Wtorek 26 Pa┼║dziernika 2021r. - 299 dz. roku,  Imieniny: Ewarysta, Lucyny

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 29.05.21 - 22:26     Czytano: [284]

Litwa Kowie┼äska – tam by┼éa Polska (III)


Marian Kałuski

Litwini bezwstydnie fa┼észuj─ů histori─Ö Polski i narodu polskiego



Bierno┼Ť─ç wobec przek┼éama┼ä historycznych oznacza bycie ich wsp├│┼éautorem
(Mateusz Morawiecki, Auschwitz 6.12.2019)



Litwini prze┼╝arci do szpiku ko┼Ťci polako┼╝erstwem zafa┼észowali histori─Ö Polski i Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, a przede wszystkim stosunk├│w polsko- litewskich. Chyba historia ┼╝adnego innego pa┼ästwa nie jest a┼╝ tak bardzo zak┼éamana jak historia Litwy w opracowaniu Litwin├│w.

Głos historyka białoruskiego

W wydawanym w Londynie tygodniku spo┼éeczno-kulturalnym „Wiadomo┼Ťci” (1946-1981), kt├│ry stanowi┼é kontynuacj─Ö przedwojennego znanego i cenionego tygodnika „Wiadomo┼Ťci Literackie” (Warszawa 1924–1939), oraz wydawanego podczas II wojny ┼Ťwiatowej w latach 1940–1944 tygodnika „Wiadomo┼Ťci Polskie, Polityczne i Literackie”, kt├│re to pisma zak┼éada┼é i redagowa┼é do 1970 roku Mieczys┼éaw Grydzewski, w numerze 989 (1965 r.) ukaza┼é si─Ö fragment powie┼Ťciowy znanego w przedwojennym Wilnie dziennikarza Micha┼éa K. Pawlikowskiego pt. Jadwiga p┼éaci alimenta, kt├│ry na jego ┼éamach wywo┼éa┼é o┼╝ywion─ů dyskusj─Ö i polemik─Ö. Rozpocz─Ö┼éa j─ů swoimi uwagami Wincenta ┼üozorajtis, ┼╝ona litewskiego ministra spraw zagranicznych w latach 1934-38 Stasysa ┼üozorajtisa, przedstawiaj─ůc w sprawie historii Litwy i Wilna litewski, skrajnie szowinistyczny i antypolski punkt widzenia (Polska a Litwa Wiadomo┼Ťci 31.10.1965). Wszed┼é z ni─ů w polemik─Ö m.in. Wac┼éaw Panucewicz, bia┼éoruski historyk na emigracji, wychowanek polskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, redaktor czasopisma naukowego w Chicago „Litva” (kt├│rym to mianem okre┼Ťla by┼ée Wielkie Ksi─Östwo Litewskie), autor licznych prac z historii Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. Oto jego uwagi, zamieszczone w „Wiadomo┼Ťciach” z dat─ů 6.3.1966):
…S─ůdz─Ö, ┼╝e dla czytelnik├│w „Wiadomo┼Ťci” ciekawy b─Ödzie g┼éos trzeciej strony, kt├│ra uwa┼╝a sporne ziemie – Wilno i Wile┼äszczyzn─Ö - za swoj─ů ojcowizn─Ö i kt├│ra w ci─ůgu dziej├│w tworzy┼éa prawdziw─ů Litw─Ö i nar├│d litewski, a tylko wol─ů zaborczej Moskwy nazwana zosta┼éa „bia┼éorusk─ů” w zamiarze zniszczenia historycznej spu┼Ťcizny Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, wsp├│┼épracy z Polsk─ů i rusyfikacji ludno┼Ťci.
Pani ┼üozorajtis operuje ci─ůgle nazwami „Litwa”, „litewski”, „Wielkie Ksi─Östwo Litewskie” jakby wsp├│┼éczesna Lietuva stanowi┼éa proste przed┼éu┼╝enie Litwy historycznej, jej historii, pa┼ästwowo┼Ťci, kultury i t.d. i mia┼éa prawo do ziem Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego z Wilnem, jego dawn─ů stolic─ů.
W istocie rzeczy w Wielkim Ksi─Östwie Litewskim, to co obecnie nazywa si─Ö Lietuva by┼éo w┼éo┼Ťci─ů ┼╝mudzk─ů, po┼éo┼╝on─ů mi─Ödzy morzem Ba┼étyckim, Niemnem i (rzek─ů) Niewia┼╝─ů. Granica Litwy ze ┼╗mudzi─ů na Niewia┼╝y utrzymana by┼éa a┼╝ do upadku Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego w ko┼äcu XVIII w. Niewia┼╝a by┼éa granic─ů lud├│w s┼éowia┼äskich z plemionami ba┼étyckimi.
Istot─ů mitu ┼╝mudzkiego by┼éo ┼Ťwiadome fa┼észerstwo to┼╝samo┼Ťci ┼╗mudzi z Litw─ů historyczn─ů, s┼éowia┼äsk─ů. Widzia┼é to ju┼╝ na pocz─ůtku XX w. znakomity (profesor) Aleksander Br├╝ckner, pisz─ůc: „Takie ca┼ékiem dowolne mieszanie dwu zupe┼énie r├│┼╝nych poj─Ö─ç: malutkiej Litwy etnograficznej (t.j. ┼╗mudzi) a W.K. Litewskiego tylko za ┼╝art niewczesny albo za grube nieporozumienie uchodzi─ç mog┼éo, gdyby tego fa┼észu nie szerzono z umys┼éem. Fa┼észerstwo to umy┼Ťlne polega na zacieraniu wszelkiej r├│┼╝nicy mi─Ödzy Litw─ů etnograficzn─ů a W.K. Litewskim, to jest mi─Ödzy dzielnicami zupe┼énie co do narodowo┼Ťci sobie obcymi”.
Nacjonalizm ┼╝mudzki, nazywany „litewskim”, by┼é tworem „litwomanii” polskiej, podsycanej przez nauk─Ö polsk─ů w tej b┼é─Ödnej nadziei, ┼╝e ma┼éy s─ůsiad nie b─Ödzie niebezpieczny dla Polski, ┼╝e mo┼╝na go b─Ödzie mie─ç pod swoj─ů kontrol─ů. Niestety, te spekulacje si─Ö nie sprawdzi┼éy. W rozgrywce mocarstw o panowanie nad Ba┼étykiem interesy polskie zosta┼éy zlekcewa┼╝one, a nacjonalizm ┼╝mudzki zosta┼é zwr├│cony swoim ostrzem przeciw swoim „protektorom”, przeciw Polsce i przeciw prawdziwym Litwinom, t.j. wed┼éug wsp├│┼éczesnego nazewnictwa ┼╝mudzkiego – Bia┼éorusinom. Oparciem „naturalnym” nacjonalizmu ┼╝mudzkiego stali si─Ö starzy wrogowie Polski i Litwy historycznej (Bia┼éorusi), Niemcy i Rosja. Oni to obdarzali swego pupila Wilnem i Wile┼äszczyzn─ů, Suwalszczyzn─ů i Grodzie┼äszczyzn─ů, ┼╝eby w ko┼äcowym wyniku zagarn─ů─ç ca┼éo┼Ť─ç pod swoje panowanie. To fa┼észerstwo dziejowe i mi─Ödzynarodowy targ ziemiami Litwy historycznej dobrze odczuwa┼é wierny syn ziemi wile┼äskiej (J├│zef) Pi┼ésudski i nie m├│g┼é ┼Ťcierpie─ç, kiedy te ziemie wraz z Wilnem samowolnie oddawa┼éa Moskwa swemu spodziewanemu pupilowi…
Czas ju┼╝ stronie polskiej wyrzec si─Ö b┼é─Ödnego pogl─ůdu „kumania si─Ö” z niewdzi─Öcznym swym dzieckiem, czas zaprzesta─ç umacnia─ç dziejowe fa┼észerstwo i dalej grzeba─ç Wielkie Ksi─Östwo Litewskie wraz z Wilnem i Wile┼äszczyzn─ů, czas odnowi─ç stosunki wzajemne z prawdziwymi Litwinami-Bia┼éorusinami, a wtedy nie powt├│rz─ů si─Ö sceny, opisane przez p. Pawlikowskiego z „ka┼éakutasami” i brutalno┼Ťci─ů wobec ludzi, kt├│rzy na w┼éasnej ziemi byli bici za sw├│j j─Özyk ojczysty. Wtedy to „Jadwiga przestanie p┼éaci─ç alimenta” za sw├│j przypadkowy p┼é├│d”.

Niektóre przykłady fałszowania historii podane przez prof. Marcelego Kosmana

W artykule historyczno-polityczny pt. „Polska – Litwa” (Polska i jej s─ůsiedzi (1989-1993) Pozna┼ä – Toru┼ä 1994) prof. Marceli Kosman pisze, ┼╝e poj─Öcie Litwa zmienia┼éo w ci─ůgu stuleci znaczenie w sensie etnicznym i terytorialnym. Tymczasem wsp├│┼écze┼Ťni Litwini popadaj─ů w megalomani─Ö narodow─ů i dzisiejsz─ů ma┼é─ů obszarowo Litw─Ö etniczn─ů uto┼╝samiaj─ů z pot─Ö┼╝nym niegdy┼Ť wieloetnicznym (Bia┼éorusini, Polacy, Litwini, ┼üotysze, Rosjanie oraz ┼╗ydzi, Tatarzy i Niemcy) Wielkim Ksi─Östwem Litewskim jako jego jedyny spadkobierca. „Bez ┼╝enady tym tezom podporz─ůdkowuje si─Ö fakty historyczne, nie cofaj─ůc nawet przed grotesk─ů i fars─ů”. Ich dzia┼éalno┼Ť─ç uderza i w prawd─Ö historyczn─ů i histori─Ö narod├│w polskiego i bia┼éoruskiego, g┼é├│wnych mieszka┼äc├│w i spadkobierc├│w historii Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego.
Prof. Kosman pisze m.in.: „W (litewskiej) – tej na u┼╝ytek powszechny – cz─Östo funkcjonuj─ů obrazy i oceny dalekie od rzeczywisto┼Ťci, tej udokumentowanej ┼║r├│d┼éami. Ale w odniesieniu do dziej├│w Litwy i jej stosunk├│w z Polsk─ů mo┼╝na odnotowa─ç ich szczeg├│lnie wiele. Dotycz─ů przesz┼éo┼Ťci odleg┼éej, niemal w pomrokach ba┼Ťniowych, a tak┼╝e spraw zupe┼énie bliskich…”. Np. w latach 70. XX w. „historyk” Jonas Dainauskas zacz─ů┼é rozpowszechnia─ç informacj─Ö, ┼╝e dokument unii polsko-litewskiej zawartej w Krewie w 1385 r. nie istnia┼é i zosta┼é przez Polak├│w sfabrykowany dopiero w dobie napoleo┼äskiej, kt├│ra to informacja zosta┼éa powa┼╝nie przyj─Öta przez ciemny lud litewski, prze┼╝arty polako┼╝erstwem. Prof. Kosman zauwa┼╝a, ┼╝e jest to ┼Ťwiadectwem ignorancji w stosunku do fakt├│w, i z niesmakiem przyj─ů┼é fakt, ┼╝e „tego rodzaju opinie znajduj─ů jednak odbiorc├│w” (autentyczno┼Ť─ç aktu zosta┼éa potwierdzona w pracy Autentyczno┼Ť─ç aktu krewskiego, „Lituano-Slavica Posnaniensa”, „Studia Historica” II, 1987). Unia Polski z Litw─ů, zawarta w Krewie, bez w─ůtpienia ocali┼éa to┼╝samo┼Ť─ç narodow─ů Litwin├│w, ┼Ťmiertelnie zagro┼╝onych agresj─ů krzy┼╝ack─ů i rusk─ů (Dymitra Do┼äskiego). Tymczasem Litwini w 1929 r. og┼éosili W┼éadys┼éawa Jagie┼é┼é─Ö zdrajc─ů narodu litewskiego, a z Polski uczynili agresora, kt├│ry okupowa┼é i ciemi─Ö┼╝y┼é Litwin├│w do 1795 r.; ┼╝e Polacy pobyt na Litwie traktowali jako okazj─Ö do szczeg├│lnego wzbogacenia si─Ö. Prof. Kosman stwierdza: „…sam to s┼éysza┼éem w grudniu 1972 r. z ust wybitnych historyk├│w (litewskich) – el Dorado” i dodaje: „Trudno wi─Öc dziwi─ç si─Ö, ┼╝e portier w jednej z instytucji naukowych (w Wilnie) pokazuj─ůc fotografi─Ö z portretu targowiczanina (J├│zefa Kossakowskiego) straconego w 1794 r. obja┼Ťnia┼é (1986 r.): to nasz biskup, zamordowali go Polacy w Warszawie. Na zamku w Trokach znajdowa┼éa si─Ö (mo┼╝e jeszcze znajduje?) tablica dotycz─ůca uczestnik├│w bitwy pod Grunwaldem – po jednej stronie uwidoczniono na tym schemacie wojska krzy┼╝ackie, po drugiej sprzymierzone; w┼Ťr├│d nich wyszczeg├│lniono trzy grupy: litewsk─ů, rusk─ů i „innych” (tak okre┼Ťlono wojska polskie, kt├│rych nie chciano wymieni─ç). Rzecz pozostawiam bez komentarza”.
W dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu prof. Kosman pisze: „Od spraw odleg┼éych, cho─ç mocno wp┼éywaj─ůcych na nastroje (w┼Ťr├│d Litwin├│w), przejd┼║my do bli┼╝szych, zwi─ůzanych z obecnym stuleciem… tzw. bunt ┼╗eligowskiego, uk┼éad Ribbentrop-Mo┼éotow oraz rol─Ö Armii Krajowej na Wile┼äszczy┼║nie. Odwieczne aspiracje Litwin├│w do Wilna, kt├│rych apogeum przypad┼éo na czas po uzyskaniu niepodleg┼éo┼Ťci w ramach uk┼éadu wersalskiego, wyp┼éywa┼éy ze stawiania znaku r├│wno┼Ťci mi─Ödzy Litw─ů historyczn─ů i dzisiejsz─ů, z przechodzenia do porz─ůdku dziennego nad kwesti─ů wielonarodowo┼Ťciowego i wielokulturowego charakteru tego miasta od jego zarania. Przypomnie─ç trzeba, ┼╝e na pocz─ůtku XVIII wieku zaprzestano g┼éoszenia kaza┼ä w jedynym ko┼Ťciele w tym j─Özyku, gdy┼╝ nie by┼éo s┼éuchaczy”. Od tego czasu Wilno by┼éo pod ka┼╝dym wzgl─Ödem polskie – wi─Ökszo┼Ť─ç jego mieszka┼äc├│w stanowili Polacy i ca┼ée ┼╝ycie miasta by┼éo w polskich r─Ökach. Polsko┼Ťci miasta nie by┼é w stanie zniszczy─ç nawet zaborca rosyjski. W 1919 r. Litwini stanowili zaledwie 2,3% ludno┼Ťci miasta! Wilno chcia┼éo nale┼╝e─ç do odrodzonego w 1918 r. pa┼ästwa polskiego. Wojsko polskie zaj─Ö┼éo miasto w kwietniu 1919 r. po przep─Ödzeniu z niego bolszewickich naje┼║d┼║c├│w. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. bolszewicy przekazali miasto Litwinom, z tym, ┼╝e w planach Moskwy, by┼éo przy┼é─ůczenie Litwy do Zwi─ůzku Sowieckiego. Po przegranej przez Moskw─Ö wojny z Polsk─ů wojsko polskie pod dow├│dztwem gen. Lucjana ┼╗eligowskiego 9 wrze┼Ťnia 1920 r. odebra┼éo miasto okupantowi litewskiemu i Wilno zosta┼éo w┼é─ůczone do Polski. W 1923 r. Rada Ambasador├│w w Pary┼╝u przyzna┼éa Wilno Polsce; Wilno znalaz┼éo si─Ö w granicach Polski zgodnie z prawem mi─Ödzynarodowym. Litwa tego faktu nie uznawa┼éa do 1938 r., tj. do czasu nawi─ůzania stosunk├│w dyplomatycznych z Polsk─ů. W okresie mi─Ödzywojennym polako┼╝ercza propaganda rz─ůdu litewskiego sprawi┼éa, ┼╝e, jak pisze prof. Kosman: „W oczach, w wyobra┼╝eniu spo┼éecze┼ästwa litewskiego (…) ukszta┼étowa┼é si─Ö wyidealizowany, jednostronny, odbiegaj─ůcy od prawdy obraz Wilna. By┼é on przede wszystkim wytworem statycznego widzenia kwestii, nieuwzgl─Ödniania tych wszystkich zmian, kt├│rym Wilno uleg┼éo i jego mieszka┼äcy w okresie mi─Ödzywojennym. Wytworzono natomiast obraz cierpi─ůcego, prze┼Ťladowanego miasta i kraju, kt├│rego litewska, b─ůd┼║ jeszcze nie┼Ťwiadoma swej litewsko┼Ťci, ludno┼Ť─ç niezmiernie i z ut─Ösknieniem wyczekuje przy┼é─ůczenia do Litwy”. Niestety we wrze┼Ťniu 1939 r. Niemcy i Zwi─ůzek Sowiecki napadli zbrojnie na Polsk─Ö i dokonali jej rozbioru. Stalin zaj─ů┼é Wilno i sprezentowa┼é miasto Litwie, aby m├│c j─ů ca┼é─ů zaj─ů─ç w czerwcu 1940 r. Litwini razem z Niemcami hitlerowskimi i Zwi─ůzkiem Sowieckim oraz S┼éowacj─ů wzi─Öli udzia┼é w agresji, w IV rozbiorze Polski, czyli w ponownym wymazaniu Polski z mapy politycznej Europy. Dar Stalina w postaci Wilna dla Litwy m├│g┼é by─ç bardzo kruchy. Bowiem po agresji Niemiec na Zwi─ůzek Sowiecki w czerwcu 1941 r. ju┼╝ 30 lipca 1941 r. zosta┼é podpisany uk┼éad polsko-radziecki, moc─ů kt├│rego traktaty z 1939 r., czyli z Niemcami i Litw─ů, „dotycz─ůce zmian terytorialnych w Polsce utraci┼éy sw─ů moc”. I gdyby przebieg wojny by┼é inny we wschodniej i ┼Ťrodkowej Europie (zaj─Öcie tamtejszych pa┼ästw i ponownie Litwy przez Armi─Ö Czerwon─ů), i gdyby nie dosz┼éo do Ja┼éty, to Wilno wr├│ci┼éo by do jego prawowitego w┼éa┼Ťciciela, czyli Polski. Litwini ignoruj─ů ten fakt, jak i to, ┼╝e ludno┼Ť─ç Wilna i Wile┼äszczyzny odnosi┼éa si─Ö negatywnie do zmian granicznych, a Armia Krajowa walczy┼éa o polskie Wilno. Jak zauwa┼╝a prof. Kosman: „Zwyci─Özcy jednak zwykle nie bior─ů pod uwag─Ö takich „drobiazg├│w”, a zadaniem propagandy jest udowodni─ç s┼éuszno┼Ť─ç ka┼╝dej agresji”. Dlatego wszystkie rz─ůdy litewskie od 1991 r. nie tylko usprawiedliwiaj─ů uk┼éad sowiecko-litewski z 10 pa┼║dziernika 1939 r., czyli agresj─Ö na Polsk─Ö i wsp├│┼éudzia┼é w likwidacji pa┼ästwa polskiego, ale tak┼╝e z maniackim uporem twierdz─ů po dzi┼Ť dzie┼ä, ┼╝e Polska przed wojn─ů okupowa┼éa „litewskie” Wilno. Co wi─Öcej, Litwa nie chcia┼éa podpisa─ç w 1993 r. traktatu z Polsk─ů, dop├│ki rz─ůd polski nie pot─Öpi w┼é─ůczenie Wilna do Polski w 1920 r. Musia┼éa si─Ö jednak wycofa─ç z tego ┼╝─ůdania, jednak nie zmieni┼éa stanowiska w tej sprawie. Gorzej, bo je propaganda przez zaniechania strony polskiej przebija si─Ö na ┼Ťwiecie (np. wieloj─Özyczna internetowa Wikipedia).
Prof. Kosman swoje rozwa┼╝ania o stosunkach polsko litewskich od najdawniejszych czas├│w po lata 90. XX w. ko┼äczy om├│wieniem sprawy Armii Krajowej w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie. Tereny te by┼éy etnicznie polskie i przed wojn─ů nale┼╝a┼éy do Polski zgodnie z prawem mi─Ödzynarodowym. Po naje┼║dzie zbrojnym Zwi─ůzku Sowieckiego na Polsk─Ö we wrze┼Ťniu 1939 r. Stalin sprezentowa┼é Litwie Wilno wraz z najbardziej polsk─ů cz─Ö┼Ťci─ů Wile┼äszczyzny, po to, aby w czerwcu 1940 r. zagarn─ů─ç ca┼é─ů Litw─Ö. Po napadzie Niemiec na Zwi─ůzek Sowiecki w czerwcu 1941 r. Litw─Ö raz z Wilnem i Wile┼äszczyzn─ů okupowa┼éy Niemcy do 1944 r. W Londynie 30 lipca 1941 r. zosta┼é podpisany uk┼éad polsko-sowiecki, moc─ů kt├│rego traktaty: niemiecko-sowiecki i sowiecko-litewski z 1939 r. „dotycz─ůce zmian terytorialnych w Polsce utraci┼éy sw─ů moc”. Oznacza┼éo to, ┼╝e rz─ůd sowiecki uzna┼é ca┼ée Ziemie Wschodnie RP wraz z Wilnem za terytorium Polski. Sami mieszka┼äcy Wilna i Wile┼äszczyzny chcieli po wojnie nale┼╝e─ç do Polski i w┼é─ůczyli si─Ö do walki o woln─ů Polsk─Ö z okupantami niemieckim i zale┼╝nym od Niemc├│w litewskim. Tak┼╝e tutaj powsta┼éy podleg┼ée polskiemu rz─ůdowi emigracyjnemu w Londynie legalnie dzia┼éaj─ůce w ┼Ťwietle prawa mi─Ödzynarodowego oddzia┼éy Armii Krajowej (AK), walcz─ůce z Niemcami i kolaboruj─ůcymi z nimi Litwinami. Armia Krajowa mia┼éa pe┼éne prawo z punktu widzenia prawa mi─Ödzynarodowego walczy─ç z okupantem niemieckim i litewskim na polskich ziemiach – w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie. Do walki z Armi─ů Krajow─ů i z nas┼éan─ů z Rosji partyzantk─ů sowieck─ů Niemcy 13 lutego 1944 r. wraz z kolaborantami litewskim powo┼éali tak┼╝e specjalny oddzia┼é wojskowy pod nazw─ů Lietuvos Vėtinė Rinktinė (LVR, Litewski Korpus Lokalny). Inicjatywa spotka┼éa si─Ö z du┼╝ym spo┼éecznym poparciem i zainteresowaniem ze strony ochotnik├│w. Oddzia┼éy LVR walczy┼éy przede wszystkim z polsk─ů Armi─ů Krajow─ů, kt├│r─ů uzna┼éy za g┼é├│wne zagro┼╝enie dla wp┼éyw├│w litewskich na Wile┼äszczy┼║nie. Przegra┼éy wszystkie starcia zbrojne z Polakami. 1 kwietnia oddzia┼éy Plechavi─Źiusa wkroczy┼éy do Wilna. Najwi─Öksza ich bitwa z AK mia┼éa miejsce 13/14 maja w Murowanej Oszmiance, gdzie Litwini zostali pokonani (23 zabitych, 230 wzi─Ötych do niewoli, 500 ┼╝o┼édak├│w poucieka┼éo w krzaki). Nieudolno┼Ť─ç Litwin├│w w walce z Armi─ů Krajow─ů rozsierdzi┼éa Niemc├│w, kt├│rzy 9 maja za┼╝─ůdali przej─Öcia kontroli nad oddzia┼éami litewskimi, aby z tych militarnych nieudacznik├│w i tch├│rzy w mundurach uczyni─ç prawdziwy oddzia┼é wojskowy; wobec stanowczego sprzeciwu strony litewskiej zareagowali rozwi─ůzaniem LVR oraz aresztowaniem 15 maja Plechavi─Źiusa wraz z reszt─ů sztabu formacji. Litwini, wierni nast─Öpcy polako┼╝erczego Antanasa Smetony, nie mog─ů darowa─ç upokorzenia, kt├│re spotka┼éo ich ze strony Armii Krajowej. Po uwolnieniu si─Ö Litwy z niewoli sowieckiej w 1991 r. nast─ůpi┼é ich zdecydowany atak na Armi─Ö Krajow─ů. Prof. Kosman pisze: „Jego apogeum przypomina s─ůd nad W┼éadys┼éawem Jagie┼é┼é─ů niemal sze┼Ť─çdziesi─ůt lat wcze┼Ťniej” (za uni─Ö Litwy z Polsk─ů pot─Öpiono go jako zdrajc─Ö narodu litewskiego i postanowiono wymaza─ç z historii). 8 pa┼║dziernika 1993 r. urz─ůdzono w Wilnie „s─ůd spo┼éeczny”, czyli s─ůd kapturowy nad Armi─ů Krajow─ů. Oskar┼╝ano napastnik├│w ze znaczkami „kury” – jak popularnie zwane jest na Litwie polskie God┼éo – i m├│wi─ůcych po polsku. „Nikt nie potrafi┼é wyja┼Ťni─ç bli┼╝ej, kim byli owi napastnicy. Zezna┼ä nie weryfikowano, brakowa┼éo oczywi┼Ťcie samych oskar┼╝onych a tak┼╝e obro┼äc├│w. Nie dopuszczono do g┼éosu obserwator├│w, a rzecz odbywa┼éa si─Ö w obecno┼Ťci Komisji oceny dzia┼éalno┼Ťci AK na Litwie”. Mimo to og┼éoszono werdykt nast─Öpuj─ůcy: „Po zeznaniach ┼Ťwiadk├│w i wys┼éuchaniu doniesie┼ä przedstawicieli organizacji spo┼éecznych i pa┼ästwowych, komisja oceny Armii Krajowej powzi─Ö┼éa decyzj─Ö. Konstatuje si─Ö w niej, ┼╝e AK bezprawnie dzia┼éa┼éa na terytorium obcego pa┼ästwa – Litwy (mamy tu litewski kretynizm w ca┼éej krasie! – m.k.) – gdzie pope┼éni┼éa szereg ci─Ö┼╝kich przest─Öpstw kryminalnych, traktowanych wed┼éug Powszechnej Deklaracji Praw Cz┼éowieka jako ludob├│jstwo” (kolejny przyk┼éad na kretynizm litewski – m.k.). Tote┼╝ „wyrokiem s─ůdu spo┼éecznego Sejmowi (litewskiemu) proponuje si─Ö zakaza─ç propagowania i rozwijania (tak! – m.k.) dzia┼éalno┼Ťci AK na Litwie. Centrum Badania Ludob├│jstwa ma zbada─ç materia┼éy przedstawione s─ůdowi spo┼éecznemu, Prokuratura Generalna – zbada─ç przest─Öpstwa AK i poci─ůgn─ů─ç winnych do odpowiedzialno┼Ťci karnej. Delegacja rokowa┼ä mi─Ödzy Litw─ů a Polsk─ů – ┼╝─ůda─ç od AK kompensacji dla rodzin i bliskich poleg┼éych” (O s─ůdzie spo┼éecznym nad Armi─ů Krajow─ů „Kurier Wile┼äski”, Wilno 12.10.1993).
Prof. Kosman tak to skomentowa┼é: „Takie by┼éy zabawy, spory w one lata” – mo┼╝na by powt├│rzy─ç za Wieszczem (Adamem Mickiewiczem), gdyby w gr─Ö nie wchodzi┼é cynizm i lekcewa┼╝enie (polskiej) krwi przelanej”.
S─ůd spo┼éeczny, czyli kapturowy nad Armi─ů Krajow─ů jest tym bardziej bezczelny i oburzaj─ůcy, ┼╝e rodzice tych, kt├│rzy brali udzia┼é w tym s─ůdzie, witali z rado┼Ťci─ů wkraczaj─ůce wojska niemieckie i zaproponowali wsp├│┼éprac─Ö Hitlerowi w budowaniu niemieckiej Europy (oczywi┼Ťcie bez Polski, Hitler j─ů odrzuci┼é, gdy┼╝ planowa┼é przy┼é─ůczenie Litwy do Niemiec i zasiedlenie jej Niemcami), tysi─ůce Litwin├│w s┼éu┼╝y┼éo w kilkunastu formacjach policyjnych i wojskowych stworzonych wsp├│lnie z Niemcami, kt├│re na swoich r─Ökach maj─ů krew tysi─Öcy Polak├│w i polskich ┼╗yd├│w. Bra┼éy one w wymordowaniu prawie wszystkich ┼╗yd├│w litewskich (150 tys.) i ponad 60 tys. polskich, rozstrzela┼éy tylko w samych Ponarach 1,5-2 tys. Polak├│w z Wilna i Wile┼äszczyzny (to w┼éa┼Ťnie by┼éo ludob├│jstwo). Wcze┼Ťniej, bo w 1939 r. zaraz po wej┼Ťciu wojsk litewskich na Wile┼äszczyzn─Ö wymordowano 1000 Polak├│w w rejonie ┼üyntup├│w (J. Godlewski, str. 426). Za Niemc├│w urz─ůdzali pogromy Polak├│w w Wilnie, pacyfikowali polskie wsie na Wile┼äszczy┼║nie, morduj─ůc ich mieszka┼äc├│w, w tym kobiety i dzieci. S┼éu┼╝y┼éy one Niemcom tak┼╝e na etnicznych ziemiach polskich (Warszawa, Lublin). – Do dzi┼Ť dnia Litwa – rz─ůd litewski i Litwini nie przeprosili Polak├│w za zbrodnie pope┼énione przez Litwin├│w na Polakach podczas II wojny ┼Ťwiatowej!
I ci zbrodniarze podaj─ů si─Ö dzisiaj za polskie ofiary!

