Pi─ůtek 19 Sierpnia 2022r. - 231 dz. roku,  Imieniny: Emilii, Julinana

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 03.05.21 - 16:43     Czytano: [701]

Dział: Godne uwagi

Vivat Konstytucja! Vivat 3 Maj!





Szanowni Państwo,

Mija 230 lat od momentu uchwalenia przez Sejm Czteroletni (zwanym Sejmem Wielkim) pierwszego w Europie, drugiego na ┼Ťwiecie, niezwykle donios┼éego aktu prawnego kszta┼étuj─ůcego polsk─ů demokracj─Ö. 3 maja 1791 r. po burzliwej debacie sejm przez aklamacj─Ö przyj─ů┼é ustaw─Ö rz─ůdow─ů reguluj─ůc─ů organizacj─Ö w┼éadz pa┼ästwowych oraz prawa i obowi─ůzki obywateli.

Ten wznios┼éy akt prawny, ju┼╝ w preambule, definiowa┼é okoliczno┼Ťci i zmiany jakie Konstytucja 3 Maja wnosi┼éa formuj─ůc demokratyczny ustr├│j polityczny Rzeczypospolitej.

„W imi─Ö Boga w Tr├│jcy ┼Üwi─Ötej Jedynego.
Stanis┼éaw August z Bo┼╝ej ┼éaski i woli Narodu Kr├│l Polski, Wielki Ksi─ů┼╝e Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, ┼╗mudzki, Kijowski, Wo┼éy┼äski, Podolski, Inflancki, Smole┼äski, Siewierski i Czerniechowski, wraz z stanami skonfederowanemi, w liczbie podw├│jnej Nar├│d Polski reprezentuj─ůcemi, uznaj─ůc, i┼╝ los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawis┼é, d┼éugim do┼Ťwiadczeniem poznawszy zadawnione rz─ůdu naszego wady, a chc─ůc korzysta─ç z pory, w jakiej si─Ö Europa znajduje, i z tej dogorywaj─ůcej chwili, kt├│ra nas samym sobie wr├│ci┼éa, wolni od ha┼äbi─ůcych obcej przemocy nakaz├│w, ceni─ůc dro┼╝ej nad ┼╝ycie, nad szcz─Ö┼Ťliwo┼Ť─ç osobist─ů egzystencyj─ů polityczn─ů, niepodleg┼éo┼Ť─ç zewn─Ötrzn─ů i wolno┼Ť─ç wewn─Ötrzn─ů narodu, kt├│rego los w r─Öce nasze jest powierzony, chc─ůc oraz na b┼éogos┼éawie┼ästwo, na wdzi─Öczno┼Ť─ç wsp├│┼éczesnych i przysz┼éych pokole┼ä zas┼éu┼╝y─ç, mimo przeszk├│d, kt├│re w nas nami─Ötno┼Ťci sprawowa─ç mog─ů, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolno┼Ťci, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z najwi─Öksz─ů sta┼éo┼Ťci─ů ducha niniejsz─ů konstytucj─Ö uchwalamy i t─Ö ca┼ékowicie za ┼Ťwi─Öt─ů, za niewzruszon─ů deklarujemy, dop├│ki by nar├│d w czasie, prawem przepisanym, wyra┼║n─ů wol─ů swoj─ů nie uzna┼é potrzeby odmienienia w niej jakiego artyku┼éu. Do kt├│rej to konstytucji dalsze ustawy sejmu tera┼║niejszego we wszystkiem stosowa─ç si─Ö maj─ů." – ┼║r├│d┼éo: http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/kpol/1791.html

Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rz─ůdowa by┼éa pr├│b─ů unowocze┼Ťnienia ustroju Polski i ratowania jej suwerenno┼Ťci. Mimo, ┼╝e obowi─ůzywa┼éa zaledwie kilkana┼Ťcie miesi─Öcy to do dzisiaj jest jednym z fundament├│w polskiej tradycji republika┼äskiej, symbolem demokracji oraz powodem dumy Polak├│w.

By zrozumie─ç istot─Ö wielko┼Ťci tej Konstytucji nale┼╝y wspomnie─ç o sytuacji Polski w czasie poprzedzaj─ůcym jej uchwalenie, ale r├│wnie┼╝ jej skutk├│w.

Rzeczypospolita przechodzi┼éa powa┼╝ny kryzys, a agresywna polityka o┼Ťciennych mocarstw (Rosji, Prus i Austrii) doprowadzi┼éa, ┼╝e u schy┼éku XVIII w. Polska nie by┼éa pa┼ästwem w pe┼éni suwerennym. Podczas panowania dynastii saskiej Polska znajdowa┼éa si─Ö pod patronatem Rosji, kt├│ra mia┼éa gwarantowa─ç jej wolno┼Ť─ç i bezpiecze┼ästwo. W rzeczywisto┼Ťci pod wznios┼éymi has┼éami i propagand─ů carskiej Rosji kry┼éa si─Ö brutalna dominacja polityczn─ů

Warto przypomnie─ç, ┼╝e po krwawym st┼éumieniu przez Rosjan zrywu konfederat├│w (trwaj─ůcego od 1768 do 1772 r) w obronie suwerenno┼Ťci kraju, Prusy, Austria i Rosja dokona┼éy w 1772 r. zaboru cz─Ö┼Ťci ziem Rzeczypospolitej (I rozbi├│r). Ponad 5 tys. konfederat├│w zosta┼éo wywiezionych przez Rosjan na Syberi─Ö – byli to pierwsi polscy zes┼éa┼äcy, kt├│rzy zostali zapami─Ötani, jako ┼╝arliwi obro┼äcy wiary i wolno┼Ťci .

