Czwartek 20 Stycznia 2022r. - 20 dz. roku,  Imieniny: Fabioli, Mi┼éy, Sebastiana

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 01.01.22 - 19:47     Czytano: [157]

Polacy w Moskwie


MOSKWA jest najwi─Ökszym miastem w Rosji. Jest te┼╝ jej stolic─ů, poza latami 1712-1918, kiedy tytu┼é ten przypada┼é Petersburgowi. Moskwa po┼éo┼╝ona jest w Centralnym Okr─Ögu Federalnym nad rzek─ů Moskw─ů (dop┼éyw Oki), w europejskiej cz─Ö┼Ťci tego kraju. Odleg┼éo┼Ť─ç w linii prostej pomi─Ödzy Warszaw─ů a Moskw─ů wynosi 1152 km, d┼éugo┼Ť─ç trasy samochodowej to ok. 1250 km.

Chocia┼╝ Moskwa zaistnia┼éa w historii polskiej w XVII wieku, to stosunki polsko-moskiewskie s─ů znacznie d┼éu┼╝sze.

S─ů du┼╝e poszlaki na to, ┼╝e Polacy za┼éo┼╝yli Moskw─Ö. I szereg fakt├│w na to wskazuje!

Tereny, na kt├│rych dzisiaj le┼╝y Moskwa do pocz─ůtk├│w XII zamieszkiwa┼éa ludno┼Ť─ç ugrofi┼äska. Wtedy to zast─ůpi┼éo ich tu s┼éowia┼äskie plemi─Ö Wiatycz├│w. Z tym w┼éa┼Ťnie czasie, a dok┼éadnie w 1113 roku mnich kijowskiego klasztoru pieczerskiego Nestor (tak┼╝e Nestor Kronikarz, ur. ok. 1050, zm. ok. 1114) pisa┼é jeden z najstarszych ruskich latopis├│w - Powie┼Ť─ç minionych lat, w kt├│rym opisa┼é histori─Ö Rusi od IX do XII wieku. Latopis ten zawiera tak┼╝e wiele wiadomo┼Ťci o pocz─ůtkach innych pa┼ästw, m.in. Polski, kt├│re wskazuj─ů na to, ┼╝e w sprawach polskich by┼é dobrze obeznany. Pisz─ůc o plemionach, kt├│re zasiedli┼éy ziemie ruskie wspomina mi─Ödzy innymi o plemieniu Wiatycz├│w: "Byli za┼Ť Radymicze i Wiatycze z rodu Lach├│w. (...) By┼éo bowiem dw├│ch braci Lach├│w: Radym, a drugi Wiatko. I przyszed┼észy, siedli: Radym nad rzek─ů So┼╝─ů i od niego przezwali si─Ö Radymicze, a Wiatko siad┼é z rodem swoim nad Ok─ů i od niego przezwali si─Ö Wiatycze". (Wiatko to zrusyfikowana forma staropolskiego imienia Wi─ůcek, czasem przybieraj─ůcego form─Ö Wi─Öcek). Niekt├│rzy rosyjscy historycy staraj─ů si─Ö bagatelizowa─ç powy┼╝sze informacje, pisz─ůc, ┼╝e Nestor pod s┼éowem "Lachy" (Lechici) rozumia┼é S┼éowian z zachodniej Rusi. Zaprzecza temu ahistorycznemu twierdzeniu sam Nestor, kt├│ry w swym latopisie dok┼éadnie okre┼Ťla, kim s─ů Lachowie: "S┼éowianie (...) siedli nad Wis┼é─ů i przezwali si─Ö Lachami, a od tych Lach├│w przezwali si─Ö jedni Polanami, drudzy Lachowie - Lutyczami, inni Mazowszanami, inni Pomorzanam". Lutycze - czyli L─Ödzianie. St─ůd Ostr├│w Lednicki, Lednica. R├│wnie┼╝ dla wielu naszych s─ůsiad├│w Lachy to Polacy. Polska po litewsku to Lenkija, po w─Ögiersku to Lengyelorszag, czyt. Lendzierosag, czyli kraj L─Ödzian, a po persku i w starotureckim to Lachistan - czyli kraj Lach├│w. Rusini te┼╝ nazywali nas Lachami, a ju┼╝ na pewno Ukrai┼äcy z ich has┼éem: "Lachy za San!). I ka┼╝dy z nas zna powiedzenie: "Strachy na Lachy". Przymiotnik od s┼éowa "Lach" to "lacki", st─ůd np. nazwa miejscowo┼Ťci Kos├│w Lacki. St─ůd i nazwa naszego narodu: Polacy, czyli Po-Lachy. Nazwa rejonu Podlasie te┼╝ nie oznacza, ┼╝e le┼╝y on "pod lasem" - tylko ┼╝e jest ju┼╝ "pod Lachami" - bo wcze┼Ťniej wp┼éywy w tym regionie mia┼éa Ru┼Ť - st─ůd tyle cerkwi tutaj. Nasz najwi─Ökszy kronikarz ┼Ťredniowieczny Jan D┼éugosz (zm. 1480) umiejscawia pierwotne siedziby Wiatycz├│w na Mazowszu. O tym, ┼╝e Wiatycze pochodz─ů z teren├│w wschodniego Mazowsza i Podlasia, pisze te┼╝ s┼éynny polski antropolog Jan Czekanowski. Por├│wna┼é on klaster M458 z haplogrupy R1a1, ┼Ťwiadcz─ůcy o spokrewnieniu dawnych Moskwiczan z Mazowszanami. Co wi─Öcej, wykopaliska na Kremlu potwierdzi┼éy, ┼╝e najstarsze fortyfikacje w tym miejscu budowane by┼éy przez Wiatycz├│w w┼éa┼Ťnie - i oni uznawani s─ů za tw├│rc├│w tego miasta. Maj─ů one charakter analogiczny do tych z Gniezna czy Poznania (tzw. konstrukcje hakowe), zupe┼énie nieznane na Rusi. Pierwsze grodzisko zosta┼éo otoczone wa┼éem z fos─ů, by┼éy te┼╝ brama i most - zgodnie ze zwyczajem Lach├│w/Lechit├│w (Czy to Polacy za┼éo┼╝yli Moskw─Ö? Ciekawostki historyczne.pl 9.4.2021). Oczywi┼Ťcie, z biegiem lat lechiccy Wiatycze przez przyj─Öcie prawos┼éawia ulegli rutenizacji/rusyfikacji.

W 1263 roku powsta┼éo Wielkie Ksi─Östwo Moskiewskie. Istnia┼éo ono formalnie do 1547 roku, kiedy to wielki ksi─ů┼╝─Ö moskiewski Iwan IV Gro┼║ny przyj─ů┼é tytu┼é cara wszystkiej Rusi. Jednak ju┼╝ 1478 roku jego poprzednik - Iwan III jako pierwszy w┼éadca przyj─ů┼é oficjalnie tytu┼é zar├│wno wielkiego ksi─Öcia jak i cara Wszechrusi. Z kolei od roku 1319, to jest od czasu przy┼é─ůczenia do Wielkiego Ksi─Östwa Moskiewskiego Wielkiego Ksi─Östwa W┼éodzimierskiego ksi─ů┼╝─Öta moskiewscy uwa┼╝ali, ┼╝e z tego tytu┼éu przys┼éugiwa┼éa im zwierzchno┼Ť─ç nad pozosta┼éymi ksi─ů┼╝─Ötami ruskimi. Tymczasem w XIII i XIV wieku kilka ksi─Östw ruskich zosta┼éo zbrojnie przy┼é─ůczonych do Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. Zapowiada┼éo to konflikty zbrojne mi─Ödzy Wielkim Ksi─Östwem Moskiewskim a Wielkim Ksi─Östwem Litewskim, kt├│re od 1385 roku by┼éo w unii z Polsk─ů (Kr├│lestwem Polskim). I rzeczywi┼Ťcie, w 1499 roku dosz┼éo do pierwszego konfliktu wojennego litewsko-rosyjskiego, w kt├│rych si┼é─ů rzeczy uczestniczy┼éa - w├│wczas jeszcze tylko po┼Ťrednio tak┼╝e Polska. Litwa ponios┼éa w tej wojnie kl─Ösk─Ö militarn─ů i nie dawa┼éa sobie rady w kolejnych konfliktach (1507-08, 1512-22, 1534-37, 1558, 1564). G┼é├│wny ci─Ö┼╝ar kolejnych wojen z Moskw─ů spad┼é wi─Öc na Polsk─Ö (zwyci─Öskie wyprawy kr├│la Stefana Batorego przeciw Rosji w 1579, 1580, 1581). Rosja tymczasem ros┼éa w si┼é─Ö, co spowodowa┼éo w XVIII wieku rozbiory Polski.

Dwa i p├│┼é wieku mongolskiego zwierzchnictwa (1227-1480) przekszta┼éci┼éo oblicze moskiewskiej Rusi. Pa┼ästwo moskiewskie nabra┼éo cech azjatyckich, ukszta┼étowa┼éo swoj─ů pa┼ästwowo┼Ť─ç i cywilizacj─Ö na mod┼é─Ö mongolsk─ů. Stanowi┼éo sob─ů swoist─ů Euro-Azj─Ö; z Europy mia┼éo tylko chrze┼Ťcija┼ästwo - prawos┼éawie. Powsta┼ée Wielkie Ksi─Östwo Moskiewskie na w┼éasne ┼╝yczenie by┼éo w zasadzie odci─Öte od Europy - nie utrzymywa┼éo z ni─ů bli┼╝szych kontakt├│w. Do Moskwy udawali si─Ö jedynie pos┼éowie kr├│l├│w polskich, jak np.: kilka razy Iwan Sapieha (zm. 1517); Andrzej Tarnowski 1572; Teodor Tyszkiewicz 1577; Lew Sapieha 1600; Aleksander Gosiewski 1606, 1634; Filip Kazimierz Obuchowicz 1653; Jan Gni┼äski 1679; kilka razy Samuel W─Ös┼éawski (zm. 1690). Z braku kontakt├│w polsko-moskiewskich bardzo niewielu Polak├│w by┼éo w Moskwie do ko┼äca XVI wieku. Przez kilkaset lat jedynie handel ┼é─ůczy┼é Polak├│w z Moskw─ů. Ze stolicy car├│w sprowadzano bardzo du┼╝e ilo┼Ťci futer i sk├│r. Jako ciekawostk─Ö mo┼╝na poda─ç, ┼╝e znany kartograf w s┼éu┼╝bie kr├│la Stefana Batorego i hetmana Jana Zamoyskiego Maciej Strubicz opracowa┼é map─Ö Litwy, Inflant i Moskwy, kt├│ra zosta┼éa og┼éoszona drukiem w kolo┼äskim wydaniu Polonii M. Kromera (1589). Dopiero pocz─ůtek wieku XVII zapocz─ůtkowa┼é bezpo┼Ťredni kontakt Polak├│w z Rosj─ů i Moskw─ů.