K┼éamstwa litewskiego profesora-„katolika”

Jak podaj─ů internetowe Kresy.pl za polskim portalem na Litwie „zw.lt” (5.12.2016), by┼éy profesor Katolickiej Akademii Nauk Litwy (co za szumna nazwa dla czego┼Ť co jest prawie niczym przy prawdziwych akademiach!) Antanas Tyla krytykuje Ko┼Ťci├│┼é, za to, ┼╝e, wed┼éug niego, by┼é zbyt polski.
Ot├│┼╝ Tyla wyda┼é specjalne o┼Ťwiadczenie, w kt├│rym oskar┼╝a litewski Ko┼Ťci├│┼é katolicki o to, ┼╝e w przesz┼éo┼Ťci niszczy┼é litewsko┼Ť─ç i j─Özyk litewski, prowadz─ůc polonizacj─Ö. W o┼Ťwiadczeniu czytamy, ┼╝e rzekomo „J─Özyk litewski by┼é uto┼╝samiany z poga┼ästwem. Przybywaj─ůcy z Polski ksi─Ö┼╝a prowadzili dokumentacj─Ö w j─Özyku polskim i gardzili j─Özykiem litewskim. Wszystko by┼éo slawizowane. W ten spos├│b zosta┼éy zniekszta┼écone nazwiska, imiona oraz nazwy miejscowo┼Ťci. To zosta┼éo w ┼Ťwiadomo┼Ťci i w materia┼éach ┼║r├│d┼éowych. Cz─Östo mo┼╝na us┼éysze─ç zarzuty, ┼╝e litewski Ko┼Ťci├│┼é Katolicki niszczy┼é litewsko┼Ť─ç" - uwa┼╝a Tyla.
Czego wi─Öc ┼╝─ůda od Ko┼Ťcio┼éa litewskiego? „My┼Ťl─Ö, ┼╝e najlepiej by┼éoby, aby Konferencja Biskup├│w (litewskich) wystosowa┼éa o┼Ťwiadczenie, w kt├│rym pot─Öpi┼éaby dyskryminacj─Ö narodu litewskiego, kt├│ra przejawia┼éa si─Ö poprzez fizyczne i ideologiczne prze┼Ťladowanie j─Özyka litewskiego”.
Szkoda z nacjonalistycznym kretynizmem dyskutowa─ç – ze skrajn─ů g┼éupot─ů Litwin├│w, kt├│rzy maj─ů czy chwal─ů si─Ö tytu┼éem profesorskim, a de facto s─ů albo ┼Ťwiadomie udaj─ů ciemniak├│w dla osi─ůgni─Öcia pewnych chorych i cz─Östo rasistowskich cel├│w politycznych, albo naprawd─Ö nimi s─ů. W tym pierwszym przypadku nie s─ů naukowcami, a tylko propagandystami rasizmu, konkretnie polako┼╝erstwa.
Powiedzmy wi─Öc tylko tyle i a┼╝, aby zada─ç k┼éam wywodom Tyli: W 1570 r. powsta┼éo w Wilnie Kolegium Jezuickie, kt├│re w 1579 r. dzi─Öki kr├│lowi polskiemu Stefanowi Batoremu i z pomoc─ů polskich jezuit├│w sta┼éo si─Ö g┼éo┼Ťn─ů i zas┼éu┼╝on─ů Akademi─ů Wile┼äsk─ů, co by┼éo zas┼éug─ů polskiego jezuity Jakuba Wujka, kt├│ry swymi zabiegami doprowadzi┼é do wydania 29 wrze┼Ťnia 1579 r. przez papie┼╝a Grzegorza VIII bulli eryguj─ůcej akademi─Ö. Jej pierwszym rektorem zosta┼é r├│wnie┼╝ Polak – Piotr Skarga (1579-84). Wszyscy powa┼╝ni historycy Akademii Wile┼äskiej wiedz─ů, ┼╝e Akademia by┼éa otwarta dla Litwin├│w (a ┼╝e by┼éo ich tak ma┼éo, to na pewno nie by┼éa to wina Polak├│w), ┼╝e oficjalnym j─Özykiem wyk┼éadowym w Akademii do 2. po┼é. XVIII wieku by┼éa ┼éacina, a nie j─Özyk polski (chocia┼╝ j─Özyk polski kr├│lowa┼é w niej na co dzie┼ä nawet w┼Ťr├│d student├│w litewskich, kt├│rzy mogli – jakby chcieli u┼╝ywa─ç j─Özyka ┼éaci┼äskiego) i ┼╝e rozwija┼éy si─Ö w niej obok innych tak┼╝e nauki filologiczne, w sk┼éad kt├│rych wchodzi┼éo tak┼╝e pierwotne zainteresowanie j─Özykiem litewskim i dzi─Öki zainteresowaniu oo. jezuit├│w ewangelizacj─ů ludu, powsta┼éy pierwsze s┼éowniki, gramatyki i podr─Öczniki j─Özyka litewskiego. Istnia┼éy te┼╝ przek┼éady polskiej literatury religijnej na j─Özyk litewski, jak np. M. Daukszty Katechismas, Postilla catholicka. Zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç ksi─ů┼╝ek wydanych po litewsku do ko┼äca XVIII w. by┼éo publikacjami o tre┼Ťci katolickiej.
Co prawda, w wieku XVII literatura litewska rozwija si─Ö s┼éabiej ni┼╝ w XVI – mimo nieustaj─ůcego patronatu Akademii Wile┼äskiej i rod├│w magnackich (!), jednak coraz wi─Öksze znaczenie w┼Ťr├│d mieszka┼äc├│w etnicznej Litwy w spos├│b naturalny, a nie dlatego, ┼╝e by┼é przez Polak├│w narzucany zdobywa┼é sobie j─Özyk polski. I nie dlatego, ┼╝e j─Özyk litewski by┼é uto┼╝samiany z poga┼ästwem, ale dlatego, ┼╝e a┼╝ do XX wieku by┼é to j─Özyk – oczywi┼Ťcie z winy samych Litwin├│w, a na pewno nie Polak├│w – bardzo prymitywny – ch┼éopstwa litewskiego, w kt├│rym cz┼éowiek kulturalny nie m├│g┼é prowadzi─ç powa┼╝nej i kulturalnej rozmowy. Prof. Tyla chyba nie uwa┼╝a, ┼╝e obowi─ůzkiem Polak├│w by┼éo ucywilizowanie j─Özyka litewskiego – zrobienie z prymitywnego j─Özyka ch┼éopskiego (on nie mia┼é nawet opracowanej gramatyki!) j─Özyk literacki. A tak nawiasem m├│wi─ůc, nie ┼╝aden lituanista litewski tylko polski ba┼étolog – prof. Jan Otr─Öbski z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu ostatecznie uporz─ůdkowa┼é gramatyk─Ö j─Özyka litewskiego. W 1958 r. ukaza┼éa si─Ö w Warszawie jego 3-tomowa Gramatyka j─Özyka litewskiego. By┼éa to pierwsza tak powa┼╝na praca na ten temat i sami Litwini ┼╝artowali, ┼╝e potrzebowali Polaka, ┼╝eby im to usystematyzowa┼é (Wikipedia).
Zarzut prof. Tyli o polonizowaniu Ko┼Ťcio┼éa litewskiego (takiego nie by┼éo: by┼é Ko┼Ťci├│┼é katolicki na Litwie podleg┼éy metropolii gnie┼║nie┼äskiej i zawsze etnicznie litewsko-polski) jest bezpodstawny. Jest to jawne fa┼észowanie historii Ko┼Ťcio┼éa na ziemiach litewskich. Oburzaj─ůce nie tylko za to, ┼╝e jest bezpodstawne, ale przede wszystkim dlatego, ┼╝e te zarzuty pad┼éy po ukazaniu si─Ö pracy ks. dra Tadeusza Kasabu┼éy, wyk┼éadowcy historii w Archidiecezjalnym Seminarium Duchownym w Bia┼éymstoku i na Uniwersytecie Bia┼éostockim pt. J─Özyk litewski w duszpasterstwie w dekanatach Kowno i Kupiszki w drugiej po┼éowie XVIII wieku („Soter” Nr 33, rok 2010). Ks. dr Kasabu┼éa pisze w niej m.in.: „(Np.) W dekanatach Kowno (19 parafii) i Kupiszki (22 parafie) w drugiej po┼éowie XVIII wieku dla warstw wy┼╝szych j─Özyk polski przesta┼é by─ç j─Özykiem obcym, o tyle w┼éo┼Ťcianie, wi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç mieszczan i s┼éu┼╝ba pos┼éugiwali si─Ö najcz─Ö┼Ťciej wy┼é─ůcznie j─Özykiem narodowym litewskim” (a wi─Öc po 400 latach rzekomej jego polonizacji i przed samym upadkiem Rzeczypospolitej Obojga Narod├│w!). Pisze dalej, ┼╝e prawie wszyscy ksi─Ö┼╝a – proboszczowie i wikariusze (w┼Ťr├│d nich wszyscy) pochodzili z ziem litewskich (dane z 1775 r. pokazuj─ů, ┼╝e np. na 22 proboszcz├│w w dekanacie Kupiszki tylko jeden z nich – proboszcz w Sumiliszkach urodzi┼é si─Ö w Polsce) i wszyscy m├│wili biegle po litewsku. Duszpasterstwo dla Litwin├│w by┼éo prowadzone po litewsku o co dbali biskupi wile┼äscy i ┼╝mudzcy, id─ůc za wskazaniami synod├│w diecezjalnych. „Biskup wile┼äski Massalski by┼é niezwykle wra┼╝liwy w tej kwestii i nie tolerowa┼é sytuacji, w kt├│rej duchowny obejmuj─ůcy parafi─Ö o ludno┼Ťci litewskoj─Özycznej, j─Özyka tego nie zna┼é”. W dekanacie kupiszskim w 19 parafiach kazania by┼éy g┼éoszone po litewsku, a tylko w 3 po polsku, w dekanacie kowie┼äskim, gdzie mieszka┼éo du┼╝o Polak├│w, tylko w 5 kazania by┼éy g┼éoszone wy┼é─ůcznie po litewsku, a w 11 na przemian po polsku i litewsku i w 2 po polsku.
Nie by┼éo ┼╝adnej oficjalnej polonizacji Ko┼Ťcio┼éa katolickiego na Litwie. Litwini mieli zapewnion─ů obs┼éug─Ö duszpastersk─ů w swoim j─Özyku a┼╝ do ko┼äca istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narod├│w w 1795 r., a nast─Öpnie do ko┼äca okupacji ziem litewskich przez Rosj─Ö w 1915 r. Na odwr├│t, od pocz─ůtku XX w. to litewscy ksi─Ö┼╝a prowadzili za┼╝art─ů i cz─Östo krwaw─ů walk─Ö z polskim j─Özykiem i polskimi katolikami w ko┼Ťcio┼éach na Litwie.

Kim byli nasi przodkowie — obywatele Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego

