PCK w Barcelonie wynaj─Ö┼éa will─Ö na ulicy Azucena 1, kt├│ra sta┼éa si─Ö Domem Polskiego Czerwonego Krzy┼╝a przeznaczonym dla polskich uchod┼║c├│w. Po wojnie w Hiszpanii postanowi┼éo zosta─ç zaledwie kilkudziesi─Öciu by┼éych polskich wi─Ö┼║ni├│w.

Wolna od 1918 roku Polska i Hiszpania nawi─ůza┼éy stosunki dyplomatyczne w 1919 roku i od 1922 roku w Madrycie by┼éo Poselstwo RP, a w Warszawie Hiszpanii. Po narzuceniu Polsce przez Stalina ustroju komunistycznego w 1945 roku, Hiszpania by┼éa jednym z nielicznych kraj├│w, kt├│re nie uznawa┼éy polskiego rz─ůdu komunistycznego w Warszawie i do 1969 roku utrzymywa┼éa stosunki dyplomatyczne z polskim rz─ůdem emigracyjnym w Londynie (Poselstwo RP w Madrycie, konsulat honorowy w Barcelonie). W latach 1955-69 wychodzi┼é w Madrycie miesi─Öcznik w j─Özyku hiszpa┼äskim "Polonia. Revista Ilustrada" (Polska. Magazyn ilustrowany), a jednym z jego subskrybent├│w by┼é sam genera┼é Franco. Radio hiszpa┼äskie RNE w latach rozpocz─Ö┼éo emitowanie program├│w radiowych dla kraj├│w Europy Wschodniej, kt├│re dosta┼éy si─Ö pod w┼éadz─Ö ZSRR. Sekcja polska radia Madryt nadawa┼éa regularnie w latach 1949-75 (Karol Wagner Pie┼äkowski, J├│zef ┼üobodowski). Zachodz─ůce przemiany polityczne w Hiszpanii sprawi┼éy, ┼╝e w 1969 roku powsta┼éo Przedstawicielstwo Konsularne i Handlowe PRL w Madrycie, rok p├│┼║niej - analogiczne plac├│wka Hiszpanii w Warszawie. Pe┼éne stosunki dyplomatyczne mi─Ödzy Polsk─ů i Hiszpani─ů w okresie powojennym zosta┼éy nawi─ůzane na szczeblu ambasad w roku 1977, czyli po ┼Ťmierci gen. Franco i przywr├│ceniu w Hiszpanii monarchii konstytucyjnej. Wsp├│┼épraca polsko-hiszpa┼äska bardzo si─Ö o┼╝ywi┼éa po upadku w┼éadzy komunistycznej w Polsce w 1989 roku. Proces przygotowa┼ä Polski do cz┼éonkostwa, a nast─Öpnie wst─ůpienie do Unii Europejskiej, znacznie zbli┼╝y┼éy Polsk─Ö do Hiszpanii, z kt├│r─ů nasz kraj ┼é─ůczy wiele podobie┼ästw, a tak┼╝e strategicznych priorytet├│w w polityce mi─Ödzynarodowej. W 1992 roku oba kraje przyj─Ö┼éy Traktat o Przyja┼║ni i Wsp├│┼épracy. Relacje uzyska┼éy uprzywilejowany status na mocy Wsp├│lnej Polsko-Hiszpa┼äskiej Deklaracji podpisanej w 1998 roku przez ├│wczesnych szef├│w rz─ůd├│w obu pa┼ästw - J.M. Aznara oraz J. Buzka. Od tego momentu dosz┼éo do intensyfikacji wzajemnych kontakt├│w. W 2003 r. wprowadzono w ┼╝ycie mechanizm corocznych konsultacji mi─Ödzyrz─ůdowych tzw. Polsko-Hiszpa┼äskich Szczyt├│w pod przewodnictwem premier├│w, odbywaj─ůcych si─Ö na przemian w Polsce i Hiszpanii. Odbywaj─ů si─Ö liczne spotkania mi─Ödzy politykami i reprezentantami instytucji obu pa┼ästw. Hiszpa┼äska para Kr├│lewska, Jan Karol I i Zofia, przebywa┼éa w Polsce w maju 2001 roku, a prezydent RP, Aleksander Kwa┼Ťniewski, z┼éo┼╝y┼é wizyt─Ö oficjaln─ů w Madrycie na prze┼éomie wrze┼Ťnia i pa┼║dziernika 2003 roku. W maju 2008 roku wizyt─Ö oficjaln─ů w Polsce z┼éo┼╝y┼é Nast─Öpca Tronu KH, Ksi─ů┼╝─Ö Asturii Filip z Ma┼é┼╝onk─ů. W dniach 5-6 lipca 2008 roku dosz┼éo do wizyty Prezydenta RP Lecha Kaczy┼äskiego i jego Ma┼é┼╝onki w Saragossie z okazji ┼Ťwiatowej wystawy EXPO 2008 i odbywaj─ůcego si─Ö w jej ramach "Dnia Polski". W dniu 1 czerwca 2011 roku wizyt─Ö w Madrycie z┼éo┼╝y┼é Prezydent RP Bronis┼éaw Komorowski, wraz z Ma┼é┼╝onk─ů, z okazji inauguracji wystawy "Polska. Skarby i Kolekcje Artystyczne" w Pa┼éacu Kr├│lewskim w stolicy Hiszpanii. W dniu 10 czerwca 2012 roku, w zwi─ůzku z grupowym meczem Hiszpania - W┼éochy podczas Mistrzostw EURO 2012, wizyt─Ö w Gda┼äsku z┼éo┼╝y┼é premier KH M. Rajoy oraz Nast─Öpca Tronu KH, Ksi─ů┼╝─Ö Asturii Filip z Ma┼é┼╝onk─ů. Dzie┼ä p├│┼║niej ksi─ů┼╝─Öca para uroczy┼Ťcie otworzy┼éa now─ů plac├│wk─Ö Instytutu Cervantesa w Krakowie. Regularnie odbywaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ spotkania Ministr├│w Spraw Zagranicznych. 6 kwietnia 2018 roku z wizyt─ů w Madrycie przebywa┼é Minister Jacek Czaputowicz, a 19 marca 2019 roku w Warszawie polski Minister przyj─ů┼é Ministra SZUEiW Hiszpanii, Josepa Borrella. Wymiana handlowa Hiszpania-Polska rozwija si─Ö dynamicznie. Polska jest 8 partnerem handlowym Hiszpanii w UE. W 2018 roku eksport hiszpa┼äski do Polski wyni├│s┼é 5,6 mld euro, natomiast import osi─ůgn─ů┼é warto┼Ť─ç 5,4 mld euro. Obroty handlowe wynios┼éy 11,081 mld euro. Wsp├│┼épraca kulturalna na szczeblu rz─ůdowym prowadzona jest w oparciu o "Umow─Ö mi─Ödzy Polskim Rz─ůdem a Rz─ůdem Hiszpanii o wsp├│┼épracy kulturalnej i naukowej" podpisan─ů w Warszawie w 1977 roku. W 2002 roku zorganizowane zosta┼éy obchody Roku Polski w Hiszpanii - kompleksowego przedsi─Öwzi─Öcia promuj─ůcego polsk─ů kultur─Ö i gospodark─Ö, zainicjowanego przez premier├│w obu kraj├│w w lipcu 2001 roku w Alcala de Henares. W trakcie obchod├│w zaprezentowano blisko 130 imprez. W 2003 roku obchodzono w Polsce na podobnych zasadach Rok Hiszpanii. Wa┼╝nym momentem dla zacie┼Ťnienia wsp├│┼épracy w dziedzinie kultury by┼éo podpisanie w 2005 roku umowy mi─Ödzyrz─ůdowej o utworzeniu i dzia┼éalno┼Ťci instytut├│w kultury. W oparciu o t─Ö umow─Ö dzia┼éaj─ů w Polsce dwa o┼Ťrodki Instytutu Cervantesa (w Warszawie i w Krakowie), za┼Ť w 2009 roku zainaugurowa┼é w Madrycie swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Instytut Polski. Obie instytucje prowadz─ů intensywn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç na polu promocji kultury i j─Özyka swoich kraj├│w, w┼é─ůczaj─ůc swoje dzia┼éania m.in. w ramy wi─Ökszych projekt├│w rocznicowych, takich jak Rok Chopina (2010) albo Rok Cervantesa (2016). W roku 2011 pokazywane by┼éy r├│wnocze┼Ťnie dwie wystawy: "Polska. Skarby i kolekcje artystyczne czyli Z┼éote Czasy Rzeczypospolitej" w Pa┼éacu Kr├│lewskim w Madrycie i "Skarby Korony Hiszpa┼äskiej" w Muzeum Narodowym w Krakowie. W obu krajach od wielu lat organizowane s─ů przegl─ůdy filmowe, prezentuj─ůce najnowsze produkcje kinematografii polskiej w Hiszpanii i hiszpa┼äskiej w Polsce. Silne s─ů zwi─ůzki polsko-hiszpa┼äskie na polu literatury, m.in. dzi─Öki programowi t┼éumacze┼ä oferowanemu przez Instytut Ksi─ů┼╝ki, a tak┼╝e w dziedzinach teatru i muzyki (gov.pl).