Ot├│┼╝ po ┼Ťmierci cara Iwana IV Gro┼║nego w 1584 roku, nowym w┼éadc─ů Rosji zosta┼é jego syn Fiodor I (┼╝onaty z Irin─ů Fiodorown─ů Godunow─ů), jednak faktyczn─ů w┼éadz─Ö sprawowa┼é Borys Godunow, kt├│ry w 1598 roku na Soborze Ziemskim zosta┼é obrany carem. Po jego ┼Ťmierci w 1605 roku carem zosta┼é jego syn jako Fiodor II Borysowicz. Panowa┼é przez dwa miesi─ůce. Zosta┼é zamordowany razem z rodzin─ů Godunowych przez agent├│w pod┼éego mistyfikatora Dymitra Samozwa┼äca I, podaj─ůcego si─Ö za cudownie ocala┼éego carewicza Dymitra, syna Iwana IV Gro┼║nego, pono─ç skrytob├│jczo zabitego na polecenie carskiego faworyta, Borysa Godunowa. W 1604 roku Samozwaniec przyby┼é do Krakowa. Zosta┼é przyj─Öty przez Zygmunta III Waz─Ö. Przedstawi┼é mu plan wyprawy na Moskw─Ö w celu zdobycia tronu carskiego. Kr├│l nie zaj─ů┼é jednoznacznego stanowiska, natomiast wiele wp┼éywowych osobisto┼Ťci z Janem Zamoyskim na czele uzna┼éo przedsi─Öwzi─Öcie za szkodliwe dla interes├│w Rzeczypospolitej. Samozwaniec uzyska┼é jednak poparcie polskich magnackich rod├│w Mniszch├│w i Wi┼Ťniowieckich spogl─ůdaj─ůcych z zainteresowaniem na ten plan - wierz─ůc w nabycie nowych ziem dla swoich domen i rozszerzenie wp┼éyw├│w. Tak samo jak rosyjskie rody bojar├│w: Szujskich, Bielskich, Romanow├│w, M┼Ťcis┼éawskich - liczyli na przywileje podobne do tych, jakie mieli polscy magnaci. 26 maja 1604 roku Dymitr i Jerzy Mniszech spisali kontrakt, w kt├│rym polski magnat zapowiedzia┼é wydanie c├│rki Maryny za Samozwa┼äca, gdyby temu uda┼éo si─Ö zdoby─ç tron rosyjski. W zamian wojewoda sandomierski mia┼é uzyska─ç milion z┼éotych polskich oraz ksi─Östwa siewierskie i smole┼äskie. Maryna natomiast po ┼Ťlubie otrzyma─ç mia┼éa liczne nadania ziemskie i ksi─Östwa pskowskie oraz nowogrodzkie. Pojawienie si─Ö Dymitra Samozwa┼äca I w Rosji by┼éo mo┼╝liwe r├│wnie┼╝ dzi─Öki jego rzekomemu przej┼Ťciu na katolicyzm i obietnicy katolizacji Rosji, przez co uzyska┼é wsparcie zakonu jezuit├│w i papie┼╝a, kt├│rzy zorganizowali jego wypraw─Ö (2500 nadworne poczty polskich magnat├│w i 2000 Kozak├│w do┼äskich), zapewnili niezb─Ödne ┼Ťrodki i w znacznej mierze kierowali jego polityk─ů. Po kilku zwyci─Östwach nad wojskami carskimi i nag┼éej ┼Ťmierci Borysa Godunowa, Dymitr 20 czerwca 1605 roku zaj─ů┼é Moskw─Ö. Uznany przez caryc─Ö Marf─Ö (┼╝on─Ö Iwana Gro┼║nego i matk─Ö zabitego carewicza) za syna - Dymitra Iwanowicza. Dymitr zosta┼é koronowany na nowego cara Moskwy 31 lipca 1605 roku. Zgodnie z umow─ů Maryna wyruszy┼éa do Rosji jako narzeczona cara. Przed wyjazdem otrzyma┼éa zgod─Ö kr├│la polskiego na ma┼é┼╝e┼ästwo i 27 listopada 1605 roku w Krakowie po┼Ťlubi┼éa przysz┼éego m─Ö┼╝a per procura. ┼Ülubu w j─Özykach polskim i ruskim udzieli┼é biskup krakowski, kardyna┼é Bernard Maciejowski. W zast─Öpstwie cara wyst─ůpi┼é pose┼é rosyjski, Afansij W┼éasiew. Na uroczysto┼Ťci byli obecni m.in.: kr├│l Zygmunt III Waza, ksi─Ö┼╝na Anna Waz├│wna, kr├│lewicz W┼éadys┼éaw Waza i nuncjusz apostolski Klaudiusz Rangoni. Maryna Mniszch├│wna 12 maja 1606 roku uroczy┼Ťcie wjecha┼éa do Moskwy i 18 maja jako pierwsza w dziejach Rosji kobieta zosta┼éa koronowana na caryc─Ö. Ceremonii w Soborze Uspie┼äskim na Kremlu przewodniczy┼é patriarcha moskiewski, Ignacy, kt├│ry udzieli┼é te┼╝ Dymitrowi i Marynie ┼Ťlubu w obrz─ůdku bizantyjskim. Polka zosta┼éa carow─ů Rosji. W 1606, tu┼╝ przed ┼Ťmierci─ů, po┼Ťlubi┼é Maryn─Ö Mniszch├│wn─Ö. W Moskwie by┼é wtedy lwowski malarz Szymon Boguszowicz, aby ilustrowa─ç dzieje Dymitra Samozwa┼äca i jego ┼╝ony, Maryny Mniszch├│wny. Na Zamku Kr├│lewskim na Wawelu jest jego portret ┼Ťwie┼╝o kreowanej carycy w stroju koronacyjnym (1606). Ma┼é┼╝e┼ästwo i panowanie pary carskiej w Moskwie zosta┼éo gwa┼étownie przerwane nad ranem 27 maja 1606 roku, gdy z inspiracji bojara Wasyla Szujskiego dosz┼éo w Moskwie do zamachu stanu. Zbuntowany t┼éum mieszczan wdar┼é si─Ö na Kreml i zabi┼é Dymitra Samozwa┼äca, a wraz z nim ok. 500 Polak├│w, kt├│rzy przybyli na jego wesele z Maryn─ů Mniszch├│wn─ů ("krwawa jutrznia"). Pozostawionych przy ┼╝yciu Polak├│w internowano jako zak┼éadnik├│w w r├│┼╝nych stronach pa┼ästwa rosyjskiego. Maryna unikn─Ö┼éa losu m─Ö┼╝a. Najpierw uda┼éo jej si─Ö wykupi─ç kosztowno┼Ťciami z r─ůk oprawc├│w, a p├│┼║niej uciec z pa┼éacu pod sp├│dnic─ů ochmistrzyni Barbary Kaza nowskiej. Zosta┼éa jednak schwytana podczas rzezi obozu polskiego i 2 czerwca 1606 roku uwi─Öziona. Nowy car Wasyl IV Szujski potraktowa┼é j─ů jako zak┼éadniczk─Ö i zes┼éa┼é wraz z ojcem do Jaros┼éawia. Maryna ani do Moskwy, ani do Polski ju┼╝ nigdy nie powr├│ci┼éa. Synka jej, kiedy mia┼é trzy latka powiedzono! W literaturze polskiej echa tych wydarze┼ä mamy w ksi─ů┼╝kach - Jana Tadeusza Bu┼éharyna Dymitr Samozwaniec (1830) i trylogii historycznej Stanis┼éawa Wyrzykowskiego Moskiewskie gody (1930). W Moskwie nie zapanowa┼é jednak spok├│j. W kraju wybuch┼éo wielkie powstanie ch┼éopskie i pojawi┼é si─Ö nowy Dymitr Samozwaniec II, podaj─ůcy si─Ö za cudownie ocalonego Dymitra Samozwa┼äca I. Jego zwolennicy zbrojnie wyst─ůpili przeciwko carowi Szujskiemu. Zagro┼╝ony Szujski podpisa┼é sojuszu ze Szwecj─ů, kt├│ra akurat by┼éa w wojnie z Polsk─ů o Inflanty. Ten fakt spowodowa┼é wypowiedzenie wojny Moskwie przez Rzeczpospolit─ů Obojga Narod├│w w 1609 roku. 4 lipca 1610 roku w bitwie pod K┼éuszynem na drodze mi─Ödzy Smole┼äskiem a Moskw─ů, wojska polsko-litewskie hetmana Stanis┼éawa ┼╗├│┼ékiewskiego (7 tys. ludzi) rozbi┼éy znacznie liczniejsz─ů rosyjsko-szwedzk─ů armi─Ö cara Szujskiego (35 tys. ludzi), kt├│ry schroniwszy si─Ö w Moskwie zosta┼é przez bojar├│w zdetronizowany. By┼éo to jedno z najwi─Ökszych zwyci─Östw or─Ö┼╝a polskiego w jego ca┼éych dziejach. W Moskwie zosta┼éa powo┼éana przez bojar├│w w┼éadza tymczasowa, tzw. siemibojarzczina. 14 lutego 1610 roku w obozie Zygmunta III pod Smole┼äskiem stan─ů┼é patriarcha moskiewski Filaret, kt├│ry w imieniu bojar├│w zawar┼é uk┼éad o powo┼éaniu kr├│lewicza W┼éadys┼éawa Wazy na tron carski w zamian za zagwarantowanie wolno┼Ťci wyznawania religii prawos┼éawnej. Hetman ┼╗├│┼ékiewski zawar┼é w imieniu kr├│lewicza umow─Ö z bojarami i zaprzysi─ůg┼é warunki elekcji pod Moskw─ů w dniu 27/28 sierpnia 1610 roku. Tymczasem 30 sierpnia przysz┼éa od kr├│la Zygmunta instrukcja, wywracaj─ůca ca┼éy ten plan. Kr├│l sam chcia┼é by─ç carem i w tym kierunku kaza┼é dzia┼éa─ç. ┼╗├│┼ékiewski nie m├│g┼é tego przedstawi─ç bojarom i zatai┼é do czasu kr├│lewsk─ů wol─Ö, licz─ůc, ┼╝e dalsze uk┼éady sk┼éoni─ů obie strony do ust─Öpstw, do czego jednak nie dosz┼éo. 9 pa┼║dziernika 1610 roku na pro┼Ťb─Ö bojar├│w chor─ůgwie polskie wkroczy┼éy do Moskwy, a polska za┼éoga obsadzi┼éa Kreml. Wkraczaj─ůce do miasta wojska polskie witali bojarowie i moskiewskie mo┼╝now┼éadztwo. By┼éo to wydarzenie o wielkiej wadze historycznej. Polacy stali si─Ö tym pierwszym europejskim narodem w historii, kt├│ry podbi┼é stolic─Ö przysz┼éej Rosji. Wcze┼Ťniej uda┼éo si─Ö to jedynie chanowi Z┼éotej Ordy Tochtamyszowi w 1382 roku, a p├│┼║niej cesarzowi Napoleonowi Bonaparte w 1812 roku - przy sporym wsp├│┼éudziale wojsk polskich, kt├│rych u boku francuskiego wodza na Rosj─Ö ruszy┼éo blisko 100 tysi─Öcy. O ile Napoleon w Moskwie wytrzyma┼é nieca┼éy miesi─ůc, to Polacy okupowali stolic─Ö Wielkiego Ksi─Östwa Moskiewskiego przez ponad dwa lata - w tym faktycznie czasie przesta┼éo istnie─ç suwerenne pa┼ästwo Rosjan. Dow├│dztwo nad polskim wojskiem w Moskwie hetman ┼╗├│┼ékiewski odda┼é w r─Öce Aleksandra Gosiewskiego. Mennica moskiewska rozpocz─Ö┼éa bicie srebrnych kopiejek z imieniem nowego cara - urodzonego w podkrakowskim ┼üobzowie W┼éadys┼éawa Zygmuntowicza. Mimo wcze┼Ťniejszej detronizacji, 29 pa┼║dziernika 1611 roku by┼éy car Wasyl Szujski oraz jego bracia, Iwan i Dymitr byli nadal wi─Özieni i zmuszeni do z┼éo┼╝enia homagium, przysi─Ögaj─ůc na Zamku Kr├│lewskim w Warszawie przed kr├│lem Polski i wielkim ksi─Öciem litewskim Zygmuntem III Waz─ů, pos┼éusze┼ästwo i nienaruszalno┼Ť─ç granicy polsko-rosyjskiej oraz poddanie si─Ö po wsze czasy w┼éadzy polskiego kr├│la. Wydarzenie to - jedno z najdono┼Ťniejszych w historii Polski i najczarniejszych w dziejach Rosji - uwieczni┼é Jan Matejko. Dwukrotnie. Namalowany w 1853 roku obraz pod tytu┼éem "Carowie Szujscy przed Zygmuntem III" by┼é pierwszym namalowanym przez pocz─ůtkuj─ůcego w├│wczas artyst─Ö. 40 lat p├│┼║niej powsta┼é drugi obraz o tym samym tytule (42 ├Ś 63 cm, 1892), a nawi─ůzuj─ůcy do "Ho┼édu pruskiego" i st─ůd zwany r├│wnie┼╝ "Ho┼édem ruskim". Obraz ten znajduje si─Ö w zbiorach Domu Jana Matejki w Krakowie. Wydarzenia te spowodowa┼éy nasilenie si─Ö antypolskiego powstania w Rosji, a przede wszystkim w samej Moskwie. W sierpniu 1612 roku wybuch┼éo powstanie mieszczan moskiewskich pod wodz─ů kupca Ku┼║my Minina i kniazia Dymitra Po┼╝arskiego skierowane przeciw Polakom, kt├│rzy zostali wyparci z miasta. Cz─Ö┼Ť─ç za┼éogi odesz┼éa na zach├│d. Dow├│dc─ů pozosta┼éych wojsk polskich na Kremlu zosta┼é pu┼ékownik Miko┼éaj Stru┼Ť. Pospolite ruszenie pod dow├│dztwem Po┼╝arskiego i Dymitra Trubeckiego stoczy┼éo w dniach 1 i 3 wrze┼Ťnia 1612 bitw─Ö pod Moskw─ů, nie dopuszczaj─ůc oddzia┼é├│w hetmana Jana Karola Chodkiewicza z odsiecz─ů dla polskiej za┼éogi Kremla. 1 wrze┼Ťnia niepowodzeniem zako┼äczy┼é si─Ö r├│wnie┼╝ wypad oddzia┼é├│w garnizonu Kremla na ty┼éy wojsk moskiewskich. 3 wrze┼Ťnia pod mury Kremla wzd┼éu┼╝ rzeki Moskwy przenikn─Ö┼éo 600 piechur├│w w─Ögierskich, kt├│rym uda┼éo si─Ö zdoby─ç przycz├│┼éek mostowy, a w ich kierunku uderzy┼éy g┼é├│wne si┼éy polsko-litewskie. Tu ugrz─Öz┼éy jednak w ciasnych uliczkach Zamoskworieczia, gdzie sta┼éy si─Ö ┼éatwym celem kontratak├│w Rosjan. Po obu stronnych w tych dwudniowych walkach zgin─Ö┼éo 1500 ┼╝o┼énierzy. W rezultacie czego polski garnizon na Kremlu, pozbawiony aprowizacji, skapitulowa┼é 7 listopada. Moskale nie dotrzymali warunk├│w kapitulacji. Prawie ca┼éa piechota polska posz┼éa pod n├│┼╝, Miko┼éaj Stru┼Ť zosta┼é wzi─Öty do niewoli jako zak┼éadnik. 8 grudnia 1612 roku id─ůce z odsiecz─ů oddzia┼éy hetmana Karola Chodkiewicza na wie┼Ť─ç o poddaniu si─Ö oddzia┼é├│w polsko-litewskich zawr├│ci┼éy z drogi, powracaj─ůc do Polski. W marcu 1613 roku Sob├│r Ziemski Carstwa Rosyjskiego, z┼éo┼╝ony z mieszczan, bojar├│w ruskich, duchowie┼ästwa i ch┼éop├│w, wybra┼é na cara kniazia Micha┼éa Romanowa, ko┼äcz─ůc tym samym okres "wielkiej smuty". Nie zako┼äczy┼éo to jednak konfliktu polsko-moskiewskiego. 1617-18 mia┼éa miejsce po niewczasie wyprawa kr├│lewicza W┼éadys┼éawa (od 1632 r. kr├│la Polski) na Moskw─Ö po koron─Ö carsk─ů. Wojska polskie, kt├│re m.in. w 1618 roku kompletnie rozbity oddzia┼é kniazia Dymitra Po┼╝arskiego, nie zdo┼éany opanowa─ç Moskwy. 11 pa┼║dziernika 1618 roku mia┼é miejsce ostatni szturm na twierdz─Ö kremlowsk─ů bez rezultatu. Szturm od strony Karwackiej i Bramy Twerskiej za┼éama┼é si─Ö pod ogniem broni─ůcej miasta piechoty. Hetman Karol Chodkiewicz odst─ůpi┼é od mur├│w miasta. 8 grudnia id─ůcy z kolejn─ů odsiecz─ů kr├│l Zygmunt III Waza na wie┼Ť─ç o poddaniu si─Ö Moskwy zawr├│ci┼é swoje wojska spod obleganego Wo┼éoko┼éamska. Po tych niepowodzeniach podj─Öto rokowanie pokojowe zako┼äczone w 1619 roku rozejmem deuli┼äskim (dywili┼äski), kt├│ry oznacza┼é w praktyce wyrzeczenie si─Ö przez Polsk─Ö planu powi─ůzania Moskwy z Rzeczpospolit─ů. Kr├│l W┼éadys┼éaw IV zrzek┼é si─Ö tytu┼éu cara Moskwy. Niech─Ö─ç Zygmunta III wobec przyj─Öcia przez syna prawos┼éawia - co by┼éo jednym z rosyjskich warunk├│w do obj─Öcia tronu carskiego, a nast─Öpnie ch─Ö─ç zostania carem przez samego Zygmunta III - przekre┼Ťli┼éa plany powstania tzw. "unii troistej", czyli polsko-litewsko-rosyjskiej. Tak wi─Öc nietolerancja kr├│la Zygmunta III stan─Ö┼éa na przeszkodzie realizacji tego planu. Planu, kt├│ry, jak gdyby zosta┼é zrealizowany zmieni┼é by losy tej cz─Ö┼Ťci Europy. W og├│le, ca┼éa ta Dymitriada chluby polskiemu narodowi nie przynios┼éa.

W 1648 roku wybuch┼éo powstanie Kozak├│w Zaporoskich powstanie Kozak├│w Zaporoskich i ch┼éopstwa ruskiego pod przyw├│dztwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego przeciwko Rzeczypospolitej, kt├│re trwa┼éo do 1654 roku. Chmielnicki nie mog─ůc wygra─ç z Polsk─ů, w styczniu 1654 roku w Perejas┼éawiu zawar┼é umow─Ö z wys┼éannikiem cara Rosji Aleksego, na mocy kt├│rej hetman kozacki z┼éo┼╝y┼é przysi─Ög─Ö uleg┼éo┼Ťci, w┼é─ůczaj─ůc Ukrain─Ö do Rosji. Zaraz potem armia carska uderzy┼éa ca┼é─ů sw─ů si┼é─ů nie tylko na ziemie ukrainne Rzeczypospolitej, ale na ca┼é─ů wschodni─ů Polsk─Ö, zajmuj─ůc nawet Wilno. Wojna trwa┼éa z przerwami do 1667 roku i pod koniec jej trwania Rosjanie zostali wyparci z wi─Ökszo┼Ťci terytorium polsko-litewskiego. Dzia┼éania wojenne zako┼äczy┼éy si─Ö w 1667 roku rozejmem andruszowskim. W wyniku wojny Rzeczpospolita utraci┼éa jednak Kij├│w i Ukrain─Ö Zadnieprza┼äsk─ů i Smole┼äsk. W Kijowie od 1632 roku istnia┼éa wy┼╝sza uczelnia prawos┼éawna Akademia Mohyla┼äska, zorganizowana wed┼éug wzor├│w polskich kolegi├│w jezuickich. W Akademii Mohyla┼äskiej kszta┼éci┼éa si─Ö polityczna i duchowna elita ruska. J─Özykami wyk┼éadowymi Akademii by┼éy: ┼éacina, polski i ruski. Z Akademi─ů byli zwi─ůzani wyk┼éadowcy i absolwenci, kt├│rzy pos┼éugiwali si─Ö j─Özykiem polskim na co dzie┼ä, pisali prace i utwory literackie po polsku. To by┼éa bardzo du┼╝a grupa ludzi, kt├│ra tworzy┼éa elit─Ö umys┼éow─ů ├│wczesnej Rusi, a po przy┼é─ůczeniu Kijowa do Rosji, tak┼╝e tego pa┼ästwa. To spowodowa┼éo, jak pisa┼é prof. Marian Jak├│biec, ┼╝e w 2. po┼éowie XVII w. nast─ůpi┼éa w dziejach kulturalnych i pi┼Ťmienniczych Moskwy "era polska", przede wszystkim wskutek przy┼é─ůczenia do Rusi Kijowa i nap┼éywu do zacofanej dotychczas pod wzgl─Ödem cywilizacyjnych Moskwy ludzi wykszta┼éconych w kulturze polskiej. Ich udzia┼éem by┼éo przyswojenie g├│rnym warstwom tamtejszej ludno┼Ťci j─Özyka polskiego, sylabicznego systemu wersyfikacyjnego, opartych na wzorach polskich podr─Öcznik├│w poetyki i retoryki, utwor├│w m.in. J. Kochanowskiego, S. Twardowskiego. M.K. Sarbiewskiego, W. Kochowskiego, Sz. Szymonowica, S.F. Klonowica. Wybitni przedstawiciele pi┼Ťmiennictwa staroruskiego wywodz─ůcy si─Ö z ziem polsko-litewskich cz─Östo pos┼éugiwali si─Ö w swoich pismach j─Özykiem polskim. Po polsku pisali m.in. S. Po┼éocki, ┼ü. Baranowicz, S. Jaworski, K. Sakowicz, P. Berynda, A. Rymsza. Pojawia┼éy si─Ö przek┼éady z literatury polskiej poczynaj─ůc od psalm├│w Kochanowskiego, poprzez prace historyczne M. Stryjkowskiego, A. Gwagnina, B. Paprockiego, a┼╝ po popularne romanse (Poncjan, Magiellona, Meluzyna), facecje, przyk┼éady kaznodziejskie (Wielkie zwierciad┼éo 1677). J─Özyk polski zdoby┼é du┼╝─ů popularno┼Ť─ç tak┼╝e w sferach dworskich, szczeg├│lnie na dworze car├│w Aleksego I Michaj┼éowicza i jego syna-nast─Öpcy Fiodora III (1876-82). Przyjmowano tak┼╝e polskie stroje i kultur─Ö. Np. z Polski przej─Ö┼éa Ru┼Ť tak┼╝e pismo nutowe na liniach, tzw. znaki kijowskie, kt├│re wyrugowa┼éy dawne piso cerkiewnej muzyki, tzw. "krujki"; r├│wnie┼╝ z Polski dosta┼é si─Ö na Ru┼Ť ┼Ťpiew wielog┼éosowy - "partesnyj spiw". Na dworze carskim ta┼äczono poloneza. Wp┼éyw kultury polskiej zosta┼é przeniesiony z Moskwy do Petersburga, gdzie zaznacza┼é si─Ö a┼╝ do ko┼äca XVIII w. Jednak by┼é on obecny nadal w Moskwie. Wp┼éyw kultury polskiej zosta┼é przeniesiony z Moskwy do Petersburga, gdzie zaznacza┼é si─Ö a┼╝ do ko┼äca XVIII w. Jednak by┼é on obecny nadal w Moskwie. Np. w 1784 roku wystawiono w Moskwie Ma┼é┼╝e┼ästwo z kalendarza Franciszka Bohomolca, prze┼éo┼╝one w 1779 roku. Historyk teatru polskiego Stanis┼éaw D─ůbrowski pisze, ┼╝e w 1797 roku dyrektor teatru polskiego w Mi┼äsku (dzi┼Ť stolica Bia┼éorusi) Maciej Ka┼╝y┼äski wyst─Öpowa┼é z zespo┼éem w Moskwie "gdzie dawszy siedem reprezentacji polskich odni├│s┼é wielkie korzy┼Ťci (materialne)". A przecie┼╝ wtedy w Moskwie by┼éo bardzo ma┼éo Polak├│w. Publiczno┼Ť─ç by┼éa wi─Öc rosyjska.