Coraz wi─Öcej ciekawskich kieruje si─Ö do archiwum, by dociec, kim jeste┼Ťmy, dowiedzie─ç si─Ö swego pochodzenia, kim byli nasi przodkowie. Tym bardziej, ┼╝e zw─ůtpienie zaczyna ogarnia─ç tego, kto bezkrytycznie przys┼éuchuje si─Ö kontrowersyjnych wypowiedzi historyk├│w i ca┼éej rzeszy polityk├│w, dzia┼éaczy, urz─Ödnik├│w, a nawet os├│b duchownych, indoktrynowanych nacjonalistycznymi teoriami, bazuj─ůc je bardziej na narodowych mitach, lub pokazuj─ůc tylko cz─Ö┼Ť─ç prawdy.
Mitomania wielu dzisiejszych Litwin├│w bazuje si─Ö na etnicznym poj─Öciu Litwina, rezygnuj─ůc z poj─Öcia o narodzie jako o spo┼éeczno┼Ťci wieloetnicznej, jak─ů przecie┼╝ byli Litwini Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. Onegdaj ka┼╝dy, za wyj─ůtkiem ┼╗yd├│w i Tatar├│w, mieszkaniec ksi─Östwa by┼é nazywany Litwinem. Mowa nie by┼éa czynnikiem rozstrzygaj─ůcym. J─Özyk Statutu Litewskiego, mowa potoczna przewa┼╝aj─ůcej cz─Ö┼Ťci mieszka┼äc├│w pa┼ästwa, mia┼éa podstaw─Ö s┼éowia┼äsk─ů, zbli┼╝on─ů do staropolskiego i starobia┼éoruskiego, a najbardziej przypomina mow─Ö, kt├│r─ů z pogard─ů niekt├│rzy nazywaj─ů mow─ů „prost─ů”. J─Özyk litewski r├│wnie┼╝ funkcjonowa┼é, ale przewa┼╝nie na wsi i jak wiadomo, niema┼éo skupisk ludzi, m├│wi─ůcych po litewsku zaludnia┼éo dzisiejsz─ů Wile┼äszczyzn─Ö i Grodzie┼äszczyzn─Ö. Z drugiej strony, tak┼╝e sio┼éa polskoj─Özyczne znajdowa┼éy si─Ö nie tylko na obszarach Wile┼äszczyzny, ale nawet na terytorium Kowie┼äszczyzny. Niekt├│rzy litewscy historycy i j─Özykoznawcy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e na Wile┼äszczy┼║nie stare nazwy — hydronimy i toponimy maj─ů wy┼é─ůcznie litewski charakter, a polskie nazwy powsta┼éy niedawno. Zarzucaj─ů Polakom spolszczanie nazw miejscowo┼Ťci i nazwisk.
Jak wiadomo, na Wile┼äszczy┼║nie schodzi┼éa si─Ö fala etosu ba┼étyckiego z fal─ů s┼éowia┼äsk─ů, dlatego nieprawd─ů jest stwierdzenie o wy┼é─ůcznie litewskim pochodzeniu nazw miejscowo┼Ťci i nazwisk. Nazwiska mieszka┼äc├│w WKL mia┼éy r├│┼╝ne pochodzenie i nikt w XVI-XVII wieku nazwisk nie polszczy┼é, ani litwinizowa┼é. Nie mam zamiaru dyskutowa─ç w obszernym, jak morze, temacie pochodzenia nazw, ale chc─Ö tylko poda─ç fakty z oryginalnych ┼║r├│de┼é, jak brzmia┼éy nazwiska oraz nazwy mniejszych miejscowo┼Ťci przed kilku wiekami na terytorium, dla przyk┼éadu, dzisiejszego rejonu solecznickiego. Nawet w tamtych zamierzch┼éych czasach, tak litewskie, jak i s┼éowia┼äskie, w tym polskie nazwy, by┼éy na Wile┼äszczy┼║nie szeroko rozpowszechnione. To przekonuje, ┼╝e i S┼éowianie, i Ba┼étowie s─ů na Wile┼äszczy┼║nie rdzennymi mieszka┼äcami.
Wed┼éug Metryki Litewskiej z 1528 roku z czas├│w kr├│la Rzeczypospolitej Polski Zygmunta I Starego, zgodnie z uchwa┼é─ů Wielkiego Sejmu Wile┼äskiego by┼é wydany rejestr obywateli WKL, kt├│ry ustala┼é liczb─Ö koni, kt├│re trzeba by┼éo dostarczy─ç na potrzeby wojska, w tym rejestr bojar├│w, czyli szlachty ejszyskiej, wspieraj─ůcych wojsko, notabene, jeszcze do Unii Lubelskiej.
Przytocz─Ö cz─Ö┼Ť─ç nazwisk szlachty ejszyskiej sprzed blisko 500 lat: Jan Ry┼éo, Miko┼éaj Szymkowicz, Stanis┼éaw Jurewicz, Mi┼Ť Miko┼éajewicz, Wojciech Michaj┼éowicz, Piotr Sumorok, Bogumi┼é Sta┼äkowicz, Chrzczon Wo┼éczkowicz, Piotr Kamienicki, Januszko Rukowicz, knia┼║ Pawe┼é Berdybiaka, knia┼║ Wasylej ┼üyko, W─Öc┼éaw Wilnianiec, Pawe┼é Zubowicz, Juchno Naruszowicz, Radziwi┼é┼é Stankowicz, Jurej Bogomacicz, Michaj┼éo Putiwlanin, Jan Juszkowicz. To tylko cz─Ö┼Ť─ç nazwisk, kt├│re w ┼╝aden spos├│b nie przypominaj─ů etnicznych litewskich. A oto cz─Ö┼Ť─ç rejestru zubo┼╝a┼éej szlachty, nie mog─ůcej da─ç koni: Piotr Olechnowicz, Szymko Talmontowicz, Szczepan Fied┼║kowicz, Jancuk Sadownik, Maciej Bartoszewicz, Maciej Wo┼ék, Stanis┼éaw Odnookij, Miko┼éaj Skolimowski, Maciej Andruszkiewicz, Pac Miko┼éajewicz, Pie─çko Stecewicz, Januszko Bohdziewicz, Ste─çko Bilewicz, Jacko Go┼éos, Poloneja Sopowska, Wojtko G┼éuchy.
Z ponad 400-osobowego spisu rzuca si─Ö w oczy przewaga po s┼éowia┼äsku brzmi─ůcych nazwisk, natomiast po litewsku brzmi─ůcych nazwisk jest chyba z dziesi─Ö─ç: Radziwi┼é┼é Ginejtowicz, Jan Kwietinis, ┼üawryn Pilweliwicz, Anton Monhirdowicz, Bortowt Giedhowdowicz. Natomiast po wsiach, w┼Ťr├│d ludu pospolitego, nazwiska litewskie by┼éy bardziej rozpowszechnione. Oto nazwiska ch┼éop├│w z 1585 roku ze wsi Wilka┼äce, w kt├│rej dominowa┼éy litewskoj─Özyczne nazwiska: Matiejus W─Öckunas, Misius Szeikutis, Miselis Daukszelonis, Janelis Zalgenis, Kaszelis Waisztautonis, Bartos Jakubonis, Pawel Daukszonis. Jedynie imi─Ö i nazwisko W─Öc┼éaw Oluczewicz brzmi nie po litewsku. W Butryma┼äcach by┼éa przewaga s┼éowia┼äsko-polsko brzmi─ůcych nazwisk ch┼éop├│w: Stanis┼éaw Butrymaniec, Urban Suczkowicz, Aleksy Praczkowicz, Augustyn Praczkowicz, Andrej Lukaszewicz, Andrej Piewicz, Mi┼Ť Kurowicz. W Si├│┼éku Ejkszta┼äskim, znajduj─ůcym si─Ö obok Ejszyszek, po nadaniu miastu praw i przywilej├│w magdeburskich — iuris dictum (st─ůd zniekszta┼écona nazwa — Juryzdyka) mieszka┼äcy mieli bardziej s┼éowia┼äskie nazwiska: Hawry┼éowicz, Marsza┼éek, Iwaszkiewicz, Jundzi┼é┼é. Nazwiska nie by┼éy polszczone i zosta┼éy zapisane w oryginalnym brzmieniu, nikogo w tamte czasy nie interesowa┼éy etniczne problemy. W jednych wsiach gminy ejszyskiej dominowa┼éy litewskie nazwiska (Petras Czajelis, Witas Palionis, Bolciuk Pusewaszkis, Stasiuk Janonis, Czepas Laurinonis, Jerelis Lenartonis, Grigelis Jurgenis), w innych s┼éowia┼äskio-polskie (Stanis┼éaw Rajski, Bart┼éomiej Grygowicz, Piotr Tomkowicz, Andrzej Jarszyc, Antoni Kulik, Judym Wo┼║ny, Maciej Chacuta, Jan My┼Ťliwczowicz, Pawe┼é M─ůczkowski, Jerzy Borowski, Marcin Prze┼éomski). Zajrzyjmy do inwentarzy Lidzkiego powiatu Ejszyskiej gminy z 1585 roku za czas├│w Stefana Batorego. Nazwy ma┼éych miejscowo┼Ťci w tym uroczysku mia┼éy jak litewski charakter, na przyk┼éad: Akmeninga, Balos, Duobines, Welnagulciej, Jodupa, Kawkokalnos, Pakaukakalnis, Pab─Ödramedzis, tak i s┼éowia┼äskie: Kule, Niwa Ma┼éyszka, R─Ökawa, Wchodzik, Wolki. Nazwy wsi r├│wnie┼╝ mia┼éy etnicznie r├│┼╝ne nazwy: brzmi─ůce po litewsku: Pob┼éaznupie, Maciunce, ale przede wszystkim po s┼éowia┼äsku: Kowale Strzeleckie, Stawida┼äcy, Strzelce, Wilka┼äcy, Kaletowicze, Nahumkowszczyzna, Ku┼äce, Nowe Ku┼äce, Z┼éociszki, M┼éynicze, Drudowo, Romotowicze. Oryginalne nazwy rzek, r├│wnie┼╝ maj─ůce pochodzenie jak litewskie, tak i s┼éowia┼äskie: Solcza, Solczyszcza, Bridupie, Rzez├│wka, Pob┼éaznupka, Wisi┼äcza, Kraka. Chocia┼╝ nazwy maj─ů r├│┼╝ne pochodzenie i r├│┼╝ne brzmienie, nikt nie mia┼é zamiaru w tamte odleg┼ée czasy je polszczy─ç, lub litwinizowa─ç, dlatego oryginalne brzmienie nazwisk i miejscowo┼Ťci, o kt├│rych dowiadujemy si─Ö z pi─Öciowiekowej perspektywy wstecz, nosi dla nas dzisiaj szczeg├│lne znaczenie i wzbudza ciekawo┼Ť─ç.
By┼éo by pi─Öknie, gdyby kto┼Ť z naszych dyplomowanych historyk├│w, w tym nauczycieli historii ze szk├│┼é, przyczyni┼é si─Ö do poszerzenia wiedzy o ojczystym kraju. Jako┼Ť nie wida─ç aktywno┼Ťci naszych nauczycieli, ogarni─Ötych apati─ů i biernie p┼éyn─ůcych na fali ┼╝yciowych trudno┼Ťci. Liczba artyku┼é├│w naszej inteligencji na ostr─ů tematyk─Ö jest bardzo ma┼éa, reakcja do┼Ť─ç bierna, co daje mo┼╝liwo┼Ť─ç wciska─ç ka┼╝d─ů fa┼észyw─ů antypolsk─ů propagand─Ö w litewskich mediach.
(Zbigniew Siemienowicz, „Kurier Wile┼äski” 24.9.2010)

My historyczni, prawdziwi Litwini jeste┼Ťmy Polakami a nie ┼╗mudzinami

A tak, gdzie si─Ö obr├│cisz, z ka┼╝dej wydasz stopy,
┼╗e┼Ť z nad Niemna, ┼╝e┼Ť Polak, mieszkaniec Europy.[1]

Jest zapewne zaskoczeniem dla sporej rzeszy naszych rodak├│w, odci─Ötych od rzetelnej wiedzy historycznej, ┼╝e Polacy zamieszkuj─ůcy na obszarze by┼éego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego s─ů historycznymi Litwinami. Jeszcze wi─Öksze zdumienie wzbudzi za┼Ť teza, ┼╝e nar├│d b─Öd─ůcy gospodarzem we wsp├│┼éczesnej Republice Litewskiej przewa┼╝nie nie wywodzi si─Ö genealogicznie ze starego plemienia Litwy, a tylko uzurpuje sobie jego nazw─Ö, wraz z prawami do terytorium dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego oraz do spu┼Ťcizny politycznej po tym Ksi─Östwie. Nie s─ů bowiem ┼╗mudzini ani potomkami Litwin├│w, ani te┼╝ spadkobiercami ich pa┼ästwa i kultury. [2] Tak┼╝e negowanie faktu, i┼╝ polsko┼Ť─ç wywar┼éa na Litwie niezwykle wa┼╝n─ů i pozytywn─ů rol─Ö cywilizacyjn─ů, i zwalczanie nad Niemnem naszej kultury, nie mo┼╝e mie─ç z autentyczn─ů litewsko┼Ťci─ů czegokolwiek wsp├│lnego.
Zamieszanie poj─Öciowe, kt├│re umo┼╝liwia wsp├│┼éczesnej doktrynie pa┼ästwowej Republiki Litewskiej uto┼╝samianie tego pa┼ästwa z Litw─ů (dawnym Wielkim Ksi─Östwem Litewskim) pojawi┼éo si─Ö wraz z procesem unarodowienia ch┼éopskiej ludno┼Ťci ┼╗mudzi i p├│┼énocnej Suwalszczyzny w II po┼é. XIX w., kiedy to nowopowstaj─ůcy nar├│d Ba┼ét├│w przyj─ů┼é sobie etnonim „Litwin├│w” (w j─Özyku ┼╝mudzi┼äskim – Lietuvis├│w), co nie spotka┼éo si─Ö z przeciwdzia┼éaniem szlachty litewskiej. W konsekwencji szlachta na Litwie – owi prawdziwi Litwini, nosz─ůcy w sobie tradycj─Ö pa┼ästwow─ů Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, stopniowo wycofywali si─Ö z nazywania siebie Litwinami, co i tak od kilkuset lat by┼éo uwa┼╝ane za oznak─Ö przynale┼╝no┼Ťci jedynie regionalnej, a nie narodowej. Szlachta litewska nie mog┼éa zapewne przewidzie─ç z┼éowrogich nast─Öpstw politycznych owej podmiany poj─Ö─ç i zwi─ůzanych z tym ┼╝mudzi┼äskich uzurpacji do polskiego Wilna i innych etnicznie nie-┼╝mudzi┼äskich obszar├│w Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego.
Nauczeni tym do┼Ťwiadczeniem my Kresowianie – spadkobiercy prawdziwych, historycznych Litwin├│w, zar├│wno zamieszkuj─ůcy obszary Republiki Litewskiej i Republiki Bia┼éoru┼Ť, jak te┼╝ tej cz─Ö┼Ťci historycznej Litwy, kt├│ra pozostaje w granicach Pa┼ästwa Polskiego, tj. Suwalszczyzny, a ponadto rozproszeni po innych cz─Ö┼Ťciach Kraju i na Zachodzie – nie mo┼╝emy nad zaw┼éaszczeniami ┼╗mudzin├│w przechodzi─ç do porz─ůdku dziennego. Winni┼Ťmy raczej ┼╝─ůda─ç od ca┼éego Narodu Polskiego, aby wobec ┼╝mudzi┼äskich uzurpacji post─Öpowa┼é tak jak Grecy, kt├│rzy odmawiaj─ů S┼éowianom zamieszkuj─ůcym obecnie obszar historycznej Macedonii prawa do etnonimu „Macedo┼äczyk├│w”. Skoro bowiem autentyczni Macedo┼äczycy, w tym Aleksander Macedo┼äski byli nie Jugos┼éowianami, lecz Hellenami, to ich spadkobiercami etnicznymi i kulturowymi s─ů wsp├│┼écze┼Ťni Grecy. Tak samo, skoro to Kresowianie kultywuj─ů j─Özyk polski, pami─Ö─ç i tradycje historycznych Litwin├│w, skoro s─ů cywilizacyjnym owocem kultury Wielkiego Ksi─Östwa (┼éaci┼äskiej i polskiej), a co wi─Öcej, gdy wielu Kresowian z ziem p├│┼énocno-wschodnich wywodzi si─Ö bezpo┼Ťrednio ze szlachty litewskiej, a pozostali stanowi─ů lud genealogicznie pochodz─ůcy r├│wnie┼╝ z tego samego, dawnego ba┼étyckiego plemienia Litwin├│w (odr─Öbnego od plemienia ┼╗mudzin├│w, zamieszkuj─ůcego terytoria na zach├│d od Kowna), to spu┼Ťcizna polityczna i kulturowa po Litwinach i Wielkim Ksi─Östwie przynale┼╝y wy┼é─ůcznie polskim Kresowianom, a za ich po┼Ťrednictwem – ca┼éemu Narodowi Polskiemu.
Uporz─ůdkowanie poj─Ö─ç „Litwy” i „Litwina” jest istotne, tym bardziej, ┼╝e w zamieszaniu terminologicznym niekt├│rzy Polacy sk┼éonni s─ů uznawa─ç za Litwin├│w r├│wnie┼╝ wsp├│┼éczesnych Bia┼éorusin├│w i to pomimo faktu, ┼╝e ich ch┼éopscy przodkowie nigdy takiej ┼Ťwiadomo┼Ťci nie mieli, a proces unarodowienia rusi┼äskiego prawos┼éawnego ludu poszed┼é w zupe┼énie innym kierunku, ni┼╝ to┼╝samo┼Ť─ç etnokonfesyjna szlachty litewskiej (┼éaci┼äska i polska).
W┼éadys┼éaw Studnicki w wydanej w 1919 r. broszurze P├│┼énocno-wschodnie ziemie dawnej Rzeczypospolitej Polskiej zwr├│ci┼é uwag─Ö, i┼╝ o losie pa┼ästwowym tych ziem nie mo┼╝e decydowa─ç nazywanie ich litewskimi i abstrahowanie, i┼╝ posiadaj─ů one znamiona przynale┼╝no┼Ťci do pa┼ästwowo┼Ťci polskiej, gdy┼╝ „dzi┼Ť Litw─Ö, tj. terytorium zaludnione przez Litwin├│w przewa┼╝nie, stanowi tylko gubernia Kowie┼äska bez powiatu Jeziorskiego”. [3]
Pomimo uczynienia tego jak┼╝e celnego zastrze┼╝enia, Studnickiemu zabrak┼éo jednak determinacji w prostowaniu lingwistyczno-politycznego wybiegu ┼╗mudzin├│w i nie oponowa┼é przeciwko przyw┼éaszczeniu przez nich nazwy „Litwini”. Z punktu widzenia polskiego interesu narodowego by┼éo to bardzo powa┼╝nym b┼é─Ödem.
Dawna Litwa by┼éa ziemi─ů polsk─ů. Wprawdzie zamieszkiwali j─ů ludzie nale┼╝─ůcy do r├│┼╝nych szczep├│w etnicznych i j─Özykowych [4], co z dzisiejszego punktu widzenia kwalifikowa┼éoby j─ů do kraju wielonarodowego, tym niemniej warstw─ů przyw├│dcz─ů Litwy, u┼Ťwiadomion─ů narodowo, by┼éa jedynie szlachta. To ona rozszerzy┼éa w ko┼äcu ┼Ťredniowiecza granice pa┼ästwa Mendoga, zdobywaj─ůc prawie ca┼é─ů Ru┼Ť i ona te┼╝ nada┼éa temu pa┼ästwu nazw─Ö odpowiadaj─ůc─ů nazwie plemienia, z kt├│rego sama w wi─Ökszo┼Ťci si─Ö wywodzi┼éa.
Jako za┼Ť gospodarze pa┼ästwa litewskiego, a nast─Öpnie prowincji litewskiej Rzeczypospolitej Polskiej, nie doszukiwali si─Ö litewscy ziemianie w podleg┼éym sobie ludzie r├│┼╝nic narodowo┼Ťciowych, lecz wszystkich ch┼éop├│w Ksi─Östwa uwa┼╝ali za sw├│j litewski, a zatem i polski zarazem lud, niezale┼╝nie od mowy jak─ů si─Ö ten lud pos┼éugiwa┼é. Sami za┼Ť ch┼éopi uwa┼╝ali si─Ö zazwyczaj za „miejscowych”, „tutejszych”, uznaj─ůc nadrz─Ödno┼Ť─ç j─Özykow─ů i kulturow─ů polsk─ů. [5]
Litewsko┼Ť─ç natomiast szlachty zawiera┼éa si─Ö w pe┼éni w polsko┼Ťci i nie wymaga┼éo to jakichkolwiek obja┼Ťnie┼ä.
Pochodz─ůcy z rodu litewskich ziemian, urodzony w guberni kowie┼äskiej, Walerian Meysztowicz (1893-1982) tak charakteryzowa┼é znan─ů mu litewsko┼Ť─ç w powiecie poniewieskim:
„Litewskie by┼éy wioski, litewskie by┼éy za┼Ťcianki, cho─ç w nich m├│wiono po polsku, pe┼éne Juchniewicz├│w, Olechnowicz├│w, Butrym├│w, To┼é┼éoczk├│w, Kosi┼äskich, Stefanowicz├│w, Eydrygiewicz├│w; litewskie by┼éy dwory Karpi├│w, Radziwi┼é┼é├│w, Zawisz├│w, Dowgia┼é┼é├│w, Kontowt├│w, Komar├│w, Bohdanowicz├│w; m├│wiono tam przede wszystkim po polsku, zachowuj─ůc z litewszczyzny d┼éugie i kr├│tkie samog┼éoski w ┼Ťpiewnej ‘litewskiej’ wymowie. ‘Litwin jestem’ – m├│wi┼é ka┼╝dy za Ko┼Ťciuszk─ů; nikt nie pami─Öta┼é o ruskim pochodzeniu Puzyn├│w ani o tym, ┼╝e Kossakowscy przyszli do nas z Mazowsza, a Bystramowie i Ba┼╝e┼äscy z Prus Kr├│lewskich, gdzie s┼éu┼╝yli ‘Koronie’. […] pr├│cz nas┼éanych Rosjan Litwinami byli┼Ťmy wszyscy: w pa┼éacach, dworach i chatach; nikomu to nie przeszkadza┼éo by─ç Polakiem.” [6]
„’Litwin jestem’ – m├│wi┼é Ko┼Ťciuszko, ‘Litwo Ojczyzno moja’ – pisa┼é Mickiewicz. Wszyscy uwa┼╝ali┼Ťmy siebie za Litwin├│w i za Polak├│w r├│wnocze┼Ťnie”.[7] Gdy bowiem – dodaje Konrad G├│rski – „utworzona z Korony i Litwy Rzeczpospolita Polska upad┼éa pod ciosami trzech zaborc├│w, ┼Ťwiadomo┼Ť─ç narodowa wsp├│lna wybuch┼éa z ca┼é─ů si┼é─ů w pierwszym ─çwier─çwieczu niewoli i trzeba by┼éo wyj─ůtkowo perfidnych ┼Ťrodk├│w ze strony zaborcy, a┼╝eby u pewnej cz─Ö┼Ťci obywateli dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego rozbudzi─ç uczucia obco┼Ťci, separatyzmu i nienawi┼Ťci wobec Polski.” [8]
Podstaw─ů uzurpacji ┼╝mudzi┼äskich wobec terytori├│w zamieszkiwanych przez Polak├│w, jak te┼╝ twierdze┼ä o polskiej kolonizacji Litwy, o polskich okupantach, by┼éo przyw┼éaszczenie sobie przez ┼╗mudzin├│w etnonimu „Litwin”, a nast─Öpnie zr├│wnanie znaczeniowe tak zaprojektowanego „Litwina” z obywatelem dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. Separaty┼Ťci ┼╝mudzi┼äscy nauczyli si─Ö takich zabieg├│w od Rosjan, kt├│rzy w ten w┼éa┼Ťnie spos├│b uto┼╝samiali litewskich Rusin├│w z Rosjanami, a poprzez eksponowanie elementu ruskiego w Wielkim Ksi─Östwie Litewskim odbierali Litwie jej polsko┼Ť─ç, nazywaj─ůc Wielkie Ksi─Östwo Pa┼ästwem Litewsko-Rosyjskim. [9] „Uto┼╝samianie obu znacze┼ä s┼éowa Litwin sta┼éo si─Ö naczelnym dogmatem odrodzenia litewskiego [┼╝mudzi┼äskiego], w czym stanowisko zaj─Öte przez Rosj─Ö wobec Polak├│w na Litwie waln─ů odegra┼éo rol─Ö. Komisja Archeologiczna Wile┼äska […] pr├│bowa┼éa to sugerowa─ç za pomoc─ů odpowiedniego doboru akt, ┼╝e prawdziwych Polak├│w na Litwie prawie nie ma. Ze stanowiska Komisji mia┼éo to znaczy─ç, ┼╝e ci, co si─Ö nazywaj─ů Polakami, s─ů spolszczonymi Rosjanami (tak!); – oczywi┼Ťcie dla ludzi spod znaku ‘Au┼íry’ [10] wystarczy┼éo zamieni─ç s┼éowo Rosjanin na s┼éowo Litwin i teza o nieobecno┼Ťci Polak├│w na Litwie pozostawa┼éa tym bardziej w mocy.” [11]
Wedle ┼╗mudzin├│w zatem, kto mieszka na Litwie (uto┼╝samianej terytorialnie z Wielkim Ksi─Östwem Litewskim), ten jest Litwinem (w znaczeniu niemal┼╝e r├│wnoznacznym ze ┼╗mudzinem), a skoro jest Litwinem, to powinien u┼╝ywa─ç j─Özyka litewskiego (a de facto ┼╝mudzi┼äskiego) jako macierzystego. W praktyce mia┼éo to doprowadzi─ç do zawojowania dla j─Özyka ┼╝mudzi┼äskiego obszar├│w, na kt├│rych tego j─Özyka nie rozumiano, a nawet nigdy w nim nie m├│wiono. W ocenie prof. Konrada G├│rskiego „Ta drobna cz─Ö┼Ť─ç dawnej Litwy [┼╗mudzini] nie mia┼éa jednak ┼╝adnego prawa decydowa─ç o ca┼éo┼Ťci; nie by┼éo te┼╝ ┼╝adnych podstaw do przyznania panom z ‘Au┼íry’ i ‘Verpasa’ wy┼é─ůcznego rz─ůdu dusz nawet w ┼éonie litewskiej [┼╝mudzi┼äskiej] ch┼éopskiej gromady. Je┼Ťli ci panowie stawiali sobie jako cel polityczny oderwanie litewskiego [┼╝mudzi┼äskiego] ch┼éopa od pnia polskiej narodowo┼Ťci, to nie znaczy┼éo, ┼╝e oni maj─ů do tego jakiekolwiek moralne prawo, ani ┼╝e tak si─Ö koniecznie sta─ç musi.” [12]
Konrad G├│rski u┼Ťwiadamia nam, ┼╝e brak orientacji jaka jest prawdziwa relacja ┼╗mudzi do Litwy a ┼╗mudzin├│w do ca┼éo┼Ťci ludno┼Ťci dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego towarzyszy Polakom koronnym od zarania separatyzmu ┼╝mudzi┼äskiego. Wywo┼éa┼éo to nawet w pocz─ůtku wieku XX konieczno┼Ť─ç wyst─ůpienia w tej sprawie doskona┼éego znawcy stosunk├│w na ziemiach litewsko-ruskich, Leona Wasilewskiego, kt├│ry „musia┼é przypomnie─ç, ┼╝e w Litwie Polak├│w jest co najmniej tylu┼╝, co i Litwin├│w [┼╗mudzin├│w], ┼╝e Litwini sami stanowi─ů zaledwie 1/5 cz─Ö┼Ť─ç ludno┼Ťci na dawnym terytorium Wielkiego Ksi─Östwa, podczas gdy u nas m├│wi─ůc o Litwie rozumuje si─Ö tak, jak gdyby Litwini [┼╗mudzini] byli narodowo┼Ťci─ů przewa┼╝aj─ůc─ů, a inne ┼╝ywio┼éy jakby tworzy┼éy jakie┼Ť wysepki na olbrzymim morzu etnograficznym czysto litewskim [┼╝mudzi┼äskim].” [13]
Przed kl─Ösk─ů powstania styczniowego 1863 r. i rozbudzeniem przez Rosjan separatyzmu nowolitewskiego w┼Ťr├│d ch┼éop├│w ┼╝mudzkich, oraz przed wpojeniem ludowi ruskiemu ideologii zachodniorusizmu ani sami Litwini, ani ich wrogowie Rosjanie nie mieli w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e Wielkie Ksi─Östwo Litewskie by┼éo cz─Ö┼Ťci─ů Polski, a litewsko┼Ť─ç – regionaln─ů odmian─ů polsko┼Ťci.
Jak wskazuje prof. Konrad G├│rski omawiaj─ůc tw├│rczo┼Ť─ç Adama Mickiewicza – „Ju┼╝ w najwcze┼Ťniejszej tw├│rczo┼Ťci i w korespondencji poety wyst─Öpuje ten stosunek poj─Ö─ç, gdzie o Litwie m├│wi si─Ö jako integralnej cz─Ö┼Ťci Polski, a o Polsce jako ojczy┼║nie we w┼éa┼Ťciwym polityczno-narodowym znaczeniu. W li┼Ťcie [poetyckim] Do Joachima Lelewela Mickiewicz snuj─ůc rozwa┼╝ania o tym, ┼╝e ka┼╝dy cz┼éowiek nosi w sobie pi─Ötno pochodzenia i kultury, w kt├│rej wyr├│s┼é, wyprowadza nast─Öpuj─ůcy wniosek:
A tak, gdzie si─Ö obr├│cisz, z ka┼╝dej wydasz stopy, ┼╗e┼Ť z nad Niemna, ┼╝e┼Ť Polak, mieszkaniec Europy.
W lapidarnym skr├│cie ukazane zosta┼éy trzy stopnie przynale┼╝no┼Ťci duchowej cz┼éowieka: naprz├│d ojczyzna cia┼Ťniejsza nad Niemnem, nast─Öpnie Polska, wreszcie Europa.
Ale najwyrazi┼Ťciej, nie pozostawiaj─ůc ┼╝adnych w─ůtpliwo┼Ťci na temat wzajemnego logicznego stosunku poj─Ö─ç: Litwa i Polska, wypowiedzia┼é si─Ö Mickiewicz w Ksi─Ögach narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, gdzie czytamy:
Litwin i Mazur bracia s─ů; czy┼╝ k┼é├│c─ů si─Ö bracia o to, i┼╝ jednemu na imi─Ö W┼éadys┼éaw, drugiemu Witowt? Nazwisko ich jedno jest, nazwisko Polak├│w (rozdz. XII).
A wi─Öc nie ma mowy u Mickiewicza o przeciwstawieniu logicznym Litwin – Polak. To nie s─ů poj─Öcia r├│wnorz─Ödne, jak Francuz i Anglik, lecz korelatywne o r├│┼╝nym zakresie. W poj─Öciu Polaka mie┼Ťci si─Ö Litwin jako jedna z jego odmian, jak w poj─Öciu Francuza mie┼Ťci si─Ö Prowansalczyk, Normandczyk czy Breto┼äczyk.” [14]
W ocenie Marcelego Kosmana „W II po┼éowie XVIII w. przez Polak├│w rozumiano szlacht─Ö ca┼éej Rzeczypospolitej, ‘Polska’ bowiem sta┼éa si─Ö poj─Öciem obejmuj─ůcym Koron─Ö i Wielkie Ksi─Östwo Litewskie”. [15]: „Od po┼éowy XVII w. g├│rne warstwy spo┼éecze┼ästwa szlacheckiego i znaczna cz─Ö┼Ť─ç – zw┼éaszcza na zachodzie – patrycjatu miejskiego zwi─ůza┼éy si─Ö z kultur─ů polsk─ů poprzez katolicyzm. Lud ┼╝y┼é we w┼éasnym, coraz bardziej zamkni─Ötym kr─Ögu. Pie┼Ť┼ä ludowa opiewa┼éa gorzkie prze┼╝ycia zwi─ůzane z wojnami i konfliktami spo┼éecznymi, przenika┼éy do niej idee nienawi┼Ťci do pan├│w-Lach├│w, a pochwa┼éy dzielnych sprzymierze┼äc├│w – Kozak├│w, kt├│rzy urastali do miana bohater├│w narodowych. […] Reprezentantem i obro┼äc─ů kultury ruskiej sta┼éo si─Ö teraz – w┼éa┼Ťnie dopiero po unii brzeskiej! – prawos┼éawie. Urz─Ödy, instytucje ko┼Ťcielne (katolickie) i dwory magnackie oraz znaczna cz─Ö┼Ť─ç szlacheckich sta┼éy si─Ö propagatorami kultury polskiej.” [16]
Pogl─ůd o polsko┼Ťci WKL podziela w zasadzie tak┼╝e Piotr Wr├│bel: „Trudno jest dzi┼Ť ustali─ç, za kogo uwa┼╝ali si─Ö wszyscy mieszka┼äcy Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. Do polsko┼Ťci przyznawa┼éa si─Ö w wi─Ökszo┼Ťci szlachta. U┼╝ywane przez ni─ů okre┼Ťlenie ‘Litwin’, mocniejsze niew─ůtpliwie ni┼╝ ‘Ma┼éopolanin’ czy ‘Mazowszanin’, pozostawa┼éo jednak tylko sygna┼éem przynale┼╝no┼Ťci terytorialnej. ‘Litwin’ z dziada pradziada przenosz─ůcy si─Ö nad Wis┼é─Ö lub Wart─Ö zostawa┼é ‘Koroniarzem’. Niekiedy mocniej zwi─ůzani z tradycj─ů i Cerkwi─ů, trwali przy kompromisowych rozwi─ůzaniach pokrewnych Orzechowskiemu (‘gente Ruthenus, natione Polonus’). Cz─Ö┼Ť─ç ch┼éopstwa i szlachty za┼Ťciankowej nie m├│wi─ůca po polsku, lecz si─Ögaj─ůca swymi horyzontami my┼Ťlowymi poza op┼éotki odci─Ötej od ┼Ťwiata wsi, intuicyjnie, poprzez j─Özyk i religi─Ö, czu┼éa sw─ů wi─Ö┼║ z wielk─ů, na p├│┼é mitycznie rozumian─ů Rusi─ů.” [17] ; „Ch┼éopi, w przewa┼╝aj─ůcej cz─Ö┼Ťci pozbawieni poczucia przynale┼╝no┼Ťci narodowej, stanowili na pocz─ůtku XIX wieku nieukszta┼étowan─ů mas─Ö etniczn─ů, z kt├│rej dopiero w przysz┼éo┼Ťci mieli przechodzi─ç do narodu polskiego, rosyjskiego lub poczu─ç si─Ö Bia┼éorusinami. Wielki wp┼éyw na formowanie si─Ö stosunk├│w narodowych w powiatach zachodniej Bia┼éorusi [w┼éa┼Ťc. ┼Ťrodkowej Litwy] mia┼éa liczebno┼Ť─ç szlachty, przyznaj─ůcej si─Ö najcz─Ö┼Ťciej do polsko┼Ťci i pe┼éni─ůcej rol─Ö przyw├│dcy spo┼éecze┼ästwa.” [18]
„Nie inaczej my┼Ťleli o tym – pisze Konrad G├│rski – nasi wrogowie. W podr─Öczniku geografii Arseniewa, u┼╝ywanym w szko┼éach na ca┼éym terytorium Rosji w pierwszej po┼éowie XIX w. (podr─Öcznik ten mia┼é w latach 1818-1840 dwadzie┼Ťcia wyda┼ä), czytamy nast─Öpuj─ůce informacje o narodach zamieszkuj─ůcych Rosj─Ö: 1. Rosjanie, nar├│d panuj─ůcy w Imperium; 2. Kozacy; 3. Polacy, nar├│d stanowi─ůcy p r z e w a ┼╝ a j ─ů c ─ů c z ─Ö ┼Ť ─ç l u d n o ┼Ť c i w Kr├│lestwie Polskim i w g u b e r n i a c h p r z y ┼é ─ů c z o n y c h d o R o s j i o d P o l s k i. Tym terminem: gubernie przy┼é─ůczone od Polski oznaczono ziemie dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego i dawne ziemie ruskie nale┼╝─ůce do Korony.” [19]
O polskim charakterze ziem d. Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego pisze tak┼╝e bia┼éoruski dzia┼éacz odrodzeniowy Aleksander ─ćwikiewicz: „Od Bugu do D┼║winy i od Niemna do Dniepru w przeci─ůgu ostatnich stuleci ca┼ée ┼╝ycie Bia┼éorusi by┼éo przenikni─Öte polsk─ů kultur─ů, polsk─ů mow─ů, wsz─Ödzie panowa┼éa polska ksi─ů┼╝ka i o┼Ťwiata. Nie m├│wi─ůc ju┼╝ o magnackich dworach, jak i w og├│le o szlachcie. Nawet popi do lat 70-80-tych [XIX w.] rozmawiali na Bia┼éorusi po polsku i karmili sw├│j ┼Ťwiatopogl─ůd polsk─ů nauk─ů i literatur─ů.” [20]
R├│wnie┼╝ bia┼éoruski emigracyjny historyk Janka Zaprudnik potwierdza, ┼╝e warstwy wy┼╝sze Litwy by┼éy polskie: „Od czasu unii brzeskiej (1596) do ┼Ťmierci Katarzyny II (1796) wi─Ökszo┼Ť─ç bia┼éoruskiej szlachty i znaczna cz─Ö┼Ť─ç mieszcza┼ästwa ostatecznie spolonizowa┼éy si─Ö”, a ch┼éopi nie tworzyli odr─Öbnego od Polak├│w narodu, lecz byli bierni i tylko pos┼éugiwali si─Ö miejscowym ruskim dialektem („zachowali mow─Ö ojczyst─ů”). [21]. „Co do kleru grekokatolickiego, to wychowany w jezuickich kolegiach i szko┼éach pijarskich, kt├│re od XVII w. istnia┼éy w 12 miastach bia┼éoruskich, lepiej m├│wili po polsku i po ┼éacinie ni┼╝ w j─Özyku starocerkiewno-s┼éowia┼äskim.” [22]
Zaprudnik przyznaje tak┼╝e, czyni─ůc z tego zarzut pod adresem Polak├│w, ┼╝e „Rzeczpospolita nied┼éugo po unii lubelskiej przekszta┼éci┼éa si─Ö z pa┼ästwa federacyjnego w unitarne i niemal wszystkie wy┼╝sze warstwy Bia┼éorusi i mieszcza┼ästwo przesz┼éy na j─Özyk polski. W politycznym i kulturalnym zunifikowaniu si─Ö z Polsk─ů gin─Ö┼éy dawne ┼Ťlady istnienia Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. G┼é─Öbi─Ö tego procesu wida─ç w Konstytucji Rzeczypospolitej z 3 Maja 1791 r.” [23]
Nowy etap w dziejach d. WKL rozpocz─ů┼é si─Ö po powstaniu listopadowym 1831 r.: „W 1836 r. j─Özyk polski zosta┼é zakazany w szko┼éach guberni witebskiej i mohylewskiej, a za 5 lat tak┼╝e w innych bia┼éoruskich guberniach.” [24]; „Wraz z likwidacj─ů polskiego systemu o┼Ťwiatowego, po okresie chaosu i upadku szkolnictwa stopniowo nasila┼éa si─Ö rusyfikacja kraju.” [25]
Ale pomimo wysi┼ék├│w zaborcy, ziemie dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego zachowywa┼éy nadal, przynajmniej do roku 1864, zdecydowanie polski charakter. Tak to postrzega nawet bia┼éoruski historyk odrodzeniowy Aleksander ─ćwikiewicz: „Wilno przed powstaniem styczniowym by┼éo ogromnym centrum kultury polskiej. Dzia┼éa┼éo tam 12 drukarni wydaj─ůcych m.in. dzie┼éa Mickiewicza i Lelewela. […] Przyje┼╝d┼╝aj─ůcy z g┼é─Öbi Rosji widzia┼é tu ogromne panowanie kultury polskiej, jej centrum. W samym Wilnie by┼éo 15 ksi─Ögarni i odpowiednia ich ilo┼Ť─ç w b. WKL. W ca┼éym kraju by┼éy rozpowszechnione biblioteki, w tym biblioteki magnackie w Szczorsach [26] i w Nie┼Ťwie┼╝u, publicznie dost─Öpne, biblioteki klasztorne, organ├│w religijnych, szk├│┼é i gimnazj├│w. W tym samym czasie ksi─ů┼╝ka rosyjska by┼éa tam rzadko┼Ťci─ů. Po ksi─ů┼╝k─Ö rosyjsk─ů trzeba by┼éo jecha─ç do Petersburga lub Moskwy.” [27] ; „Z danych zebranych w 1855 r. przez J├│zefa Siemaszk─Ö, na 723 wy┼╝szych urz─Ödnik├│w guberni wile┼äskiej i grodzie┼äskiej 583 by┼éo katolikami, lud┼║mi, kt├│rzy m├│wili po polsku i przewodzili polskiej kulturze. (Sbornik Szo┼ékowicza, t. II, Pricziny nieuspiecha w Zapadnom kraje russkogo die┼éa, s. 294). Na dzie┼ä 1.01.1864 r., po wszystkich aresztowaniach, zwolnieniach ze stanowisk i zsy┼ékach polskich powsta┼äc├│w, spo┼Ťr├│d kierownik├│w szk├│┼é i tak Polak├│w pozosta┼éo 239 na og├│ln─ů liczb─Ö 392 (Sbornik Pamiati M. Murawiowa, s. 5). O w┼éa┼Ťcicielach i na og├│┼é o przedstawicielach ekonomicznego ┼╝ycia Bia┼éorusi w oderwaniu od Polak├│w nie ma i o czym m├│wi─ç: stanowili oni g┼é├│wn─ů, kardynaln─ů si┼é─Ö w kraju. Gospodarka, kultura, administracja – wszystko znajdowa┼éo si─Ö w r─Ökach polskiej inteligencji, kt├│ra tym wszystkim kierowa┼éa. W tym sensie r├│┼╝nica pomi─Ödzy Bia┼éorusi─ů i na przyk┼éad guberni─ů lubelsk─ů albo ┼éom┼╝y┼äsk─ů by┼éa bardzo nieznaczna – r├│┼╝nica by┼éa tylko w masach ludowych, kt├│re tu pozostawa┼éy bia┼éoruskie, a tam – polskie.” [28]
Aleksander ─ćwikiewicz pisze z pozycji narodowo-bia┼éoruskich i dlatego pos┼éuguje si─Ö ahistorycznie poj─Öciem Bia┼éorusi dla okre┼Ťlenia kraju, kt├│ry w epoce nazywany by┼é przez jego mieszka┼äc├│w Litw─ů. To samo dotyczy jej mieszka┼äc├│w, kt├│rzy byli Litwinami, dop├│ki trwali przy kulturze polskiej i wyznaniu katolickim (w obu rytach – ┼éaci┼äskim i greckim). ┼Üwiadomo┼Ť─ç narodowo┼Ťci by┼éa jednak w┼éa┼Ťciwa tylko dla warstw wy┼╝szych Litwy i dlatego twierdzenie, ┼╝e „lud by┼é bia┼éoruski” jest niedorzeczno┼Ťci─ů. Lud m├│g┼é by─ç tylko katolicki lub prawos┼éawny (uprzednio grekokatolicki); w jego w┼éasnym rozumieniu – „tutejszy”, a w znaczeniu polityczno-podda┼äczym – litewski i polski zarazem. [29] I tylko z cz─Ö┼Ťci tego ludu wyodr─Öbni┼éy si─Ö na prze┼éomie XIX i XX w. ch┼éopskie narody ┼╗mudzin├│w i Bia┼éorusin├│w. Praktycznie bowiem ca┼éy rzymskokatolicki lud litewski pos┼éuguj─ůcy si─Ö j─Özykami s┼éowia┼äskimi wybra┼é polsk─ů opcj─Ö narodowo┼Ťciow─ů, a znaczna cz─Ö┼Ť─ç ludu prawos┼éawnego Litwy sta┼éa si─Ö Rosjanami, albo te┼╝ pozosta┼éa „tutejszymi”, nie przyjmuj─ůc jakiejkolwiek samoidentyfikacji narodowej.
Niezale┼╝nie wi─Öc od r├│┼╝nic w ocenie proces├│w etno-politycznych zachodz─ůcych w by┼éym Wielkim Ksi─Östwie Litewskim, rysuj─ůcych si─Ö pomi─Ödzy badaczami polskimi, rosyjskimi i bia┼éoruskimi, to jednak bezsporne przyjmowanie przez nich, ┼╝e Wielkie Ksi─Östwo Litewskie by┼éo krajem g┼é─Öboko spolonizowanym, ┼Ťwiadczy o tym, ┼╝e to wsp├│┼écze┼Ťni kresowi Polacy s─ů prawdziwymi, historycznymi Litwinami.
________________________________________