Do wybuchu II wojny ┼Ťwiatowej obecno┼Ť─ç Polak├│w w Hiszpanii by┼éa raczej niewielka. Po prostu Hiszpania do tego czasu le┼╝a┼éa za daleko od Polski i podr├│┼╝ konno lub morska do niej trwa┼éa do kilka tygodni. Dopiero 2. po┼éowa XIX wieku (kolej) i XX wiek (samoloty) przybli┼╝y┼éa ten kraj do Polski. Polacy tu nie emigrowali, bo kraj by┼é w├│wczas biedny. W 1936 roku mieszka┼éo tu zaledwie 61 Polak├│w. Po wojnie ich liczba wzros┼éa do oko┼éo 500 os├│b, kt├│re g┼é├│wnie mieszka┼éy w Madrycie. Dopiero w latach osiemdziesi─ůtych XX wieku ta sytuacja uleg┼éa radykalnej zmianie. Nap┼éyw Polak├│w do tego pa┼ästwa uleg┼é znacznemu nasileniu po wprowadzeniu stanu wojennego przez polski re┼╝ym w 1981 roku. Jednak dla znacznej cz─Ö┼Ťci tych os├│b Hiszpania by┼éa wtedy dla wi─Ökszo┼Ťci emigrant├│w tylko przystankiem w drodze do Stan├│w Zjednoczonych, Kanady i Australii. Uda┼éo si─Ö to zrealizowa─ç do 1989 roku. Po 1989 roku polityka imigracyjna prowadzona wzgl─Ödem Polak├│w przez wiele pa┼ästw, w szczeg├│lno┼Ťci w┼éa┼Ťnie przez Stany Zjednoczone, Kanad─Ö i Australi─Ö, znacznie si─Ö zaostrzy┼éa. Spowodowa┼éo to pozostanie na sta┼ée w Hiszpanii wi─Ökszo┼Ťci przyby┼éych tu Polak├│w, tym bardziej ┼╝e polityka hiszpa┼äska wzgl─Ödem uchod┼║c├│w by┼éa znacznie mniej rygorystyczna. Jeszcze na pocz─ůtku lat dziewi─Ö─çdziesi─ůtych XX wieku ┼Ťrodowisko polonijne w Hiszpanii liczy┼éo zaledwie ok. 7800 os├│b. Jednak po przyst─ůpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku liczba ta znacznie wzrasta┼éa. W 2005 roku w Hiszpanii mieszka┼éo ju┼╝ ok. 45-60 tys. Polak├│w, a obecnie Poloni─Ö hiszpa┼äsk─ů szacuje si─Ö na ok. 100 tysi─Öcy os├│b, zamieszkuj─ůcych g┼éownie Madryt i okolice. Polonia hiszpa┼äska organizuje si─Ö w rozmaitych stowarzyszeniach: w okr─Ögu konsularnym Ambasady RP w Madrycie dzia┼éaj─ů 23 stowarzyszenia polonijne, natomiast w okr─Ögu Konsulatu Generalnego RP w Barcelonie 5 organizacji. Aktywno┼Ť─ç przejawiaj─ů tak┼╝e polskie organizacje z Avili, Saragossy, Murcji, Walencji, Santiago de Compostela oraz Wysp Kanaryjskich. Na terenie Hiszpanii funkcjonuje 11 szk├│┼é polonijnych prowadzonych przez stowarzyszenia polonijne. W szeregu ko┼Ťcio┼éach hiszpa┼äskich odprawiane s─ů polskie nabo┼╝e┼ästwa. Jest tu tak┼╝e wiele polskich sklep├│w.

MADRYT, stolica Hiszpanii. Od chwili przybycia do Madrytu pierwszego Polaka w XVI w. i do XX wieku niewielu Polak├│w odwiedza┼éo to miasto lub mieszka┼éo tutaj. Jednak i tutaj nie brak┼éo Polak├│w. Zazwyczaj przybywali tu duchowni katoliccy (oba kraje by┼éy bardzo katolickie) i w klasztorach madryckich nigdy nie brakowa┼éo pojedynczych polskich zakonnik├│w, a tak┼╝e dyplomaci polscy i gar┼Ť─ç podr├│┼╝nik├│w. Astronom polski i jezuita Aleksy Sylvius, Aleksy Sylwiusz Polonus, tak┼╝e Le┼Ťniak (1593-ok. 1656) pracuj─ůc na francuskim uniwersytecie w Douai przez 12 lat prowadzi┼é obserwacje astronomiczne, zyskuj─ůc na skal─Ö europejsk─ů s┼éaw─Ö w zakresie mechaniki precyzyjnej, co otworzy┼éo mu w 1630 roku drog─Ö do nominacji na wyk┼éadowc─Ö cesarskiego kolegium jezuit├│w w Madrycie. Podczas pobytu w Hiszpanii do 1638 roku Sylvius potwierdzi┼é opini─Ö zdolnego konstruktora modeli astronomicznych, buduj─ůc m.in. tzw. sfer─Ö Archimedesa (1634). Podczas wojen napoleo┼äskich wielkie zwyci─Östwo szwole┼╝er├│w polskich, walcz─ůcych u boku Napoleona, pod Somosierr─ů 30 wrze┼Ťnia 1808 roku otworzy┼éo cesarzowi drog─Ö do Madrytu. W latach 30. XIX w. Franciszek Mirecki kierowa┼é koncertami muzycznymi na dworze kr├│lewskim w Madrycie. Polski in┼╝ynier Tomasz Bartma┼äski (zm.1880), podczas pobytu w Hiszpanii 1844-51, zbudowa┼é gazowni─Ö miejsk─ů w Madrycie oraz kierowa┼é budow─ů linii kolejowej Madryt-Aranjuez (1851). W madryckiej Operze Kr├│lewskiej, nale┼╝─ůcej do jednej z najlepszych scen operowych ┼Ťwiata, wyst─Öpowali od XIX w. bardzo dobrzy ┼Ťpiewacy polscy, m.in.: Jan Reszke (1879), J├│zefina Reszke (1878-79 primadonna, 1882), W┼éadys┼éaw Mierzwi┼äski (1881), Edward Reszke (1882), Marcelina Sembrich-Kocha┼äska (1882), Teresa Arklowa (1890), Regina Pinkert (1894), Marcelina Sembrich-Kocha┼äska, Janina Korolewicz-Waydowa, Helena Zboi┼äska (tak┼╝e studiowa┼éa ┼Ťpiew w Madrycie), Felicja Kaszowska, Adam Didur, Tadeusz Leliwa, Stefan Skupniewski, Stanis┼éaw Gruszczy┼äski, Wies┼éaw Ochman, Teresa Kubiak, Ewa Maria Podle┼Ť, Jerzy Artysz, Mariusz Kwiecie┼ä, a Pawe┼é Kotla dyrygowa┼é orkiestr─ů tej Opery. W 1976 roku Teatr Wielki z Warszawy wystawi┼é tu opery "Halka", "Diab┼éy z Loudun" i "Halstaff". - Polska flecistka Jadwiga Kotnowska otrzyma┼éa drug─ů nagrod─Ö na Konkursie im. Kr├│lowej Zofii w Madrycie w 1979.- W Madrycie ┼╝y┼éa ostatnie lata i zmar┼éa znana polska aktorka teatralna Henryka ┼üadnowska (1857-1920).

W Madrycie w latach 1919-68 (Polska niepodleg┼éa i rz─ůd emigracyjny) mia┼éo siedzib─Ö poselstwo RP, od 1969 roku przedstawicielstwo konsularno-handlowe PRL i od 1977 roku jest tu ambasada PRL/RP. Dzia┼éa Instytut Kultury Polskiej w Madrycie, prowadzony przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, upowszechniaj─ůcy kultur─Ö polsk─ů w Hiszpanii. - Podczas wojny domowej, w listopadzie 1936 roku w Madrycie toczy┼é ci─Ö┼╝kie walki z wojskami frankistowskimi batalion im. D─ůbrowskiego, z┼éo┼╝ony z polskich ochotnik├│w - komunist├│w i dzia┼éaczy lewicowych w obronie lewicowej Republiki Hiszpa┼äskiej. - Podczas II wojny ┼Ťwiatowej przez Madryt prowadzi┼é jeden z g┼é├│wnych szlak├│w pocztowych i kurierskich mi─Ödzy Warszaw─ů a Londynem. W latach 50. i 60. XX istnia┼éa Sekcja Polska Radio Nacional de Espana. Po II wojnie ┼Ťwiatowej na tutejszym uniwersytecie studiowa┼éa grupa Polak├│w dzi─Öki stypendiom organizacji hiszpa┼äskiej Obra Catolica de la Asistencia Universitaria dzia┼éaj─ůcy przy Kolegium ┼Ťw. Jakuba. - Na Uniwersytecie Madryckim jest lektorat j─Özyka polskiego (ponad 100 student├│w); w 2003 roku j─Özyk polski zosta┼é wprowadzony do presti┼╝owej Escuela Oficial de Idiomas w Madrycie. - W Centro de Estudios Orientales jest ksi─Ögozbi├│r polski.

Po II wojnie ┼Ťwiatowej powsta┼éa w Madrycie kolonia polska (ok. 500 os├│b) i pierwsze polskie organizacje: Zwi─ůzek Student├│w Polskich (1946) i Stowarzyszenie Polskich Kombatant├│w (1951), Towarzystwo Pomocy Polakom (wydawa┼éo przez lata w j─Özyku hiszpa┼äskim miesi─Öcznik "Polonia", informuj─ůcy spo┼éecze┼ästwo hiszpa┼äskie o sprawach polskich), Stowarzyszenie Technik├│w Polskich i Komisja Skarbu Narodowego na Hiszpani─Ö (Londyn). Od 1948 roku w Madrycie prowadzona jest sta┼éa praca duszpasterska dla polskich katolik├│w - zosta┼éa za┼éo┼╝ona Polska Misja Katolicka w Hiszpanii (biuletyn "Inter nos", w latach 1948-88 duszpasterzem by┼é zas┼éu┼╝ony kap┼éan, ks. Marian Walorek; powsta┼é Polski Caritas). Po 1980 roku, a szczeg├│lnie po przyst─ůpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku nast─ůpi┼é bardzo du┼╝y nap┼éyw imigrant├│w polskich do Madrytu - w mie┼Ťcie i okolicznych miejscowo┼Ťciach mieszka do 100 tys. Polak├│w. Powsta┼éa w├│wczas Kapelania Polska, kt├│ra posiada trzy centra dzielnicowe, w kt├│rych prowadzona jest polska dzia┼éalno┼Ť─ç duszpasterska przez polskich werbist├│w: Pacifico (ko┼Ťci├│┼é Nuestra Senora de la Paz, tak┼╝e siedziba kapelanii), Mostoles (ko┼Ťci├│┼é Santa Mar├şa de la Alegr├şa.), Aluche (ko┼Ťci├│┼é Santo Domingo de Guzman) i Vicalvaro (ko┼Ťci├│┼é San Valentin y San Casimiro - ┼Ťw. Kazimierza). Powsta┼éy tak┼╝e nowe organizacje polskie: Stowarzyszenie Polak├│w w Hiszpanii "Nasz Dom" (2001), Stowarzyszenie Polak├│w w Hiszpanii "Klub Wawel" (Vicalvaro), Kulturalne Stowarzyszenie Historyczne Poland First to Fight, Stowarzyszenie Kulturalno-Sportowe "Polonia", Europejskie Stowarzyszenie Student├│w Victoria, Polish Professionals in Madrid (PPM). S─ů trzy szko┼éy polskie: w Madrycie, Mostolesie i Vicalvaro oraz Szkolny Punkt Konsultacyjny przy Ambasadzie RP.