Stosunki polsko-moskiewskie tak bardzo uleg┼éy w├│wczas poprawie, ┼╝e Aleksy I Michaj┼éowicz by┼é kandydatem do korony polskiej w czasie elekcji 1674 roku, popierany przez Micha┼éa i Krzysztofa Pac├│w, marsza┼éka wielkiego litewskiego Hilarego Po┼éubi┼äskiego, wojewod─Ö trockiego Marcjana Ogi┼äskiego i wojewod─Ö witebskiego Antoniego Chrapowickiego. Car Aleksy by┼é ojcem chrzestnym urodzonego w Moskwie w 1664 roku Teodora Andrzeja Potockiego, p├│┼║niejszego polskiego duchownego katolickiego i w latach 1723-38 arcybiskupa gnie┼║nie┼äskiego i prymasa Polski; ochrzci┼é go patriarcha Nikon. W Moskwie mieszka┼é w├│wczas jego ojciec Pawe┼é Potocki, kasztelan kamieniecki, kt├│ry by┼é je┼äcem wojennym i o┼╝eni┼é si─Ö z Eleonor─ů (Jelen─ů Pietrown─ů) Sa┼étykow, ciotk─ů przysz┼éej ┼╝ony cara Iwana V Praskowii. Z kolei syn cara Aleksego - Fiodor II pragn─ůc unormowa─ç pokojowo stosunki z Polsk─ů przed┼éu┼╝y┼é w 1678 roku rozejm andruszowski z Polsk─ů i zadeklarowa┼é ch─Ö─ç zawarcia pokoju oraz o┼╝eni┼é si─Ö w 1680 roku z Agafi─ů Gruszeck─ů (1665 - 1681), c├│rk─ů polskiego szlachcica ze Smole┼äszczyzny, kt├│ra zosta┼éa kolejn─ů caryc─ů Rosji polskiego pochodzenia. W atmosferze znacznego zainteresowania kultur─ů polsk─ů Polakom w Rosji ┼éatwiej by┼éo utrzyma─ç odr─Öbno┼Ť─ç narodow─ů i utworzy─ç w┼éasn─ů koloni─Ö. Jej wp┼éywy, ze wzgl─Ödu na zainteresowanie kultur─ů polsk─ů w Moskwie by┼éy znaczne. We wzniesionym w ko┼äcu XVII w. ko┼Ťciele katolickim kazania odbywa┼éy si─Ö w j─Özykach polskim i niemieckim.

W Moskwie 6 maja 1686 roku zosta┼é zawarty traktat pokojowy, znany jako Traktat Grzymu┼étowskiego mi─Ödzy Rzeczpospolit─ů a Carstwem Rosyjskim. Traktat ko┼äczy┼é prawnie wojn─Ö polsko-rosyjsk─ů trwaj─ůc─ů w latach 1654-67 i zako┼äczon─ů rozejmem andruszowskim. Jednocze┼Ťnie Rzeczpospolita zrzeka┼éa si─Ö: Ukrainy Lewobrze┼╝nej z Kijowem (miasto mia┼éo wr├│ci─ç w r─Öce Polak├│w w 1669 roku, ale Rosja nigdy nie wycofa┼éa wojsk z Kijowa i nie zrzek┼éa si─Ö w┼éadzy w tym mie┼Ťcie), ziem wojew├│dztwa smole┼äskiego, ziem wojew├│dztwa czernihowskiego, za cen─Ö pokoju i zobowi─ůzania Rosji do przymierza z Polsk─ů przeciwko Imperium Osma┼äskiemu i Chanatowi Krymskiemu. W imieniu Rzeczypospolitej podpisali go wojewoda pozna┼äski Krzysztof Grzymu┼étowski i kanclerz wielki litewski Marcjan Aleksander Ogi┼äski. Utrwali┼é on granic─Ö polsko-rosyjsk─ů do I rozbioru Polski w 1772 roku.

Od XVI wieku Wielkie Ksi─Östwo Moskiewskie (od cara Piotra I zwane Rosj─ů) stara┼éa si─Ö mie─ç dost─Öp do Morza Ba┼étyckiego, tocz─ůc o to wojn─Ö z Polsk─ů o Inflanty (dzisiejsza Estonia i ┼üotwa). Uda┼éo si─Ö to dopiero carowi Piotrowi I po zwyci─Östwie nad Szwecj─ů (1701-21) i przy┼é─ůczeniu do Rosji szwedzkich Inflant oraz cz─Ö┼Ťci ziem fi┼äskich (Ingria) po┼éo┼╝onych w delcie Newy nad Zatok─ů Fi┼äsk─ů, zaj─Ötych ju┼╝ w 1702 roku. Teraz car postanowi┼é zrealizowa─ç drugie swoje marzenie, kt├│rym by┼éo zbudowanie od podstaw miasta, kt├│re mia┼éo ┼Ťwiadczy─ç o narodzinach pot─Ögi pa┼ästwa rosyjskiego. Prace budowlane, w kt├│rych brali udzia┼é najwybitniejsi architekci ├│wczesnej Europy, rozpocz─Ö┼éy si─Ö ju┼╝ w 1703 roku na zdobytej rok wcze┼Ťniej Wyspie Zaj─Öczej (fin. Janissaari), po┼éo┼╝onej w Ingrii u uj┼Ťcia Newy. To by┼é pocz─ůtek dzisiejszego Petersburga, do kt├│rego Piotr I w 1712 roku przeni├│s┼é stolic─Ö rosyjskich car├│w. Od tej pory Moskwa spe┼énia┼éa tytularn─ů rol─Ö drugiej stolicy Rosji. Ca┼ée ┼╝ycie Rosji przenios┼éo si─Ö do Petersburga. Tak┼╝e polityczne kontakty polsko-rosyjskie oraz ┼╝ycie Polak├│w przebywaj─ůcych w Rosji. St─ůd dopiero 126 lat po zawarciu Traktat Grzymu┼étowskiego (1686) mia┼éo miejsce kolejne wa┼╝ne polsko-moskiewskie wydarzenie polityczne. Ot├│┼╝ po rozbiorze Polski przez Rosj─Ö, Austri─Ö i Prusy w 1795 roku Polacy pok┼éadali nadziej─Ö na odbudowanie pa┼ästwa polskiego we w┼éadcy Francji - Napoleonie, kt├│ry urz─ůdza┼é Europ─Ö wed┼éug swoich imperialnych plan├│w. Pomaga┼éy mu w tym polskie formacje zbrojne u walcz─ůce u boku armii francuskiej. Po wielu bitwach i zaj─Öciu prawie ca┼éej zachodniej Europy, cesarz Francji 24 czerwca 1812 roku na czele 600-tysi─Öcznej armii - w tym 98 tysi─Öcy Polak├│w, ruszy┼é na podb├│j Rosji. 14 wrze┼Ťnia 1812 roku do opuszczonej Moskwy wszed┼é jako pierwszy polski 10 pu┼ék huzar├│w (803 ┼╝o┼énierzy) p┼ék. Jana Nepomucena Umi┼äskiego. Po trzydniowym odpoczynku w Moskwie, 17 wrze┼Ťnia oddzia┼éy polskie, pod wodz─ů ks. Poniatowskiego zosta┼éy wys┼éane na po┼éudnie od Moskwy w celu ubezpieczenia wojsk napoleo┼äskich w Moskwie. Nast─Öpne tygodnie mija┼éy Poniatowskiemu na licznych utarczkach i bitwach, w kt├│rych ratowa┼é niekiedy oddzia┼éy francuskie z ci─Ö┼╝kiej opresji. Nieraz te┼╝ prowadzi┼é osobi┼Ťcie do natarcia swoj─ů jazd─Ö.

Kolejne polityczno-historyczne powi─ůzania Polski z Moskwy nast─ůpi┼éy dopiero po przeniesieniu stolicy Rosji z Petersburga do Moskwy przez w┼éadze sowieckie w 1918 roku.

Stosunki dyplomatyczne pomi─Ödzy Polsk─ů a RFSRR ustanowiono na mocy zawartego w 1921 Traktatu Ryskiego. W Moskwie by┼éo poselstwo, a od 1932 roku ambasada. Po napadzie Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö w dniu 17 wrze┼Ťnia 1939 roku w┼éadze ZSRR tego samego dnia cofn─Ö┼éy akredytacj─Ö personelowi ambasady, kt├│ry 9 pa┼║dziernika opu┼Ťci┼é Moskw─Ö. Po ataku niemieckim na Zwi─ůzek Sowiecki 22 czerwca 1941 roku dosz┼éo do zbli┼╝enia polsko-sowieckiego i po zawarciu uk┼éadu Sikorski-Majski w lipcu 1941 roku reaktywowano dzia┼éalno┼Ť─ç ambasady w Moskwie (ze wzgl─Öd├│w bezpiecze┼ästwa zosta┼éa przeniesiona do Kujbyszewa); stosunki dyplomatyczne polsko-sowieckie zosta┼éy ponownie zerwane po odkryciu grob├│w polskich oficer├│w bestialsko zamordowanych przez sowieckie NKWD w Katyniu w 1940 roku. W 1944 roku zosta┼éa otwarta ambasada komunistycznej PRL. W latach 70. XX wieku zrealizowano projekt Jana Bogus┼éawskiego, wraz z Waldemarem Hincem i Wojciechem Kowalczykiem, nowej siedziby polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego przy ul. Klimaszkina. Od 1989 roku jest on siedzib─ů ambasady wolnej Polski.

Niestety, sowiecka Moskwa odegra┼éa ponur─ů rol─Ö w dziejach Polski. I tak: zgodnie z zawartym 18 marca 1921 roku traktatem ryskim mi─Ödzy Polsk─ů a Rosj─ů Radzieck─ů i Ukrain─ů zosta┼éa powo┼éana Mieszana Polsko-Sowiecka Komisja Specjalna z siedzib─ů w Moskwie celem restytucji zwrot zrabowanych Polsce d├│br kultury i archiwali├│w stron Traktatu. Niestety, Zwi─ůzek Sowiecki nie zwr├│ci┼é Polsce wszystkich zbior├│w sztuki i archiwum do czego by┼é zobowi─ůzany. Niepowetowan─ů za┼Ť strat─ů w odzyskiwaniu wielu polonik├│w by┼é fakt ich sprzeda┼╝y przez Rosj─Ö Sowieck─ů i ZSRS (przedsi─Öbiorstwo "Sowietskij Antikwariat") na aukcjach zagranicznych.

25 sierpnia 1932 roku zawarto w Moskwie Polsko-radziecki uk┼éad o nieagresji, kt├│ry jednak zosta┼é z┼éamany przez Zwi─ůzek Sowiecki 17 wrze┼Ťnia 1939, tj. po napadzie Moskwy na Polsk─Ö do sp├│┼éki z Hitlerem.

W Moskwie 23 sierpnia 1939 roku III Rzesza Niemiecka i ZSRR zawar┼éy pakt o nieagresji, zwany potocznie "paktem Ribbentrop-Mo┼éotow" (faktycznymi jego negocjatorami byli Stalin i Hitler). Tajny Protok├│┼é dodatkowy, wytyczaj─ůcy "granice sfer i interes├│w Niemiec i ZSRR" w ┼Ťrodkowo-wschodniej Europie, by┼é de facto dokumentem tzw. czwartego rozbioru Polski; jego realizacja nast─ůpi┼éa po napadzie na Polsk─Ö Niemiec 1 wrze┼Ťnia i ZSRR 17 wrze┼Ťnia 1939 roku; uzupe┼éniony i skorygowany 28 wrze┼Ťnia 1939 roku (nast─ůpi┼é w├│wczas podzia┼é ziem polskich). Po upadku sowieckiej okupacji w Polsce w 1989 roku, Sejm i Senat RP podj─Ö┼éy uchwa┼éy uznaj─ůce Pakt Ribbentrop-Mo┼éotow za niezgodny z prawem mi─Ödzynarodowym.

W dniach 19-30 pa┼║dziernika 1943 roku odby┼éa si─Ö w Moskwie konferencja moskiewska - konferencja aliancka, uwa┼╝ana za jedno z najwa┼╝niejszych spotka┼ä dyplomatycznych w czasie II wojny ┼Ťwiatowej. Wzi─Öli w niej udzia┼é ministrowie spraw zagranicznych trzech koalicyjnych mocarstw: Cordell Hull (Stany Zjednoczone), Anthony Eden (Wielka Brytania) oraz Wiaczes┼éaw Mo┼éotow (Zwi─ůzek Radziecki). Konferencja dotyczy┼éa spraw politycznych zwi─ůzanych z prowadzon─ů II wojn─ů ┼Ťwiatow─ů. Na konferencji postanowiono m.in. om├│wi─ç spraw─Ö polsk─ů na maj─ůcej si─Ö wkr├│tce odby─ç konferencji w Teheranie (28 listopada - 1 grudnia 1943 roku), z udzia┼éem prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przyw├│dcy ZSRS J├│zefa Stalina, na kt├│rej, zgodnie z ┼╝yczeniem Stalina ustalono now─ů granic─Ö wschodni─ů Polski i ZSRS na tak zwanej linii Curzona (oderwanie Kres├│w od Polski).

W Moskwie w lipcu 1944 roku zosta┼é opracowany przez w┼éadze sowieckie tzw. Manifest PKWN (tzw. Manifest Lipcowy) ustanowionego przez Stalina Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego do narodu polskiego. Odezw─ů t─ů podpisa┼é i zatwierdzi┼é J├│zef Stalin w Moskwie 20 lipca 1944 roku, a nast─Öpnie r├│wnie┼╝ tam og┼éoszona na antenie Radia Moskwa. Pierwsz─ů wersj─Ö drukowan─ů (Manifest "trzyszpaltowy") r├│wnie┼╝ wydrukowano w Moskwie. Tymczasem jako miejsce og┼éoszenia Manifestu PKWN podano miasto Che┼ém na Lubelszczy┼║nie i k┼éamstwo to powtarzano przez ca┼éy okres istnienia komunistycznej Polski Ludowej. Manifest podpisali cz┼éonkowie PKWN z przewodnicz─ůcym Edwardem Os├│bk─ů-Morawskim i wiceprzewodnicz─ůcymi Wand─ů Wasilewsk─ů i Andrzejem Witosem na czele. Stwierdza┼é on, ┼╝e jedynym legalnym ┼║r├│d┼éem w┼éadzy w Polsce jest komunistyczna Krajowa Rada Narodowa. Tak wi─Öc Manifest PKWN nie mia┼é nic wsp├│lnego w Che┼émem, kt├│ry zosta┼é zdobyty przez Armi─Ö Czerwon─ů 21 lipca 1944 roku, a do miasta przyjecha┼é przedstawiciel nowych w┼éadz kpt. Kazimierz Sidor dopiero 24 lipca do Che┼éma, a kolejni cz┼éonkowie PKWN przybywali do miasta w dniach 24 do 28 lipca.

21 kwietnia 1945 roku premier marionetkowego komunistycznego re┼╝ymu polskiego E. Os├│bka-Morawski podpisa┼é ze Stalinem na moskiewskim Kremlu Polsko-radziecki uk┼éad o przyja┼║ni, pomocy wzajemnej i wsp├│┼épracy powojennej, kt├│ry podporz─ůdkowywa┼é Polsk─Ö politycznie i gospodarczo Zwi─ůzkowi Radzieckiemu.