[1] Adam Mickiewicz, Do Joachima Lelewela. Z okoliczno┼Ťci rozpocz─Öcia kursu historii powszechnej w uniwersytecie wile┼äskim, dnia 9 stycznia 1822 r.; http://literat.ug.edu.pl/amwiersz/0006.htm data ods┼éony 16.02.2014.
[2] Ba┼étyckie plemi─Ö Litwin├│w podda┼éo si─Ö samopolonizacji w zakresie warstw wy┼╝szych (szlachty i mieszcza┼ästwa) ju┼╝ w XVI-XVII w. Natomiast lud tego plemienia, wyznaj─ůcy religi─Ö rzymskokatolick─ů, uleg┼é przewa┼╝nie j─Özykowej slawinizacji, a na prze┼éomie XIX i XX w., w ┼Ťlad za swoj─ů szlacht─ů, wybra┼é polsk─ů opcj─Ö narodowo┼Ťciow─ů, staj─ůc si─Ö Polakami-Kresowianami. Ewolucji takiej nie przesz┼éo ba┼étyckie plemi─Ö ┼╗mudzin├│w, kt├│re uleg┼éo polonizacji wy┼é─ůczenie w cz─Ö┼Ťci obejmuj─ůcej szlacht─Ö. Lud ┼╝mudzki bowiem, cho─ç tak jak litewski wyznawa┼é religi─Ö rzymskokatolick─ů, to jednak b─Öd─ůc oddalonym od wp┼éyw├│w s┼éowia┼äskich, pozosta┼é przy starym j─Özyku Ba┼ét├│w.
Nazwa ┼╗mudzini wywodzi si─Ö od s┼éowa ┼Żemai – nisko, gdy┼╝ plemi─Ö ┼╝mudzkie zamieszkiwa┼éo nizinne tereny dzisiejszej Republiki Litewskiej. Mieszka┼äc├│w obszar├│w dorzecza g├│rnego Niemna, o bardziej zr├│┼╝nicowanej morfologii, wy┼╝ynnej, nazywano Auksztotami, od wyrazu auksztas – wysoki. W p├│┼║niejszych wiekach termin Auksztot zanik┼é i ludno┼Ť─ç t─Ö nazywano po prostu Litwinami.
┼╗mudzini zmuszeni byli przez nap├│r Krzy┼╝ak├│w do ci─ůg┼éych walk w obronie swojej ziemi. Pomimo pewnych ich sukces├│w w walce z „krucjatami”, uk┼éad si┼é niekorzystny dla ┼╗mudzin├│w wymusi┼é na nich poddanie si─Ö oko┼éo 1240 r. w┼éadzy formuj─ůcego si─Ö pod ber┼éem Mendoga pa┼ästwa litewskiego.
W latach 1418 i 1441 ┼╗mudzini wszcz─Öli powstania antychrze┼Ťcija┼äskie i antylitewskie.
Dopiero po traktatach z 1422 i 1431 r. ┼╗mudzini stali si─Ö na sta┼ée poddanymi Wielkiego Ksi─Östwa, a potem i Rzeczypospolitej. D┼éugi okres zmiennej przynale┼╝no┼Ťci pa┼ästwowej i kulturowej, cz─Öste odst─Öpstwa Litwy od ┼╗mudzin├│w, ci─ůg┼ée walki przeciw naje┼║d┼║com ukszta┼étowa┼éy poczucie niezale┼╝no┼Ťci od lud├│w s─ůsiednich, w tym i Litwin├│w.
Tendencje do autonomizmu ┼╗mudzin├│w zosta┼éy zaakceptowane w roku 1441, gdy uznano ┼╗mud┼║ za odr─Öbn─ů jednostk─Ö administracyjn─ů Wielkiego Ksi─Östwa. Wyrazem odr─Öbno┼Ťci ┼╗mudzi by┼éo okre┼Ťlanie tej krainy jako Ksi─Östwa ┼╗mudzkiego. W anonimowej pie┼Ťni ┼╝mudzi┼äskiej z 1831 r. pt. Gieysmie ┼╝iemaycziu Telszu pawieta wayno metu 1831 (Pie┼Ť┼ä ┼╗mudzin├│w powiatu telszewskiego w czasie wojny 1831) m├│wi si─Ö o braterstwie Polak├│w, Litwin├│w i ┼╗mudzin├│w. – http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBmudzini data ods┼éony 16.02.2014.
[3] W. Studnicki, Północno-wschodnie ziemie dawnej Rzeczypospolitej Polskiej. Referat Biura Kongresowego, Warszawa 1919, s. 1.
[4] Główne grupy etno-językowe dawnej Litwy to: polsko- i ruskojęzyczni Litwini, bałto- i polskojęzyczni Żmudzini oraz rusko- i polskojęzyczni Rusini.
[5] J. Waszkiewicz, Polsko-bia┼éoruskie zwi─ůzki kulturowe w XIX i na pocz. XX w., „Echa Polesia” 2011, nr 3; http://echapolesia.pl/index.php?mact=Echa,cntnt01,showarticle,0&cntnt01rubric_id=&cntnt01article_id=284&cntnt01returnid=15
[6] W. Meysztowicz, Gaw─Ödy o czasach i ludziach, Londyn – ┼üomianki 2008, s. 7.
[7] Tam┼╝e, s. 26.
[8] K. Górski, Divie et impera, Białystok 1995, s. 70.
[9] Dziewi─Ötnastowieczni badacze rosyjscy W. Antonowicz oraz M. Lubawskij wielk─ů wag─Ö przypisywali udzia┼éowi Rusin├│w w politycznym ┼╝yciu Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, ich roli w wyznaczaniu polityki pa┼ästwa i okre┼Ťlali ich jako jedn─ů ze wsp├│lnot do┼é─ůczonych do w┼éadzy. Upadek pa┼ästwowo┼Ťci WKL wi─ůzany by┼é zwyczajnie z katolick─ů ekspansj─ů, uni─ů religijn─ů 1596 r. i przymusow─ů polonizacj─ů elity. W ten spos├│b nauka rosyjska przyjmowa┼éa, ┼╝e Wielkie Ksi─Östwo Litewskie to w gruncie rzeczy pa┼ästwo litewsko-ruskie /rosyjskie/ (stopniowo coraz bardziej i bardziej rosyjskie), kt├│re w wyniku ekspansji zewn─Ötrznej sta┼éo si─Ö pa┼ästwem z przewag─ů charakteru polskiego. Zob. np. M. K. Lubawskij, Oczierk istorii Litowsko-Russkogo gosudarstwa do Lublinskoj unii wkluczitielno, Moskwa 1915, s. 16. Wi─Öcej na ten temat: Cz. Podlidecki, Koncepcja “Rzeczypospolitej wielu narod├│w” jako metoda zaboru historii i rozbioru pa┼ästwowo┼Ťci polskiej,
http://narodowikonserwatysci.pl/2013/03/20/koncepcja-rzeczypospolitej-wielu-narodow-jako-metoda-zaboru-historii-i-rozbioru-panstwowosci-polskiej/ data odsłony 16.02.2014.
[10] http://pl.wikipedia.org/wiki/Auszra data odsłony 16.02.2014.
[11] K. G├│rski, Divide…, op. cit., s. 200.
[12] Tam┼╝e, s. 208.
[13] Tam┼╝e, s. 215-216.
[14] Tam┼╝e, s. 124-125.
[15] M. Kosman, Historia Białorusi, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 1979, s. 187.
[16] Tam┼╝e, s. 190-191.
[17] P. Wr├│bel, Kszta┼étowanie si─Ö bia┼éoruskiej ┼Ťwiadomo┼Ťci narodowej a Polska, Warszawa 1990, s. 5.
[18] Tam┼╝e, s. 8.
[19] K. G├│rski, Divide…, op. cit., s. 128.
[20] A. ─ćwikiewicz, Zapadno-russizm. Narysy z gistoryi gramadzkaj my┼Ťli na Bie┼éarusi u XIX i paczatku XX w., Minsk 1993, s. 188-189.
[21] J. Zaprudnik, Bie┼éaru┼Ť. Na gistarycznych skry┼╝awannjach, Minsk 1996, s. 59.
[22] Tam┼╝e, s. 59.
[23] Tam┼╝e, s. 59-60. Zob. te┼╝ na ten temat: Cz. Podlidecki, Polskie prawa do Kres├│w Wschodnich w ┼Ťwietle koncepcji Korony Kr├│lestwa Polskiego oraz norm prawa mi─Ödzynarodowego publicznego – http://narodowikonserwatysci.pl/2012/07/26/polskie-prawa-do-kresow-wschodnich-w-swietle-koncepcji-korony-krolestwa-polskiego-oraz-norm-prawa-miedzynarodowego-publicznego/
[24] J. Zaprudnik, Bie┼éaru┼Ť…, op. cit., s. 65.
[25] O. ┼üatyszonek, Bia┼éoruskie O┼Ťwiecenie, „Bia┼éoruskie Zeszyty Historyczne” 1994, nr 2, s. 35-45. http://kamunikat.org/drukavac_staronku.html&refid=1067 data ods┼éony 16.02.2014.
[26] http://pl.wikipedia.org/wiki/Szczorsy data odsłony 16.02.2014.
[27] A. ─ćwikiewicz, Zapadno-russizm…, op. cit., s. 43.
[28] Tam┼╝e, s. 44.
[29] J. Waszkiewicz, Polsko…, op. cit.