Znany architekt warszawski Jan Bogus┼éawski wygra┼é w 1964 roku mi─Ödzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt Opery Narodowej w Madrycie. By┼é to najwi─Ökszy powojenny sukces polskiej architektury; by┼é to zarazem gorzki sukces, gdy┼╝ nie zako┼äczy┼é si─Ö realizacj─ů, poniewa┼╝ sprzeciwi┼é si─Ö temu gen. Franco. Katolicka Katedra Almudena, budowana od XVIII wieku do 1993 roku, zosta┼éa po┼Ťwi─Öcona przez "polskiego" papie┼╝a Jana Paw┼éa II 15 czerwca 1993 roku. - W 2002 trwa┼éy obchody Roku Polski w Madrycie i Hiszpanii (szereg imprez, wystaw, wyst─Öp├│w). - W muzeum w klasztorze klarysek Descalzas Reales s─ů portrety dzieci kr├│la Polski Zygmunta III Wazy, przes┼éane Filipowi III jako wyraz solidarno┼Ťci rodzinnej (kr├│lowa Hiszpanii Ma┼égorzata i kr├│lowa Polski Konstancja by┼éy siostrami). - W 2002 roku trwa┼éy obchody Roku Polski w Madrycie i Hiszpanii (szereg imprez, wystaw, wyst─Öp├│w). - W Pa┼éacu Kr├│lewskim w Madrycie latem 2011 roku czynna by┼éa wystawa "Polska. Skarby i kolekcje artystyczne, czyli Z┼éote Czasy Rzeczypospolitej", prezentuj─ůca wspania┼ée eksponaty muze├│w polskich, m.in. "Dam─Ö z gronostajem" Leonarda da Vinci i "Dziewczyn─Ö w ramie obrazu" Rembrandta. - Na odbytych tu halowych mistrzostwach Europy w lekkoatletyce sportowcy polscy zdobyli w 1968 - 2 z┼éote, 2 srebrne i 1 br─ůzowy medal, w 1986 roku - 2 srebrne medale i w 2005 roku - 1 z┼éoty, 3 srebrne i 2 br─ůzowe medale. - Zawodnikami Real Madrid, najlepszej hiszpa┼äskiej dru┼╝yny pi┼ékarskiej, kt├│ra od 1902 roku trzydzie┼Ťci dwa razy zdoby┼éa mistrzostwo Hiszpanii, byli polscy zawodnicy: Walter Rozitsky 1913-14, Jerzy Dudek 2007-11, Kamil Glik 2007-08, Krzysztof Kr├│l 2007-08 i Szymon Matuszek 2007-08; z kolei w klubie Atletico Madryt gra┼é Roman Kosecki 1993-95. W dniach 18-21 sierpnia 2011 roku odbywa┼éy si─Ö w Madrycie ┼Üwiatowych Dniach M┼éodzie┼╝y, w kt├│rych uczestniczy┼é Papie┼╝ Benedykt XVI i w kt├│rych udzia┼é wzi─Ö┼éo kilkaset m┼éodych ludzi, w tym wiele setek Polak├│w. Joanna Milewska, woluntariuszka z Warszawy, w imieniu m┼éodzie┼╝y europejskiej wita┼éa Papie┼╝a w Madrycie. Katechezy g┼éoszone by┼éy przez biskup├│w w 30 j─Özykach w 262 miejscach Madrytu, w tym w siedmiu miejscach po polsku. W ko┼Ťciele Colegio Paraiso Sagrados Corazones katechez─Ö g┼éosi┼é biskup Andrzej Czaja z Opola. - Warszawa jest miastem partnerskim Madrytu. - W Madrycie urodzi┼é si─Ö, tworzy┼é i zmar┼é wybitny dramaturg hiszpa┼äski Pedro Calderon de la Barca (1600-1681), kt├│rego sztuki wystawiane s─ů w teatrach polskich od 1782 roku; jest on m.in. autorem dobrego dramatu "┼╗ycie snem" (1635), kt├│ry nawi─ůzuje do historii Polski - okresu Waz├│w; w Polsce po raz pierwszy wystawiono go we Lwowie w 1826 roku, a pierwsze polskie wydanie ksi─ů┼╝kowe ukaza┼éo si─Ö tak┼╝e w tym mie┼Ťcie w 1883; jego drugi bardzo znany utw├│r: "Ksi─ů┼╝─Ö Niez┼éomny" (1629) ukaza┼é si─Ö w Pary┼╝u w 1844 roku w t┼éumaczeniu i w przer├│bce Juliusza S┼éowackiego, staj─ůc si─Ö de facto odr─Öbnym dzie┼éem, jednym z najwa┼╝niejszych w dziejach teatru polskiego (wystawiany od 1874 r., najwspanialsza re┼╝yseria - teatr Reduta" Wilno 1929) oraz Jose Mendez (1843-1905), znany choreograf, 1879-89 dyrektor baletu Warszawskich Teatr├│w Rz─ůdowych.

ALBUHERA, La Albuera, wioska w Hiszpanii, w prowincji Badajoz, w Estremadurze. Podczas wojen napoleo┼äskich teren bitwy pomi─Ödzy wojskami angielskiego marsza┼éka Beresforda i francuskiego marsza┼éka Soulta 16 maja 1811, w kt├│rych sk┼éadzie by┼é niepe┼ény, dowodzony przez p┼éka Jana Konopk─Ö pu┼ék lansjer├│w nadwi┼Ťla┼äskich, wchodz─ůcy w sk┼éad Dywizji Ksi─Östwa Warszawskiego. Polacy rozbili du┼╝e si┼éy angielskie (3 pu┼éki piechoty i 3 pu┼éki jazdy), bior─ůc tysi─ůc je┼äc├│w, 6 dzia┼é i 5 sztandar├│w. Wed┼éug Beresforda "Polacy zacz─Öli t─Ö bitw─Ö, utrzymali i z najwi─Öksz─ů chwa┼é─ů zako┼äczyli". Konopka za to zwyci─Östwo otrzyma┼é awans generalski.

ALCALA DE HENARES, miasto w Hiszpanii, w regionie Madryt, 35 km na pn.-wsch. od Madrytu. Pod koniec XV w. pracowa┼é tu polski drukarz Stanis┼éaw Polak. - Urodzi┼é si─Ö tu Miguel de Cervantes (1547-1616), pisarz hiszpa┼äski epoki baroku, znany na ca┼éym ┼Ťwiecie g┼é├│wnie jak autor powie┼Ťci "Przemy┼Ťlny szlachcic Don Kichote z Manczy" (1606-15), kt├│rej pierwsze polskie wydanie ukaza┼éo si─Ö w 1786, a po nim 5 innych t┼éumacze┼ä, ostatnie Wojciecha Charchalisa w 2014. - W rejonie tym mieszka ok. 4000 Polak├│w przyby┼éych tu po 1980. Kapelania polska, kt├│r─ů od 1994 prowadz─ů ksi─Ö┼╝a chrystusowcy: msza polskie w ko┼Ťciele San Bernardo. S─ů tu polskie organizacje: Stowarzyszenie Polak├│w w Hiszpanii Orze┼é Bia┼éy (1993), kt├│re prowadzi polsk─ů szko┼é─Ö w budynku Colegio Miguel Hernandez, Stowarzyszenie Rodzic├│w Dzieci M├│wi─ůcych po Polsku "Polonica", Stowarzyszenie Kulturalno-Sportowe Polak├│w w Hiszpanii "SPARTA", Stowarzyszenie Krzewienia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki. Klub Olimpijczyka Polonii w Hiszpanii "Dyskobol".

ALMONACID DE TOLEDO, miejscowo┼Ť─ç w Hiszpanii, we wsp├│lnocie autonomicznej Kastylia-La Mancha, ko┼éo Toledo. Podczas wojen napoleo┼äskich, 11 VIII 1809 miejsce bitwy wojsk francuskich (20 tys. ludzi) i hiszpa┼äskich (28 tys. ludzi). Francuz├│w wspierali 7 i 9 Pu┼éki Piechoty Ksi─Östwa Warszawskiego oraz polscy u┼éani, kt├│rych szar┼╝a w ko┼äcowej fazie bitwy przyczyni┼éa si─Ö do ich zwyci─Östwa: 1. pu┼ék Legii Nadwi┼Ťla┼äskiej, dowodzony przez p┼ék. Jana Konopk─Ö, rozbi┼é jazd─Ö hiszpa┼äsk─ů i wyszed┼é na ty┼éy armii Venegasa. Hiszpanie zostali zmuszeni do odwrotu w kierunku g├│r Sierra Morena.

ALPUHARA, g├│rzysta kraina w pd. Hiszpanii, w historycznej Andaluzji. Podczas wypierania muzu┼éman├│w z Hiszpanii w okresie rekonkwisty (trwa┼éa od VIII do XV w.) stanowi┼éa ostatni bastion ich oporu na ziemi hiszpa┼äskiej. W poemacie "Konrad Wallenrod" (1828) Adam Mickiewicz tytu┼éowy bohater ┼Ťpiewa ballad─Ö "Alpuhara", opowiadaj─ůc─ů o wodzu Maur├│w - Almanzorze, kt├│ry pozyska┼é ufno┼Ť─ç hiszpa┼äskich rycerzy, a potem zem┼Ťci┼é si─Ö zara┼╝aj─ůc ich d┼╝um─ů.

ANDALUZJA, kraina historyczna w pd. Hiszpanii, obecnie Wsp├│lnota Autonomiczna Andaluzja (stolica Sewilla). Znany polski in┼╝ynier Tomasz Bartma┼äski (zm.1880), podczas pobytu w Hiszpanii 1844-51, w andaluzyjskiej prowincji Jaen za┼éo┼╝y┼é plantacj─Ö licz─ůc─ů sto tysi─Öcy drzew oliwnych, kt├│r─ů zaopatrzy┼é w urz─ůdzenia nawadniaj─ůce. - W Andaluzji rozgrywa si─Ö akcja bardzo popularnej powie┼Ťci Jana Potockiego "R─Ökopis znaleziony w Saragossie" (pe┼éne wydanie 1847, film 1964).

ARANJUEZ, miasto w Hiszpanii, w regionie Madryt. Jest tu letnia rezydencja kr├│l├│w hiszpa┼äskich. Znany polski in┼╝ynier Tomasz Bartma┼äski (zm. 1880) kierowa┼é budow─ů linii kolejowej Madryt-Aranjuez (1851).

AWILA - Avila, miasto w Hiszpanii, w regionie Kastylia i Leon, w prowincji Avila. Z miastem zwi─ůzana jest Teresa z Awili, w┼éa┼Ťc. Teresa Sanchez de Cepeda y Ahumada (1515-1582), katolicka ┼Ťwi─Öta, doktor Ko┼Ťcio┼éa, mistyczka, reformatorka zakonu karmelit├│w; tak┼╝e w Polsce powsta┼éy klasztory karmelita┼äskie jej regu┼éy (pierwsze klasztory: Krak├│w 1612, Lublin 1624, Wilno 1638, Lw├│w 1642). Szereg jej pism zosta┼éo przet┼éumaczonych na polski. Do postaci ┼Ťw. Teresy odnosi si─Ö piosenka pt. "Santa Teresa de Avila", kt├│r─ů napisa┼é Robert Kasprzycki. Ojciec Jerzy Nawojowski OCD jest (2014) wyk┼éadowc─ů i sekretarzem Uniwersytetu Mistyki w Avilli. Przyje┼╝d┼╝aj─ů tu tak┼╝e Polacy, aby na miejscu zg┼é─Öbia─ç duchowo┼Ť─ç terezja┼äsk─ů; s─ů prowadzone kursy w j─Özyku polskim. W Krakowie jest ko┼Ťci├│┼é pw. ┼Ťw. Teresy od Jezusa i ┼Ťw. Jana od Krzy┼╝a. - Jest tu polska kolonia powsta┼éa po 1980; dzia┼éa Stowarzyszenie Polak├│w Zamieszka┼éych w Avilii "Casa de Copernico".