18-21 czerwca 1945 roku mia┼é miejsce w Moskwie proces (tzw. proces szesnastu) wybitnych dzia┼éaczy polskiego pa┼ästwa podziemnego podleg┼éych w czasie wojny rz─ůdowi polskiemu na obczy┼║nie (w Londynie). 16 dzia┼éaczy (gen. L. Okulicki, J. Jankowski, S. Jasiukowicz, A. Bie┼ä, K. Pu┼╝ak, K. Bagi┼äski, A. Zwierzy┼äski, S. Mierzwa, J. Chaci┼äski, F. Urba┼äski, E. Czarnowski, Z. Stypu┼ékowski, K. Kobyla┼äski, S. Micha┼éowski, J. Stemler-D─ůbski) zosta┼éo podst─Öpnie aresztowanych w marcu 1945 roku przez NKWD w Pruszkowie pod Warszaw─ů, dok─ůd przybyli na zaproszenie przedstawiciela gen. I. Sierowa (gwarantowano im bezpiecze┼ästwo osobiste) w celu odbycia rozm├│w politycznych i uprowadzonych do Moskwy, gdzie ich oskar┼╝ono m.in. o przygotowywanie i dokonanie na ty┼éach Armii Czerwonej akt├│w dywersji, a tak┼╝e wsp├│┼éprac─Ö z hitlerowskimi Niemcami podczas wojny; 13 skazano na kar─Ö wi─Özienia od 10 lat do 4 miesi─Öcy.

...

Chocia┼╝ pocz─ůtki kolonii polskiej w Moskwie si─Ögaj─ů dopiero ko┼äca XVI w., kontakty polsko-moskiewskie by┼éy du┼╝o starsze. Starczy wspomnie┼ä, ┼╝e w Moskwie urodzi┼éa si─Ö Helena Iwanowna, nazywana tak┼╝e Helen─ů Moskiewsk─ů (1476-1513 Wilno), c├│rka wielkiego ksi─Öcia moskiewskiego Iwana III i Zofii (Zoe) Paleolog - bratanicy ostatniego cesarza bizanty┼äskiego, Konstantyna Dragazesa, od 1495 roku ┼╝ona Aleksandra Jagiello┼äczyka, wielka ksi─Ö┼╝na litewska i niekoronowana kr├│lowa Polski 1501-06, bowiem mimo zawarcia zwi─ůzku ma┼é┼╝e┼äskiego z Aleksandrem w katolickiej katedrze wile┼äskiej, ksi─Ö┼╝na pozosta┼éa przy wyznaniu prawos┼éawnym i dlatego Ko┼Ťci├│┼é katolicki nie wyrazi┼é zgody na koronacj─Ö Heleny, kt├│ra przyj─Ö┼éa jednak oficjalnie tytu┼é kr├│lowej. Jak pisze Jan Stanis┼éaw Bystro┼ä w swej pracy Dzieje obyczaj├│w w dawnej Polsce. Wiek XVI-XVIII (t. I, Warszawa 1960), Polacy w XVI w. patrzeli na Moskw─Ö niech─Ötnie i z lekcewa┼╝eniem, rz─ůdzon─ů bezwzgl─Ödn─ů tyrani─ů i jak┼╝e inn─ů od zachodniej cywilizacji. Opinie o Moskwie i o charakterze Rosjan s─ů cz─Östo nieprzychylne np. w utworach Miko┼éaja Reja czy Jana Kochanowskiego. Pierwszymi Polakami w Moskwie - i to w du┼╝ej liczbie byli je┼äcy wojenni z czas├│w wojen z Moskw─ů kr├│la Stefana Batorego, co potwierdzili Polacy, kt├│rzy przybyli tu razem z Dymitrem Samozwa┼äcem I, kt├│ry otoczy┼é si─Ö nimi. A by┼éo ich r├│wnie┼╝ wielu. Jak podaje historyk J─Ödrzej Giertych razem z je┼äcami polskimi by┼éo w├│wczas w Moskwie oko┼éo 3000 Polak├│w. Ci, co przybyli tu wraz z Dymitrem nie byli tu przedstawicielami Polski, lecz cudzoziemcami w s┼éu┼╝bie cara. Dymitr zezwoli┼é na otwarcie dla nich jedynie katolickiej kaplicy, ale wycofa┼é si─Ö z planu za┼éo┼╝enia w Moskwie przez jezuit├│w polskich kolegium, celem podniesienia w Rosji o┼Ťwiaty. Pomimo p├│┼║niejszych licznych wojen polsko-moskiewskich w XVII w., w drugiej jego po┼éowie do pa┼ästwa moskiewskiego zacz─Öli znowu nap┼éywa─ç Polacy. W warsztatach Oru┼╝ejnej Pa┼éaty na Kremlu pracowa┼éo wielu Polak├│w, szczeg├│lnie w XVII i XVIII w., kt├│rzy przyczynili si─Ö do ugruntowania w Rosji wp┼éyw├│w sztuki barokowej.

Po przeniesieniu stolicy Rosji do Petersburga, w XIX wieku Moskwa, po Petersburgu i Odessie, zosta┼éa trzecim najwa┼╝niejszym skupiskiem polskim do carskiej Rosji i ci─ůgle odgrywa┼éa pewn─ů rol─Ö w ┼╝yciu narodu polskiego.

Bli┼╝sze kontakty Polak├│w z Moskw─ů nast─ůpi┼éy po przy┼é─ůczeniu do Rosji wielkich obszar├│w ziem polskich w latach 1772-1795, a szczeg├│lnie po utworzeniu w 1815 roku z etnicznych ziem polskich zaboru rosyjskiego Kr├│lestwa Polskiego, po┼é─ůczonego uni─ů personaln─ů z Imperium Rosyjskim. W Moskwie powoli zacz─Öli si─Ö osiedla─ç Polacy, robi─ůcy karier─Ö w Rosji czy osoby poszukuj─ůce pracy. Ze znanych Polak├│w mieszka┼é tu m.in. J├│zef Peszka (1767-1831), znany malarz, p├│┼║niej profesor malarstwa w Szkole Sztuk Pi─Öknych w Krakowie. W 1812 roku zmar┼é tu Wincenty Marceli Reklewski, poeta polski okresu sentymentalizmu. Od grudnia 1825 do kwietnia 1828 roku w Moskwie mieszka┼é Adam Mickiewicz. Zosta┼é przypisany jako urz─Ödnik genera┼é-gubernatora Dmitrija Golicyna. Naucza┼é polskiego u kilku moskiewskich rodzin, w┼Ťr├│d jego uczni├│w by┼éa rosyjska poetka Karolina Jaenisch, kt├│rej talent doceni┼é polski poeta. Para zar─Öczy┼éa si─Ö w 1827 roku (Mickiewicz zerwa┼é zar─Öczyny w 1829 r., oferuj─ůc w zamian "wieczn─ů przyja┼║┼ä"). Jesieni─ů 1826 roku Mickiewicz spotka┼é si─Ö tu z wielkim poet─ů rosyjskim Aleksandrem Puszkinem. P├│┼║niej cz─Östo widywali si─Ö na literackich salonach. Wsp├│lne recytacje poezji, dyskusje i wymiany pogl─ůd├│w do┼Ť─ç szybko stworzy┼éy pole porozumienia. Znali si─Ö z sob─ů nied┼éugo, lecz wiele i od dni kilku ju┼╝ s─ů przyjaciele - napisa┼é p├│┼║niej Mickiewicz w ust─Öpie do III cz─Ö┼Ťci Dziad├│w, zatytu┼éowanym Pomnik Piotra Wielkiego. Grono rosyjskich przyjaci├│┼é ┼╝egna┼éo Mickiewicza, kiedy w 1828 roku wyje┼╝d┼╝a┼é do Petersburga by stamt─ůd stara─ç si─Ö o pozwolenie na wyjazd za granic─Ö. W tym samym czasie wyk┼éadowc─ů Uniwersytetu Moskiewskiego by┼é filolog klasyczny J├│zef Je┼╝owski, kt├│ry podczas studi├│w na Uniwersytecie Wile┼äskim by┼é wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem i prezydentem Towarzystwa Filomat├│w i by┼é w bliskich stosunkach z Mickiewiczem i Zanem. Tak jak Mickiewicz zosta┼é w 1824 roku zes┼éany w g┼é─ůb Rosji. W Moskwie og┼éosi┼é Odysseae rhapsodiae sex cum notis et indice (1828) i studium po polsku (wida─ç, ┼╝e w Moskwie mieli polskie czcionki) O post─Öpie bada┼ä filologicznych we wzgl─Ödzie pism Platona (1829). Nap┼éyw Polak├│w i katolik├│w innych narodowo┼Ťci zmusi┼é rz─ůd carski do wyra┼╝enia zgody na budow─Ö drugiego (po ko┼Ťciele ┼Ťw. Ludwika z 1789 r.) ko┼Ťcio┼éa katolickiego w Moskwie. Ko┼Ťci├│┼é p.w. ┼Ťw. Piotra i Paw┼éa zosta┼é zbudowany w 1829 roku.

Jeszcze wi─Ökszy nap┼éyw Polak├│w do Moskwy nast─ůpi┼é po upadku antyrosyjskiego Powstania Listopadowego 1830-31 w Kr├│lestwie Polskim i na Kresach. W ramach represji car Miko┼éaj I ukazami dokona┼é kasaty Uniwersytetu Warszawskiego w 1831 roku i Uniwersytetu Wile┼äskiego w 1832 roku, pozbawiaj─ůc Polak├│w w zaborze rosyjskim nie tylko mo┼╝no┼Ťci nauki w j─Özyku polskim, ale tak┼╝e ziem polskim z jakiegokolwiek uniwersytetu. Zmusza┼éo to Polak├│w do studiowania na uniwersytetach rosyjskich na ziemiach rosyjskich, w tym tak┼╝e na Uniwersytecie Moskiewskim. W 1861 roku polscy studenci na Uniwersytecie Moskiewskim, w liczbie ok. 600 stanowili 30% student├│w uczelni. Przed 1863 rokiem dzia┼éa┼éy tu nielegalne polskie k├│┼éka studenckie. Po Powstaniu Styczniowym 1863-64 liczba Polak├│w studiuj─ůcych na Uniwersytecie Moskiewskim spad┼éa, jednak w latach 80. XIX w. na 23 wy┼╝szych uczelniach Rosji, w tym na Uniwersytecie Moskiewskim, ci─ůgle studiowa┼éo 2411 Polak├│w; stanowili oni oko┼éo 30% og├│┼éu student├│w uczelni politechnicznych i le┼Ťnych.

Absolwentami uczelni moskiewskich, g┼é├│wnie Uniwersytetu Moskiewskiego byli m.in. zas┼éu┼╝eni i znani Polacy: Micha┼é Andriolli (1836-1895), wybitny rysownik, ilustrator; Bonawentura Andrzejewski (ur. 1833, zm. 1874), lekarz na ┼╗mudzi (Szawle) a po zes┼éaniu w guberni wiackiej, uczestnik Powstania Styczniowego 1863 zes┼éaniec syberyjski; Leon Babi┼äski (1891-1973), prawnik-cywilista, wsp├│┼éorganizator polskiego s─ůdownictwa w dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym; Ignacy Tadeusz Baranowski (1879-1917), historyk, dyrektor Biblioteki Ordynacji Krasi┼äskich w Warszawie; Jerzy Wojciech Borejsza (1935-2019), publicysta i historyk, prof. PAN i Uniwersytetu Toru┼äskiego; J├│zef Brudzi┼äski (1874-1917), neurolog, profesor i pierwszy rektor odnowionego w 1915 roku Uniwersytetu Warszawskiego; Henryk Bukowski (1839-1900), znany antykwariusz w Sztokholmie (Szwecja), wcze┼Ťniej uczestnik Powstania Styczniowego 1863, emigrant polityczny, cz┼éonek wieczysty Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu; Zdzis┼éaw Cackowski (1930-2016), filozof, profesor i 1987-90 rektor Uniwersytetu Marii Curie-Sk┼éodowskiej w Lublinie; Witold Ceraski (1849-1925), rosyjski astronom polskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego; Konrad Chmielewski (1838-1899), lekarz, dyrektor uzdrowiska w Na┼é─Öczowie, uczestnik Powstania Styczniowego 1863, sybirak; Stanis┼éaw Chrostowski (1897-1947), grafik; Teofil Chudzi┼äski (1840-1897), lekarz, wybitny antropolog; W┼éadys┼éaw Czarkowski (1831-1863), lekarz, naczelnik cywilny powiatu bialskiego w okresie Powstania Styczniowego 1863, rozstrzelany przez Rosjan; Feliks Czarniecki (1871-1959), lekarz psychiatra, autor prac naukowych; Boles┼éaw Roman D┼éuski (1826-1905), lekarz, malarz, wojskowy, dow├│dca oddzia┼éu na ┼╗mudzi w okresie Powstania Styczniowego 1863-64; Witold Doroszewski (1899-1976), j─Özykoznawca, prof. Uniwersytetu Warszawskiego; Zygmunt Feli┼äski (1822-1895), katolicki arcybiskup warszawski 1862-83; Edward Flatau (1868-1932), lekarz, tw├│rca polskiej neurologii; W┼éadys┼éaw Go┼éemberski (1834-1891), polityk i publicysta, cz┼éonek Rz─ůdu Narodowego, naczelnik cywilny i komisarz rz─ůdowy wojew├│dztwa krakowskiego w Powstaniu Styczniowym 1863-64; Mieczys┼éaw Grydzewski (1894-1970), historyk, felietonista, dziennikarz, redaktor czasopisma "Skamander" oraz tygodnika "Wiadomo┼Ťci Literackie" w Warszawie; Stanis┼éaw Horno-Pop┼éawski (1902-1997), rze┼║biarz i malarz, pedagog; Teodor Hryniewski (1860- 1932), lekarz i dzia┼éacz spo┼éeczny czynny w Rosji i Polsce, organizator w Moskwie du┼╝ego w┼éasnego sanatorium w jednym z pa┼éac├│w hr. Szuwa┼éow├│w i w roku 1914 drugiego w maj─ůtku Griebniewo pod Moskw─ů, przez ca┼éy czas pobytu w Moskwie czynny cz┼éonek stowarzysze┼ä piel─Ögnuj─ůcych polsko┼Ť─ç na dalekiej rosyjskiej obczy┼║nie i utrzymywa┼é stale ┼é─ůczno┼Ť─ç z krajem, w czasie I wojny ┼Ťwiatowej po┼éo┼╝y┼é du┼╝e zas┼éugi przez swoj─ů prac─Ö w polskich stowarzyszeniach w Moskwie nios─ůcych pomoc ofiarom wojny, w jego sanatoriach szereg wygnanych z kraju i zrujnowanych przez wojn─Ö rodak├│w korzysta┼éo z bezp┼éatnej opieki; Ignacy Iwicki (1825-1881), pedagog i t┼éumacz, przet┼éumaczy┼é m.in. ksi─ů┼╝k─Ö Alfreda Sudrea Historia komunizmu albo obalenie utopii socjalist├│w za pomoc─ů historii oraz wraz z Wac┼éawem Przybylskim powie┼Ť─ç Harriet Beecher Stowe Chata wuja Toma; Ludwik Janowicz (1858-1902), jeden z przyw├│dc├│w "Proletariatu", publicysta; W┼éadys┼éaw Jaszczo┼ét (1883-1962), prawnik, polityk, dzia┼éacz pa┼ästwowy II Rzeczypospolitej, 1926-33 wojewoda ┼é├│dzki, a w latach 1933-35 wile┼äski, 1935-36 minister opieki spo┼éecznej; Jan Walery J─Ödrzejewicz (1835-1887), astronom i lekarz, prowadzi┼é pionierskie w Polsce badania spektroskopowe, m.in. widma S┼éo┼äca i komet; Jan Ko┼é┼é─ůtaj-Srzednicki (1883-1944), doktor medycyny, genera┼é brygady Wojska Polskiego; Boles┼éaw Ko┼éyszko (1838-1863), jeden z bohaterskich przyw├│dc├│w Powstania Styczniowego na Litwie; Katarzyna Kobro (1898-1951), rze┼║biarka awangardowa; Tadeusz Korzon (1839-1918), historyk, dyr. Biblioteki Krasi┼äskich w Warszawie; Boles┼éaw Limanowski (1835-1935), jeden z najstarszych dzia┼éaczy polskiego ruchu socjalistycznego, historyk, socjolog, publicysta, 1922-35 senator RP; Pawe┼é Majewski (1839-1905), dzia┼éacz patriotyczny i rewolucyjny, zes┼éaniec syberyjski; Jan Majorkiewicz (1820-1847), historyk literatury polskiej, filozof; zwi─ůzany z Cyganeri─ů Warszawsk─ů i kr─Ögiem "Przegl─ůdu Naukowego", dzia┼éacz niepodleg┼éo┼Ťciowy; Czes┼éaw Micha┼éowski (1885-1940), polityk i prawnik, 1930-36 minister sprawiedliwo┼Ťci i naczelny prokurator Rzeczypospolitej Polskiej, 1935-36 senator RP; J├│zef Morzy (1921-2011), historyk, nauczyciel akademicki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; Stanis┼éaw Or┼éowski (1868-1923), lekarz neurolog i psychiatra, docent neurologii i psychiatrii na Uniwersytecie Warszawskim, autor pierwszego w j─Özyku polskim oryginalnego podr─Öcznika do neurologii; W┼éadys┼éaw Ostrowski (1897-1949), lekarz-torakochirurg, naczelny chirurg Wojska Polskiego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Jan Pap┼éo┼äski (1819-1885), historyk, polonista, encyklopedysta, dzia┼éacz spo┼éeczny, dyrektor Instytutu G┼éuchoniemych i Ociemnia┼éych w Warszawie, Rzeczywisty Radca Stanu, profesor Szko┼éy G┼é├│wnej Warszawskiej, dyrektor Szko┼éy ┼╗e┼äskiej Rz─ůdowej oraz t┼éumacz; Jan Pi┼ésudski (1876-1950), prawnik, spo┼éecznik, 1928-31 pose┼é na Sejm RP, 1930-31 wicemarsza┼éek Sejmu, 1931-32 minister skarbu, 1932-37 wiceprezes Banku Polskiego, brat J├│zefa Pi┼ésudskiego; Hipolit Pola┼äski (1896-1966), rysownik, malarz; Aleksander Prystor (1874-1941 w Moskwie), jeden z czo┼éowych polityk├│w sanacji, bliski wsp├│┼épracownik J├│zefa Pi┼ésudskiego, 1929-30 minister pracy i opieki spo┼éecznej, 1930-31 minister przemys┼éu i handlu, 1931-33 premier, 1930-35 pose┼é na Sejm RP, 1935-39 senator RP; Bronis┼éaw Radziszewski (1838-1914), chemik, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie stworzy┼é pierwsz─ů polsk─ů nowoczesn─ů pracowni─Ö chemiczn─ů, kt├│ra sta┼éa si─Ö zarazem warsztatem w kraju do samodzielnych bada┼ä naukowych; Edward Gustaw Steffen (1876-1945), zas┼éu┼╝ony lekarz psychiatra, dyrektor szpitala psychiatrycznego w Tworkach; W┼éadys┼éaw Strzemi┼äski (1893-1952), malarz i teoretyk; Wincenty Szysz┼é┼éo (1837-1919), lekarz, przyrodnik i filozof, przedstawiciel pozytywizmu, cz┼éonek komitetu redakcyjnego czasopism "Biblioteka Warszawska" i "Ateneum"; Aleksander Tarnowski (1884-1961), muzealnik, t┼éumacz i podr├│┼╝nik, dzia┼éacz socjalistyczny i zes┼éaniec, 1946-61 dyrektor Zamku Ksi─ů┼╝─ůt Pomorskich - Muzeum w Dar┼éowie; W┼éadys┼éaw Marek Turski (1938-2013), informatyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Aleksander Wasilewski (1878-1924), lekarz, bakteriolog oraz epidemiolog, bra┼é udzia┼é w badaniu oraz zwalczaniu epidemii d┼╝umy w Kraju Zabajkalskim, autor wielu prac naukowych; Zygmunt Weyberg (1872-1945), mineralog, krystalograf, petrograf i chemik, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Uniwersytetu Warszawskiego; Ludwik Wirszy┼é┼éo (1880-1940 Katy┼ä), lekarz wojskowy, major Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katy┼äskiej; Stanis┼éaw Karol W┼éadyczko (1878-1936), lekarz neurolog i psychiatra, profesor Instytutu Psychoneurologicznego w Petersburgu i Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie; Micha┼é Wojnicz (1865-1930), chemik, farmaceuta, rewolucjonista, cz┼éonek I Proletariatu; od 1890 r. na emigracji, bibliofil, antykwariusz, odkrywca nazwanego jego nazwiskiem, tzw. "manuskryptu Wojnicza"; Tadeusz Zab┼éocki ┼üada (1813-1847), poeta, dzia┼éacz niepodleg┼éo┼Ťciowy: podczas studi├│w za┼éo┼╝y┼é tajne, patriotyczno-demokratyczne Towarzystwo Mi┼éo┼Ťnik├│w Ojczystej Literatury; Kazimierz Zdziechowski (1878-1942), powie┼Ťciopisarz; Jan ┼╗├│┼éci┼äski (1862-1932), gleboznawca, prof. Politechniki Lwowskiej; Stanis┼éaw ┼╗ukowski (1873-1944), malarz.