Uwaga końcowa:
(Ruch Christus Rex 10.11.2017)

Niestety tak┼╝e sami Polacy po 1945 r. fa┼észuj─ů histori─Ö Kres├│w, w czym prym wiedzie polski Ko┼Ťci├│┼é katolicki, kt├│ry ju┼╝ od wielu lat powoli, ale wytrwale odcina histori─Ö Ko┼Ťcio┼éa katolickiego na Kresach, a wi─Öc znajduj─ůcego si─Ö poza granicami dzisiejszej Polski, nawet w─ůtki wybitnie polskie od og├│lnej historii polskiego Ko┼Ťcio┼éa. Zgodnie z watyka┼äsk─ů polityk─ů odno┼Ťnie katolicyzmu na wsch├│d od Bugu, wsp├│┼étworzy sztuczn─ů histori─Ö narodowych Ko┼Ťcio┼é├│w: litewskiego (przed 1918 r.) oraz bia┼éoruskiego i ukrai┼äskiego, kt├│re przez wieki i do upadku Zwi─ůzku Sowieckiego w 1991 r. mia┼éy charakter wybitnie polski. Edmund Jakubowski w swoim cyklu o Polakach na Litwie Kowie┼äskiej pisze: „Ca┼ée nastawienie zar├│wno krajowe, jak emigracyjne w sprawie Millenium (Ko┼Ťcio┼éa w Polsce) ogranicza┼éo Polsk─Ö do ziem piastowskich. „Litwini” (czyli Polacy – M.K.) z Polski Jagiello┼äskiej, kt├│rzy jak ┼╗mudzini, obchodzili za swego ┼╝ycia 500-lecie za┼éo┼╝enia diecezji (┼╝mudzkiej) i chrztu, czuli si─Ö troch─Ö jak przys┼éowiowy, niewzruszony niczym cz┼éowiek, w┼Ťr├│d rozrzewnionego kazaniem t┼éumu, bo jest… z innej parafii” („Tygodnik Polski” 22.12.1984).

……….


W trosce o prawd─Ö historyczn─ů


Premier Polski Mateusz Morawiecki podczas wizyty kanclerz Niemiec Angeli Merkel w by┼éym najwi─Ökszym niemieckim obozie koncentracyjnym – Auschwitz w okresie II wojny ┼Ťwiatowej 6 grudnia 2019 r. powiedzia┼é, ┼╝e: Bierno┼Ť─ç wobec przek┼éama┼ä historycznych oznacza bycie ich wsp├│┼éautorem.
Uwa┼╝am, ┼╝e rz─ůd polski i polscy historycy w trosce o prawd─Ö historyczn─ů w odniesieniu do historycznej Litwy i historycznych Litwin├│w powinni wprowadzi─ç urz─Ödowo nazywanie wsp├│┼éczesnej Litwy z litewska – Lietuwa, a wsp├│┼éczesnych Litwin├│w tak┼╝e z litewska – Lietuwisami. Czas najwy┼╝szy walczy─ç z litewskim (lietuwiskim) fa┼észowaniem w duchu nacjonalizmu litewskiego (lietuwiskiego) historii Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego z lat 1385-1795, kt├│ra w zasadzie jest histori─ů Polski i narodu polskiego i cz─Ö┼Ťciowo bia┼éoruskiego (np. Pogo┼ä stanowi herb pa┼ästwowy nie tylko Litwy ale i historycznej Bia┼éorusi oraz stanowi┼éa herb pa┼ästwowy Bia┼éoruskiej Republiki Ludowej 1918-19 i Republiki Bia┼éorusi 1991-1995), a najmniej wsp├│┼éczesnego narodu „litewskiego”, kt├│r─ů bezprawnie i k┼éamliwie monopolizuj─ů rz─ůd i historycy litewscy (lietuwiscy) przez sw├│j skrajny antypolonizm. Historycy polscy wsp├│lnie z historykami bia┼éoruskimi powinni wsp├│lnie i oficjalnie zaprotestowa─ç przeciwko fa┼észowaniu przez wsp├│┼éczesnych Litwin├│w polskiej i bia┼éoruskiej historii Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego i uto┼╝samiania go jedynie z dzisiejsz─ů Litw─ů. Stare przys┼éowie m├│wi, ┼╝e „przemilczanie to z┼éa metoda”. Je┼Ťli historycy polscy i bia┼éoruscy b─Öd─ů dalej milcze─ç, w litewskie k┼éamstwa stan─ů si─Ö prawd─ů historyczn─ů, zgodnie z powiedzeniem, ┼╝e k┼éamstwo powt├│rzone sto razy staje si─Ö prawd─ů. Ju┼╝ dzisiaj k┼éamstwo litewskie kr├│luje np. w og├│lno┼Ťwiatowej i wieloj─Özycznej internetowej Wikipedii.
Czy naprawd─Ö historykom polskim nie zale┼╝y na prawdzie historycznej?!
Na razie wida─ç, ┼╝e nie! ┼╗e wol─ů by─ç „historykami” ni┼╝ historykami!
Polscy historycy i Instytut Pami─Öci Narodowej w Warszawie powinni r├│wnie┼╝ zainicjowa─ç domaganie si─Ö od w┼éadz litewskich i Ko┼Ťcio┼éa litewskiego oficjalnych przeprosin za zbrodnie pope┼énione przez Litwin├│w na Polakach na Litwie Kowie┼äskiej oraz podczas wojny 1939-44 i Sowieckiej Litwy, kt├│r─ů nie rz─ůdzi┼éa Moskwa, a tylko nacjonali┼Ťci litewscy przefarbowani na czerwono.
Marian Kałuski



Polako┼╝ercza dzia┼éalno┼Ť─ç duchowie┼ästwa litewskiego w latach 1883-1918


Jezus Chrystus: „Masz mi┼éowa─ç swego bli┼║niego jak samego siebie” (MAT. 22:39)



Jezus, zapytany o najwi─Öksze przykazanie w Prawie, o┼Ťwiadczy┼é: „‚Masz mi┼éowa─ç twojego Boga, ca┼éym swym sercem i ca┼é─ů sw─ů dusz─ů, i ca┼éym swym umys┼éem’. To jest najwi─Öksze i pierwsze przykazanie. Drugie, podobne do tego, jest to: ‚Masz mi┼éowa─ç swego bli┼║niego jak samego siebie’” (Mat. 22:37-39). Za Jezusem S┼éowo Bo┼╝e naucza nas: „Wy┼Ťwiadczajmy dobro wszystkim, a zw┼éaszcza tym, kt├│rzy s─ů z nami spokrewnieni w wierze” (Gal. 6:10; odczytaj Rzymian 12:10). Z kolei aposto┼é Piotr napisa┼é: „Oczy┼Ťciwszy swe dusze dzi─Öki pos┼éusze┼ästwu prawdzie, czego wynikiem jest nieob┼éudne uczucie braterskie, jedni drugich ┼╝arliwie, z serca mi┼éujcie”. Poleci┼é te┼╝ wsp├│┼éwyznawcom: „Nade wszystko darzcie jedni drugich ┼╝arliw─ů mi┼éo┼Ťci─ů” (1 Piotra 1:22; 4:8).
Przez sw─ů nauk─Ö chrze┼Ťcija┼ästwo nazywane jest „religi─ů mi┼éo┼Ťci”.
……….

Pod koniec XIX w. narodzi┼é si─Ö wspierany przez Rosj─Ö i Niemcy – dw├│ch najwi─Ökszych wrog├│w Polski i narodu polskiego separatystyczny ruch litewski, d─ů┼╝─ůcy nie tylko do zerwania 500-letniej harmonijnej unii z Polsk─ů, ale tak┼╝e do zag┼éady Polak├│w i polsko┼Ťci na Litwie. Niestety, pionierami i najwi─Ökszymi szermierzami siania nienawi┼Ťci do Polak├│w by┼éa i jest po dzi┼Ť dzie┼ä zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç litewskich ksi─Ö┼╝y katolickich.
Tote┼╝ terenem, gdzie odrodzeniowy ruch litewski najbardziej bezpo┼Ťrednio zetkn─ů┼é si─Ö z polsko┼Ťci─ů by┼é Ko┼Ťci├│┼é – ┼Ťwi─ůtynie katolickie. Na Litwie obok Litwin├│w od kilku wiek├│w mieszkali tak┼╝e Polacy. Oba narody - litewski i polski przez wieki by┼éy katolickie i modli┼éy si─Ö w tych samych ko┼Ťcio┼éach. Separatyzm litewski spowodowa┼é strukturalny wstrz─ůs w Ko┼Ťciele katolickim na Litwie, poniewa┼╝ w┼Ťr├│d Litwin├│w zrodzi┼é si─Ö Kain, kt├│ry postanowi┼é nie tylko przep─Ödzi─ç ze ┼Ťwi─ůty┼ä na Litwie Polaka Abla, ale tak┼╝e go zabi─ç. Ko┼Ťci├│┼é litewski by┼é i jest gorszy w sianiu nienawi┼Ťci do Polak├│w i w ich prze┼Ťladowaniu od rz─ůd├│w litewskich. Bowiem w rz─ůdzie litewskim by┼éo i jest pe┼éno ateist├│w, a biskupi i ksi─Ö┼╝a litewscy pono─ç chrze┼Ťcijanie (mi┼éujcie si─Ö nawzajem) stali si─Ö prawdziwymi polako┼╝ercami w sutannach. Ich sumienia obci─ů┼╝a wi─Ökszy grzech od grzechu rz─ůdz─ůcych. Szczeg├│┼éowo te sprawy omawiane s─ů w I cz─Ö┼Ťci tej ksi─ů┼╝ki.

……….

Nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e najwi─Ökszym sprzymierze┼äcem nacjonalist├│w litewskich w walce z Polakami i polsko┼Ťci─ů na Litwie Kowie┼äskiej, szczeg├│lnie do ko┼äca okupacji rosyjskiej na tej ziemi okaza┼éo si─Ö by─ç tamtejsze katolickie duchowie┼ästwo litewskie, wychowane w domu i ko┼Ťciele w sprzecznym duchu z nauk─ů Pana Jezusa. By┼éo (i jest po dzi┼Ť dzie┼ä) z pewno┼Ťci─ů du┼╝o wi─Ökszym wrogiem dla tamtejszych Polak├│w i polsko┼Ťci od samych Rosjan w okresie zaboru.
Jest faktem, ┼╝e niezale┼╝nie od zorganizowanych nacjonalist├│w litewskich wok├│┼é „Auszry” (1883-86), ale pod jej wielkim wp┼éywem z propagand─ů nienawi┼Ťci do Polak├│w wyst─Öpowa┼é z ca┼é─ů energi─ů tak┼╝e m┼éody kler litewski – ksi─Ö┼╝a wy┼Ťwi─Öceni po upadku Powstania Styczniowego 1863-64. Bez ┼╝adnych zastrze┼╝e┼ä zaakceptowali – wr─Öcz uznali za swoj─ů „teori─Ö pochodzenia” i „teori─Ö krwi” jako kryteria przynale┼╝no┼Ťci narodowej, wed┼éug kt├│rych „Litwinem jest ten, kto pochodzi z teren├│w dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego bez wzgl─Ödu na j─Özyk jakim si─Ö pos┼éuguje i w┼éasne poczucie przynale┼╝no┼Ťci narodowej (nie dotyczy to ┼╗yd├│w i nap┼éywowych Rosjan). Ci za┼Ť spo┼Ťr├│d nich, kt├│rzy nie maj─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci litewskiej s─ů „spolonizowanymi Litwinami”, „tutejszymi”, „bia┼éoruskoj─Özycznymi katolikami” i nale┼╝y ich na powr├│t zlituanizowa─ç” (Piotr B┼éaszkowski O nacjonalizmie litewskim Gda┼äsk 1990). Przesi─ůkni─Öci tymi teoriami ksi─Ö┼╝a litewscy domagaj─ůc si─Ö usuni─Öcia j─Özyka polskiego z dodatkowych nabo┼╝e┼ästw w ko┼Ťcio┼éach oraz zast─ůpienia ksi─Ö┼╝y-Polak├│w litewskimi, pobudzali w tym kierunku ciemne masy litewskie, co doprowadzi┼éo do gorsz─ůcych awantur i b├│jek w ko┼Ťcio┼éach. Duchowie┼ästwo litewskie wydawa┼éo w Prusach szereg antypolskich pism. Sam─ů „Auszr─Ö” zast─ůpi┼éo w 1887 r. czasopismo klerykalne i tak┼╝e antypolskie „Szwiesa” („┼Üwiat┼éo”). Wyj─ůtkowo antypolskim czasopismem katolickim by┼é „Tevynes Sargas” („Str├│┼╝ Ojczyzny”), wydawany w latach 1896-1904, w kt├│rym czo┼éowym publicyst─ů by┼é ks. Juozas Tumas-Vai┼╝gantas (1869-1933). „Tevynes Sargas” oznajmi┼é, ┼╝e jego zadaniem b─Ödzie obrona Litwin├│w „od trzech najwi─Ökszych naszych nieprzyjaci├│┼é: miejscowej administracji, ┼╗yd├│w i wyrodnych Litwin├│w. Do rz─Ödu „wyrodnych Litwin├│w” pismo zalicza┼éo oczywi┼Ťcie „litewskiego pochodzenia polonizator├│w” (J. Ochma┼äski Historia Litwy Wroc┼éaw 1983). Chrystusowe przykazanie mi┼éo┼Ťci bli┼║niego by┼éo ca┼ékowicie obce temu katolickiemu duchownemu. Ten zarzut dotyczy┼é zreszt─ů kilkuset innych ksi─Ö┼╝y litewskich i chyba wszystkich litewskich pism katolickich. Czy nale┼╝y si─Ö temu dziwi─ç, je┼Ťli ks. Mykolas Krupavi─Źius, jeden z czo┼éowych polityk├│w litewskich, zaraz po uko┼äczeniu w 1913 r. seminarium duchownego w Sejnach, b─Öd─ůcego ju┼╝ wtedy ku┼║ni─ů polako┼╝erc├│w, powiedzia┼é: „P├│jd─Ö z samym diab┼éem, je┼╝eli dopomo┼╝e to wyzwoli─ç Litw─Ö (z rzekomej polskiej niewoli)”, a wypowied┼║ ta sta┼éa si─Ö niepisanym has┼éem nacjonalizmu litewskiego”?! (P. B┼éaszkowski). Oto obraz przeci─Ötnego ksi─Ödza litewskiego od 120 lat. Jednak ju┼╝ wcze┼Ťniej, bo w wydanej w Warszawie w 1910 r. ksi─ů┼╝ce Unia J├│zef Weyssenhoff krytykowa┼é ┼╝arliwy a┼╝ po ┼Ťlepy nacjonalizm kler litewski.
Sk─ůd w┼Ťr├│d m┼éodych ksi─Ö┼╝y litewskich, kt├│rzy w├│wczas stanowili ju┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç duchowie┼ästwa na Litwie, wzi─Ö┼éa si─Ö wr─Öcz zoologiczna nienawi┼Ť─ç do Polak├│w – r├│wnie katolik├│w tak jak Litwini, kt├│rzy bardzo cz─Östo byli tak┼╝e ich s─ůsiadami i parafianami? Wi─Öcej, sk─ůd si─Ö wzi─Ö┼éa u nich ta wprost zwierz─Öca nienawi┼Ť─ç do drugiego cz┼éowieka – brata w Chrystusie, ca┼ékowicie sprzeczna z nauk─ů Jezusa Chrystusa i Ko┼Ťcio┼éa katolickiego?
Jak ju┼╝ powy┼╝ej pisa┼éem, po upadku polskiego Powstania Styczniowym 1863-64, aby m├│c lepiej podporz─ůdkowa─ç swoich poddanych na Kresach, Rosjanie postanowili zniszczy─ç uni─Ö polsko-litewsk─ů i silne wp┼éywy polskie na ziemiach litewskich, wykorzystuj─ůc do tego celu m.in. r├│┼╝nice klasowe i j─Özykowe, a┼╝eby u pewnej cz─Ö┼Ťci pochodz─ůcych z biednych rodzin ch┼éopskich Litwin├│w rozbudzi─ç uczucia obco┼Ťci, separatyzmu i nienawi┼Ťci wobec Polski i Polak├│w na Litwie i ┼╗mudzi. W tym celu postanowili zlitwinizowa─ç Ko┼Ťci├│┼é katolicki na Litwie poprzez jego depolonizacj─Ö, a w nast─Öpnym etapie zrusyfikowa─ç go, co mia┼éo stworzy─ç ┼éatwy pomost do przej┼Ťcia na prawos┼éawie. W 1863 r. genera┼é-gubernator wile┼äski Michai┼é Murawiew wprowadzi┼é jako urz─Ödowy j─Özyk rosyjski i zarz─ůdzi┼é surowe karanie za u┼╝ywanie j─Özyka polskiego w miejscach publicznych oraz za jakiekolwiek nauczanie j─Özyka polskiego. Jedynie w guberni kowie┼äskiej pozwolono uczy─ç j─Özyka litewskiego. Nast─Öpnie w 1865 r. zabroniono ludziom urodzonym na Litwie wst─Öpowa─ç do polskich seminari├│w duchownych, w 1868 r. ksi─Ö┼╝om przyby┼éym z Polski obejmowa─ç stanowiska ko┼Ťcielne na Litwie, a w 1874 r. przed lud┼║mi urodzonymi w Polsce (Kr├│lestwie Polskim/Kongres├│wce) zamkn─Ö┼éy si─Ö drzwi seminari├│w katolickich w Kownie i Sejnach. „Po usuni─Öciu j─Özyka polskiego z urz─Öd├│w i szk├│┼é zamierzano zlikwidowa─ç jego ostatnie bastiony obronne w Ko┼Ťciele, mianowicie w kaznodziejstwie i ┼Ťpiewie, os┼éabi─ç katolicyzm i wyrwa─ç z r─Öki Polak├│w si┼é─Ö kulturaln─ů i spo┼éeczn─ů w ich ┼╝yciu. Usi┼éowania wprowadzenia j─Özyka rosyjskiego do nabo┼╝e┼ästw dodatkowych w ko┼Ťciele katolickim na ziemiach polskich (na Kresach) wype┼éni┼éy osobne karty naszej przesz┼éo┼Ťci bardzo bolesnej, niekiedy przepe┼énionej w tym wzgl─Ödzie tragizmem…” (Bp Wincenty Urban Ostatni etap dziej├│w Ko┼Ťcio┼éa w Polsce przed nowym tysi─ůcleciem (1815-1965) Roma 1966). W 1868 r. zabroniono u┼╝ywania w ko┼Ťcio┼éach polskich modlitewnik├│w i ┼Ťpiewnik├│w. Przekupiono lub zmuszono niekt├│rych ksi─Ö┼╝y litewskich do odprawiania nabo┼╝e┼ästw w intencji zdrowia cara po rosyjsku w szko┼éach. Pierwszy uczyni┼é to 19 II 1869 r. w szkole w Serejkach ks. Franciszek Sta┼äski, proboszcz parafii Ligumy ko┼éo Szawli na ┼╗mudzi. Kolejnym by┼é ks. Albin Rubsza, filialista z ┼╗ejmel, nale┼╝─ůcych do parafii Poszwity┼ä. W 1869 r. w┼éadze og┼éosi┼éy, ┼╝e od tej pory w ko┼Ťciele katolickim pozostaje nadal nietkni─Öty jako j─Özyk liturgiczny ┼éacina, ale w dodatkowych nabo┼╝e┼ästwach musi by─ç wprowadzony j─Özyk rosyjski. Jednocze┼Ťnie wydano po rosyjsku rytua┼é tzw. Trebnik, zbi├│r kaza┼ä na niedziele i ┼Ťwi─Öta, ksi─ů┼╝eczk─Ö do nabo┼╝e┼ästwa i katechizm, a w 1870 r. pierwszy ┼Ťpiewnik – zeszyt pie┼Ťni prze┼éo┼╝onych z j─Özyka polskiego. Trebnik rozdano 744 ksi─Ö┼╝om diecezji ┼╝mudzkiej. Biskup ┼╝mudzki Maciej Wo┼éonczewski zabroni┼é ksi─Ö┼╝om u┼╝ywania Trebnika, a w dodatkowych nabo┼╝e┼ästwach – id─ůc na pewno ust─Öpstwo wobec w┼éadz – w dodatkowych nabo┼╝e┼ästwach w miejsce j─Özyka polskiego trzyma┼é si─Ö raczej j─Özyka litewskiego, co dodatkowo wzmocni┼éo j─Özyk litewski w ko┼Ťcio┼éach na Litwie. Takie same stanowisko zaj─ů┼é jego nast─Öpca w 1875 r. bp Aleksander Bere┼Ťniewicz jako administrator diecezji ┼╝mudzkiej w latach 1875–83, za co nie zosta┼é ostatecznie biskupem ┼╝mudzkim (w latach 1883-1902 by┼é biskupem diecezjalnym kujawsko-kaliskim we W┼éoc┼éawku). Na terenie diecezji wile┼äskiej, zajmuj─ůcej tak┼╝e wschodnie tereny Litwy Kowie┼äskiej (dekanaty: giedroicki, trocki, merecki, ┼Ťwi─Öcia┼äski) za rusyfikacj─ů nabo┼╝e┼ästw opowiedzia┼éo si─Ö 4 cz┼éonk├│w kapitu┼éy, 4 dziekan├│w i oko┼éo 60 proboszcz├│w lub wikariusz├│w, natomiast 7 kanonik├│w, 29 dziekan├│w i 600 proboszcz├│w lub wikariusz├│w odrzuci┼éo te plany. Szczeg├│lniejszy podziw wzbudzi┼éo stanowisko ks. Stanis┼éawa Piotrowicza, proboszcza parafii ┼Ťw. Rocha w Wilnie i dziekana wile┼äskiego, kt├│ry otrzyma┼é wyznaczon─ů ilo┼Ť─ç Trebnik├│w dla ksi─Ö┼╝y dekanatu wile┼äskiego. Zakomunikowa┼é on w┼éadzy konsystorskiej, ┼╝e za┼éatwi spraw─Ö Trebinka uroczy┼Ťcie w swoim ko┼Ťciele w dniu Zwiastowania Naj┼Ťwi─Ötszej Maryi Panny. Przed uroczysto┼Ťci─ů parafialn─ů ks. Piotrowicz uporz─ůdkowa┼é wszystkie swoje sprawy i spali┼é przydzielone Trebniki. Zostawi┼é sobie tylko jeden egzemplarz. W czasie uroczystej sumy, odprawionej przez ks. Edwarda Tupalskiego, regenta seminarium duchownego w Wilnie i zwolennika rusyfikacji Ko┼Ťcio┼éa na Litwie, na ambon─Ö wszed┼é ks. Piotrowicz, trzymaj─ůc w r─Öku nowy rytua┼é i p┼éon─ůc─ů ┼Ťwiec─Ö. Po wyg┼éoszonym kazaniu zwr├│ci┼é si─Ö do wiernych ze s┼éowami, ┼╝e drapie┼╝ne wilki pustosz─ů winnic─Ö Chrystusow─ů, a w┼Ťr├│d nich najszkodliwsi, jeden z nich stan─ů┼é przy o┼étarzu ┼Ťwi─ůtyni ┼Ťw. Rafa┼éa w Wilnie. Za po┼Ťrednictwem tych wilk├│w gwa┼étem wpycha si─Ö do ko┼Ťcio┼éa katolickiego rytua┼é, usuwaj─ůcy z ┼╝ycia ko┼Ťcielnego polsk─ů mow─Ö ojczyst─ů. Po tych s┼éowach rozdar┼é rytua┼é i spali┼é na widoku i w obecno┼Ťci wiernych, odmawiaj─ůc s┼éowa psalmu (109) o nieprzyjacio┼éach Chrystusowych. W┼Ťr├│d wysokiego napi─Öcia i p┼éaczu wiernych zako┼äczy┼é ten dramatyczny akt ekspiacji i odda┼é si─Ö w r─Öce policji. Zosta┼é zes┼éany do Kraju Turke┼äskiego na Syberii, potem osiedlono go w Kole, guberni archangielskiej. Po uwolnieniu nie pozwolono mu wr├│ci─ç do ojczyzny – polskiego Wilna i umar┼é w Petersburgu (Bp W. Urban).
Proces litwinizacji Ko┼Ťcio┼éa katolickiego na etnicznej Litwie by┼é o tyle u┼éatwiony, ┼╝e prawie stuletnie panowanie rosyjskie na Litwie uczyni┼éo ten kraj zacofanym w rozwoju gospodarczym i cywilizacyjnym. Lud by┼é ciemny (wi─Ökszo┼Ť─ç to analfabeci: w 1897 r. w guberni kowie┼äskiej do szk├│┼é ucz─Öszcza┼éo 7% dzieci w wieku szkolnym; w 1918 r. najwi─Ökszym wsp├│┼éczynnikiem analfabetyzmu odznacza┼éy si─Ö powiaty koszedarski – 51,7%, poniewieski – 39,5% i bir┼╝a┼äski – 32,5%), barbarzy┼äski w post─Öpowaniu i niemi┼éosiernie rozpijaczony przez Rosjan. Po uw┼éaszczeniu ch┼éop├│w litewsko-┼╝mudzkich w 1864 r., w szczeg├│lnie zdominowanym teraz przez dzieci ch┼éop├│w litewskich gimnazjum w Mariampolu i seminarium nauczycielskim w pobliskich Wejwerach Rosjanie dbali o to, aby Litwini wychodzili z nich jako wrogowie Polski, Polak├│w i wszystkiego co polskie. Aby ich sobie zjedna─ç, w gimnazjum mariampolskim, jako jedynym na Litwie, wyk┼éadany by┼é tak┼╝e j─Özyk litewski, a Rosjanie oferowali im bezp┼éatne studia od 1874 r. na uniwersytecie moskiewskim, a p├│┼║niej na innych uniwersytetach rosyjskich.
R├│wnocze┼Ťnie uw┼éaszczenie litewskich ch┼éop├│w otworzy┼éo znacznie szerzej drzwi seminari├│w duchownych w Kownie i Sejnach dla m┼éodych m─Ö┼╝czyzn z ch┼éopskich rodzin. Bardzo cz─Östo nie wst─Öpowali oni do seminarium z powo┼éania, ale za namow─ů rodzic├│w-materialist├│w, kt├│rzy pchali ich do seminari├│w (P. ┼üossowski Polska-Litwa Ostatnie sto lat Warszawa 1991, H. Wisner Wojna nie wojna Warszawa 1978), gdy┼╝, jak m├│wi bardzo stare powiedzenie: „Kto ma ksi─Ödza w rodzie, tego bieda nie dobodzie”, a w n─Ödzy ┼╝y┼éo w├│wczas ponad 80% mieszka┼äc├│w Europy; na ├│wczesnej Litwie odsetek n─Ödzarzy by┼é jeszcze wi─Ökszy. W ┼╝yciorysie jednego z g┼é├│wnych dzia┼éaczy nacjonalizmu litewskiego, ksi─Ödza Jonasa Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źius (Maironisa), zamieszczonym w Wikipedii, wyra┼║nie czytamy, ┼╝e po uko┼äczeniu kowie┼äskiego gimnazjum podj─ů┼é studia literaturoznawcze na Uniwersytecie w Kijowie, kt├│re przerwa┼é po roku, gdy┼╝ za namow─ů rodzic├│w wst─ůpi┼é do kowie┼äskiego seminarium duchownego, a wi─Öc bez powo┼éania kap┼éa┼äskiego. M┼éodzi Litwini wst─Öpowali do tych seminari├│w, aby polepszy─ç swoje i swoich rodzin warunki bytowania, jak r├│wnie┼╝ z nadziej─ů na to, ┼╝e za wsp├│┼éprac─Ö z caratem spotkaj─ů ich ko┼Ťcielne zaszczyty, ┼╝e zostan─ů kanonikami, pra┼éatami i biskupami, o co zreszt─ů sami zabiegali (t─Ösknota ch┼éopa do bycia kr├│lem). Ale nawet przez zostanie proboszczem czuli si─Ö wywy┼╝szeni od reszty Litwin├│w tym, ┼╝e byli panami nad swoimi parafianami. Litewscy seminarzy┼Ťci wychowani w duchu antypolskim i nie b─Öd─ůc kap┼éanami z powo┼éania, a tylko dla dobrego ich i ich rodzic├│w ┼╝ycia i kariery nie s┼éu┼╝yli Bogu i ludziom. Pozbawieni moralnego kr─Ögos┼éupa katolickiego nie tylko przez ch─Ö─ç dostatniego ┼╝ycia i robienia kariery, a tak┼╝e przez sw├│j ┼║le rozumiany patriotyzm, ┼éatwo nawi─ůzywali wsp├│┼éprac─Ö z caratem w jego walce z Polakami i polsko┼Ťci─ů na Litwie. Stawali si─Ö politykami ubranymi w sutanny i pos┼éusznym narz─Ödziem w r─Ökach caratu. Uwidoczni┼éo si─Ö to w ca┼éej krasie podczas rodz─ůcego si─Ö konfliktu polsko-litewskiego, na terenie ko┼Ťcio┼é├│w w mieszanych polsko-litewskich parafiach, kt├│ry podsyca┼éy stoj─ůce po stronie litewskiej w┼éadze carskie, a tak┼╝e i rosyjska Cerkiew prawos┼éawna (m.in. czasopisma „Nowoje Wremia” i „Wilenskij Wiestnik”) ten konflikt podsyca┼éy przez podtrzymywanie pretensji litewskich; np. domaganie si─Ö przez Litwin├│w aby w nowobudowanym ko┼Ťciele w Sura┼╝ach ko┼éo Niemenczyna podczas nabo┼╝e┼ästw pos┼éugiwano si─Ö wy┼é─ůcznie j─Özykiem litewskim, chocia┼╝ zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç parafian by┼éa Polakami (H. Wisner). By┼éa to wi─Öc tak┼╝e rosyjsko-cerkiewna walka nie tylko z polsko┼Ťci─ů na Litwie, ale r├│wnie┼╝ z samym Ko┼Ťcio┼éem katolickim, kt├│rej z pomoc─ů szli Litwini – rzekomi katolicy! Nast─ůpi┼é swoisty sojusz „katolickich” ksi─Ö┼╝y litewskich z caratem w walce z polskimi katolikami na Litwie. Rzekomy katolik i nawet by┼éy kleryk z seminarium duchownego w Sejnach Jan Basanowicz - Jonas Basanavi─Źius po zmuszeniu przez w┼éadze rosyjskie w 1907 r. biskupa wile┼äskiego Edwarda Roppa do opuszczenia diecezji za obron─Ö interes├│w polskich w jego diecezji, wys┼éa┼é 2 pa┼║dziernika 1907 r. list do rosyjskiego departamentu wyzna┼ä obcych, w kt├│rym napisa┼é: „Z powodu usuni─Öcia ze stanowiska biskupa Roppa przynosz─Ö panu w imieniu licznych Litwin├│w najszczersz─ů wdzi─Öczno┼Ť─ç... Polityka rozs─ůdku i sprawiedliwo┼Ťci powinna zniewoli─ç rz─ůd, tward─ů r─Ök─ů dopom├│c nam zrzuci─ç jarzmo polskie i wyzwoli─ç si─Ö od polskiej opieki ko┼Ťcielnej” (H. Wisner; w diecezji wile┼äskiej Polacy stanowili zdecydowan─ů wi─Ökszo┼Ť─ç wiernych!). Oto do czego prowadzi┼é ┼Ťlepy i zwyrodnia┼éy nacjonalizm litewski!
Innym polako┼╝erc─ů wsp├│┼épracuj─ůcym blisko z administracj─ů carsk─ů by┼é ks. Kazimierz/Kazimieras Prapuolenis (1858-1933), kt├│ry studiowa┼é w Seminarium Teologicznym w Warszawie i Petersburgu. Zanim przeszed┼é na antypolskie pozycje by┼é sekretarzem de facto polskiej kurii metropolitalnej mohylewskiej (abp Boles┼éaw K┼éopotowski 1901-03) w Petersburgu, kt├│rym przesta┼é by─ç w 1904 r., kiedy na jaw wysz┼éy jego sekretne powi─ůzania z urz─Ödnikami carskimi, staj─ůc si─Ö „osob─ů wyj─ůtkowo oddan─ů rz─ůdowi” carskiemu (J. Ochma┼äski). Nast─Öpnie uda┼é si─Ö do Sejn, gdzie ju┼╝ jawnie w┼é─ůczy┼é si─Ö w litewsk─ů antypolsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç nacjonalistyczn─ů. Wraz z ksi─Ödzem Juozasem Laukaitisem jako partnerem za┼éo┼╝y┼é tygodnik „┼áaltinis” (┼╣r├│d┼éo, 1906) i miesi─Öcznik „Vadovas” (Przewodnik, 1908) dla kap┼éan├│w, kt├│re zaszczepia┼éy w nich polako┼╝erstwo. Czyni┼é to samo w swoich licznych artyku┼éach dla czasopism w┼éoskich i niemieckich. W nagrod─Ö za wiern─ů s┼éu┼╝b─Ö caratowi i zas┼éugi w walce z polsko┼Ťci─ů na Litwie, w 1912 r. rz─ůd carski mianowa┼é go kapelanem ko┼Ťcio┼éa polskiego (!) pw. ┼Ťw. Stanis┼éawa w Rzymie (od XVI w.), kt├│ry po rozbiorach Polski bezprawnie by┼é pod zarz─ůdem ambasady rosyjskiej w Rzymie, czyni─ůc z niego antypolsk─ů litewsk─ů plac├│wk─Ö. Kapelanem ko┼Ťcio┼éa by┼é do 1920 r., kiedy historyczna ┼Ťwi─ůtynia polska wr├│ci┼éa do prawowitego w┼éa┼Ťciciela – narodu polskiego. W 1913 r. ks. Prapuolenis og┼éosi┼é po polsku oszczercz─ů broszur─ÖPolskie apostolstwo w Litwie, z kt├│rej zion─ů┼é jad nienawi┼Ťci do polsko┼Ťci (J. Ochma┼äski). Broszura zosta┼éa wydana tak┼╝e po litewsku w 1918 i 1928 r. oraz po francusku w 1916 r. W latach 1921-25 w Kownie by┼é organizatorem i dyrektorem departamentu wyzna┼ä religijnych przy litewskim Ministerstwie O┼Ťwiaty, kt├│ry kontrolowa┼é walk─Ö z polsko┼Ťci─ů w ko┼Ťcio┼éach katolickich na Litwie Kowie┼äskiej. Jego przyjacielem by┼é ks. Aleksander/Aleksandras Dambrauskas-Jak┼ítas (1860-1938), ideolog litewskiego obozu narodowo-klerykalnego, odznaczaj─ůcy si─Ö daleko posuni─Öt─ů nietolerancj─ů i jaskraw─ů antypolsko┼Ťci─ů. Cz┼éowiek, kt├│ry sw─ů dzia┼éalno┼Ťci─ů bardzo zaogni┼é stosunki polsko-litewskie. Na przyk┼éad w 1902 r. w spos├│b wr─Öcz pod┼éy i g┼éupi atakowa┼é Potop Henryka Sienkiewicza jako tw├│r g┼é─Öbokiego szowinizmu polskiego (H. Wisner), jednocze┼Ťnie sam zapluwa┼é si─Ö szowinizmem litewskim, pisz─ůc w broszurze G┼éos Litwin├│w do m┼éodej generacji... (1902), ┼╝e za prawdziwych Litwin├│w uwa┼╝a tylko tych, kt├│rzy m├│wi─ů po litewsku. W polemice celowa┼é bardzo z┼éo┼Ťliwymi komentarzami (P. ┼üossowski), co nie tylko ┼╝e nie licowa┼éo z sutann─ů, kt├│r─ů nosi┼é, ale sprzeczne by┼éo z chrystusowym przykazaniem mi┼éo┼Ťci bli┼║niego, czym wystawia┼é sobie ┼Ťwiadectwo niedobrego kap┼éana – po prostu s┼éugi Szatana.