BARCELONA, miasto w Hiszpanii, stolica Katalonii. W latach 1162-96 hrabi─ů Barcelony by┼é Alfons II Trubadur, kt├│ry w 1174 roku po┼Ťlubi┼é Sanch─Ö (1155-1208), c├│rk─Ö kr├│la Kastylii i Leonu Alfonsa VII i Ryksy, kt├│ra by┼éa c├│rk─ů polskiego (piastowskiego) ksi─Öcia W┼éadys┼éawa II Wygna┼äca (najstarszy syn Boles┼éawa Krzywoustego). - W 1922 roku ustanowiony zosta┼é Konsulat Honorowy RP w Barcelonie. W 1931 roku rozpocz─Ö┼éa w Barcelonie dzia┼éalno┼Ť─ç Polsko Hiszpa┼äska Izba Handlowa. - W 1941 roku Rz─ůd Polski na Wychod┼║stwie i Polski Czerwony Krzy┼╝ w Londynie utworzyli tajn─ů organizacja z sieci─ů zaufanych przewodnik├│w, kt├│rzy doprowadzali uciekinier├│w polskich z Francji do Barcelony, a nast─Öpnie do Madrytu i Portugalii i jednocze┼Ťnie zapewniali im opiek─Ö. W marcu 1944 roku Delegatura PCK w Barcelonie wynaj─Ö┼éa will─Ö na ulicy Azucena 1, "Dom Polskiego Czerwonego Krzy┼╝a w Barcelonie Azucena" przeznaczony dla polskich uchod┼║c├│w. - Dzi─Öki staraniom Mi─Ödzynarodowy Czerwony Krzy┼╝ i Watykanu i polskiego rz─ůdu emigracyjnego w Londynie, Hiszpania w 1946 roku przyj─Ö┼éy pod opiek─Ö oko┼éo dwustu polskich dzieci z utworzonego po wojnie austriackiego obozu dla uchod┼║c├│w w Salzburgu. By┼éy to dzieci z okupowanego przez Niemcy ┼Ül─ůska (1939-45), kt├│re przez sw├│j aryjski wygl─ůd zosta┼éy zabrane polskim rodzicom i poddane germanizacji. Rz─ůd hiszpa┼äski zobowi─ůza┼é si─Ö do zakwaterowania dzieci i udzielenia im podstawowej opieki, natomiast rz─ůd polski na uchod┼║stwie z siedzib─ů w Londynie mia┼é zaj─ů─ç si─Ö ich kszta┼éceniem i spolonizowaniem. Po┼Ťrednikiem mi─Ödzy w┼éadzami hiszpa┼äskimi i rz─ůdem polskim w Londynie by┼éa Wanda Tozer. Dzieci zosta┼éy umieszczone w plac├│wce opieku┼äczej mieszcz─ůcej si─Ö w budynku Residencia Vallcarca w Barcelonie przy ulicy Vallcarca w tej samej dzielnicy i poddane repolonizacji. W latach 1946 - 1956 dzia┼éa┼éa w budynku Powszechna Polska Szko┼éa Podstawowa. Po osi─ůgni─Öciu pe┼énoletno┼Ťci po┼éowa dzieci w 1956 wyjecha┼éa do Polski - do odnalezionych krewnych, a pozostali zostali wys┼éani do Stan├│w Zjednoczonych Ameryki. Pod koniec XX w. osiedli┼éa si─Ö w Barcelonie spora grupa Polak├│w. S─ů dobrze zorganizowani - dzia┼éaj─ů polonijne stowarzyszenia tworz─ůce rozmaite inicjatywny skierowane do Polak├│w. Wa┼╝nym celem podejmowanych dzia┼éa┼ä i inicjatyw jest zainteresowanie m┼éodzie┼╝y miejscowej i polonijnej pog┼é─Öbianiem znajomo┼Ťci Polski i podejmowanie studi├│w filologicznych. Dzia┼éaj─ů Polska Biblioteka Spo┼éeczna i szko┼éa polska. Dzia┼éa tu r├│wnie┼╝ Stowarzyszenie Kulturalne Katalo┼äsko-Polskie i VERBUM Barcelo┼äskie Stowarzyszenie Nauki i Kultury, za┼éo┼╝one w celu promowania specjalistycznej wiedzy o Polsce, stworzenia rzetelnej bazy informacji o j─Özyku, kulturze i historii Polski. Msze polskie odprawiane od 1995 roku, kapelania polska od 2006 roku prowadzona przez ksi─Ö┼╝y chrystusowc├│w: msza polska w ko┼Ťciele Sant Jaume (San Jaime - ┼Ťw. Jakuba). Od 1988, na Filologii S┼éowia┼äskiej Uniwersytetu Barcelo┼äskiego istnieje Sekcja Polonistyczna; j─Özyk polski jest tu drugim obowi─ůzkowym j─Özykiem, po j─Özyku rosyjskim.

W operze barcelo┼äskiej (Gran Teatre del Liceu z 1847), jednej z najlepszych na ┼Ťwiecie, wyst─Öpowa┼éo szereg dobrych ┼Ťpiewak├│w polskich, m.in.: Justyna Machwic (1875), Adelina Paschalis (1875), Teresa Arklowa (1892), Adelajda Bolska (1896), Teodozja Jakowicka-Friderici, Janina ┼üukaszewska, Maria Mokrzycka, Margot Kraftal, Adam Didur, Tadeusz Leliwa, Stanis┼éaw Gruszczy┼äski, Wies┼éaw Ochman, Jerzy Artysz, Ewa Podle┼Ť, Teresa Kubiak, Mariusz Kwiecie┼ä. 2 XI 2009 odby┼éa si─Ö tu premiera opery Karola Szymanowskiego "Kr├│l Roger". - Zawodnikiem FC Barcelona, dru┼╝yny pi┼ékarskiej, kt├│ra od 1899 roku dwadzie┼Ťcia dwa razy zdoby┼éa mistrzostwo Hiszpanii, by┼é Polak Walter Rozitsky 1913-14. - Na XXV Igrzyskach Olimpijskich w Barcelonie w 1992 dru┼╝yna polska zdoby┼éa 3 z┼éote, 6 srebrnych i 10 br─ůzowych medali. - Na odbytych tu w 2010 roku mistrzostwach Europy w lekkoatletyce zawodnicy polscy zdobyli 3 z┼éote, 1 srebrny i 5 br─ůzowych medali. W Barcelonie w 1983 roku polski sportowiec (tr├│jskok) Zdzis┼éaw Hoffmann ustanowi┼é rekord Polski uzyskuj─ůc wynik 17,20 m. W Barcelonie urodzi┼é si─Ö Antonio Ribera-Maneja (1873-1956), dyrygent, w latach 1905-09 i 1910-13 dyrektor polskiej opery we Lwowie.

BUITRERAS, elektrownia na rzece Guadiaro w Hiszpanii, w Andaluzji, w prowincji Malaga. Projekt tej elektrowni (6500 KM mocy), zbudowanej w latach 1917-1919, dostarczaj─ůcej energii elektrycznej okr─Ögowi przemys┼éowemu w rejonie Sewilli, wykona┼é polski in┼╝ynier Gabriel Narutowicz, w 1922 wybrany na pierwszego prezydenta RP.

CALATRAVA - Calzada de Calatrava, miasto w Hiszpanii, we wsp├│lnocie autonomicznej Kastylia-La Mancha. W 1158 zosta┼é tu za┼éo┼╝ony zakon rycerski (Calatrava) dla obrony miasta i zamku Calatrava przed muzu┼éma┼äskimi Maurami, kt├│ry istnia┼é do 1808. W pocz─ůtku XIII w. zakon zosta┼é sprowadzony na Pomorze Gda┼äskie dla ochrony granic przed poga┼äskimi Prusami i akcji misyjnej; osiedlili si─Ö w Tymawie pod Gniewem; jednak ju┼╝ przed 1233 opu┼Ťcili Pomorze.

CEUTA, autonomiczne miasto portowe w Hiszpanii, eksklawa na terytorium Maroka, po┼éo┼╝one na afryka┼äskim cyplu tworz─ůcym Cie┼Ťnin─Ö Giblartark─ů, niemal naprzeciw Gibraltaru. ┼Üredniowieczne kroniki portugalskie wspominaj─ů polskich rycerzy, kt├│rzy towarzyszyli Henrykowi ┼╗eglarzowi w zdobywaniu Ceuty (pn. Afryka) w 1415 roku i w┼é─ůczeniu jej do Portugalii.

EBRO, najd┼éu┼╝sza rzeka w Hiszpanii (930 km), przep┼éywa przez p├│┼énocn─ů cz─Ö┼Ť─ç tego kraju (┼║r├│d┼éa w G├│rach Kantabryjskich w okolicy Fontibre w prowincji Kantabria, p┼éynie w kierunku po┼éudniowo-wschodnim przez Kotlin─Ö Arago┼äsk─ů, dalej przez nadbrze┼╝ne G├│ry Katalo┼äskie i delt─ů uchodzi do Morza ┼Ür├│dziemnego w prowincji Tarragona). Tylko oko┼éo 400 lansjer├│w 1 Pu┼éku Szwole┼╝er├│w-Lansjer├│w Gwardii Cesarskiej, w┼éa┼Ťciwie 1 Pu┼ék Lekkokonny (Polski) Gwardii Cesarskiej w 1810 walczy┼éo w Hiszpanii nad Ebro pod dow├│dztwem grosmajora Ch. Delaitre a oraz kapitan├│w Radzimi┼Ťkiego i Fredry

EPILA, miasto w Hiszpanii, w prowincji Saragossa, w Aragonii. Podczas wyprawy Napoleona do Hiszpanii, 24 VI 1808 p┼ék J├│zef Ch┼éopicki na czele piechoty Legii Nadwi┼Ťla┼äskiej rozbija tu Hiszpan├│w id─ůcych na pomoc za┼éodze Saragossy.