Polacy byli profesorami Uniwersytetu Moskiewskiego, jak np.: Witold Ceraski (1849-1925), astronom, prof. i dyr. obserwatorium astronomicznego; Ignacy Dani┼éowicz (1787-1847), historyk prawa; J├│zef Je┼╝owski (1793-1855), filolog klasyczny, Jan Porzezi┼äski (1870-1929), j─Özykoznawca; Gabriel Szereszeniewicz (1862-1912), prawnik; Konrad Wagner (1862-po 1948), lekarz, profesor na Uniwersytecie Kijowskim, Uniwersytecie Moskiewskim, Uniwersytecie w Symferopolu i na koniec docent Uniwersytetu Warszawskiego; oraz innych uczelni moskiewskich: ┼Ťpiewak Stanis┼éaw Bogucki by┼é profesorem Cesarskiego Towarzystwa Muzycznego; architekt Tomasz Bohdanowicz-Dworzecki by┼é profesorem Moskiewskiej Szko┼éy Malarstwa, Rze┼║by i Architektury; biochemik i fizjolog, profesor polskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1920-39) Jakub Parnas by┼é dyrektorem Instytutu Biochemii Akademii Nauk w Moskwie (1943-49), a jego profesorem Wac┼éaw Kretowicz; pianista i kompozytor Henryk Puchalski by┼é profesorem moskiewskiego Konserwatorium Muzycznego (1887-1917); Edward Warcha┼éowski (1885-1953, geodeta, 1915-18 docent i 1918-21 prof. Instytutu Geodezyjnego w Moskwie, p├│┼║niejszy profesor (od 1922) i rektor (1933-36) Politechniki Warszawskiej. Polski agrotechnik, tw├│rca fundamentalnej w naukach rolniczych specjalno┼Ťci - og├│lna uprawa roli i ro┼Ťlin, profesor polskiej Politechnik Lwowskiej i Politechniki Wroc┼éawskiej by┼é cz┼éonkiem Akademii Nauk Rolniczych w Moskwie.

Władze Uniwersytetu Moskiewskiego podpisały 23 kwietnia 2002 roku umowę z Uniwersytetem Jagiellońskim o współpracy w dziedzinie nauki i edukacji oraz wymianie naukowców, wykładowców, stażystów, doktorantów i studentów.

Wed┼éug carskich danych w 1864 roku w Moskwie by┼éo 3037 katolik├│w, g┼é├│wnie Niemc├│w i Polak├│w, w 1871 roku by┼éo oko┼éo 3,5 tys. Polak├│w, w 1882 roku 4,5 tys., kt├│rzy stanowili po┼éow─Ö ludno┼Ťci katolickiej w mie┼Ťcie, spis ludno┼Ťci z 1897 roku wykaza┼é w Moskwie 9236 Polak├│w. W latach 1902-1914 widzimy gwa┼étowny wzrost liczby Polak├│w w mie┼Ťcie - z 10,5 tys. do 20 tys. Powstanie Styczniowe 1863-64 i jego upadek spowodowa┼éy gwa┼étowne pogorszenie sytuacji Polonii. Represje popowstaniowe dotkn─Ö┼éy tak┼╝e polskich mieszka┼äc├│w Moskwy. J─Özyk polski przez wiele lat po powstaniu s┼éysze─ç mo┼╝na by┼éo tylko w ko┼Ťciele ┼Ťw.┼Ťw. Piotra i Paw┼éa, a ┼╝ycie organizacyjne Polonii moskiewskiej ograniczone by┼éo do dzia┼éaj─ůcego tu od 1885 roku Rzymskokatolickiego Towarzystwa Dobroczynno┼Ťci, a istnia┼éo ono tylko dlatego, ┼╝e by┼éa to plac├│wka charytatywna. A┼╝ do 1905 roku Polonia nie mia┼éa mo┼╝liwo┼Ťci oficjalnego kultywowania tradycji narodowych ani tworzenia w┼éasnych organizacji o szerszym programie dzia┼éania. Wszystkie te restrykcje i szykany nie za┼éamywa┼éy Polak├│w w Moskwie. Np. mieszkaj─ůcy tu Pawe┼é Majewski (1839-1905) po upadku Powstania Styczniowego kierowa┼é tam k├│┼ékiem Narodowa Opieka, kt├│re ukrywa┼éo tropionych przez carsk─ů ochran─Ö powsta┼äc├│w i organizowa┼éo ich ucieczki za granic─Ö (m.in. J. D─ůbrowskiego, E. Jundzi┼é┼éa). Za p├│┼║niejsz─ů dzia┼éalno┼Ť─ç rewolucyjn─ů w Moskwie zes┼éany na Sybir, gdzie zmar┼é. Na prze┼éomie lat 70. i 80. XIX w. dzia┼éa┼éa w Moskwie Gmina Socjalist├│w Polskich (Ludwik Janowicz, Tomasz Uziem┼éo). I tym razem bardzo du┼╝y wzrost Polak├│w-katolik├│w w Moskwie zmusi┼é w┼éadze carskie do wydania zgody na budow─Ö drugiego ko┼Ťcio┼éa katolickiego w mie┼Ťcie. Zosta┼é wzniesiony w latach 1899-1911 wed┼éug plan├│w polskiego architekta pracuj─ůcego w Moskwie Tomasza Bohdanowicza-Dworzeckiego. Jest to monumentalna ┼Ťwi─ůtynia w stylu neogotyckim pw. Niepokalanego Pocz─Öcia Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny, nale┼╝─ůca dzi┼Ť do najcenniejszych ko┼Ťcio┼é├│w katolickich w Rosji. Na czele komitetu do spraw budowy ko┼Ťcio┼éa sta┼é proboszcz parafii pod wezwaniem ┼Ťw. Piotra i Paw┼éa w Moskwie, ks. pra┼é. Antoni Wasilewski. Jako prawnik (cz┼éonek Rady Adwokackiej w Moskwie) budow─ů opiekowa┼é si─Ö Aleksander Lednicki, po wojnie w Polsce cz┼éonek Trybuna┼éu Stanu. Zamkni─Öty przez w┼éadze sowieckie w 1937 roku, zosta┼é zwr├│cony katolikom dopiero w 1996 roku. Od 2002 roku jest to katedra archidiecezji Matki Bo┼╝ej w Moskwie, kt├│r─ů utworzy┼é 11 lutego 2002 roku "polski" papie┼╝ Jan Pawe┼é II. Jej pierwszym arcybiskupem-metropolit─ů by┼é polski kap┼éan Tadeusz Kondrusiewicz (2002-07), w latach 1991-2002 administrator apostolski dla katolik├│w obrz─ůdku ┼éaci┼äskiego w Rosji.

Z┼éagodzenie ogranicze┼ä prawnych wobec Polak├│w przynios┼éa rewolucja 1905 roku, kt├│ra zmusi┼éa cara Miko┼éaja II do przyznania (manifest z 19 VIII 1905) mieszka┼äcom Rosji wi─Ökszych prawo obywatelskich i narodowych. Teraz polskie ┼╝ycie organizacyjne mimo ci─ůgle du┼╝ych ogranicze┼ä mog┼éo istnie─ç i jako┼Ť si─Ö rozwija─ç. Skupi┼éo si─Ö w powsta┼éym 1906 roku Domu Polskim, kt├│ry mia┼é szerokie uprawnienia - m├│g┼é zak┼éada─ç czytelnie, biblioteki, ksi─Ögarnie, szko┼éy dla dzieci i doros┼éych (powsta┼éy), biura informacyjne, organizowa─ç jad┼éodajnie i kawiarnie, organizowa─ç odczyty i dyskusje, przedstawienia teatralne i koncerty oraz wydawa─ç ksi─ů┼╝ki i czasopisma. Popularno┼Ťci─ů cieszy┼éo si─Ö gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sok├│┼é". Powsta┼é Klub Polski "Lutnia". W wyborach do rosyjskiej Dumy Pa┼ästwowej 1906 roku pos┼éem (z ramienia rosyjskiej partii kadet├│w) zosta┼é Aleksander Lednicki, wybitny adwokat moskiewski i jednocze┼Ťnie dzia┼éacz Polonii. Zacz─Ö┼éy si─Ö ukazywa─ç polskie czasopisma: miesi─Öcznik "Wzlot" (1909-10) i "G┼éos Polski" (1913).

Po wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej w sierpniu 1914 roku, w wyniku zarz─ůdzonej przez w┼éadze rosyjskie ewakuacji Kr├│lestwa Polskiego (1915) ok. 2 milion├│w os├│b pochodzenia polskiego trafi┼éo w g┼é─ůb Rosji. Do tej grupy zaliczy─ç trzeba tak┼╝e je┼äc├│w wojennych i cywilnych. W guberni moskiewskiej znalaz┼éo si─Ö w 72 tys. przesiedle┼äc├│w, kt├│rzy zamieszkali g┼é├│wnie w Moskwie. By┼éo w┼Ťr├│d nich wielu dzia┼éaczy politycznych i kulturalnych oraz artyst├│w (m.in. redakcje warszawskich pism). By┼éo w┼Ťr├│d nich wielu znanych Polak├│w, jak np. Stanis┼éaw Wojciechowski, kt├│ry zosta┼é tu prezesem Rady Polskiego Zjednoczenia Mi─Ödzypartyjnego, a po wojnie by┼é prezydentem Polski (1922-26); Wiktor Biernacki, fizyk, do 1915 roku profesor Szko┼éy Technicznej im. Wawelberga w Warszawie, kt├│ry tu zmar┼é w 1918 roku; Karol Dunin, prawnik prezes Towarzystwa Prawniczego w Warszawie, kt├│ry tak┼╝e zmar┼é w Moskwie w 1917 roku; m┼éodziutki Konstanty Ildefons Ga┼éczy┼äski, znany p├│┼║niej poeta; Kazimierz Ehrenburg, bardzo znany dziennikarz warszawski, od 1905 roku publicysta polityczny "Kuriera Porannego", w Moskwie wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel prasy polskiej. Przybycie tak du┼╝ej grupy uchod┼║c├│w oraz rozlu┼║nienie represji wobec Polak├│w wp┼éyn─Ö┼éy na rozw├│j ┼╝ycia polonijnego - zak┼éadano szko┼éy, instytucje kulturalne takie jak teatry, wydawano gazety. Pobyt w Moskwie wielu dziennikarzy warszawskich zaowocowa┼é rozwojem w mie┼Ťcie polskiej prasy. Zosta┼éy za┼éo┼╝one kolejne polskie czasopisma: tygodnik "Echo Polskie" (1915-16), "Gazeta Polska" (1915-18), "Ognisko Polskie" (1916-18), "Polak - Katolik" (1917). W Moskwie znalaz┼é si─Ö cz┼éonek Zarz─ůdu G┼é├│wnego Polskiej Macierzy Szkolnej w Warszawie Kazimierz Kulwie─ç, kt├│ry w 1915 roku za┼éo┼╝y┼é tu na wysokim poziomie nauczania polskie gimnazjum, kt├│rego by┼é dyrektorem do 1918 roku. Przyby┼éo tu tak┼╝e kilkadziesi─ůt polskich aktor├│w teatralnych oraz re┼╝yserzy (Mieczys┼éaw Limanowski) i scenografowie (m.in. Wincenty Drabik), w tym tak bardzo znani aktorzy jak: J├│zefina Bielska, Wojciech Brydzi┼äski, W┼éadys┼éaw Czengery, Antoni Fertner, Irena Horwath, Stefan Jaracz, Tadeusz Lechowski, Kazimiera Niewiarowska, Juliusz Osterwa, Wincenty Rapacki, Bronis┼éaw Sk─ůpski, Janusz Strachocki, Boles┼éaw Szczurkiewicz. Teatry polskie dzia┼éa┼éy w Moskwie w latach 1915-18. Ju┼╝ od wrze┼Ťnia 1915 roku Bronis┼éaw Sk─ůpski kierowa┼é zespo┼éem aktor├│w polskich graj─ůcych w Moskwie w sali Teatru Kameralnego, a p├│┼║niej do 17 grudnia tego roku w sali IRTO, a kierownikiem artystycznym zespo┼éu by┼é Boles┼éaw Szczurkiewicz. W 1916 roku Arnold Szyfman zorganizowa┼é drugi w Moskwie Teatr Polski. Wyre┼╝yserowa┼é tam "Zemst─Ö" Aleksandra Fredry, "Fantazego" i "Lill─Ö Wened─Ö" Juliusza S┼éowackiego. Tak┼╝e w 1916 roku Wincenty Rapacki prowadzi┼é w Moskwie Operetk─Ö Polsk─ů, z do┼Ť─ç licznym i dobrym zespo┼éem (w tym ceniona aktorka operetkowa Kazimierza Niewiarowska). Teatr dzia┼éa┼é jednak tylko przez rok przez zawirowania polityczne w Rosji. W 1917 roku B. Sk─ůpski kierowa┼é Nowym Teatrem Polski w Moskwie, daj─ůcym od 15 kwietnia do 20 czerwca tego roku przedstawienia w gmachu teatru Korsza (wystawi┼é tu m.in. Dziady, Noc listopadow─ů). Po obaleniu caratu w lutym 1917 roku powsta┼éy w Rosji, w tym tak┼╝e w Moskwie organizacje polityczne reprezentuj─ůce r├│┼╝ne orientacje polityczne m.in. Polski Komitet Demokratyczny, Legion Pu┼éawski, przekszta┼écony Samodzieln─ů Dywizj─Ö Strzelc├│w Polskich. W kwietniu 1917 powsta┼é Naczelny Polski Komitet Wojskowy i moskiewski oddzia┼é Polskiej Organizacji Wojskowej.