Tak wi─Öc zgodnie z planem carskim wi─Ökszo┼Ť─ç kleryk├│w w seminariach w Kownie i Sejnach stanowili Litwini (archidiecezja wile┼äska mia┼éa polski charakter i seminarium w Wilnie by┼éo zdominowane przez Polak├│w). W seminarium w Kownie w┼Ťr├│d 95 kleryk├│w w 1881/82 a┼╝ 82 pochodzi┼éo z rodzin ch┼éopskich, w zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci litewskich, a 13 z rodzin szlacheckich 9 i mieszczan 4 – byli to Polacy. Natomiast w diecezji sejne┼äskiej, w kt├│rej by┼éo 392 tys. Polak├│w i 280 tys. Litwin├│w i odpowiednio 81 etnicznie parafii polskich i 55 litewskich (szereg z nich by┼éo litewsko-polskimi), w latach 1872-93 z etnicznie litewskiej cz─Ö┼Ťci przyj─Öto do seminarium 226 os├│b, natomiast z polskiej cz─Ö┼Ťci (Sejny, Suwa┼éki, August├│w, ┼üom┼╝a) tylko 115. St─ůd w diecezji sejne┼äskiej na pocz─ůtku XX w. by┼éo zaledwie 78 ksi─Ö┼╝y Polak├│w i 271 ksi─Ö┼╝y Litwin├│w, co poda┼é ks. Bi┼éa w artykule pt. Trzeba nam biskupa Litwina, kt├│ry ukaza┼é si─Ö w wydawanej w├│wczas gazecie litewskiej „Vilniaus ┼╗inios”; w 1910 r. biskupem sejne┼äskim zosta┼é nominowany przez carat szowinista litewski, ks. Antanas Karosas.
W┼éadzom carskim uda┼éo si─Ö nie tylko zerwa─ç uni─Ö polsko-litewsk─ů, ale tak┼╝e doprowadzi─ç do tego, ┼╝e Litwini zacz─Öli pa┼éa─ç w┼éa┼Ťnie wprost zoologiczn─ů nienawi┼Ťci─ů do Polski, Polak├│w i wszystkiego co polskie. Seminaria w Kownie i Sejnach sta┼éy si─Ö bowiem prawdziw─ů ku┼║ni─ů litewskich nacjonalist├│w. Wypuszcza┼éy na Litw─Ö nie kap┼éan├│w chrze┼Ťcija┼äskich (chrze┼Ťcija┼ästwo jest religi─ů mi┼éo┼Ťci), a tylko nacjonalistycznych agitator├│w politycznych i polako┼╝erc├│w w sutannach. To nie byli kap┼éani Chrystusa. To byli ┼Ťwieccy politycy – i to z najgorszej, bo szowinistyczno-nacjonalistycznej bran┼╝y, a przede wszystkim bezbo┼╝nicy na us┼éugach prawos┼éawnej carskiej Rosji. I jako tacy byli prawdziwymi s┼éugami Szatana! Bowiem w ┼Ťwietle znanych og├│lnie fakt├│w historycznych nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e to litewscy ksi─Ö┼╝a-politycy jako de facto atei┼Ťci stali si─Ö g┼é├│wnymi siewcami nacjonalizmu litewskiego i wrogo┼Ťci do Polak├│w na Litwie i ┼╗mudzi.
Ewidentny brak wiary w Boga u bardzo wielu kleryk├│w litewskich rzuca┼é si─Ö w oczy nawet samym rektorom seminari├│w i szereg z nich zosta┼éo usuni─Ötych z seminari├│w, jak np. w 1898 r. z seminarium w Sejnach Vincas Mickevicius, kt├│ry nast─Öpnie zwi─ůza┼é si─Ö z antyreligijnym lewactwem, a w 1913 r. z bolszewikami i zmar┼é w Moskwie jako zajad┼éy komunista czy Adolfas Vegele wyrzucony z seminarium duchownego w Kownie za niemoralne prowadzenie si─Ö. Karolis Ra─Źkauskas wst─ůpi┼é w 1900 r. do seminarium duchownego w Kownie, lecz ksi─Ödzem nie tylko ┼╝e nie zosta┼é, ale po wyje┼║dzie do USA w latach 1910-11 redagowa┼é czasopismo tamtejszych ateist├│w i wolnomy┼Ťlicieli litewskich „Laisvoji mintis” (Wolna My┼Ťl). Z kolei Liaudas Adomauskas wytrwa┼é w seminarium duchownym w Kownie do ko┼äca i w 1903 r. zosta┼é wy┼Ťwi─Öcony na ksi─Ödza. Polityka i polako┼╝erstwo tak ca┼ékowicie go ogarn─Ö┼éy, ┼╝e w 1921 r. nie tylko porzuci┼é stan duchowny, ale tak┼╝e wst─ůpi┼é do... Komunistycznej Partii Litwy (!) i rok p├│┼║niej wyda┼é antyreligijn─ů ksi─ů┼╝k─Ö ┼áventra┼í─Źio paslaptys, a za Litwy sowieckiej by┼é ministrem w jej rz─ůdzie. W 1918 r. powsta┼éa organizacja Zvalgyby, kt├│ra zas┼éyn─Ö┼éa z okrucie┼ästw wobec nielitewskiej ludno┼Ťci, g┼é├│wnie Polak├│w (Marceli Kosman Orze┼é i Pogo┼ä 1992). Na jej czele sta┼é Liudas Gira (1884 – 1946), znany p├│┼║niej pisarz litewski. By┼é synem Niemca i Polki. Wychowywa┼é go jednak Polak Konstanty Giro-Syryjski, a potem ksi─ůdz litewski w Stokliszkach, kt├│ry by┼é polako┼╝erc─ů. Ten nam├│wi┼é go, aby zosta┼é ksi─Ödzem. Gira uko┼äczy┼é seminarium duchowne w Wilnie w 1905 r., ale ┼Ťwi─Öce┼ä kap┼éa┼äskich nie przyj─ů┼é. Sko┼äczy┼é jako czo┼éowy komunista na sowieckiej Litwie (Mieczys┼éaw Jackiewicz Literatura polska na Litwie XVI-XX wieku Olsztyn 1993). Ksi─Ödzem chcia┼é zosta─ç tak┼╝e p├│┼║niejszy dyktator Litwy Kowie┼äskiej (1926-40) Antanas Smetona. Zosta┼é przyj─Öty do seminarium duchownego w Kownie, jednak ostatecznie nie podj─ů┼é nauki (Wikipedia), gdy┼╝ wola┼é jednak zosta─ç politykiem ┼Ťwieckim. Tyle by┼éo w nim powo┼éania kap┼éa┼äskiego! G├│r─Ö wzi─Ö┼éa ch─Ö─ç zrobienia kariery politycznej, kt├│ra dawa┼éa wi─Öcej w┼éadzy nad ludem i bogactwa ni┼╝ stanowisko wiejskiego klechy. Zadziwiaj─ůcym jest ilu p├│┼║niejszych polityk├│w litewskich-polako┼╝erc├│w kszta┼éci┼éo si─Ö na ksi─Ö┼╝y. Poza Jonasem Basanavi─Źiusem – pierwszym redaktorem „Auszry” i prezydentem Antanasem Smeton─ů, klerykami czy nawet ksi─Ö┼╝mi byli m.in.: tak┼╝e prezydent Litwy w latach 1918-26 Aleksandras Stulginskis, premier 1938-39 Vladas Mironas, minister spraw zagranicznych 1920-22 Juozas Purickis, minister spraw zagranicznych w 1922 Vladas Jurgutis, minister spraw zagranicznych 1925-26 Me─Źislovas Reinys, minister rolnictwa 1923-26 Mykolas Krupavi─Źius czy Vincas Mickevi─Źius-Kapsukas. Spo┼Ťr├│d ksi─Ö┼╝y polako┼╝erc├│w chodz─ůcych na co dzie┼ä po ┼Ťwiecku nale┼╝y wspomnie─ç dyplomat─Ö litewskiego z lat 20. XX w. Konstantinasa Ol┼íauskasa, kt├│ry mia┼é kochank─Ö i z ni─ů dw├│ch syn├│w, kt├│r─ů zamordowa┼é w 1928 r.; a na koniec sam zosta┼é zamordowany w 1933 r. (ang. Wikipadia).
Powracaj─ůc szerzej do sprawy litewskich ksi─Ö┼╝y, to w┼éa┼Ťnie jako de facto atei┼Ťci stali si─Ö oni bodaj┼╝e g┼é├│wnymi siewcami nacjonalizmu litewskiego i wrogo┼Ťci do Polak├│w na Litwie i ┼╗mudzi, co potwierdzaj─ů ich biogramy np. w Encyclopedia Lituanica (Boston 1970-78) jak i fakty, kt├│re utrwali┼éa historia. To oni zacz─Öli szczu─ç Litwin├│w na Polak├│w. Ksi─ůdz i pisarz Juozas Tumas-Vai┼żgantas (1869-1933), uchodz─ůcy za litewskiego wieszcza, wychowanek seminarium duchownego w Kownie (1888-93), g┼éosi┼é nawet z ambony ko┼Ťcielnej has┼éa nienawi┼Ťci do Polak├│w, zatruwaj─ůc tym jadem dusze swoich parafian (Z.S. Brzozowski Litwa – Wilno 1910-1940 Pary┼╝ 1987).
Zgodnie w ide─ů ksi─Ö┼╝y litewskich Polacy – ich bracia w Chrystusie (!) po prostu mieli znikn─ů─ç na terytorium Litwy Kowie┼äskiej. I w tym kierunku z ca┼é─ů energi─ů pracowa┼éy te nacjonalistyczno-rasistowskie potwory w sutannach, wci─ůgaj─ůc do tego swoich litewskich parafian w mieszanych parafiach litewsko-polskich. St─ůd w 1922 r. W┼éadys┼éaw Studnicki pisa┼é: „duchowie┼ästwo na Litwie przepojone jest zoologicznym nacjonalizmem”. W Kownie rektorem seminarium w latach 1909-32 by┼é wspomniany wy┼╝ej ks. Jonas Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źius (1862-1932). Jak ju┼╝ wspomnia┼éem, po uko┼äczeniu gimnazjum podj─ů┼é studia literaturoznawcze na Uniwersytecie w Kijowie, kt├│re przerwa┼é po roku, za namow─ů rodzic├│w przenosz─ůc si─Ö w 1884 r. do kowie┼äskiego Seminarium Duchownego. Wst─ůpi┼é wi─Öc nie z powo┼éania, ale w┼éa┼Ťnie za namow─ů rodzic├│w (Wikipedia.pl), bo on i alumni pochodz─ůcy z g┼éuchych wiosek i biednych rodzin wiedzieli, ┼╝e „kto ma ksi─Ödza w rodzie, tego bieda nie dobodzie”. A wi─Öc bez specjalnie wielkiej wiary w Boga i szczerej ch─Öci s┼éu┼╝enia Jemu i WSZYSTKIM ludziom! Zosta┼é wy┼Ťwi─Öcony na ksi─Ödza i chodzi┼é w sutannie do ┼Ťmierci, chocia┼╝ bez w─ůtpienia by┼é ateist─ů. Jako „mi┼éo┼Ťnik Litwy” – od 1885 r. wsp├│┼épracownik antypolskiej „Auszry”, a wi─Öc jako skrajny nacjonalista i wr├│g Polski, Polak├│w i wszystkiego co polskie. Piastuj─ůc stanowisko rektora seminarium kowie┼äskiego wypowiedzia┼é ca┼ékowit─ů walk─Ö z elementami i wyst─Öpuj─ůcymi w nim objawami polsko┼Ťci – ca┼ékowicie zlitwinizowa┼é seminarium, kt├│re sta┼éo si─Ö ku┼║ni─ů wielu kap┼éan├│w, ale nie s┼éug Bo┼╝ych, a bardzo cz─Östo s┼éug Szatana! Dla ks. Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źiusa dobrym kandydatem na kap┼éana by┼é m┼éodzieniec, kt├│ry zion─ů┼é nienawi┼Ťci─ů do Polski, Polak├│w i wszystkiego co polskie. Jego wychowankowie lepiej ni┼╝ Pismo ┼Üwi─Öte znali literatur─Ö rasistowsk─ů, wydawan─ů w├│wczas masowo w j─Özyku rosyjskim i niemieckim. O niskim poziomie wykszta┼écenia kleru litewskiego wsp├│┼écze┼Ťnie pisa┼é m.in. ks. Henryk Bolcewicz w pracy Stosunki ko┼Ťcielne na Litwie. Nie ma si─Ö temu co dziwi─ç, jak nauka w seminarium duchownym trwa┼éa zaledwie trzy lata (dzisiaj trwa 5-6 lat, a i to ksi─Ö┼╝a cz─Östo s─ů niedouczeni, tak do nieprzytomno┼Ťci Ko┼Ťci├│┼é katolicki rozbudowa┼é swoj─ů teologi─Ö).
Ks. Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źius by┼é nie tylko skrajnym nacjonalist─ů, ale tak┼╝e zwyk┼éym rasist─ů. W jednym ze swoich wierszy ten duchowny katolicki nazywa┼é Polak├│w wyrodkami, pisz─ůc: „Pavojuj motina-tėvynė, Ateina audra i┼í pietų!, Tai lenkas, i┼ígama tautų (W niebezpiecze┼ästwie ojczyzna-matka; Burza idzie z po┼éudnia! To Polak, zwyrodnia┼éy nar├│d). W┼Ťr├│d Litwin├│w du┼╝ym powodzeniem cieszy┼éa si─Ö pie┼Ť┼ä Halbana „Wilija” z powie┼Ťci poetyckiej Adama Mickiewicza Konrad Wallenrod. T┼éumaczy┼éo j─ů na litewski wielu Litwin├│w, m.in. ks. Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źius. Mickiewiczowska Wilija pokocha┼éa Niemen, a Litwinka „ukocha┼éa cudzego m┼éodzie┼äca”, opu┼Ťci┼éa ojczyzn─Ö, by p├│┼║niej p┼éaka─ç „w samotniczej wie┼╝y”. Ks. Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źius w swoim t┼éumaczeniu zmieni┼é sens. W swoim t┼éumaczeniu porusza aktualn─ů w ko┼äcu XIX i na pocz─ůtku XX wieku kwesti─Ö czysto┼Ťci narodowej, czyli rasowej (czy Hitler i Goebbels weszli p├│┼║niej w buty ks. Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źiusa?!) w┼Ťr├│d Litwin├│w i nawo┼éuje ich, aby nie zawierali zwi─ůzk├│w ma┼é┼╝e┼äskich z kobietami obcej narodowo┼Ťci, pisz─ůc: „Litwin bowiem nie szuka mi┼éo┼Ťci za g├│r─ů i lasem ciemnym”, tj. w obcych krajach, lecz we w┼éasnym kraju...” (Mieczys┼éaw Jackiewicz Literatura polska na Litwie XVI-XX wieku Bia┼éystok 1993).
Koleg─ů Ma─Źiulis-Ma─Źiulevi─Źiusa w seminarium kowie┼äskim by┼é wspomniany wy┼╝ej Aleksandras Dambrauskas (1860-1938), p├│┼║niejszy ksi─ůdz i pisarz. On tak┼╝e zanim wst─ůpi┼é do seminarium duchownego mia┼é powo┼éanie w innym kierunku – w 1880-81 studiowa┼é matematyk─Ö na Uniwersytecie w Petersburgu. Studia by┼éy za kosztowne, wi─Öc wst─ůpi┼é do seminarium duchownego. By┼é on skrajnym rasist─ů jednym z szermierzy has┼éa: „Litwa dla Litwin├│w”: w 1902 r. pisa┼é, ┼╝e Litwinem jest tylko ten, kto zna j─Özyk litewski.
Podobnie rzecz si─Ö mia┼éa w seminarium duchownym w Sejnach na Suwalszczy┼║nie. To w┼éa┼Ťnie litewska cz─Ö┼Ť─ç Suwalszczyzny sta┼éa si─Ö kolebk─ů nacjonalizmu litewskiego. Jej teren pokrywa┼é si─Ö z obszarem utworzonej w 1818 r. diecezji augustowskiej/sejne┼äskiej ze stolic─ů biskupi─ů w Sejnach. Bardzo du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç diecezji stanowi┼éa w wi─Ökszo┼Ťci etnicznie litewska p├│┼énocna Suwalszczyzna, z g┼é├│wnymi miastami Mariampol, Kalwaria, Wy┼ékowyszki. Po┼éudniowa Suwalszczyzna z miastami Suwa┼éki, August├│w, ┼üom┼╝a, Kolno, Szczuczyn, Wysokie Mazowieckie by┼éa etnicznie czysto polska. Wszyscy biskupi sejne┼äscy do 1893 r. byli Polakami. W 1897 r. biskupem sejne┼äskim zosta┼é pochodz─ůcy z Litwy ksi─ůdz litewski Antoni Baranowski, w latach 1884-97 biskup sufragan ┼╝mudzki. Z pomoc─ů w┼éadz carskich od ostatniej dekady XIX w. przewag─Ö w diecezji sejne┼äskiej mia┼éo duchowie┼ästwo litewskie o obliczu antypolskim i chocia┼╝ w Sejnach Litwin├│w by┼éo niewielu, po wzi─Öciu w swoje r─Öce tutejszego seminarium duchownego i kurii biskupiej (polski ks. Romuald Ja┼ébrzykowski by┼é jedynym kanonikiem kapitu┼éy katedralnej w Sejnach) uczynili z miasteczka prawdziw─ů stolic─Ö nacjonalizmu litewskiego w zaborze rosyjskim. Pod naciskiem rosyjskim, ale tak┼╝e litewskich wyk┼éadowc├│w do seminari├│w przyjmowano bardzo ma┼éo polskich kandydat├│w do stanu kap┼éa┼äskiego. Chocia┼╝ etnicznie polskie wschodnie Mazowsze wchodzi┼éo w sk┼éad diecezji sejne┼äskiej i w┼Ťr├│d Polak├│w nigdy nie brakowa┼éo i nie brakuje powo┼éa┼ä kap┼éa┼äskich, to „W┼Ťr├│d 24-ch seminarzyst├│w jednego kursu znajdowa┼é si─Ö jeden tylko Polak – przysz┼éy biskup Romuald Ja┼ébrzykowski” (E. ┼╗agiell „Kultura” Nr 4 1973, Pary┼╝). Dosz┼éo do tego, ┼╝e ksi─Ö┼╝a litewscy byli kierowani do czysto polskich parafii w polskiej cz─Ö┼Ťci diecezji sejne┼äskiej. W pami─Öci Polak├│w wielu z nich nie zapisa┼éo si─Ö dobrze. W 1910 r. biskupem sejne┼äskim zosta┼é nacjonalista litewski ks. Antoni Kara┼Ť/Antanas Karosas (1856-1947). Biskup Baranowski by┼é ┼╝yczliwie ustosunkowany do Polski i Polak├│w oraz unii polsko-litewskiej. Kara┼Ť by┼é odwrotno┼Ťci─ů tego, by┼é za┼╝artym nacjonalist─ů i w okresie sprawowania przez niego urz─Ödu biskupiego, a poprzednio litewskiego administratora diecezji (wikariusza kapitulnego) w latach 1903-1910 ks. J├│zefa Antonowicza diecezja by┼éa faktycznie w szponach Szatana. Prawie wszyscy tamtejsi ksi─Ö┼╝a litewscy byli zaanga┼╝owani w brutalnej i czasami krwawej walce z tamtejszymi polskimi katolikami. Warto tu wspomnie─ç, ┼╝e Antoni Kara┼Ť przed obj─Öciem stolca biskupiego w Sejnach by┼é od 1906 r. biskupem sufraganem diecezji ┼éucko-┼╝ytomierskiej na Ukrainie, kt├│ra by┼éa etnicznie polska. Przez cztery lata jad┼é polski chleb, bo na niego pracowali Polacy. Pomimo tego zion─ů┼é wprost zwierz─Öc─ů nienawi┼Ťci─ů do Polak├│w i wszystkiego co polskie. Tak┼╝e w okresie mi─Ödzywojennym jako najpierw – do 1926 r. biskup litewskiej cz─Ö┼Ťci diecezji sejne┼äskiej, a nast─Öpnie – do 1947 r. jako biskup nowo utworzonej z jej litewskiej cz─Ö┼Ťci diecezji w Wy┼ékowyszkach.
To g┼é├│wnie ksi─Ö┼╝a litewscy, bo mieli najwi─Öksze mo┼╝liwo┼Ťci ku temu, prowadzili bezwzgl─Ödn─ů, cz─Östo wr─Öcz brutaln─ů – cz─Östo po┼é─ůczone z rozlewem krwi walk─Ö z Polakami i polsko┼Ťci─ů w ko┼Ťcio┼éach na Litwie. Du┼╝o wi─Öksze mo┼╝liwo┼Ťci od ┼Ťwieckich polityk├│w litewskich w tym okresie (do 1915 r.). Oto tylko kilka przyk┼éad├│w spo┼Ťr├│d wielu setek jakie mia┼éy miejsce na terenie ca┼éej Litwy – z terenu litewskiej cz─Ö┼Ťci diecezji sejne┼äskiej: „(Polacy z ko┼Ťcio┼é├│w na Litwie) byli wypierani przewa┼╝aj─ůc─ů si┼é─ů litewsk─ů... lecz nie przez rozumne ust─Öpstwa a jedynie pod gro┼║b─ů twardych pi─Ö┼Ťci litewskich, a ┼éatwe w tej dziedzinie zwyci─Östwa Litwin├│w tak ich rozzuchwala┼éy, ┼╝e dzisiaj gwa┼étownie i zupe┼énie wypieraj─ů j─Özyk polski z tych nawet ko┼Ťcio┼é├│w, w kt├│rych on obok j─Özyka litewskiego powinien mie─ç nale┼╝ne mu prawa u┼╝ywalno┼Ťci..”. (H. Wisner). To dzia┼éo si─Ö na Litwie zamieszka┼éej w wi─Ökszo┼Ťci przez Litwin├│w. I trzeba tu mocno podkre┼Ťli─ç, ┼╝e j─Özyk litewski nie by┼é nigdy dyskryminowany w tych ko┼Ťcio┼éach i nie tylko ko┼Ťcio┼éach.
Wiar─Ö katolick─ů przynie┼Ťli na Litw─Ö duchowni polscy, po chrzcie Litwy, dokonanym w 1387 r. Ten chrzest i chrzty dokonywane w najbli┼╝szych kilkudziesi─Öciu latach dotyczy┼éy g┼é├│wnie szlachty i mieszczan litewskich, kt├│rych w tamtym czasie pierwszym j─Özykiem by┼é j─Özyk ruski, kt├│ry by┼é j─Özykiem urz─Ödowym Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, gdy┼╝ bardzo prymitywny j─Özyk litewski by┼é j─Özykiem wy┼é─ůcznie ch┼éopstwa, chocia┼╝ wielu szlachcic├│w i mieszczan litewskich mog┼éo go mniej lub wi─Öcej zna─ç przez styczno┼Ť─ç z ch┼éopstwem litewskim. Dlatego pierwsze nabo┼╝e┼ästwa odprawiane by┼éy zapewne w j─Özyku ruskim. Kiedy chrystianizacja obj─Ö┼éa masy litewskie j─Özykiem nabo┼╝e┼ästw by┼é tak┼╝e j─Özyk litewski, a od XV-XVI w. tak┼╝e polski, jak chocia┼╝by w Wilnie, gdzie od unii polsko-litewskiej (1385) mieszka┼éo zawsze sporo Polak├│w. Chocia┼╝ z biegiem czasu prawie ca┼éa szlachta i mieszcza┼ästwo litewskie uleg┼éo polonizacji, znajomo┼Ť─ç j─Özyka litewskiego w duszpasterstwie wiejskim by┼éa niezb─Ödna. I cho─ç wi─Ökszo┼Ť─ç ksi─Ö┼╝y na Litwie a┼╝ do XX w. by┼éa Polakami, prawie wszyscy, nawet ci przybyli na Litw─Ö z ziem etnicznie polskich, znali mniej lub bardziej j─Özyk litewski i pos┼éug─Ö duszpastersk─ů w parafiach litewskich prowadzili w j─Özyku litewskim. Potwierdza to chocia┼╝by praca ks. dra Tadeusza Kasabu┼éy J─Özyk litewski w duszpasterstwie w dekanatach Kowno i Kupiszki w drugiej po┼éowie XVIII wieku (Soter Nr 33/2010). Henryk Wisner dodaje: „Zapomniany dzi┼Ť pisarz Teodor Tripplin w─Ödruj─ůc w roku 1856 po ┼╗mudzi zauwa┼╝y┼é, ┼╝e j─Özyk litewski jest tam w powszechnym u┼╝yciu, rozbrzmiewa w szko┼éach, ko┼Ťcio┼éach, stanowi j─Özyk kaza┼ä i pie┼Ťni”. Podobnie by┼éo na litewskiej cz─Ö┼Ťci Suwalszczyzny. „Prowadz─ůcy swe badania etnograficzne w po┼éowie XIX w. Oskar Kolberg zanotowa┼é, ┼╝e w okolicach W┼éadys┼éawowa i Gryszkobodzi, w dwu rozleg┼éych parafiach, tylko jednostki i to s┼éabo znaj─ů j─Özyk polski. W ko┼Ťciele dominowa┼é litewski”. W Wilnie, gdzie pod koniec XIX w. osiedli┼éo si─Ö kilkuset Litwin├│w, w┼éadze ko┼Ťcielne w 1902 r. utworzy┼éy przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Miko┼éaja parafi─Ö litewsk─ů. Natomiast dla kolonii litewskiej w Petersburgu decyzj─ů arcybiskupa Szymona Koz┼éowskiego kazania w j─Özyku litewskim od 1896 r. by┼éy g┼éoszone w ko┼Ťciele ┼Ťw. Katarzyny, kt├│ry mia┼é charakter polski. To nacjonalist├│w litewskich jednak nie zadawala┼éo. Chcieli wi─Öcej, du┼╝o wi─Öcej. I to tego do czego nie mieli ┼╝adnego prawa.