ESCORIAL - Eskurial (hiszp. Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial) to monumentalny architektoniczny zesp├│┼é pa┼éacowo-klasztorno-biblioteczny ┼Ťw. Wawrzy┼äca w San Lorenzo de El Escorial, 45 kilometr├│w na p├│┼énocny zach├│d od Madrytu. Mury zewn─Ötrzne budowli maj─ů wymiary 207 ├Ś 153 metry, w ┼Ťrodku znajduje si─Ö za┼Ť podobno 1250 drzwi, 2500 okien i prawie 100 klatek schodowych, po┼é─ůczonych 16 kilometrami korytarzy. Kompleks jest wpisany na list─Ö ┼Üwiatowego Dziedzictwa UNESCO. Tutejsza bazylika stanowi mi─Ödzy innymi nekropoli─Ö hiszpa┼äskich monarch├│w (pochowano tam niemal wszystkich hiszpa┼äskich kr├│l├│w i kr├│lowe, kt├│rym przysz┼éo panowa─ç po wybudowaniu Escorialu, tak z dynastii Habsburg├│w, jak i Burbon├│w). Jest tu tak┼╝e Pa┼éac Kr├│lewski z bogatym zbiorem sztuki. Urodzi┼é si─Ö w nim Ferdynand VII (1784-1833), kr├│l Hiszpanii w roku 1808 oraz w latach 1813-1833 z dynastii Burbon├│w. By┼é synem kr├│la Hiszpanii - Karola IV i Marii Ludwiki Parme┼äskiej - c├│rki Filipa Burbona (syna kr├│la Hiszpanii Filipa V) oraz Ludwiki El┼╝biety Francuskiej (c├│rki kr├│la Francji - Ludwika XV i Marii Leszczy┼äskiej - c├│rki kr├│la Polski Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego). Na prze┼éomie 1810/1811 roku podr├│┼╝owa┼é po Hiszpanii pedagog Wawrzyniec Marczy┼äski (1779-1845). Zwiedzi┼é tak┼╝e Eskurial i jako pierwszy w literaturze polskiej - w ksi─ů┼╝ce "Podr├│┼╝e z cz─Ö┼Ťci Rossyi do Niemiec, Francyi i Hiszpanii, w latach 1810-tym i 1811-tym odbyte, a do tera┼║niejszych odmian zastosowane" (Berdycz├│w 1816) szeroko opisa┼é sw├│j pobyt w pa┼éacowo-klasztornym kompleksie Eskurialu. Duchowny polski Feliks R├│┼╝a┼äski (1821-1891), bernardyn, religioznawca, publicysta, bibliotekarz by┼é przez kilkana┼Ťcie lat bibliotekarzem, a nast─Öpnie dyrektorem Biblioteki Kr├│lewskiej w Eskurialu.

FONTIVEROS, miejscowo┼Ť─ç w Hiszpanii, w prowincji Avila, w regionie Kastylia i Leon. Miejsce urodzenia ┼Ťw. Jana od Krzy┼╝a (w┼éa┼Ťc. Juan de Yepes y Alvarez, 24 VI 1542-1591), hiszpa┼äskiego poety, mistyka, reformatora zakonu karmelit├│w - wraz ze ┼Ťw. Teres─ů z Avili za┼éo┼╝yciel karmelit├│w bosych. Jego poezja, jak i rozwa┼╝ania nad wzrostem duszy s─ů uwa┼╝ane za szczyt dzie┼é mistycznych i zaliczane do najwybitniejszych osi─ůgni─Ö─ç hiszpa┼äskiej literatury, a przez to t┼éumaczone na wiele j─Özyk├│w. Pierwszego przek┼éadu dzie┼é Jana od Krzy┼╝a z j─Özyka hiszpa┼äskiego na ┼éacin─Ö dokona┼é Polak, karmelita, Andrzej Brzechwa. Pierwszy klasztor karmelit├│w bosych zosta┼é za┼éo┼╝ony w Polsce w 1605 w Krakowie, a karmelitanek bosych w 1612. Dzisiaj s─ů dwie prowincje karmelit├│w bosych w Polsce: krakowska i warszawska, maj─ůce razem 36 konwent├│w, w tym 17 w Polsce.

FUENGIROLA, du┼╝y zamek w Hiszpanii, pod Malag─ů, w prowincji Malaga, nad Morzem ┼Ür├│dziemnym. Podczas interwencji zbrojnej Napoleona w Hiszpanii, 14-15 X 1810 mia┼éo tu miejsce obl─Ö┼╝enie i bitwa. Zamku dzielnie broni┼éo 200 Polak├│w z 4 pu┼éku piechoty Ksi─Östwa Warszawskiego pod dow├│dztwem kapitana Franciszka M┼éokosiewicza (tylko 4 stare dzia┼éa) przed desantem Anglik├│w i gerylas├│w hiszpa┼äskich (4 tys. ludzi i 6 dzia┼é), odpieraj─ůc wszystkie ataki, Polacy zatopili ze starego dzia┼éa dwie kanonierki brytyjskie. Po uzyskaniu posi┼ék├│w Mok┼éosiewicz rozbi┼é oblegaj─ůcych bior─ůc do niewoli 300 Anglik├│w z ich dow├│dc─ů, lordem Andrew Blayney em (jego szabla jest aktualnie w Muzeum Czartoryskich w Krakowie), a pozosta┼éych ┼╝o┼énierzy do panicznej ucieczki.

GIRONA - Gerona, miasto w pn.-wsch. Hiszpanii, w Katalonii, stolica prowincji o tej samej nazwie; pi─Ökne, zabytkowe miasto. - W latach 1167-96 hrabi─ů Girony by┼é Alfons II Trubadur, kt├│ry w 1174 po┼Ťlubi┼é Sanch─Ö (1155-1208), c├│rk─Ö kr├│la Kastylii i Leonu Alfonsa VII i Ryksy, kt├│ra by┼éa c├│rk─ů polskiego (piastowskiego) ksi─Öcia W┼éadys┼éawa II Wygna┼äca (najstarszy syn Boles┼éawa Krzywoustego). - Jest tutaj Galeria Polakos Alicji i Micha┼éa Jankiewicz├│w. - W ostatnim czasie Girona sta┼éa si─Ö bardzo popularnym kierunkiem treningowym dla ┼╝u┼╝lowc├│w polskich.

GRANADA, miasto w p┼éd. Hiszpanii, stolica prowincji Granada, w regionie Andaluzja. - Po II wojnie ┼Ťwiatowej na tutejszym uniwersytecie studiowa┼éa grupa Polak├│w dzi─Öki stypendiom organizacji hiszpa┼äskiej Obra Catolica de la Asistencia Universitaria. - Na uniwersytecie jest lektorat j─Özyka polskiego (jeden z trzech w Hiszpanii). - Na dziedzi┼äcu r├│┼╝anym Zamku Cesarskiego w Poznaniu Fontanna Lw├│w wzorowana na podobnej fontannie z Patio de los Leones w Alhambrze w Grenadzie. - Miasto odwiedzaj─ů chyba wszyscy polscy tury┼Ťci w Hiszpanii. - W Muzeum Granady jest 12 obraz├│w polskiego malarza Mariana Kratochwila (zm. 1997), autora wielu dobrych obraz├│w o tematyce hiszpa┼äskiej. Gubernator Granady zaproponowa┼é nazwanie jednej ulicy w tym mie┼Ťcie jego nazwiskiem. Artysta uzna┼é, ┼╝e ze wzgl─Ödu na skomplikowane nieco nazwisko nie warto tej propozycji realizowa─ç. - W Polsce w latach 70. popularn─ů by┼éa piosenka Granada, (s┼éowa Zbigniew Kaszkur, muzyka Czes┼éaw Uzdowski, melodia hiszpa┼äska). - Jest tu polska kolonia; od 2014 dzia┼éa Stowarzyszanie Polskie "Sami Swoi". - Miastem partnerskim Granady jest Bydgoszcz.

HUESCA, miasto w Hiszpanii, w Aragonii, stolica prowincji Huesca. S┼éynny tutejszy klasztor joannit├│w za┼éo┼╝y┼éa w 1181 ┼╝ona kr├│la kr├│la Aragonii Alfonsa II Trubadura - Sancha (1155-1208), c├│rka kr├│la Kastylii i Leonu Alfonsa VII i Ryksy, kt├│ra by┼éa c├│rk─ů polskiego (piastowskiego) ksi─Öcia W┼éadys┼éawa II Wygna┼äca (najstarszy syn Boles┼éawa Krzywoustego).

KASTYLIA I LEON - Castilla y Le├│n, najwi─Öksza wsp├│lnota (kraina) autonomiczna w Hiszpanii, ze stolic─ů w Villa. Kr├│lem Kastylii i Leonu w latach 1126-57 by┼é Alfons VII Imperator, kt├│ry w 1152 po┼Ťlubi┼é Ryks─Ö, c├│rk─Ö polskiego (piastowskiego) ksi─Öcia W┼éadys┼éawa II Wygna┼äca (najstarszy syn Boles┼éawa Krzywoustego); mieli c├│rk─Ö Sanch─Ö (1155-1208), od 1174 ┼╝on─Ö Alfonsa II Trubadura, w latach 1162-96 hrabiego Barcelony i 1162-96 kr├│la Aragonii (jako Alfons I) oraz 1167-96 hrabiego Prowansji.

MIRANDA DEL EBRO, miejscowo┼Ť─ç w prowincji Burgos, na granicy hiszpa┼äsko-francuskiej. By┼é tu ob├│z dla je┼äc├│w brygad mi─Ödzynarodowych walcz─ůcych z wojskami gen. Franco (w┼Ťr├│d kt├│rych by┼éo ok. 1100 obywateli polskich), a w czasie II wojny ┼Ťwiatowej r├│wnie┼╝ dla internowanych ┼╝o┼énierzy alianckich, przesz┼éych na stron─Ö hiszpa┼äsk─ů po upadku Francji w czerwcu 1940 roku. W obozie internowano r├│wnie┼╝ oko┼éo 1200-2000 uchod┼║c├│w polskich (m.in. Antoni K─Öpi┼äski, p├│┼║niejszy profesor Akademii Medycznej w Krakowie i Wac┼éaw Iwaniuk, poeta i t┼éumacz), kt├│rzy tak┼╝e nielegalnie przekraczali granic─Ö francusko-hiszpa┼äsk─ů po upadku Francji i przez ca┼éy okres 1940-1944 chc─ůcych przedosta─ç si─Ö na Zach├│d. Dyktator Hiszpanii, gen. Franco zwalnia┼é ich jednak stopniowo i nie wydawa┼é Niemcom, mimo nacisk├│w dyplomacji berli┼äskiej. W┼éadze hiszpa┼äskie pozwala┼éy tak┼╝e na dzia┼éalno┼Ť─ç Polskiego Czerwonego Krzy┼╝a i organizacji zwi─ůzanych z rz─ůdem polskim w Londynie.

PALMA DE MALLORCA, miasto w Hiszpanii, stolica i najwi─Öksze miasto Balear├│w oraz wyspy Majorka. - 1838-39 by┼é tu Fryderyk Chopin podczas pobytu na Majorce. - W 1931 roku odby┼é si─Ö tu Festiwal Chopinowski, z udzia┼éem m.in. Pablo Casals i Mieczys┼éaw Horszowski. - Miasto jest jednym z najwi─Ökszych o┼Ťrodk├│w turystycznych ┼Ťwiata, do kt├│rego przybywa du┼╝o Polak├│w. - W 1999 roku odby┼éa si─Ö tutaj 20 Letnia Uniwersjada (mi─Ödzynarodowe zawody student├│w-sportowc├│w), na kt├│rej sportowcy polscy zdobyli 13 medali: 4 z┼éote, 7 srebrnych i 2 br─ůzowe. - Kolonia polska powsta┼éa po 1980; od 2001 dzia┼éa tu Stowarzyszenie Polak├│w na Majorce; msza polska w ko┼Ťciele Nuestra Senora de la Salud. - Jest tu Polski Konsulat Honorowy Rzeczypospolitej Polskiej na wyspy Baleary (Sylvia Riera; m├│wi po polsku).