Liderem Polonii moskiewskiej w latach wojny by┼é wybitny prawnik moskiewski Aleksander Lednicki, Zaanga┼╝owa┼é si─Ö w organizacj─Ö akcji ratunkowej Polak├│w na Wschodzie, staj─ůc na czele Polskiego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny. By┼é cz┼éonkiem og├│lnorosyjskich plac├│wek: Ko┼éa Przyjaci├│┼é Niepodleg┼éo┼Ťci Polski, Centralnego Komitetu Obywatelskiego Kr├│lestwa Polskiego w Rosji, po rewolucji lutowej 1917 roku (obalenie caratu) stan─ů┼é na czele Komisji Likwidacyjnej do spraw Kr├│lestwa Polskiego, reprezentuj─ůcej interesy polskie przy Rz─ůdzie Tymczasowym Rosji, wobec uznania niepodleg┼éo┼Ťci Polski przez Piotrogrodzk─ů Rad─Ö Delegat├│w Robotniczych i ┼╗o┼énierskich i Rz─ůd Tymczasowy. Jako przewodnicz─ůcy Komisji posiada┼é uprawnienia ministra Rz─ůdu Tymczasowego. Dzi─Öki niemu wielu Polak├│w mog┼éo uzyska─ç dokumenty konieczne do opuszczenia ogarni─Ötej rewolucj─ů Rosji (m.in. Janusz Radziwi┼é┼é z rodzin─ů). W 1917 roku by┼é cz┼éonkiem Polskiego Komitetu Demokratycznego w Piotrogrodzie i Polskiego Klubu Demokratycznego w Moskwie.

Po zniesieniu Komisji po przewrocie bolszewickim przez w┼éadze RFSRR w pocz─ůtkach 1918 roku, dzia┼éa┼é nast─Öpnie do listopada 1918 roku jako przedstawiciel Rady Regencyjnej w Moskwie (nieoficjalnie przy rz─ůdzie sowieckim). Misja prowadzi┼éa repatriacj─Ö uchod┼║c├│w polskich z Rosji Sowieckiej, opiek─Ö humanitarn─ů nad uchod┼║cami i - nieoficjalnie transfer polskich kapita┼é├│w zagro┼╝onych konfiskat─ů w RFSRR. Misja Lednickiego zosta┼éa zlikwidowana przez w┼éadze sowieckie po ich wycofaniu si─Ö z uznania traktatu brzeskiego, biura zamkni─Öte, dokumentacja skonfiskowana i przej─Öta przez Komisariat do Spraw Polskich, a pracownicy (z wyj─ůtkiem Lednickiego, kt├│ry w pa┼║dzierniku 1918 przyby┼é do Warszawy wezwany na konsultacje przez Rad─Ö Regencyjn─ů) - aresztowani przez Czeka. J├│zef Pi┼ésudski wysoko oceni┼é jego dzia┼éalno┼Ť─ç w Rosji, pisz─ůc m.in. Dzia┼éalno┼Ť─ç Pa┼äska czasu wojny znajdzie sprawiedliw─ů i s┼éuszn─ů ocen─Ö w przysz┼éo┼Ťci (list z 18 kwietnia 1919 r.).

Zaraz po rewolucji pa┼║dziernikowej, w┼éadze bolszewickie Rosji utworzy┼éy w Petersburgu w listopadzie 1917 roku Komisariat do Spraw Polskich, maj─ůcy zajmowa─ç si─Ö sprawami Polak├│w w Rosji, wraz z rz─ůdem bolszewickim zosta┼é na pocz─ůtku 1918 roku przeniesiony do Moskwy. W┼éadze sowieckie nie tolerowa┼éy jakichkolwiek niezale┼╝nych polskich organizacji, m.in. Komitetu Obrony Praw Ludno┼Ťci Polskiej, oddzia┼éu Stra┼╝y Polskiej. Na pocz─ůtku 1918 roku zlikwidowano wszystkie polskie organizacje - w tym Dom Polski i gazety, kt├│re nie by┼éy podporz─ůdkowane bolszewikom. Polacy dzia┼éacze spo┼éeczni, polityczni i wojskowi stawali si─Ö ofiarami represji i prze┼Ťladowa┼ä - coraz cz─Östsze by┼éy aresztowania i egzekucje. Polacy uciekali lub masowo repatriowali do Polski, co sta┼éo si─Ö mo┼╝liwe po zatwierdzeniu przez Polsk─Ö i Rosj─Ö traktatu ryskiego (1921), po przegranej przez Rosj─Ö wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. Nie wszyscy Polacy jednak wyemigrowali, zazwyczaj przez du┼╝y stopie┼ä zrusyfikowania i ma┼é┼╝e┼ästwo z Rosjank─ů lub Rosjaninem. Wed┼éug sowieckiego spisu ludno┼Ťci w 1926 roku na terenie Zwi─ůzku Sowieckiego narodowo┼Ť─ç polsk─ů poda┼éo 781,7 tys. os├│b, z kt├│rych tylko 362,4 tys. uzna┼éo, ┼╝e ich ojczystym j─Özykiem jest j─Özyk polski. W Moskwie mieszka┼éo w tym roku 17 tys. Polak├│w. W┼Ťr├│d nich by┼éo wiele setek polskich komunist├│w, kt├│rzy w bolszewickiej Moskwie uwili sobie gniazdo i pozostawali do dyspozycji Kominternu w jego akcjach skierowanych przeciwko "bur┼╝uazyjnej" Polsce i w┼éadzom polskim. Teraz pod ich kontrol─ů powstawa┼éy "polskie" tylko z j─Özyka i to bardzo zachwaszczonego rusycyzmami organizacje i instytucje, zreszt─ů nieliczne, bo w┼Ťr├│d Polak├│w niewielu by┼éo komunist├│w, podporz─ůdkowane bolszewikom i ich propagandzie. Prawdziwi Polacy trzymali si─Ö od nich z daleka. Od 1922 roku dzia┼éa┼éo w Moskwie Stowarzyszenie Kulturalno-O┼Ťwiatowe "Praca", prowadzone przez dzia┼éaczy komunistycznych. W dawnym Domie Polskie w latach 1922-37 roku mie┼Ťci┼é si─Ö Centralny Klub Robotniczy im. Bronis┼éawa Weso┼éowskiego; dzia┼éa┼é tu polski teatr amatorski, szk├│┼éka polska i by┼éa du┼╝y biblioteka. Dzia┼éa┼éo polskie wydawnictwo Trybuna. Dla m┼éodzie┼╝y polskiej wydawano miesi─Öcznik "M┼éody Komunista" (1921-23). W 1927 roku zacz─Ö┼éa ukazywa─ç si─Ö "Trybuna Radziecka", najpierw jako tygodnik i od 1932 roku dziennik, kt├│ry mia┼é rzekomo nak┼éad 15 tys. egzemplarzy i by┼é wydawany do 1938 roku. W latach 1929-27 ukazywa┼éo si─Ö czasopismo "Kultura Mas". W┼éadze sowieckie tworzy┼éy tzw. polskie wy┼╝sze szkolnictwo zwi─ůzane ca┼ékowicie z ideologi─ů bolszewick─ů. W 1922 roku za┼éo┼╝ono w Moskwie Komunistyczny Uniwersytet Mniejszo┼Ťci Narodowych Zachodu. Uniwersytet posiada┼é Wydzia┼é Polski, w kt├│rym wyk┼éadano histori─Ö literatury polskiej, j─Özyk polski, matematyk─Ö i geografi─Ö gospodarcz─ů. W Moskwie dzia┼éa┼é tak┼╝e Wydzia┼é Polski Fakultetu Robotniczego im. Pokrowskiego. Stalin i w┼éadze Zwi─ůzku Sowieckiego, w kt├│rego hymnie by┼éy s┼éowa: "Chwa┼éa ci ojczyzno, Ty┼Ť ziemi swobody, Lud├│w przyja┼║ni ostojo i stra┼╝"... w 1937 zarz─ůdzili przeprowadzenie tzw. Operacji polskiej NKWD - wymierzonej w Polak├│w mieszkaj─ůcych w Rosji. Wed┼éug dokument├│w NKWD w latach 1937-38 skazano 139 835 Polak├│w, z tego zamordowano strza┼éem w ty┼é g┼éowy nie mniej ni┼╝ 111 091 Polak├│w, 28 744 skazano na pobyt w ┼éagrach, a ponad 100 tys. deportowano do Kazachstanu i na Syberi─Ö. Represje dotkn─Ö┼éy r├│wnie┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç ludno┼Ťci polskiej w Moskwie. Wszystko co polskie zosta┼éo zlikwidowane, w tym tak┼╝e w 1937 roku zosta┼é zamkni─Öty ko┼Ťci├│┼é polski Niepokalanego Pocz─Öcia Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny. Po rozwi─ůzaniu przez Stalina 16 sierpnia 1938 roku Polskiej Partii Komunistycznej, jej kierownictwo zosta┼éo wymordowane, a tym samy i jej plac├│wki w Zwi─ůzku Sowieckim i w Moskwie zlikwidowane.

Podczas II wojny ┼Ťwiatowej przez wi─Özienia moskiewskie (┼üubianka, Butyrki) przesz┼éa liczna grupa polskich oficer├│w i polityk├│w wzi─Ötych do niewoli i aresztowanych 1939-41. Na ┼üubiance by┼é wi─Öziony m.in. gen. W┼éadys┼éaw Anders, a w Butyrkach przetrzymywano m.in. ofiary "procesu szesnastu". 24 grudnia 1946 zosta┼é tam prawdopodobnie zamordowany gen. Leopold Okulicki "Nied┼║wiadek", ostatni komendant g┼é├│wny AK. Przebywa┼é tam r├│wnie┼╝ i prawdopodobnie 22 pa┼║dziernika 1946 zosta┼é zamordowany Stanis┼éaw Jasiukowicz "Opolski", cz┼éonek w┼éadz Polski Podziemnej. Martyrologia Polak├│w osadzanych, wi─Özionych i mordowanych w wi─Özieniu na Butyrkach zosta┼éa, po 1990 r., upami─Ötnione na Grobie Nieznanego ┼╗o┼énierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, "┼üUBIANKA - BUTYRKI 1939 - 1945". Po 1941 roku Moskwa sta┼éa si─Ö siedzib─ů dw├│ch agentur Stalina - Centralnego Biura Komunist├│w Polski i Zwi─ůzku Patriot├│w Polskich oraz miejscem powstania Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Pa┼ästwowe Wydawnictwo Literatury w J─Özykach Obcych publikowa┼éo w j─Özyku polskim literatur─Ö pi─Ökn─ů, spo┼éeczno-polityczn─ů i dzieci─Öc─ů. Wspiera┼éy je wydawnictwa: Raduga, Mir (o profilu naukowym, przyrodniczym i technicznym), Aurora (sztuki pi─Ökne), Ma┼éysz. W 2002 roku w Moskwie mieszka┼éo 4456 os├│b narodowo┼Ťci polskiej, a wed┼éug spisu ludno┼Ťci w 2010 roku ju┼╝ tylko 1987 w ca┼éym obwodzie moskiewskim (prawie wszyscy w Moskwie). Wi─Ökszo┼Ť─ç by┼éa skupiona w Towarzystwie "Polonia" (powsta┼éo 1989) oraz Stowarzyszeniu Kulturalnym "Dom Polski" (za┼éo┼╝one 1989), zarejestrowanym przy Funduszu Kultury Rosyjskiej FSRR jako organizacja republika┼äska. Stowarzyszenie posiada status Polskiego Narodowego Centrum Kultury Federacji Rosyjskiej, ma w┼éasn─ů bibliotek─Ö i wydaje powielany biuletyn wewn─Ötrzny. Swoim programem nawi─ůzuje do Domu Polskiego, dzia┼éaj─ůcego 1906-17. Organizacje polonijne powo┼éa┼éy w roku 1992 Federaln─ů Polsk─ů Autonomi─Ö Narodowo-Kulturaln─ů "Kongres Polak├│w w Rosji" i utrzymuj─ů wi─Ö┼║ ze Stowarzyszeniem Wsp├│lnota Polska. Moskiewski oddzia┼é nosi nazw─Ö Autonomia Narodowo┼Ťciowo-Kulturalna Polak├│w "Dom Polski". Polskie ┼Ťrodowisko naukowe publikuje osi─ůgni─Öcia polskiej my┼Ťli medycznej i technicznej w czasopismach rosyjskich. Utrzymaniu polsko┼Ťci sprzyja tak┼╝e ┼╝ycie religijne, koncentruj─ůce si─Ö wok├│┼é 2 ko┼Ťcio┼é├│w rzymskokatolickich oraz utworzonej (2002) metropolii rzymskokatolickiej.