Ot├│┼╝ auszrowcy (pionierzy litewskiego nacjonalizmu i polako┼╝erstwa) na samym pocz─ůtku swej dzia┼éalno┼Ťci g┼éosili, ┼╝e Litwinem jest tylko ten, kto zna j─Özyk litewski. Kiedy zorientowali si─Ö, ┼╝e przez takie okre┼Ťlenie Litwina przekre┼Ťlili swe – i tak ca┼ékowicie ubzdurane – prawa do bycia jedynymi spadkobiercami po Wielkim Ksi─Östwie Litewskim, w kt├│rym 80% ludno┼Ťci stanowili nie-Litwini, w├│wczas zamieszkuj─ůcych tam Bia┼éorusin├│w (40% ludno┼Ťci WKL) zacz─Öli nazywa─ç „zes┼éowianizowanymi Litwinami” (H. Wisner), a osoby m├│wi─ůce na co dzie┼ä po polsku (25% ludno┼Ťci WKL) spolonizowanymi Litwinami, kt├│rych maj─ů prawo zrobi─ç ponownie Litwinami. Tak podchodz─ůc do spraw etnicznych i zdaj─ůc sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e nie zdo┼éaj─ů zlitwinizowa─ç prawos┼éawnych Bia┼éorusin├│w, kt├│rych by┼éo w├│wczas ponad dwa razy wi─Öcej ni┼╝ wszystkich Litwin├│w, ich przysz┼ée pa┼ästwo litewskie mia┼éo obejmowa─ç poza ziemiami etnicznie litewskimi polsk─ů etnicznie cz─Ö┼Ť─ç Suwalszczyzny z guberni suwalskiej, ca┼é─ů guberni─Ö wile┼äsk─ů i grodzie┼äsk─ů (m.in. polskie Podlasie z Bia┼éymstokiem, polsk─ů cz─Ö┼Ť─ç Polesia m.in. z Bia┼é─ů Podlask─ů oraz Polesie w┼éa┼Ťciwe z Brze┼Ťciem nad Bugiem). Na tych terenach (poza cz─Ö┼Ťci─ů guberni wile┼äskiej) Litwini nigdy czy od setek lat nie mieszkali. Trzeba wi─Öc by┼éo przyst─ůpi─ç do brutalnej metody ich litewszczenia. Tak rozpocz─Öli nacjonali┼Ťci litewscy b├│j o ko┼Ťcio┼éy na Suwalszczy┼║nie i Wile┼äszczy┼║nie. ┼╗─ůdali wprowadzenia do nich j─Özyka litewskiego i przej─Öcia ich w wy┼é─ůczne posiadanie litewskie. W etnicznie polskich parafiach, gdzie nie by┼éo w og├│le Litwin├│w sugerowali zast─ůpienie polskiego j─Özyka nabo┼╝e┼ästw j─Özykiem rosyjskim, aby nikt na Litwie nie m├│wi┼é po polsku (H. Wisner).
Auszrowcy i nacjonalistyczni ksi─Ö┼╝a-politycy w sutannach, sprawuj─ůcy rz─ůd dusz w swoich parafiach, poprowadzili do prawdziwego boju o wy┼é─ůcznie narodowe litewskie ko┼Ťcio┼éy na ca┼éej Litwie „katolicki” mot┼éoch litewski, czyli swoich litewskich parafian. Parafie litewskie by┼éy ju┼╝ w litewskich r─Ökach, wi─Öc ten b├│j toczono w mieszanych parafiach polsko-litewskich, kt├│rych proboszczami byli Litwini i gdzie by┼éa chocia┼╝ garstka Litwin├│w. Awantury, b├│jki, nawet fa┼észowanie wykaz├│w, kt├│re mia┼éy ┼Ťwiadczy─ç o stosunkach narodowo┼Ťciowych w parafiach, wydawa┼éy si─Ö dla Litwin├│w ┼Ťrodkami godziwymi. Domagaj─ůc si─Ö wprowadzenia j─Özyka litewskiego do ko┼Ťcio┼é├│w na terenie etnicznie mieszanym polsko-litewskim, i to nawet w tych, w kt├│rych parafianie stanowili wy┼é─ůcznie Polacy, Litwini powo┼éywali si─Ö na dekret soboru trydenckiego (1563). 13 X 1906 r. Litwini wys┼éali papie┼╝owi Piusowi X memoria┼é, w kt├│rym skar┼╝ono si─Ö na rzekom─ů dyskryminacj─Ö Litwin├│w w Ko┼Ťciele, ┼╝a┼éo┼Ťnie lamentuj─ůc w nim na wrednych Polak├│w: Apie lenku kalb─ů lietuvos baznyciose, opracowany w j─Özyku ┼éaci┼äskim, litewskim i polskim (Internet: wersja polska) Zgodnie z jego brzmieniem strona duszpasterska winna odbywa─ç si─Ö w j─Özyku ludu. W odpowiedzi Stolica Apostolska stwierdzi┼éa, ┼╝e „stosowany by─ç winien j─Özyk b─Öd─ůcy j─Özykiem wi─Ökszo┼Ťci”, co Litwin├│w nie zadowoli┼éo, bo chcieli litwinizacji wszystkich parafii na terenie, kt├│ry oni uwa┼╝ali za ziemie litewskie (H. Wisner). Taka odpowied┼║ nie zadowoli┼éa tak┼╝e Polak├│w, gdy┼╝ wcale nie by┼éa sprawiedliwym rozwi─ůzaniem kwestii. Czy tylko dlatego, ┼╝e w danej parafii mieszka┼éo 1500 Litwin├│w i 1000 Polak├│w, to Polacy nie mieli prawa modli─ç si─Ö po polsku?! Gdzie w tej sprawie jest Duch ┼Üwi─Öty, kt├│ry „kieruje nim (Ko┼Ťcio┼éem), naucza go, broni od b┼é─Öd├│w i u┼Ťwi─Öca” (Katechizm religii katolickiej Warszawa 1957, str. 42). Przecie┼╝ to wyra┼║ny b┼é─ůd, kt├│ry nie u┼Ťwi─Öca Ko┼Ťcio┼éa!
Zapocz─ůtkowany przez ksi─Ö┼╝y litewskich b├│j o ko┼Ťcio┼éy podzieli┼é parafian i niejednokrotnie przybiera┼é formy nie licuj─ůce z powag─ů miejsca i celu. Bowiem Polacy, szczeg├│lnie w parafiach w kt├│rych stanowili wi─Ökszo┼Ť─ç nie my┼Ťleli rezygnowa─ç z nabo┼╝e┼ästw w j─Özyku polskim. Jednocze┼Ťnie wydawane przez ksi─Ö┼╝y litewskich czasopismo „Zvaigzde” (Nr 51 1905) zwolennik├│w zaprzestania walk w ko┼Ťcio┼éach i pojednania z Polakami nazwa┼éo „judaszami narodu litewskiego”.
Najwi─Öksze nasilenie konflikt o ko┼Ťcio┼éy przybra┼é w parafiach polsko-litewskich w guberni suwalskiej – na pograniczu etnicznie mieszanym oraz wile┼äskiej – w powiatach trockim i ┼Ťwi─Öcia┼äskim i nawet lidzkim, mimo ┼╝e le┼╝a┼é poza stref─ů zwartego j─Özyka litewskiego - parafie by┼éy tu czysto polskie (H. Wisner).
Latem 1904 r. dosz┼éo do g┼éo┼Ťnego konfliktu w Ber┼╝nikach na polskiej Suwalszczy┼║nie (powiat Sejny), w kt├│rej w┼Ťr├│d parafian by┼éo 2549 Polak├│w i tylko 491 Litwin├│w (Ks. Witold Jemielity Parafie polsko-litewskie na Suwalszczy┼║nie w latach 1919-1939 Studia E┼éckie 8/2006). Z poduszczenia litewskiego proboszcza tej parafii z nominacji w┼éadzy carskiej dosz┼éo do szeregu otwartych krwawych b├│jek, podczas kt├│rych zgin─ů┼é cz┼éowiek, przez co ko┼Ťci├│┼é zosta┼é zamkni─Öty 1 listopada na okres trzech lat... Do wyj─ůtkowo ostrego starcia dosz┼éo tak┼╝e w Kalwarii Suwalskiej w 1906... ko┼éo Mariampola, gdzie postrzelony zosta┼é przez Litwina miejscowy Polak... W Wy┼ékowyszkach z bocznej bramy ko┼Ťcio┼éa parafialnego zosta┼é usuni─Öty napis w j─Özyku polskim „Dajcie cze┼Ť─ç Panu”.... W 1910 r. Polacy skar┼╝yli si─Ö, ┼╝e Litwini wyp─Ödzaj─ů ich z ko┼Ťcio┼éa i „wprost zabijaj─ů” w ┼Ťwi─ůtyni” (Jaros┼éaw Schabie┼äski Konflikt o j─Özyk nabo┼╝e┼ästw w diecezji sejne┼äskiej i pr├│by jego rozwi─ůzywania „Rocznik Augustowsko-Suwalski” t. IX 2009). Piastuj─ůcy urz─ůd administratora diecezji sejne┼äskiej nacjonalista litewski i wr├│g Polak├│w, ks. J├│zef Antonowicz w 1909 r. wyda┼é zarz─ůdzenie, by w Wiszty┼äcu msza dla Polak├│w by┼éa odprawiana tylko raz w miesi─ůcu, co wywo┼éa┼éo op├│r polskich parafian i doprowadzi┼éo do star─ç Polak├│w z Litwinami 3 IV 1910 r. Proboszcz ko┼Ťcio┼éa parafialnego w Piwoszunach ko┼éo Olity, ks. Alfons Petrulis, kt├│ry by┼é Litwinem, tak┼╝e doprowadzi┼é do ostrego konfliktu mi─Ödzy litewskimi a polskimi parafianami. Urz─ůdza┼é w plebanii „wieczorynki”, gdzie jego siostrzenica uczy┼éa ta┼äc├│w litewskich, a on sam u┼Ťwiadamia┼é zebranych parafian narodowo, uwa┼╝aj─ůc ich wszystkich za Litwin├│w, „a niesfornych cz─Östowa┼é... pi─Ö┼Ťci─ů”, czyli bi┼é! Kuria biskupia bada┼éa tak┼╝e inny incydent zwi─ůzany z ks. Petrulisem. Chodzi┼éo o incydent zwi─ůzany z wezwaniem jego do umieraj─ůcej Polki w gospodarstwie w okolicy Klidzi. Ks. Petrulis wchodz─ůc do sypialni powiedzia┼é po litewsku „Tebūna pagarbintas Jėzus Kristus” (Niech b─Ödzie pochwalony Jezus Chrystus), na co domownicy odpowiedzieli mu po polsku. Strasznie si─Ö tym oburzy┼é i krzykn─ů┼é: „Dlaczego nie odpowiadacie po litewsku?”. Umieraj─ůca zacz─Ö┼éa j─Öcze─ç i b┼éaga─ç s┼éabym g┼éosem, aby jej spowiedzi nie odmawia┼é. Gdy ks. Petrulis zbli┼╝y┼é si─Ö i ponownie us┼éysza┼é j─Özyk polski, zagrozi┼é, ┼╝e wyjedzie natychmiast. Biedna kobieta odby┼éa jak potrafi┼éa spowied┼║ ┼éamanym j─Özykiem litewskim (Zbigniew Siemienowicz B┼é─ůdz─ůca Pogo┼ä – relacje polsko-litewskie „Kurier Wile┼äski”, Wilno, 10.9.2010).
„Podobnie, cho─ç na mniejsz─ů skal─Ö, zaj┼Ťcia ogarn─Ö┼éy ca┼ée kresy litewskie od Kalwarii a┼╝ po Jeziorosy na granicy ┼éotewskiej… Najbardziej przykre formy przybiera┼éa ona na wschodnich kresach litewskiego obszaru j─Özykowego na Wile┼äszczy┼║nie… gdzie ┼╝ywio┼é litewski… najwi─Öksze poni├│s┼é straty” (J. Ochma┼äski). Ksi─Ö┼╝a litewscy starali si─Ö ten fakt zmieni─ç brutaln─ů si┼é─ů, kt├│ra mia┼éa przywr├│ci─ç litewski charakter tej ziemi. Tak┼╝e i bardzo litewska ┼╗mud┼║/diecezja ┼╝mudzka, gdzie Polacy byli kropl─ů w morzu, nie by┼éa pozbawiona antypolskich wybryk├│w litewskich ksi─Ö┼╝y. Ksi─ůdz Walerian Meysztowicz pochodz─ůcy spod Poniewie┼╝a w swoich wspomnieniach Posz┼éo z dymem (Londyn 1973) pisze, ┼╝e za jego m┼éodych lat od dawna proboszczem by┼é Polak, ks. Chodorowicz, kt├│ry mia┼é do pomocy dw├│ch wikarych - Korzona i Tyszk─Ö. Bowiem parafia poniewieska by┼éa du┼╝a – mia┼éa a┼╝ 15 000 parafian; w┼Ťr├│d nich Polacy stanowili ok. 20% wiernych, a reszt─Ö Litwini, z tym, ┼╝e w samym Poniewie┼╝u w 1897 r. wed┼éug rosyjskich danych mieszka┼éo 2539 Polak├│w (19,5% ludno┼Ťci miasta) i 1573 Litwin├│w (12%). Dlatego, jak pisze ks. Meysztowicz, „Porz─ůdek nabo┼╝e┼ästw by┼é ustalony od prawieka, tak, aby ┼Ťpiewy i kazania, litewskie i polskie sz┼éy razem, jedne drugim nie przeszkadzaj─ůce: ┼Ťpiewy by┼éy polskie, a kazania litewskie i odwrotnie, ┼Ťpiewy litewskie z polskimi kazaniami, jednej niedzieli podczas wotywy rano, nast─Öpnej podczas sumy. Nie szkodzi┼éo to nikomu; nie tylko znali┼Ťmy oba j─Özyki, ale byli┼Ťmy do obu przywi─ůzani, naprawd─Ö dwuj─Özyczni. I uwa┼╝ali┼Ťmy t─Ö dwuj─Özyczno┼Ť─ç za przywilej, za bogactwo, kt├│rego nie mieli „koroniarze” (Polacy w etnicznej Polsce – M.K…. (rosyjski) gubernator protektowa┼é ruch litewski, kt├│ry w┼éa┼Ťnie z seminarium kowie┼äskiego zaczyna┼é si─Ö szerzy─ç. (I tak) w┼Ťr├│d (nowych) wikariuszy ksi─Ödza kanonika (Chodorowicza) zjawi┼é si─Ö pierwszy ksi─ůdz, kt├│ry siebie uwa┼╝a┼é za . Po ks. kan. Chodorowiczu nowym proboszczem poniewieskim zosta┼é ks. J├│zef Stachowski, nie tylko uwa┼╝aj─ůcy si─Ö za Litwina, ale tak┼╝e wroga swoich polskich parafian. W 1911 r. m├│wi┼é z ambony, ┼╝e „lepsze jest Ojcze Nasz zm├│wione po litewsku ni┼╝ 100 ca┼éych pacierz po polsku” i w tym┼╝e roku doprowadzi┼é do ostrego konfliktu mi─Ödzy Polakami a Litwinami na terenie swojej parafii. Polako┼╝erstwo nowych ksi─Ö┼╝y litewskich w Poniewie┼╝u by┼éo tak wielkie, ┼╝e wraz z listem protestacyjnym podpisanym przez 1141 Polak├│w z Poniewie┼╝a i wr─Öczonym 26 grudnia 1911 r. biskupowi ┼╝mudzkiemu, podj─Öli oni my┼Ťl zbudowania w┼éasnego ko┼Ťcio┼éa, aby zerwa─ç wszelki zwi─ůzek z polako┼╝ercz─ů parafi─ů litewsk─ů. Og├│┼éem do powstania pa┼ästwa litewskiego w 1918 r. litewscy proboszczowie doprowadzili do likwidacji nabo┼╝e┼ästw polskich w ponad 150 ko┼Ťcio┼éach (H. Wisner).
Od ko┼äca XIX w. wiele tysi─Öcy Polak├│w i sporo Litwin├│w emigrowa┼éo za chlebem do Ameryki. Zgodnie z tradycj─ů Rzeczypospolitej liczniejsi i lepiej zorganizowani Polacy ameryka┼äscy udzielali poparcia Litwinom. Np. w 1894 r. Sejm Zwi─ůzku Narodowego Polskiego w Cleveland wprowadzi┼é przedstawiciela Litwin├│w dra Kodisa do „Rz─ůdu Centralnego” i zdecydowa┼é, ┼╝e organ Zwi─ůzku „Zgoda” umieszcza─ç b─Ödzie r├│wnie┼╝ artyku┼éy w j─Özyku litewskim. Harmonijne wsp├│┼é┼╝ycie polsko-litewskie w Ameryce rozwali┼é przyby┼éy do Ameryki na pocz─ůtku lat 90. XIX wieku litewski ksi─ůdz katolicki przesi─ůkni─Öty auszrowskim nacjonalizmem Aleksander Burba/Aleksandras Burba. Po obj─Öciu stanowiska proboszcza polsko-litewskiego ko┼Ťcio┼éa w Plymouth w Pensylwanii wraz z socjalist─ů litewskim i bezbo┼╝nikiem (!), autorem antychrze┼Ťcija┼äskiej ksi─ů┼╝ki Tikyba ar moksklas (Wiara i nauka, 1895; ksi─ů┼╝ka pot─Öpiona przez litewski Ko┼Ťci├│┼é katolicki) Jonasem ┼áliūpasem przyst─ůpi┼é nie tylko do depolonizacji katolik├│w litewskich (litewska Wikipedia, W. Sukiennicki), ale tak┼╝e do uczynienia z nich wrog├│w Polak├│w. Tak si─Ö sta┼éo i tak jest po dzi┼Ť dzie┼ä. Ameryka┼äscy Litwini s─ů takimi samymi polako┼╝ercami jak na Litwie, a dzisiaj polako┼╝ercami s─ů tak┼╝e Litwini, kt├│rzy po 2004 r. wyjechali do Wielkiej Brytanii (przyk┼éady w Internecie).
Ksi─Ö┼╝a litewscy nie omieszkali wci─ůgn─ů─ç w t─Ö swoj─ů walk─Ö z Polakami/katolikami polskimi samego Watykanu i rz─ůdu carskiego. S┼éali do Watykanu skargi i paszkwile na biskupa wile┼äskiego Edwarda Roppa (1903-07), a potem na jej administratora (1907-18), bpa Kazimierza Michalkiewicza (w sk┼éad diecezji wile┼äskiej wchodzi┼éa ┼Ťrodkowo-wschodnia cz─Ö┼Ť─ç p├│┼║niejszej Litwy Kowie┼äskiej). Od tamtej pory po pontyfikat Jana Paw┼éa II Litwini stali si─Ö w Watykanie znani jako szanta┼╝y┼Ťci (ponawiali szanta┼╝e przy kilku innych okazjach przez ponad 70 lat). Po raz pierwszy szanta┼╝owali Stolic─Ö Apostolsk─ů w memorandum oskar┼╝aj─ůcym biskupa Roppa wobec papie┼╝a Piusa X, w kt├│rym zawarli gro┼║by przej┼Ťcia wielu katolik├│w litewskich na prawos┼éawie, o ile j─Özyk polski nie zostanie wyrugowany z ko┼Ťcio┼é├│w, a w jego miejsce nie zostanie wprowadzony j─Özyk litewski (Aldona Gaigalaite Klerikalizmas Lietuvoje 1917–1940 m. Wilno 1970). Walka o j─Özyk litewski jak podkre┼Ťla Gaigalaite, by┼éa w tym czasie dla litewskich dzia┼éaczy katolickich nie tylko celem, lecz i ┼Ťrodkiem „zdobycia autorytetu i rozszerzenia wp┼éyw├│w w┼Ťr├│d mas ludowych” – tak┼╝e w┼Ťr├│d Polak├│w, z kt├│rych poprzez narzucenie im j─Özyka litewskiego chciano zrobi─ç Litwin├│w.
Przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů Janiszki le┼╝a┼éy na terenie zdominowanego przed Polak├│w powiatu wile┼äskiego. Przeprowadzony 11 kwietnia 1910 r. plebiscyt wykaza┼é, ┼╝e w┼Ťr├│d parafian nale┼╝─ůcych do ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Jakuba w Janiszkach 3000 os├│b pos┼éugiwa┼éo si─Ö j─Özykiem polskim, a tylko 49 j─Özykiem litewskim. Pomimo tego nowy proboszcz nacjonalista litewski ks. Andrius Junkevicius utworzy┼é w ko┼Ťciele dodatkowe kazania i ┼Ťpiewy w j─Özyku litewskim. Gdyby ├│wcze┼Ťni Polacy i Litwini byli nadal bra─çmi – jednocze┼Ťnie Polakami i Litwinami, polscy parafianie nie widzieli by nic w tym z┼éego, bo tak by┼éo w wielu ko┼Ťcio┼éach na Litwie i nie by┼éo z tym ┼╝adnych problem├│w. Jednak, kiedy powsta┼éy pod koniec XIX w. narodowy ruch litewski obra┼é kurs wyra┼║nie antypolski, g┼éosz─ůc konieczno┼Ť─ç wyt─Öpienia Polak├│w i polsko┼Ťci na ziemiach litewskich or─Ödownikami i krzewicielami tego kursu byli prawie wszyscy nowo wy┼Ťwi─Öceni w polako┼╝erczych seminariach duchownych w Kownie i Sejnach duchowni litewscy, kt├│rzy podj─Öli walk─Ö z polszczyzn─ů w ko┼Ťcio┼éach, Polacy poczuli si─Ö zagro┼╝eni i przez to nie godzili si─Ö na msze litewskie w parafiach prawie czysto polskich. Polscy parafianie w Janiszkach zaprotestowali przeciwko decyzji swego litewskiego proboszcza. Ten, zamiast za┼éatwi─ç spraw─Ö na gruncie ko┼Ťcielnym, nie ust─Öpowa┼é i dwa razy bra┼é polskich parafian do rosyjskiego s─ůdu. S─Ödziowie rosyjscy, b─Öd─ůcy okupantami na tej ziemi i r├│wnie jak nacjonali┼Ťci litewscy wrogami Polak├│w, stan─Öli po stronie proboszcza litewskiego. Tak zwana sprawa janiska sta┼éa si─Ö wr─Öcz punktem kulminacyjnym pierwszej ods┼éony polsko-litewskiego konfliktu. Obawy polskich katolik├│w w parafii janiskiej urzeczywistni┼éy si─Ö po w┼é─ůczeniu tej ziemi do Litwy Kowie┼äskiej w 1920 r. Polska msza w tutejszej polskiej parafii zosta┼éa zlikwidowana.
W walce z Polakami i polsko┼Ťci─ů na Litwie katolicy litewscy, tak ksi─Ö┼╝a, litewska chrze┼Ťcija┼äska demokracja jak i wielu wiernych nie omieszka┼éo r├│wnie┼╝ korzysta─ç z pomocy wielowiekowych wrog├│w Polski i Polak├│w – Rosji i Niemiec. Skar┼╝ono si─Ö wi─Öc na bpa Edwarda Roppa nie tylko w Watykanie, ale r├│wnie┼╝ wobec rz─ůdu carskiego i jednocze┼Ťnie obiecywano w┼éadzom w Petersburgu, i┼╝ w wypadku otrzymania autonomii „Litwini sami zatroszcz─ů si─Ö o wyparcie j─Özyka polskiego z ko┼Ťcio┼é├│w na Litwie”. Dzi─Öki staraniom ksi─Ö┼╝y litewskich w┼éadze carskie zezwoli┼éy na budow─Ö ko┼Ťcio┼éa w Su┼╝anach ko┼éo Wilna, zastrzegaj─ůc, ┼╝e nabo┼╝e┼ästwa maj─ů by─ç w nim odprawiane jedynie po litewsku, chocia┼╝ by┼éo tu bardzo wielu Polak├│w. Litewscy katolicy nawi─ůzali tak┼╝e wsp├│┼éprac─Ö (r├│wnie┼╝ na odcinku walki z Polakami) z Niemcami. Ta wsp├│┼épraca znacznie wzros┼éa podczas I wojny ┼Ťwiatowej, kiedy to od 1915 do 1919 r. wojska niemieckie okupowa┼éy Litw─Ö. Bardzo blisko wsp├│┼épracowa┼é z nimi od 1914 r. biskup ┼╝mudzki Franciszek Karewicz. Zw┼éaszcza jego zwi─ůzki z Matthiasem Erzbergerem wywar┼éy du┼╝y wp┼éyw na rozw├│j stosunk├│w niemiecko-litewskich w tym okresie. Za spraw─ů Litwin├│w, g┼é├│wnie Karewicza i litewskiego cz┼éonka wile┼äskiej kapitu┼éy, ks. J├│zefa Kuchty, Niemcy 19 czerwca 1918 r. aresztowali i wywie┼║li do klasztoru benedykty┼äskiego Maria Laach w Nadrenii administratora diecezji wiele┼äskiej, kanonika gremialnego i protonotariusza apostolskiego, ks. Kazimierza Michalkiewicza. Antypolsk─ů polityk─Ö okupant├│w niemieckich na Litwie i polskim Wilnie oraz wsp├│┼épracuj─ůcych z nimi nacjonalist├│w litewskich popiera┼é nuncjusz apostolski w Bawarii, kt├│rego jurysdykcja rozci─ůga┼éa si─Ö w├│wczas na ca┼ée Niemcy i tereny okupowanej przez nie Litwy Eugenio Pacelli (p├│┼║niejszy prohitlerowski papie┼╝ Pius XII) (Polski S┼éownik Biograficzny t. 20).
W zbiorach archiwum biskupstwa wile┼äskiego sprzed I wojny ┼Ťwiatowej jest bardzo wiele dowod├│w na antypolsk─ů, a tym samym antychrze┼Ťcija┼äsk─ů postaw─Ö wielu ksi─Ö┼╝y litewskich prze┼╝artych nacjonalizmem.
Nacjonalizm litewski ca┼ékowicie przeora┼é litewskiego ducha i litewski charakter. Z Litwina – prawdziwego i szczerego brata dla Polak├│w uczyni┼é wyj─ůtkowo za┼╝artych wrog├│w. Najtrafniej nowego ducha i nowy charakter wsp├│┼éczesnych Litwin├│w, a ┼Ťci┼Ťlej ich przyw├│dc├│w i inspirator├│w, bo nikt z ludzi nie rodzi si─Ö czyim┼Ť wrogiem, opisa┼é biskup ┼éom┼╝y┼äski Miko┼éaj Sasinowski w li┼Ťcie z 24 lipca 1976 r. do biskupa W┼éadys┼éawa Rubina w Rzymie: „Trzeba zna─ç Litwin├│w, zna─ç ich bezwzgl─Ödno┼Ť─ç, up├│r, zach┼éanno┼Ť─ç, zuchwalstwo, agresywno┼Ť─ç – wynikaj─ůce chyba z kompleksu ni┼╝szo┼Ťci. ┼╗adne pokojowe wsp├│┼éistnienie… ich nie zadowala. Po prostu jest niemo┼╝liwe, jak wykaza┼éa praktyka” (Krzysztof Tarka Ko┼Ťci├│┼é katolicki wobec Litwin├│w w Polsce po drugiej wojnie ┼Ťwiatowej „Przegl─ůd Wschodni”, t. IV, z. 2/14 1997). Od 1976 r. dusza i charakter litewski wcale si─Ö nie zmieni┼é. Litewscy przyjaciele Polski to wyj─ůtkowa rzadko┼Ť─ç. Najmniej jest ich w┼Ťr├│d polityk├│w litewskich wszelkiej ma┼Ťci oraz duchowie┼ästwa litewskiego.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

26 Pa┼║dziernika 1929 roku
Urodzi┼éa si─Ö Wanda Chotomska, polska pisarka, autorka ksi─ů┼╝ek dla dzieci i m┼éodzie┼╝y (zm. 2017r.)


26 Pa┼║dziernika 1990 roku
Zmarła Barbara Ludwiżanka, polska aktorka, żona Władysława Hańczy (ur. 1908)


Zobacz wi─Öcej