SALAMANKA - Salamanca, miasto w Hiszpanii, stolica prowincji Salamanca, w regionie Kastylia-Leon. Jest tu uniwersytet z 1218 roku, rywalizuj─ůcy dawniej z uniwersytetami w Bolonii, Oxfordzie i Pary┼╝u. Studiowali na nim tak┼╝e Polacy, zazwyczaj duchowni, jak np.: Seweryn Lubomlczyk (zm. 1612), dominikanin, hagiograf, polemista, Wincenty Morawski (zm. 1645), bernardyn, hagiograf, Bernard ┼Ülewicz (zm. po 1681), dominikanin, teolog, a ostatnio m.in. Hieronim Go┼║dziewicz (zm. 1984), kierownik Sekretariatu Prymasa Polski i Czes┼éaw Rychlicki (ur.), teolog, od 2007 roku - jako jedyny Polak - profesor Papieskiej Akademii Teologicznej w Watykanie. - Po II wojnie ┼Ťwiatowej na tutejszym uniwersytecie studiowa┼éa grupa ┼Ťwieckich Polak├│w dzi─Öki stypendiom organizacji hiszpa┼äskiej Obra Catolica de la Asistencia Universitaria. - W Szczecinie dzia┼éa szko┼éa j─Özyka hiszpa┼äskiego Academia de Espanol Salamanca. - Ukaza┼éa si─Ö tu w 1970 roku edycja sztuki hiszpa┼äskiej A. Moreto "El lego del Carmen", opracowana przez znanego polskiego badacza literatury hiszpa┼äskiej Floriana ┼Ümiej─Ö. - W klubie pi┼ékarskim UD Salamanca gra┼é w sezonie 1999/2000 polski zawodnik Grzegorz Mielcarski (1995-99 czterokrotnie zdobywa┼é mistrzostwo Portugalii), z kt├│r─ů zaj─ů┼é 4 miejsce w Segunda Division.

SAN LORENZO DE EL ESCORIAL, miasto w Hiszpanii, we wsp├│lnocie autonomicznej Madryt, 45 kilometr├│w na p├│┼énocny zach├│d od stolicy. W mie┼Ťcie znajduje si─Ö Escorial/Eskurial - zamek kr├│l├│w hiszpa┼äskich, monumentalny zesp├│┼é pa┼éacowo-klasztorno-biblioteczny, zbudowany w stylu p├│┼║nego renesansu w XVI w., panteon kr├│l├│w i ksi─ů┼╝─ůt hiszpa┼äskich. W lutym 1611 roku by┼é w Eskurialu Jakub Sobieski, ojciec kr├│la polskiego Jana III Sobieskiego. - W zamku s─ů polonika, m.in. stara mapa Polski. - 1652-70 pracownikiem Biblioteki Kr├│lewskiej Eskurialu by┼é polski franciszkanin i orientalista Dominik ze ┼Ül─ůska, kt├│ry t┼éumaczy┼é tu "Koran" i napisa┼é gramatyk─Ö arabsk─ů i opracowa┼é s┼éownik arabsko-┼éaci┼äsko-w┼éoski; zmar┼é w Eskurialu w 1670 roku, a r─Ökopisy jego prac s─ů w bibliotece S. Lorenzo w Eskurialu. - Dyrektorem Biblioteki Kr├│lewskiej Eskurialu by┼é w latach 1875-85 Polak, ks. Feliks R├│┼╝a┼äski, kt├│ry opracowa┼é jeden z pierwszych katalog├│w r─Ökopis├│w tej biblioteki, czym zas┼éu┼╝y┼é si─Ö dla kultury hiszpa┼äskiej.

SANTA CRUZ - Santa Cruz de Tenerife, miasto w Hiszpanii, na Wyspach Kanaryjskich, stolica lokalnej autonomii. O┼Ťrodek masowej turystyki mi─Ödzynarodowej, z udzia┼éem wielu tysi─Öcy Polak├│w. - W 1934 roku zawin─ů┼é do tutejszego portu polski ┼╝aglowiec szkolny "Dar Pomorza", w czasie swej pierwszej podr├│┼╝y dooko┼éa ┼Ťwiata. - Po wojnie mieszka┼é tu i zmar┼é Micha┼é Radziwi┼é┼é (1870 - 6 pa┼║dziernika 1955), polski ksi─ů┼╝─Ö, IV ordynat na Przygodzicach, podpu┼ékownik w armii niemieckiej i major w brytyjskiej, kawaler malta┼äski.

SANTIAGO DE COMPOSTELA, miasto w Hiszpanii, w prowincji A Coruna, stolica regionu Galicja. Jest tu gr├│b aposto┼éa - ┼Ťw. Jakuba Wi─Ökszego. Od ┼Ťredniowiecza znany o┼Ťrodek kultu i cel pielgrzymek z ca┼éej katolickiej Europy; pielgrzymowali i pielgrzymuj─ů tu tak┼╝e Polacy. Pielgrzymowali tu szlakiem ┼Ťw. Jakuba - Polsk─ů Drog─ů (Camino Polaco) m.in.: w 1404 roku rycerz Andrzej Cio┼éek z Kabat, w 1579 roku Jerzy i Stanis┼éaw Radziwi┼é┼éowie, w 1611 roku Jakub Sobieski, ojciec kr├│la Jana III Sobieskiego, w 1890 roku ┼Ťw. J├│zef Pelczar, biskup przemyski 1900-24, w 1982 roku i 1989 roku papie┼╝ "polski" Jan Pawe┼é II. W 2013 roku zarejestrowa┼éo si─Ö w Santiago de Compostela 2515 pielgrzym├│w z Polski. - Jest tu Centro Europeo Juan Pablo II. - Tutejszy uniwersytet wsp├│┼épracuje z Uniwersytetem ┼ü├│dzkim (wydzia┼é filologiczny, wydzia┼é prawa i administracji - stypendium Erasmus, Socrates). Kolonia polska powsta┼éa po 1980 roku; dzia┼éa tu Polskie Stowarzyszenie Kulturalne Galicji; msza po polsku raz w miesi─ůcu w siedzibie Stowarzyszenia (Rua das Estrelas 80).

SARAGOSSA - Zaragoza, miasto w pn.-wsch. Hiszpanii, stolica prowincji Saragossa i regionu Aragonia. Zmar┼é tu Garcia Alabiano (1549-1624), jezuita, od 1578 roku profesor i 1585-92 rektor Akademii Wile┼äskiej, nast─Öpnie pierwszy prepozyt domu profes├│w w Krakowie. - W czasie wyprawy zbrojnej Napoleona do Hiszpanii miasto by┼éo dwa razy oblegane przez wojska francuskie: bezskutecznie 30 czerwca - 15 sierpnia 1808 (20 tys. Hiszpan├│w i 8 tys. Francuz├│w) i 20 grudnia 1808 - 20 lutego 1809 (30 tys. Hiszpan├│w i 31 tys. Francuz├│w), kt├│re zako┼äczy┼éo si─Ö zdobyciem miasta, po niezwykle zaci─Ötej obronie pod dow├│dztwem genera┼éa Jose de Palafoxa. U boku Francuz├│w walczy┼éy dwa pu┼éki Legii Nadwi┼Ťla┼äskiej (dca J├│zef Ch┼éopicki) i pu┼ék lansjer├│w polskich, kt├│re odznaczy┼éy si─Ö podczas drugiego obl─Ö┼╝enia. - Z kolei w czasie hiszpa┼äskiej wojny domowej 1936-39 wojska republika┼äskie w sierpniu i wrze┼Ťniu 1937 roku podj─Ö┼éy operacj─Ö maj─ůc─ů zdobycie miasta, znajduj─ůcego si─Ö w r─Ökach gen. Franco. Chocia┼╝ w walkach wyr├│┼╝ni┼éa si─Ö polska XIII Brygada im. Jaros┼éawa D─ůbrowskiego, miasta nie zdobyto. - W 2008 roku odby┼éa si─Ö tu wystawa ┼Ťwiatowa Expo 2008, w kt├│rej bra┼éa udzia┼é Polska (pawilon polski), wyst─Öpuj─ůc pod has┼éem "Tw├│rz i chro┼ä". - Kolonia polska powsta┼éa po 1980 roku; dzia┼éaj─ů tu Stowarzyszenie Spo┼éeczno-Kulturowe "Nasz Dom" w Arag├│n i Stowarzyszenie Kulturalne Polsko-Arago┼äskie. - W Saragossie rozpoczyna si─Ö akcja g┼éo┼Ťnej powie┼Ťci Jana Potockiego "R─Ökopis znaleziony w Saragossie" (1805, tytu┼é oryg. "Manuscrit trouv├ę - Saragosse"), kt├│r─ů przeni├│s┼é na ekran filmowy Wojciech Hass w 1965. Polski ┼Ťpiewak (tenor) Henryk Grychnik bra┼é udzia┼é w festiwalu muzycznym w Saragossie.

SEGOVIA, miasto w Hiszpanii, w regionie Kastylia, stolica prowincji Segovia. W Segovii studiowa┼é znany polski dominikanin Seweryn Lubomelczyk (1532-1612). - Z miastem jest zwi─ůzana dzia┼éalno┼Ť─ç ┼Ťw. Jana od Krzy┼╝a (1542-1591), wielkiego poety i karmelity hiszpa┼äskiego, wsp├│┼épracownika ┼Ťw. Teresy z Awilii, doktora Ko┼Ťcio┼éa. T┼éumaczem dzie┼é ┼Ťw. Jana od Krzy┼╝a by┼é polski karmelita bosy Andrzej Brzechwa (zm. 1640), przedmiotem rozprawy doktorskiej p├│┼║niejszego papie┼╝a Jana Paw┼éa II by┼éa doktryna wiary ┼Ťw. Jana od Krzy┼╝a; w Krakowie jest ko┼Ťci├│┼é pw. ┼Ťw. Teresy od Jezusa i ┼Ťw. Jana od Krzy┼╝a, a jego obrazy w ko┼Ťcio┼éach w Czernej, Krakowie, Przemy┼Ťlu, Warszawie, Lwowie. - Jest tu kolonia polska powsta┼éa po 1980 roku i dzia┼éa Stowarzyszenie im. Karola Wojty┼éy w Segovii; msza polska w ko┼Ťciele San Jose Obrero.