W Moskwie urodzi┼éo si─Ö wielu znanych Polak├│w, m.in.: Karol Olgierd Borchardt (1905-1986 Gdynia), pisarz i marynarz, kapitan ┼╝eglugi wielkiej, zast─Öpca komendanta ┼╝aglowca szkolnego Dar Pomorza, wyk┼éadowca Wy┼╝szej Szko┼éy Morskiej w Gdyni, autor ksi─ů┼╝ki Znaczy Kapitan (1960), kt├│ra cieszy┼éa si─Ö du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů (wielokrotnie wznawiana i przek┼éadana na j─Özyki obce) i przynios┼éa autorowi wiele nagr├│d i wyr├│┼╝nie┼ä; Stanis┼éawa Dembowska (1891-1962 Warszawa), uczona, biolog, profesor Instytutu Biologii Do┼Ťwiadczalnej im. Nenckiego w Warszawie; W┼éadys┼éaw Dewoyno (1915-1991 ┼ü├│d┼║), aktor teatralny i filmowy, zwi─ůzany przede wszystkim z teatrami Wroc┼éawia i ┼üodzi; Witold Doroszewski (1899-1976), j─Özykoznawca, prof. Uniwersytetu Warszawskiego; Jerzy Duszy┼äski (1917-1978 Warszawa), aktor filmowy (m.in. Zakazane piosenki 1946) i teatralny; El┼╝bieta Dziewo┼äska (1903-1977 Chicago), aktorka, re┼╝yser, publicystka, dzia┼éaczka polonijna w Chicago; Edward Dziewo┼äski (1916-2002 Warszawa), aktor teatralny i filmowy (31 r├│l filmowych), re┼╝yser, satyryk; W┼éadys┼éaw Dziewulski (1904-1981 Opole), historyk, profesor Wy┼╝szej Szko┼éy Pedagogicznej w Opolu, wsp├│┼étw├│rca opolskiej nauki historycznej; Micha┼é Figurski (ur. 1973), dziennikarz i prezenter telewizyjny, producent, konferansjer, aktor, przedsi─Öbiorca, restaurator; Aleksander Gieysztor (1916-1999 Warszawa), historyk mediewista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, cz┼éonek Polskiej Akademii Nauk, Kawaler Orderu Or┼éa Bia┼éego; Bronis┼éaw Halicki (1902-1962), geolog, prof. Uniwersytetu Warszawskiego; Edward Hartwig (1909-2003 Warszawa), fotograf, jeden z najbardziej znanych na ┼Ťwiecie fotografik├│w polskich, uznawany za artyst─Ö wszechstronnego, ┼é─ůcz─ůcego w pracach fotografi─Ö i grafik─Ö; Walenty Hartwig (1910-1991 Warszawa), lekarz internista i endokrynolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, wsp├│┼étw├│rca systemu kszta┼écenia podyplomowego lekarzy w Polsce; Leonid Hurwicz (1917-2008 Minneapolis), polsko-ameryka┼äski ekonomista ┼╝ydowskiego pochodzenia (rodzina pochodzi┼éa z Warszawy), absolwent Uniwersytetu Warszawskiego (1938), profesor emeritus Uniwersytetu Minnesoty, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii (2007); Konstanty Janicki (1876-1932), zoolog, prof. Uniwersytetu Warszawskiego; Witold Jarkowski (1875-1918), in┼╝ynier, w 1909 roku opracowa┼é metod─Ö obliczenia optymalnego k─ůta ustawienia ┼éopat ┼Ťmig┼éowca, pionier lotnictwa polskiego i rosyjskiego; Aleksandra Jasi┼äska-Kania (ur. 1932), socjolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Katarzyna Kobro (1898-1951 ┼ü├│d┼║), rze┼║biarka awangardowa; Zbigniew Koczanowicz (1909-1987 Warszawa), aktor teatralny, filmowy (zagra┼é w kilkudziesi─Öciu filmach) i telewizyjny oraz re┼╝yser; Bohdan Kazimierz Lachert (1900-1987), wybitny architekt, przedstawiciel modernizmu, laureat Honorowej Nagrody SARP (1984); Maryla Lednicka-Szczytt (1893-1947 Nowy Jork), artystka rze┼║biarka; Wac┼éaw Lednicki (1891-1967 Nowy Jork), literaturoznawca i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, Harvard University i University of California (Berkley); Konrad ┼üapin (1915-2009 Sopot), pisarz, poeta, radiowiec; Irena Malkiewicz (1911-2004 Warszawa), aktorka teatralna /tearty Warszawy, ┼üodzi, Gorzowa, Wroc┼éawia) i filmowa (8 film├│w), ┼╝o┼énierz Armii Krajowej, uczestniczka Powstania Warszawskiego 1944; Janusz Henryk Leon Messing (1917-2010 Anglia), in┼╝ynier rolnik, ┼╝o┼énierz Polskich Si┼é Zbrojnych na Zachodzie, oficer wywiadu Armii Krajowej, porucznik piechoty, cichociemny; W┼éadys┼éaw Mierzy┼äski (1901-1944 Mittelbau-Dora), dyplomata i urz─Ödnik konsularny, sekretarz Ambasady RP w Pary┼╝u 1933-1936, konsul i kierownik konsulatu w Lyonie 1937-1940, ofiara terroru hitlerowskiego; Zygmunt Mieszkowski (1917-1987 Krak├│w), architekt, docent doktor habilitowany in┼╝ynier Politechniki Krakowskiej; Andrzej Mietkowski (ur. 1956), dziennikarz (BBC, Deutsche Welle, Rozg┼éo┼Ťni Polskiej Radia Wolna Europa), t┼éumacz i publicysta, dzia┼éacz opozycji w okresie PRL; Karol Modzelewski (1937-2019 Warszawa), historyk mediewista, profesor nauk humanistycznych PAN i Uniwersytetu Warszawskiego, cz┼éonek Polskiej Akademii Nauk (wiceprezes 2007-2010) oraz dysydent, wi─Özie┼ä polityczny i jeden z lider├│w opozycji demokratycznej w okresie PRL, senator I kadencji 1989-91, Kawaler Orderu Or┼éa Bia┼éego; Zacharjasz Muszy┼äski (ur. 1984), aktor filmowy (27 produkcji filmowych) i teatralny; W┼éodzimierz Mu┼Ť (1918-1993 Warszawa), doktor nauk historycznych (1974), genera┼é brygady Wojska Polskiego, dow├│dca Korpusu Bezpiecze┼ästwa Wewn─Ötrznego (1951-64); Boles┼éaw Odrow─ů┼╝-Szukiewicz (1916-1943 w Bratk├│w), podporucznik Polskich Si┼é Zbrojnych na Zachodzie, cichociemny; Roman Padlewski (1915-1944 Warszawa), kompozytor, pianista, muzykolog, skrzypek, dyrygent, krytyk muzyczny, podporucznik Wojska Polskiego i powstaniec warszawski; Zdzis┼éaw Podg├│rski (1889-1944 Opoczno), in┼╝ynier, oficer zawodowy Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, pe┼éni─ůcy obowi─ůzki dow├│dcy Batalionu Elektrotechnicznego; Teodor Andrzej Potocki (1664-1738), duchowny katolicki, sekretarz kr├│lewski, kanonik krakowski, przemyski i warszawski, biskup che┼émi┼äski 1699-1712, biskup warmi┼äski 1712-23, arcybiskup gnie┼║nie┼äski i prymas Polski od 1723 roku; Waldemar Ra┼║niak (ur. 1982), aktor, re┼╝yser teatralny i pedagog, doktor habilitowany sztuk teatralnych, profesor nadzwyczajny i prorektor Akademii Teatralnej w Warszawie, od 2020 roku Dyrektor Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie; Karol Sauerland (ur. 1936), polski germanista i filozof pochodzenia niemieckiego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Witold Sobotkowski (1921-2007 Warszawa), ekspert w zakresie energetyki, docent magister in┼╝ynierii Politechniki Gliwickiej, dwukrotne Mistrz Polski Par (1961 i 1962 oraz szachista - w 1955 zdobywca z┼éotego medalu dru┼╝ynowych mistrzostw Polski, autor publikacji i opracowa┼ä naukowych; Mieczys┼éaw Soko┼éowski (1889-1981 Londyn), ekonomista, dzia┼éacz polityczny, minister spraw zagranicznych rz─ůdu RP na uchod┼║stwie 1949-53); Julia Sok├│lska (1893-1933 Warszawa), dzia┼éaczka niepodleg┼éo┼Ťciowa (Legiony Polskie), zoolog, cytolog - zwi─ůzana naukowo z Politechnik─ů Lwowsk─ů (23 prace naukowe); W┼éadys┼éaw Starewicz (1882-1965 Francja), filmowiec narodowo┼Ťci polskiej, tworz─ůcy na Litwie, w Rosji i we Francji, tw├│rca i pionier film├│w animowanych, tw├│rca pierwszego w historii filmu lalkowego, kt├│ry wszed┼é do dystrybucji kinowej, znany na ┼Ťwiecie znany te┼╝ jako Ladislas Starewitch; Julia Starkiewiczowa (1908-1978 Warszawa), lekarz-pediatra, naukowiec i nauczyciel akademicki, profesor Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie; Boles┼éaw Stelmach (ur. 1956), architekt, dyrektor Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki (NIAiU), laureat Honorowej Nagrody Stowarzyszenia Architekt├│w Polskich, projektant szeregu budowli u┼╝yteczno┼Ťci publicznej w Warszawie i Lublinie; Igor ┼Ümia┼éowski (1917-2006 Warszawa), aktor teatralny i filmowy (22 produkcje filmowe); Tadeusz Ta┼äski (1892-1941 Auschwitz-Birkenau), konstruktor samochodowy, in┼╝ynier mechanik, wynalazca, konstruktor pierwszych samochod├│w ca┼ékowicie polskiej konstrukcji, np. CWS T-1, T-4 (T-2) i inne, charakteryzuj─ůce si─Ö nowatorskimi rozwi─ůzaniami konstrukcyjnymi i technicznymi; Maria Wi┼ékomirska (1904- 1995 Warszawa), pianistka, solistka i kameralistka, wraz z bra─çmi Kazimierzem i Micha┼éem (od 1945 z przyrodni─ů siostr─ů Wand─ů) cz┼éonkini Tria Wi┼ékomirskich, profesor Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szko┼éy Muzycznej w Warszawie i ┼üodzi; Kazimierz Wi┼ékomirski (1900-1995 Warszawa), wiolonczelista, kompozytor, dyrygent i pedagog; Micha┼é Wi┼ékomirski (1902-1988 Warszawa), skrzypek, 1927-71 przebywa┼é w Stanach Zjednoczonych, gdzie by┼é wyk┼éadowc─ů na uniwersytetach w Chicago i Houston; Stefan Witkowski (1903-1942 Warszawa), in┼╝ynier i projektant, wynalazca, podczas niemieckiej okupacji Polski przyw├│dca konspiracyjnej organizacji Muszkieterzy (Muszkieterowie)".

Istnieje bardzo wiele innych powi─ůza┼ä polsko-moskiewskich, szczeg├│lnie kulturalnych, kt├│rych nie spos├│b tu wszystkich wymieni─ç. Oto niekt├│re z nich:
Od XIX w. w teatrach moskiewskich, w┼é─ůcznie z Teatrem Wielkim i s┼éynnym Moskiewskim Akademickim Teatrem Artystycznym (MChAT) wyst─Öpowa┼éo lub zwi─ůzanych by┼éo wielu Polak├│w. W Teatrze Wielkim (opera), innych operach i na koncertach operowych m.in. znani ┼Ťpiewacy: Teresa Brzechffa, wielki Adam Didur, Daniel Filleborn, Maria Grass, Wiktor Gr─ůbczewski, Mira Heller, Helena Herman, Maria Juniewicz, Antonina Kapli┼äska (1837-48 wyst─Öpowa┼éa w Operze Cesarskiej w Moskwie), s┼éawna Wiktoria Kawecka, Maria ┼üubkowska (z zespo┼éem opery w┼éoskiej), W┼éadys┼éaw Miller, Tadeusz Orda-Zaleski (w Teatrze Operowym S.J. Zimina, gdzie ju┼╝ po kilu wyst─Öpach zaj─ů┼é czo┼éowe stanowisko), Maria Orio (debiut - ┼Ťpiewa┼éa parti─Ö Leonory w "Trubadurze", stycze┼ä 1890), Marian Palewicz-Golejewski, Stanis┼éaw Roy (1950), jedna z najs┼éynniejszych ┼Ťpiewaczek polskich Marcella Sembrich (1882), Romuald Wasilewski (w 1882 r. zaanga┼╝owany do opery moskiewskiej, w 1892 r. mianowany pomocnikiem re┼╝ysera, a 1898-1906 by┼é drugim re┼╝yserem), Aleksander Wili┼äski (w 1888 r. uko┼äczy┼é konserwatorium w Moskwie i potem wyst─Öpowa┼é jako ┼Ťpiewak w teatrach rosyjskich w Moskwie i Petersburgu), bardzo popularny Julian Zakrzewski (1882-84 solista Teatru Wielkiego), J├│zefina Zapa┼ékiewicz, Adolfina Zimajer. W 1920 roku dyrygentem Teatru Wielkiego w Moskwie by┼é Grzegorz Fitelberg. W Teatrze Wielkim w Moskwie 4 marca 1869 roku zosta┼éa wystawiona po raz pierwszy na scenie rosyjskiej polska opera narodowa "Halka" Stanis┼éawa Moniuszki; od tej pory "Halka" by┼éa wielokrotnie wystawiana w Moskwie. W moskiewskim Teatrze Wielkim w sezonie 1898/99 "Halka" pod wzgl─Ödem liczby przedstawie┼ä zajmowa┼éa pierwsze miejsce, wyprzedzaj─ůc nawet najpopularniejsze opery rosyjskie. W Moskwie w 1952 roku dokonano radiowej rejestracji spektaklu - i by┼éo to pierwsze na ┼Ťwiecie (w┼é─ůczaj─ůc Polsk─Ö) kompletne nagranie opery. Inna opera S. Moniuszki - "Straszny dw├│r" by┼éa wystawiana w Moskwie w 1946 toku. Nauczycielem ┼Ťpiewu w Moskwie by┼é Stanis┼éaw S─ůchocki i tu w 1885 roku wyda┼é swoj─ů "Teori─Ö inscenizacji g┼éosu"... W latach 1956-85 tancerzem Teatru Wielkiego by┼é Jan Gillert, by┼éy tancerz Teatru Wielkiego w Warszawie, a w latach 1874-79 Stanis┼éaw Gillert, r├│wnie┼╝ tancerz z Warszawy. W Moskiewskim Akademickim Teatrem Artystycznym (MChAT) wyst─Öpowa┼éo lub zwi─ůzanych by┼éo kilku Polak├│w, m.in. Ryszard Boles┼éawski, Kazimiera Niewiarowska (1920) i Mieczys┼éaw Limanowski. Boles┼éawskiego zaanga┼╝owa┼é do MChAT-u sam Konstanty S. Stanis┼éawski. Odni├│s┼é du┼╝y sukces jako aktor, a nast─Öpnie re┼╝yser. Wraz z teatrem by┼é na go┼Ťcinnych wyst─Öpach w Warszawie w 1912 roku. Boles┼éawski pracowa┼é w MChAT do 1919 roku. 14 stycznia 1920 roku MChAT wystawi┼é "Balladyn─Ö" Juliusza S┼éowackiego w re┼╝yserii Stanis┼éawskiego. W 1928 roku Aleksander Zelwerowicz i Leon Schiller reprezentowali polskie ┼Ťrodowisko teatralne na jubileuszu MChAT. W innych teatrach moskiewskich wyst─Öpowali tak┼╝e inni aktorzy polscy, jak np. Antoni Luzi┼äski. W Moskwie w 1954 roku wyst─Öpowa┼é go┼Ťcinnie Teatr Polski z Warszawy. Znany polski tancerz Feliks Malinowski w 1961 roku studiowa┼é w moskiewskim Instytucie Sztuki Teatralnej.

W latach 1860-72 mieszka┼é w Rosji i piastowa┼é funkcj─Ö pierwszego skrzypka dworu carskiego i solisty Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu polski kompozytor, skrzypek i pedagog. Jeden z najwybitniejszych polskich skrzypk├│w i kompozytor├│w w historii Henryk Wieniawski (1835 Lublin - 1880 Moskwa). Odwiedza┼é Moskw─Ö daj─ůc tu koncerty, a pobyty te w dawnej stolicy car├│w natchn─Ö┼éy go do skomponowania utworu "Wspomnienie Moskwy".

W polskiej rodzinie szlacheckiej Aleksandra i Antoniny Starewicz├│w zamieszka┼éej w Moskwie urodzi┼é si─Ö w 1882 syn W┼éadys┼éaw (zm. 1965 Francja), filmowiec narodowo┼Ťci polskiej (jak pisa┼é jego bliski przyjaciel Charles Ford: "Kr─ů┼╝y┼éy plotki, ┼╝e Starewicz nie jest Polakiem. On zawsze by┼é Polakiem. Tylko wybuch wojny w 1939 r. uniemo┼╝liwi┼é mu powr├│t do kraju, do Warszawy. Kilka miesi─Öcy przed wybuchem wojny, producent pan Stefan Katelbach podpisa┼é z nim kontrakt na realizacj─Ö filmu pt. "Pani Twardowska", na podstawie poematu A. Mickiewicza."), tworz─ůcy w Kownie, w Rosji i we Francji, tw├│rca i pionier film├│w animowanych, tw├│rca pierwszego w historii filmu lalkowego, kt├│ry wszed┼é do dystrybucji kinowej. Na ┼Ťwiecie znany te┼╝ jako Ladislas Starewitch. Swoj─ů karier─Ö filmowca rozpocz─ů┼é w Kownie, gdzie w 1910 roku sfilmowa┼é walk─Ö ┼╝ywych ┼╝uk├│w jelonk├│w o samic─Ö (8 minut). Ten pierwszy w historii film lalkowy przyni├│s┼é m┼éodemu tw├│rcy rozg┼éos i pieni─ůdze. Premiera filmu o ┼╝ukach jelonkach odby┼éa si─Ö w Moskwie 26 marca 1912. W Moskwie Starewicz zrealizowa┼é nast─Öpne filmy, m.in. "Konik polny i mr├│wka". Sukces przeszed┼é oczekiwania. Obraz obejrzeli widzowie Europy i Ameryki. Wykonano rekordow─ů ilo┼Ť─ç kopii - 140. Po wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej Starewicz nakr─Öci┼é szereg parodii obyczajowych oraz kilka grotesek politycznych o antywojennej wymowie. W dramatach filmowych Starewicza wyst─Öpowali znani aktorzy rosyjscy tej miary, co Iwan Moz┼╝uchin, p├│┼║niejsza gwiazda europejskich ekran├│w, Olga Gzowska, Zofia Gos┼éawska, W┼éadimir Gajdarow, Jewgienij Wachtangow, a tak┼╝e wielu polskich aktor├│w - Halina Starska, Krystyna Niewiarowska, Antoni Fertner, Stefan Jaracz, Jan Wiszniewski oraz Fryderyk Jarosy, p├│┼║niejsza gwiazda warszawskich kabaret├│w. W 1919 roku Starewicz opu┼Ťci┼é Moskw─Ö i przeni├│s┼é si─Ö do Pary┼╝a, gdzie r├│wnie┼╝ odni├│s┼é wiele sukces├│w.

Z innych licznych powi─ůza┼ä polsko-moskiewskich wspomnijmy tylko to, ┼╝e: od 1992 roku co cztery lata odbywa si─Ö w Moskwie Mi─Ödzynarodowy Konkurs "F.Chopin" dla M┼éodych Pianist├│w; od 1988 roku polsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç kulturaln─ů w Moskwie prowadzi Instytut Polski, podlegaj─ůcy polskiemu Ministerstwu Spraw Zagranicznych. Zajmuje si─Ö promocj─ů kultury, nauki i sztuki polskiej w Rosji oraz wsp├│┼éprac─ů kulturaln─ů, wsp├│┼éprac─ů naukow─ů i techniczn─ů mi─Ödzy Polsk─ů a Rosj─ů. Instytut prowadzi kursy j─Özyka polskiego. Znajduje si─Ö w nim tak┼╝e biblioteka; Miastami partnerskimi Moskwy s─ů Warszawa i Krak├│w (w du┼╝ym stopniu to tak┼╝e dzia┼éalno┼Ť─ç kulturalna). W Moskwie w okresie powojenny urz─ůdzony by┼éo wiele wystaw sztuki polskiej. G┼é├│wnymi moskiewskimi o┼Ťrodkami pracy naukowej w dziedzinie literatury polskiej s─ů: Instytut S┼éowianoznawstwa i Balkanistyki Rosyjskiej Akademii Naukowej i Instytut Literatury ┼Üwiatowej im. Gorkiego.

W Moskwie jest szereg budynk├│w wzniesionych przez polskich architekt├│w. Wspomniany polski architekt zamieszka┼éy w Moskwie Tomasz Bohdanowicz-Dworzecki (zm. 1920 Moskwa), kt├│ry przez d┼éugie lata by┼é cz┼éonkiem "rady budowlanej" zarz─ůdu Moskwy, opr├│cz ko┼Ťcio┼éa polskiego w Moskwie (1911) w stolicy Rosji nadzorowa┼é budow─Ö Dworca Ryskiego w Moskwie (1897-1901), wsp├│┼épracowa┼é ze znanym architektem Aleksandrem Pomierancewem przy budowie Wierchnich Torgowych Riad├│w (obecnie GUM), zaprojektowa┼é Dom im. Bachruszynych dla wd├│w i sierot przy Sofijskiej Nabierie┼╝nej 28 w Moskwie (1902), dom w┼éasny przy Ma┼éym W┼éasiewskim Pieriu┼éku 8 oraz nadzorowa┼é przebudow─Ö dom├│w znanego polskiego prawnika w Moskwie Aleksandra Lednickiego przy Zau┼éku Kriwonikolskim 8. Tomasz Bohdanowicz-Dworzecki wsp├│┼épracowa┼é architektem i malarzem Stanis┼éawem Noakowskim (1867-1928), kt├│ry by┼é r├│wnie┼╝ wyk┼éadowc─ů w moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rze┼║by i Architektury, a w 1903 roku otrzyma┼é II nagrod─Ö na og┼éoszonym w Moskwie konkursie na projekt pa┼éacyku dla ksi─Öcia P. P. Wolko┼äskiego. Z kolei Marian Lalewicz, polski architekt, przedstawiciel akademickiego klasycyzmu zaprojektowa┼é Budynek administracyjny Towarzystwa Rosyjsko-Ameryka┼äskiej Manufaktury "Trieugolnik" w Moskwie (1916). Natomiast w latach 70. XX wieku zrealizowano projekt z 1969 roku Jana Bogus┼éawskiego, wraz z Waldemarem Hincem i Wojciechem Kowalczykiem, nowej siedziby Polskiej Ambasady w Moskwie przy ul. Klimaszkina.

By┼éy i s─ů r├│wnie┼╝ liczne sportowe powi─ůzania polsko-moskiewskie. Oto najwa┼╝niejsze: Na odbytej tu w 1973 roku letniej Uniwersjadzie (akademickie mistrzostwa ┼Ťwiata) zawodnicy polscy zdobyli 2 z┼éote, 3 srebrne i 5 br─ůzowych medali. - Na XXII Igrzyskach Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku dru┼╝yna polska zdoby┼éa 3 z┼éote medale, 14 srebrnych i 15 br─ůzowych medali. - W 2002 roku odby┼éy si─Ö tu Mistrzostwa Europy w Szermierce, na kt├│rych polscy szermierze zdobyli 2 z┼éote, 1 srebrny i 1 br─ůzowy medal. - Na odbywaj─ůcych si─Ö tu w 2013 roku mistrzostwach ┼Ťwiata w lekkoatletyce reprezentacja Polski zdoby┼éa 1 z┼éoty i 2 srebrne medale. - W dniach 19 lipca-3 sierpnia 1980 odby┼éy si─Ö w Moskwie XXII Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska XXII Olimpiady). Sportowcy polscy zdobyli 3 z┼éote, 14 srebrnych i 15 br─ůzowych medali.

...

Moskwa jest wielk─ů, a zarazem bezprawn─ů skarbnic─ů d├│br kultury polskiej. S─ů to zazwyczaj rzeczy skradzione na ziemiach polskich przez wojska lub administracj─Ö rosyjsk─ů na przestrzeni ostatnich czterech wiek├│w - a┼╝ po 1945 rok. Tak naprawd─Ö polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz polscy muzealnicy nie wiedz─ů, co znajduje si─Ö w magazynach rosyjskich muze├│w i archiw├│w, dost─Öp bowiem do nich jest utrudniony. Polonika w Moskwie s─ů przetrzymywane w wielu muzeach, bibliotekach i archiwach. Dla przyk┼éadu: w Oru┼╝ejnnej Pa┼éacie na moskiewskim Kremlu, kt├│ra jest dawn─ů zbrojowni─ů i zespo┼éem pracowni artystycznych i kt├│ra obecnie jest jednym z najbogatszym na ┼Ťwiecie muzeum rzemios┼éa artystycznego, przetrzymywane s─ů tak┼╝e drogocenne przedmioty otrzymane w darze od poselstw z obcych pa┼ästw, w tym od kr├│l├│w polskich. S─ů tu tak┼╝e polonika, kt├│re pochodz─ů z rabunku rosyjskiego na ziemiach polskich. Np. by┼éy tu eksponowane jako trofea wojenne trony z Sali Senatorskiej i Sali Tronowej Zamku Kr├│lewskiego w Warszawie, wywiezione st─ůd przez Rosjan pod koniec 1831 roku. Na mocy traktatu (ryskiego) polsko-rosyjskiego z 1921 roku tylko do samego Zamku Kr├│lewskiego powr├│ci┼éo ponad 2 tysi─ůce dzie┼é sztuki.

Muzeum Sztuk Pi─Öknych im. A.S. Puszkina to najwi─Öksze muzeum sztuki europejskiej w Moskwie. Ze zbior├│w polskich znajduje si─Ö tu m.in. r├│wnie┼╝ wiele skarb├│w kultury zrabowanych przez Rosjan z terenu dzisiejszej Polski podczas m.in. drugiej wojny ┼Ťwiatowej, g┼é├│wnie obraz├│w i grafik. Nale┼╝y do nich arcydzie┼éo sztuki malarskiej p─Ödzla ┼üukasza Cranacha Starszego z 1518 roku przedstawiaj─ůce Maryj─Ö z Dzieci─ůtkiem (tzw. Madonn─Ö G┼éogowsk─ů - obraz pochodzi z kolegiaty g┼éogowskiej). Wskutek dzia┼éa┼ä wojennych wywieziono go w 1943 roku z G┼éogowa do Wroc┼éawia, a nast─Öpnie do Henrykowa i L─ůdka Zdroju, gdzie w 1945 roku zosta┼é wzi─Öty w depozyt przez mjr Mosiewa. W p├│┼║niejszym czasie uwa┼╝ano go za zaginiony; dopiero w 2003 roku okaza┼éo si─Ö, ┼╝e jest w posiadaniu moskiewskiego muzeum.

Prasa polska, m.in. "Dziennik Polski i Dziennik ┼╗o┼énierza" z 5 pa┼║dziernika 1979 roku a artykule "Bezcenne dokumenty polskie odkryto w Moskwie", poda┼éa wiadomo┼Ť─ç, ┼╝e w Instytucie Literatury ┼Üwiatowej w Moskwie odkryto cenn─ů kolekcj─Ö 3000 dokument├│w z XV-XVIII dotycz─ůcych Polski, kt├│re nale┼╝a┼éy do historyka polskiego Ignacego ┼╗egoty Onacewicza, w latach 1818-28 profesora historii polskiego Uniwersytetu Wile┼äskiego, kt├│ry jako pierwszy prowadzi┼é specjalny cykl wyk┼éad├│w z historii Polski. W┼Ťr├│d jego uczni├│w byli m.in. Adam Mickiewicz i Juliusz S┼éowacki. W kolekcji jest wiele dokument├│w zwi─ůzanych z histori─ů Polski, jak np. list cara Iwana Gro┼║nego do kr├│la Zygmunta Augusta z 1568 roku czy list kr├│la szwedzkiego Karola XII do kr├│la Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego. S─ů dziesi─ůtki pism innych monarch├│w - kr├│l├│w Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego, Stanis┼éawa Leszczy┼äskiego, carycy Katarzyny II, kr├│l├│w francuskich. Wielk─ů warto┼Ť─ç dla Polski maj─ů teksty napisane przez Tadeusza Ko┼Ťciuszk─Ö, nieznany poemat Macieja Stryjkowskiego, r─Ökopisy polskich poet├│w, dyplomat├│w, wojewod├│w, np. autograf wojewody krakowskiego Miko┼éaja Zebrzydowskiego. Dokumenty te zagrabili Rosjanie pod koniec XIX w.

Z kolei z artyku┼éu pt. Dzie┼éa sztuki i poloniki zrabowane przez Sowiet├│w "w rosyjskiej niewoli" (Onet.pl 20.1.2020) dowiadujemy si─Ö, ┼╝e w moskiewskich muzeach znajduj─ů si─Ö m.in. dokumenty i artefakty pochodz─ůce z by┼éego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau. Gazeta wskazuje, ┼╝e wniosek o ich zwrot zosta┼é przygotowany przez resort kultury i z┼éo┼╝ony w Moskwie wraz z not─ů dyplomatyczn─ů MSZ ju┼╝ kilka lat temu. Przyczyn─ů podj─Öcia takich krok├│w sta┼éa si─Ö uchwa┼éa Mi─Ödzynarodowej Rady O┼Ťwi─Öcimskiej. Nasi historycy ustalili, ┼╝e znajduj─ů si─Ö w trzech archiwach. Na przyk┼éad rozkazy komendantury obozu i dokumenty dotycz─ůce funkcjonowania obozu, wi─Ö┼║ni├│w i za┼éogi SS obozu s─ů w Centralnym Pa┼ästwowym Archiwum Rewolucji Pa┼║dziernikowej w Moskwie. Ale tak┼╝e dokumenty i pami─ůtki pochodz─ůce z Muzeum J├│zefa Pi┼ésudskiego w Belwederze oraz Instytutu im. J├│zefa Pi┼ésudskiego, r─Ökopis "Dziennika podr├│┼╝y na Wsch├│d" Juliusza S┼éowackiego (w┼éasno┼Ť─ç Biblioteki Narodowej w Warszawie), bezcenna polska kolekcja numizmatyczna z zamku w Malborku, czy te┼╝ kolekcja Jakoba Kabruna z Muzeum Miejskiego w Gda┼äsku (obejmuje 6860 rysunk├│w i grafik, m.in. prace Rembrandta, Durera).

Wcze┼Ťniej, bo w 2019 roku media polskie (m.in. Onet.pl, "Rzeczpospolita") poda┼éy r├│wnie┼╝, ┼╝e Polska walczy te┼╝ o zwrot szafy relikwiarzowej (ok. 1390 r.) z ko┼Ťcio┼éa w Kwidzynie, XV-wiecznej monstrancji z Raciborza, XVI-wiecznego tryptyku Wniebowzi─Öcia NMP z ko┼Ťcio┼éa w Szamotu┼éach, konsoli wykonanej przez Jeana Louisa Prieura z sali tronowej Zamku Kr├│lewskiego w Warszawie wykonanej w 1766 r. na zam├│wienie Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego oraz informacj─Ö, ┼╝e zrabowany w trakcie II wojny ┼Ťwiatowej ze ┼Ül─ůskiego Muzeum Sztuk Pi─Öknych we Wroc┼éawiu obraz "Wiejska ulica w Holandii" (1603) Jana Brueghela Starszego odnalaz┼é si─Ö w zbiorach moskiewskiego Muzeum im. Puszkina oraz obraz "Madonna z papug─ů", zrabowany z Muzeum w ┼üodzi w trakcie II wojny ┼Ťwiatowej. To w┼éa┼Ťnie w tej rosyjskiej plac├│wce muzealnej zgromadzonych zosta┼éo najwi─Öcej zrabowanych w Polsce arcydzie┼é. Tak─ů pewno┼Ť─ç - jak podaje gazeta - ma zar├│wno nasz resort kultury, jak i MSZ.

W rosyjskich muzeach znajduj─ů si─Ö te┼╝ dzie┼éa sztuki zrabowane przez Armi─Ö Czerwon─ů zaraz po wojnie przez tzw. trofiejne brygady, w kt├│rych sk┼éad wchodzili sowieccy historycy sztuki. Dzia┼éa┼éy one - jak pisa┼é minister kultury i dziedzictwa narodowego Gli┼äski - "nie tylko na terenie Niemiec, ale i Polski, myl─ůc terytoria obu pa┼ästw i nie rozr├│┼╝niaj─ůc mienia polskiego, cz─Östo zrabowanego przez Niemc├│w, i niemieckiego". Szacunki m├│wi─ů, ┼╝e Sowieci wywie┼║li wtedy z ziem polskich kilka milion├│w ksi─ů┼╝ek i wiele tysi─Öcy dzie┼é sztuki. Bardzo du┼╝o ich trafi┼éo do Moskwy. Po wojnie Rosjanie oddali niewielk─ů ich cz─Ö┼Ť─ç. Co ciekawe, aby utrudni─ç dost─Öp do polonik├│w, celowo zosta┼éy one rozproszone po r├│┼╝nych archiwach na terenie ca┼éej Rosji.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Historyk - 07.01.22 17:58
Ludob├│jstwo Polak├│w w Katyniu organizowa┼é Leonid Fiodorowicz Rajchman, prawdziwe nazwisko Elizar Fiatelewicz (1908-1990). Zleceniodawc─ů by┼é ┼üawrientij Paw┼éowicz Beria, 5 marca 1940 r.
Decyzja z 5.III.40 144.- Sprawa NKWD ZSRR
"1) Sprawy 14 700 by┼éych polskich oficer├│w, urz─Ödnik├│w, w┼éa┼Ťcicieli ziemskich, policjant├│w, oficer├│w wywiadu, ┼╝andarm├│w, ochroniarzy i stra┼╝nik├│w wi─Öziennych w obozach jenieckich,
2) jak r├│wnie┼╝ sprawy 11 000 cz┼éonk├│w aresztowanych i wi─Özionych w zachodnich regionach Ukrainy i Bia┼éorusi r├│┼╝ne to-r organizacje szpiegowskie i dywersyjne, byli w┼éa┼Ťciciele ziemscy, fabrykanci, byli polscy oficerowie, urz─Ödnicy i uciekinierzy - do rozwa┼╝enia w specjalnym porz─ůdku, z kar─ů ┼Ťmierci - egzekucj─Ö.
II. Uwzgl─Ödnienie przypadkach przeprowadza si─Ö bez wzywania aresztowanych i bez wcze┼Ťniejszego ?prezentacji na┼éadowaniu, aby zako┼äczy─ç ┼Ťledztwo i akt oskar┼╝enia, w nast─Öpuj─ůcej kolejno┼Ťci:
a) wobec os├│b znajduj─ůcych si─Ö w je┼äc├│w wojennych oboz├│w - wed┼éug informacji Urz─Ödu Je┼äc├│w Wojennych NKWD ZSRR.
b) o osobach aresztowanych - wed┼éug za┼Ťwiadcze┼ä ze spraw przed┼éo┼╝onych przez NKWD Ukrai┼äskiej SRR i NKWD BSRR.
III. Rozpatrywanie spraw i podjęcie decyzji należy powierzyć trojce złożonej z towarzyszy. Merkułow, Kabułow i Basztakow (szef 1. wydziału specjalnego NKWD ZSRR)."
Wcze┼Ťniej bolszewicy rozstrzeli 46 OOO Rosjan, oficer├│w carskich. Amunicja u┼╝yta w obu przypadkach by┼éa niemiecka.
Ciekawa jest sprawa jak─ů zleci┼é pierwszy polski minister sprawiedliwo┼Ťci, Henryk ┼Üwi─ůtkowski prokuratorowi Jerzemu Sawickiemu vel Izydorowi Reislerowi w sprawie tuszowania ludob├│jstwa w Katyniu.

Podawanie jakich┼Ť wymy┼Ťlonych liczb wywiezionych MILION├ôW ksi─ů┼╝ek i tysi─ůcach dzie┼é sztuki do ZSRR to s─ů bzdury. Nawet jakby otumanieni Sowieci mieli z tym kontakt to by spalili. Oni nie takie rzeczy palili.
Dzieła sztuki z Polski po wojnie to wywoził Czesław Bednarczyk vel Bernard Weinstein i nie woził do Moskwy tylko do WIEDNIA.
Polaka przed wojn─ů og┼éupia┼éy s┼éu┼╝by brytyjskie i francuskie. To co wypisywa┼éa wtedy polska propaganda o Niemcach to si─Ö historykom w g┼éowach nie mie┼Ťci.
Przedwojenny polski rz─ůd opisa┼é W┼éadys┼éaw Studnicki, warto przeczyta─ç. Studnickiego zg┼éoszono na ┼Ťwiadka obrony w procesie feldmarsza┼éka Ericha von Mannsteina. CHURCHIL OP┼üACI┼ü OBRO┼âC─ś NA PROCESIE W NORYMBERDZE GEN. MANSTEINA. Wp┼éaci┼é 25 funt├│w na fundusz obrony g┼éuchawego Mannsteina.

Wszystkich komentarzy: (1)   

Publikowane komentarze s─ů prywatnymi opiniami naszych Czytelnik├│w. Gazeta Internetowa KWORUM nie ponosi odpowiedzialno┼Ťci za tre┼Ť─ç opinii.

20 Stycznia 1913 roku
Urodził się Jan Kajus Andrzejewski, polski harcmistrz, podpułkownik, powstaniec warszawski (zm. 1944)


20 Stycznia 1826 roku
Zmar┼é Stanis┼éaw Staszic, wybitny przedstawiciel polskiego o┼Ťwiecenia (ur. 1755)


Zobacz wi─Öcej