SEO DE URGEL - Seo de Urgel, miasto w Hiszpanii, u st├│p Pirenej├│w, w Katalonii, w prowincji Lleida. - Podczas wojny, od stycznia do marca 1943 roku byli tu wi─Özieni polscy kryptolodzy, kt├│rzy pierwsi z┼éamali Enigm─Ö w 1932 roku - Marian Rejewski i Henryk Zygalski, kt├│rzy pr├│bowali przedosta─ç si─Ö z okupowanej przez Niemcy Francji przez Hiszpani─Ö i Portugali─Ö do Anglii. St─ůd zostali przeniesieni do wi─Özienia w Lleida. Uwolnieni w maju 1943 dzi─Öki wstawiennictwu Polskiego Czerwonego Krzy┼╝a zostali odes┼éani do Madrytu, sk─ůd przez Portugali─Ö i Gibraltar dotarli 3 sierpnia 1943 roku do Londynu.

SEWILLA - Sevilla, znane miasto w Hiszpanii, stolica Andaluzji. W latach 1490-1514 t┼éoczy┼é tu dla kr├│la Ferdynanda Katolickiego ksi─ů┼╝ki hiszpa┼äskie (jedne z pierwszych w Hiszpanii) polski drukarz Stanis┼éaw Polak. Urodzi┼é si─Ö tu Garsias Quadros (zm. w Krakowie w 1518), hiszpa┼äski prawnik, dyplomata kr├│la polskiego Zygmunta I i profesor Uniwersytetu Jagiello┼äskiego. - Polskiego pochodzenia lekarz oftalmolog Henryk ┼╗bikowski (Enrique de Zbikowski) by┼é w XIX w. burmistrzem Sewilli; rodzina ta ci─ůgle mieszka w Sewilli (funkcjonuje kancelaria adwokacka Rotllan De Zbikowski Enrique). - W 1865 roku w tutejszym teatrze wyst─Öpowa┼é polski ┼Ťpiewak operowy Walery Wysocki. W 1992 roku odby┼éa si─Ö tu ┼Üwiatowa Wystawa EXPO, w kt├│rej Polska uczestniczy┼éa po raz pierwszy po II wojnie ┼Ťwiatowej; dzi─Öki go┼Ťcinno┼Ťci hiszpa┼äskich gospodarzy oraz osobistej inicjatywie kr├│la Hiszpanii Juana Carlosa Polska mog┼éa pojawi─ç si─Ö w udost─Öpnionym przez organizator├│w nieodp┼éatnie samodzielnym pawilonie. Na odbywaj─ůcych si─Ö tu w 1999 roku mistrzostwach ┼Ťwiata w lekkoatletyce reprezentacja Polski zdoby┼éa 1 z┼éoty medal (sztafeta 4 x 400 m). - Miastem partnerskim Sevilli jest Krak├│w. - W Sewilli i jej okolicy toczy si─Ö akcja kilku bardzo znanych oper: Cyrulik sewilski, Wesele Figara, Carmen, Don Giovanni i Fidelio, kt├│re s─ů wystawiane w polskich operach. - Miasto odwiedzane przez wiele tysi─Öcy turyst├│w polskich. - W Sewilli urodzi┼é si─Ö wielki malarz hiszpa┼äski Diego Rodr├şguez de Silva y Velazquez (1599-1660), kt├│ry oddzia┼éa┼é te┼╝ na polskich artyst├│w m.in. na Piotra Mcha┼éowskiego i Olg─Ö Boza┼äsk─ů. W Muzeum Narodowym w Poznaniu, w kt├│rym jest najwi─Öksza w Polsce kolekcja malarstwa hiszpa┼äskiego okresu baroku, s─ů m.in. obrazy malarzy kr─Ögu Velazqueza (oraz m.in. F. Zurbarana, J. Antolineza, J. Ribery, J. Careno de Miranda).

SIERRA MORENA, ┼éa┼äcuch g├│rski w pd. Hiszpanii, mi─Ödzy rzekami Gwadian─ů i Gwadalkiwirem, w pn. Andaluzji, najwy┼╝szy szczyt Banuela 1330 m. ┼üa┼äcuch Sierra Morena jest miejscem akcji powie┼Ťci napisanej po francusku hr. Jana Potockiego R─Ökopis znaleziony w Saragossie (ok. 1806-10, wydanie polskie 1847) i filmu polskiego pod tym samym tytu┼éem Wojciecha Hassa z 1965, gdzie przedstawiony jest jako kraj dziki, zamieszkany przez rozb├│jnik├│w i Cygan├│w, znany z dzia┼éalno┼Ťci mocy nadprzyrodzonych. Powie┼Ť─ç i film spotka┼éy si─Ö z du┼╝ym zainteresowaniem na ┼Ťwiecie. Po hiszpa┼äsku by┼éa trzykrotnie wydawana: w 1967, 1970 i 2008. W 2003 dramaturg hiszpa┼äski Francisco Nieva dokona┼é jej adaptacji teatralnej.

SOMOSIERRA (Samosierra), prze┼é─Öcz w G├│rach Kastylijskich, w Hiszpanii, na pn. od Madrytu; wys. 1454 m. Podczas wojen Napoleo┼äskich i marszu wojsk francuskich na Madryt, w w─ůwozie tym wojska hiszpa┼äskie 30 listopada 1808 uniemo┼╝liwia┼éy zrealizowanie tego planu. Obliczono, ┼╝e g─Östo┼Ť─ç ich gwa┼étownego ognia wynosi┼éa 400 strza┼é├│w karabinowych i po 3 - 4 dzia┼éowe na minut─Ö. Natarcie francuskie za┼éama┼éo si─Ö. Napoleon wyda┼é rozkaz by s┼éu┼╝bowy szwadron lekkokonnych szar┼╝owa┼é na 4 baterie hiszpa┼äskie. Wtedy mia┼é tu miejsce historyczny i brawurowy atak szwole┼╝er├│w polskich pod dow├│dztwem kpt. Jana Kozietulskiego, kt├│ry z┼éama┼é op├│r 8000 ┼╝o┼énierzy hiszpa┼äskich i otworzy┼é Napoleonowi drog─Ö do Madrytu. Historyczna szar┼╝a trwa┼éa tylko od siedmiu do o┼Ťmiu minut. Bra┼éo w niej udzia┼é 135 szwole┼╝er├│w. Przebyta szalonym p─Ödem trasa natarcia wynosi┼éa 2 500 metr├│w. W kr─Ötym w─ůwozie szwole┼╝erowie musieli szar┼╝owa─ç czw├│rkami. Zdobyto 16 armat. Jednak straty szwadronu by┼éy bardzo du┼╝e: 57 oficer├│w i szeregowc├│w poleg┼éo b─ůd┼║ odnios┼éo ci─Ö┼╝kie rany, co stanowi┼éo to prawie 50% jego stanu osobowego. Nast─Öpnego dnia Napoleon wizytuj─ůc polski pu┼ék zdj─ů┼é kapelusz i zawo┼éa┼é: "Cze┼Ť─ç najdzielniejszym z dzielnych!" (fr. Honneur aux braves des braves!). Par─Ö dni po tym zwyci─Östwie w─ůw├│z obsadzili ┼╝o┼énierze z 4 pu┼éku piechoty Ksi─Östwa Warszawskiego. Ta legendarna szar┼╝a sta┼éa si─Ö jednym z najwa┼╝niejszych sk┼éadnik├│w tradycji polskiej kawalerii. Jest tu tablica upami─Ötniaj─ůca to zwyci─Östwo.

TALAVERA DE LA REINA, miasto w Hiszpanii, w prowincji Toledo. W czasie wojen napoleo┼äskich, 27-28 VII 1809 mia┼éa tu miejsce bitwa mi─Ödzy wojskami francuskimi a angielsko-hiszpa┼äskimi. Od kl─Öski Francuz├│w uratowa┼éo bohaterstwo polskich ┼╝o┼énierzy Legii Nadwi┼Ťla┼äskiej.

TARRAGONA, miasto w Hiszpanii, w Katalonii, stolica prowincji Tarragona, port nad Morzem ┼Ür├│dziemnym. Podczas interwencji zbrojnej Napoleona w Hiszpanii, VI 1811 obl─Ö┼╝ona i zdobyta (18 VI) przez Francuz├│w, z udzia┼éem oddzia┼é├│w polskiej Legii Nadwi┼Ťla┼äskiej. - Kanonikiem kapitu┼éy tarrago┼äskiej by┼é Polak, ks. Feliks R├│┼╝a┼äski, w latach 1875-85 dyrektor Biblioteki Kr├│lewskiej w zamku Eskorial k. Madrytu. - Urodzi┼é si─Ö tu Garcia Alabiano (1549-1624), jezuita, od 1578 profesor i 1585-92 rektor Akademii Wile┼äskiej, nast─Öpnie pierwszy prepozyt domu profes├│w w Krakowie. - Kolonia polska; msza polska w ko┼Ťciele ┼Ťw. Antoniego.

TOLEDO, miasto (niedaleko Madrytu), we wsp├│lnocie autonomicznej Kastylia-La Mancha, w prowincji Toledo. Zabytkowe miasto, odwiedzane masowo przez polskich turyst├│w. Bibliotekach i archiwach ko┼Ťcielnych w Toledo jest sporo polonik├│w. - Polscy bernardyni brali udzia┼é w odbywaj─ůcych si─Ö tu kapitu┼éach zgromadzenia: Andrzej Kaliski i Bonawentura Dzier┼╝anowski w 1633 i Micha┼é Rychalski w 1757. - By┼é tu w 1953, 1955 i 1961 malarz i rysownik polski Marian Kratochwil (1906-1997), zwi─ůzany przed wojn─ů ze Lwowem, a po wojnie z Londynem. Powsta┼éo tu w├│wczas wiele jego pi─Öknych pejza┼╝y Toleda. Wystawy tych obraz├│w mia┼éy miejsce w 1979 w Instytucie Hiszpa┼äskim w Londynie i w Muzeum Santa Cruz w Toledo w 1979 i 1986 (tak┼╝e nowe obrazy o tematyce hiszpa┼äskiej). W tutejszym muzeum jest w posiadaniu szeregu obraz├│w Mariana Kratochwila. - W pi┼ékarskim klubie sportowym Club Deportivo Toledo wyst─Öpowa┼éo dw├│ch Polak├│w: 1995/96 Jan Urban (rozegra┼é 33 spotkania i strzeli┼é 6 goli), a 1997/98 Jerzy Pobo┼╝ny (rozegra┼é 7 mecz├│w). - W Toledo mieszka┼é od 1577 i tu zmar┼é w 1614 wielki malarz, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli manieryzmu El Greco, w┼éa┼Ťciwie Dominikos Theotokopulos. Jedyny obraz El Greco w Polsce - Ekstaza ┼Ťw. Franciszka znajduje si─Ö w Muzeum Diecezjalnym w Siedlcach.

TORRELODONES, miasto w prowincji Madryt (29 km na pn.zach. od stolicy). Jest tu ┼éadny park miejski nosz─ůcy nazw─Ö "Park Polski". - Miastem partnerskim Torrelodones jest Grodzisk Wielkopolski.

TORTOSA, miasto w Hiszpanii, w Katalonii, nad rzek─ů Ebro. Pochodzi┼é st─ůd podr├│┼╝nik ┼╝ydowski Ibrahim ibn-Jakub, kt├│ry jako cz┼éonek poselstwa kalifa kordoba┼äskiego do Ottona Wielkiego 960-65 przebywa┼é w Niemczech i Czechach; w jego kronice s─ů ciekawe i wa┼╝ne wiadomo┼Ťci o pa┼ästwie polskim Mieszka I ("...jest on najrozleglejszy z ich (s┼éowia┼äskich) kraj├│w. Obfituje on w ┼╝ywno┼Ť─ç, mi─Öso, mi├│d i rol─Ö orn─ů", z miejscowo┼Ťci wspomniany jest Krak├│w). Polskie wydanie relacji pt. Relacja Ibrahima Ibn Jakuba z podr├│┼╝y do kraj├│w s┼éowia┼äskich w przekazie al-Bekriego w t┼éumaczeniu i opracowaniu Tadeusza Kowalskiego ukaza┼éo si─Ö w Krakowie w 1946 roku. W czasie wojen napoleo┼äskich, 4 VII 1810 - 2 I 1811 w obl─Ö┼╝eniu i zdobyciu miasta bra┼éa udzia┼é polska Legia Nadwi┼Ťla┼äska, walcz─ůca u boku Francuz├│w.

TUDELA, miasto we wsp├│lnocie autonomicznej Nawarra. Polska Legia Nadwi┼Ťla┼äska, walcz─ůca u boku Francuz├│w - w ramach korpusu marsza┼éka Adriena-Jeannota Monceya 23 listopada 1808 roku bra┼éa udzia┼é w stoczonej w pobli┼╝u Tudeli bitwie z wojskiem hiszpa┼äskim dowodzonym przez gen. Francisco Xaviera Castanosa, kt├│ra ponios┼éo du┼╝e straty (6 tys. ludzi, 26 armat, 2 sztandary). Zwyci─Östwo Francuz├│w przes─ůdzi┼éo uderzenie polskiego 2pp oraz szar┼╝a u┼éan├│w.

VALLADOLID, miasto w ┼Ťrodkowej Hiszpanii, stolica prowincji Villadolid i wsp├│lnoty autonomicznej Kasytlia i Leon. W uniwersytecie z 1346 studiowa┼éo troch─Ö Polak├│w, m.in. dominikanin Jacek S─Ökowski (zm. 1636). Z kolei polski reformata Protazy Neverani (zm. 1743), bra┼é udzia┼é w odbytej tu w 1740 kapitule zgromadzenia.

VALLDEMOSSA, niewielka miejscowo┼Ť─ç w┼Ťr├│d g├│r Sierra de Tramuntana na wyspie Majorce, 17 km od stolicy wyspy, Palma de Mallorca, znana z udost─Öpnionego do zwiedzania dawnego klasztoru kartuz├│w, pe┼énego pami─ůtek historycznych i dzie┼é sztuki. W pa┼║dzierniku 1836 roku, w domu Liszta, Chopin pozna┼é pisark─Ö francusk─ů, George Sand (Aurore Dudevant) i w 1838 roku Sand i Chopin zostali kochankami. Od 8 listopada 1838 toku do 11 lutego 1839 roku sp─Ödzili razem z dw├│jk─ů dzieci Sand na Majorce, zatrzymuj─ůc si─Ö pocz─ůtkowo w Palma de Mallorca, a p├│┼║niej w klasztorze kartuz├│w w Valldemossie. To na Majorce zosta┼é uko┼äczony jego cykl 24 preludi├│w (m.in. preludium Des-dur Deszczowe). Dzisiaj w klasztornej celi nr 2 i 4 dzia┼éaj─ů muzea po┼Ťwi─Öcone s┼éawnej parze, za┼éo┼╝one w 1929 roku przez Anne-Marie Boutroux de Ferra i jej m─Ö┼╝a Bartomeu Ferra. Zgromadzono w niej pami─ůtki: listy i r─Ökopisy, portrety i szkice oraz pianino, na kt├│rym od stycznia 1836 roku komponowa┼é Chopin. Jest tak┼╝e maska po┼Ťmiertna Chopina i pukiel jego w┼éos├│w, kt├│ry zachowa┼éa w ksi─ů┼╝ce George Sand. Dzia┼éa tutaj hiszpa┼äskie towarzystwo chopinowskie - Association "Festivals Chopin de Valldemarossa", kt├│re nale┼╝y do Mi─Ödzynarodowej Federacji Towarzystw Chopinowskich (IFCS). W latach 1931-36 i ponownie nieprzerwanie od 1981 roku w klasztorze kartuz├│w odbywa si─Ö w sierpniu festiwal chopinowski organizowany przez to towarzystwo. Obecnie funkcj─Ö prezesa stowarzyszenia i dyrektora muzeum pe┼éni Rosa Capllonch Ferra. 21 wrze┼Ťnia 1998 roku kr├│lowa Hiszpanii Zofia i ┼╝ona prezydenta RP Jolanta Kwa┼Ťniewska ods┼éoni┼éy popiersie Fryderyka Chopina d┼éuta Zofii Wolskiej, upami─Ötniaj─ůce pobyt kompozytora w Valldemossie.

WALENCJA - Velencia, du┼╝e miasto portowe w Hiszpanii nad Morzem ┼Ür├│dziemnym, stolica prowincji i wsp├│lnoty autonomicznej Walencja. Z Walencj─ů zwi─ůzany jest hiszpa┼äski bohater narodowy czas├│w rekonkwisty Rodrigo (Ruy) D├şaz de Vivar (1043-1099), zwany Cydem Walecznym, kt├│ry zdoby┼é na Arabach miasto, a nast─Öpnie by┼é jego zarz─ůdc─ů. Polak├│w z bohaterstwem Cyda zapozna┼é po raz pierwszy Jan Andrzej Morsztyn, przek┼éadaj─ůc na j─Özyk polski wspania┼éy dramat francuskiego pisarza Pierra a Corneeille a "Cyd" pt. "Cyd, albo Roderyk" (1660). Natomiast w 2003 ukaza┼é si─Ö w przek┼éadzie polskim hiszpa┼äski epos rycerski z ok. 1140 "Pie┼Ť┼ä o Cydzie". - W 1592 w kapitule generalnej dominikan├│w uczestniczy┼é polski dominikanin Antonin z Przemy┼Ťla. - Na tutejszym uniwersytecie w 1678 uzyska┼é doktorat polski augustianin Jan Go┼é─Öbiowski. - W teatrze w Walencji wyst─Öpowali znani polscy ┼Ťpiewacy operowi: szereg razy Teodozja Jakowicka-Friderici (zm. 1889) i Henryk Drzewiecki w 1899. - W Walencji urodzili si─Ö: Juan Luis Vives (1492-1540), pisarz, jeden z czo┼éowych przedstawicieli my┼Ťli pedagogicznej epoki humanizmu, kt├│ry oddzia┼éa┼é na pogl─ůdy Andrzeja Frycza Modrzewskiego (zm. 1572), autora wa┼╝nego i pami─Ötnego dzie┼éa "O naprawie Rzeczypospolitej" (1551), oraz Fabrique Furio Ceriol (1532-1592), g┼éo┼Ťny dzia┼éacz reformacji hiszpa┼äskiej, kt├│rego traktat Rada Pa┼äska przepracowa┼é i przystosowa┼é do warunk├│w polskich Jakub G├│rski (zm. 1585). - W Walencji jest Polski Konsulat Honorowy (Ramon Sentis Duran; m├│wi po polsku). - Na odbytych tu w 1998 halowych mistrzostwach Europy sportowcy polscy zdobyli 3 z┼éote, 2 srebrne i 1 br─ůzowy medal. - Kolonia polska powsta┼éa po 1980; dzia┼éa tu Stowarzyszenie "Centrum Kultury Polskiej w Walencji"; msza polska w ko┼Ťciele Matki Bo┼╝ej R├│┼╝a┼äcowej.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

PERTH - 22.03.22 1:03
Jan Pawe┼é II zasia┼é ziarno ale przez autora MK zosta┼é tutaj wy┼Ťmiany.
A ty lubomirze zaprosi┼ée┼Ť ju┼╝ kr├│la Szwecji z koron─ů to Polsce ju┼╝ to wystarczy
Perth

Irek Mrugała - 20.03.22 16:32
Gdyby tak kto┼Ť zdecydowa┼é si─Ö na odnowienie monarchii w Polsce, to chyba wystarczy┼éoby zaprosi─ç do Polski potomka wybitnego kanclerza i hetmana Jana Zamoyskiego, Jose Miguela Zamoyskiego, cz┼éonka hiszpa┼äskiej rodziny kr├│lewskiej i ustanowi─ç go monarch─ů elekcyjnym, jak niegdy┼Ť Jan Zamoyski - uczyni┼é kr├│lem Polski i wszystkich ksi─Östw i ziem Rzeczypospolitej Polskiej, Stefana Batorego. Jedna osoba a mog┼éaby zmieni─ç bieg historii. Jedn─ů z pierwszych reform monarchii, by┼éoby pewnie przywr├│cenie historycznych wojew├│dztw i odnowa znaczenia - zmarginalizowanych 'landyzacj─ů' polskich miast, takich jak Legnica, Wa┼ébrzych, Cz─Östochowa, Bielsko-Bia┼éa, Elbl─ůg czy Zamo┼Ť─ç. Przy okazji mog┼éyby zaistnie─ç nowe wojew├│dztwa, wok├│┼é miast powo┼éanych przez JPII do rangi stolic wojew├│dztw, miasta takie jak: Sosnowiec czy Gliwice. JPII zasia┼é ziarna pod now─ů Polsk─Ö, pod polsk─ů Odnow─Ö. Teraz nale┼╝a┼éoby zacz─ů─ç wielorako odnawia─ç oblicze Polski, w duchu cywilizacji chrystocentrycznej. Eksperymenty z ateistycznymi ideologiami - zawiod┼éy ca┼ékowicie i bezsensem by┼éaby ich dalsza kontynuacja - w najnowszych wcieleniach, np. jako LGBT

Wszystkich komentarzy: (2)   

Publikowane komentarze s─ů prywatnymi opiniami naszych Czytelnik├│w. Gazeta Internetowa KWORUM nie ponosi odpowiedzialno┼Ťci za tre┼Ť─ç opinii.

03 Lipca 1899 roku
Zmarł Johann Strauss (syn), austriacki kompozytor (ur. 1825)


03 Lipca 1941 roku
Niemieccy agresorzy aresztowali i rozstrzelali profesor├│w wy┼╝szych uczelni lwowskich.


Zobacz wi─Öcej