Okres rz─ůd├│w Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego jest w polskiej historiografii traktowany niejednoznacznie. W okresie PRL kr├│l ten sta┼é si─Ö symbolem „post─Öpowych zmian". Komisja Edukacji Narodowej sta┼éa si─Ö symbolem „pierwszego ministerstwa o┼Ťwiaty". Obecnie mo┼╝emy spojrze─ç na tego kr├│la ca┼ékowicie obiektywnie, bez filtra cenzury i naginania si─Ö do politycznych wymog├│w historiografii pod butem politycznych czynownik├│w uniwersyteckich, kt├│rzy pokornie odbierali polecenia z KC PZPR.
Stanis┼éaw August Poniatowski, cz┼éowiek s┼éaby i chwiejny, boj─ůcy si─Ö ambasador├│w rosyjskich, pobieraj─ůcy od nich jurgielt stara┼é si─Ö nie dra┼╝ni─ç Rosjan, bo by┼é ca┼ékowicie od nich zale┼╝ny. Te reformy, tak wychwalane, jak komisja Edukacji Narodowej mia┼éy tez swoja odwrotn─ů stron─Ö – na przyk┼éad Komisj─Ö Rozdawnicz─ů Koronn─ů, kt├│rej celem by┼éo zapewnienie pieni─Ödzy na utrzymanie dzie┼é KEN. Sko┼äczy┼éo si─Ö na gigantycznym z┼éodziejstwie, poniewa┼╝ pojezuickie dobra, kt├│re mia┼éy s┼éu┼╝y─ç na utrzymanie szk├│┼é KEN zosta┼éy zdefraudowane, a zrobili to cz┼éonkowie Komisji, ci sami ludzie, kt├│rzy p├│┼║niej weszli w sk┼éad Konfederacji Targowickiej. (szerzej o tej kwestii na stronie: http://www.anti-defamation.pl/redutanews/33-tysiace-znakow-na-temat-szkolnictwa/

O┼╝ywienie patriotyczne pod koniec lat 80 XVIII wieku wynika┼éo ze zmienionej sytuacji mi─Ödzynarodowej Rzeczypospolitej. By┼éo to wynikiem wybuchu wojny rosyjsko-tureckiej i w┼é─ůczenie si─Ö do niej Austrii. Stronnictwo patriotyczne, obok chwiejnego kr├│la pr├│bowa┼éo wzmocni─ç pozycje Polski wobec s─ůsiad├│w. W 1788 r. zosta┼é zwo┼éany Sejm, kt├│ry mia┼é zatwierdzi─ç sojusz polsko-rosyjski i w┼é─ůczenie si─Ö do wojny z Turcj─ů. Tymczasem w┼Ťr├│d zgromadzonej na Sejmie szlachty zapanowa┼éo pragnienie zerwania zwi─ůzk├│w w Rosj─ů. Skonfederowany Sejm, w kt├│rym niemo┼╝liwe by┼éo zastosowanie liberum veto, rozpocz─ů┼é realizacj─Ö reform. Ju┼╝ pod koniec 1788 r. uchwalono powi─Ökszenie armii z ok. 20 do 100 tys. ┼╝o┼énierzy.

Najwa┼╝niejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego - Stanis┼éaw Ma┼éachowski, Hugo Ko┼é┼é─ůtaj, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki - od grudnia 1790 r. spotykali si─Ö w tajemnicy by debatowa─ç nad kszta┼étem reformy, analizowali m.in. konstytucj─Ö ameryka┼äsk─ů i prace francuskiego Zgromadzenia Narodowego. Ich dzia┼éania przyspieszy┼éo pogorszenie si─Ö sytuacji mi─Ödzynarodowej Polski. Przeg┼éosowanie ustawy zmieniaj─ůcej ustr├│j zaplanowano po Wielkanocy, gdy wi─Ökszo┼Ť─ç pos┼é├│w wci─ů┼╝ przebywa┼éa w swoich oddalonych cz─Östo o setki mil dworach. 2 maja 1791 r. w Pa┼éacu Radziwi┼é┼éowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy. De facto by┼é to spisek poniewa┼╝ ucieczono si─Ö do zabiegu wykluczaj─ůcego wi─Ökszo┼Ť─ç sejmow─ů. Taki by┼é te┼╝ argument przeciwnik├│w Konstytucji, kt├│rzy uciekli si─Ö pod ochron─Ö Katarzyny.

Rankiem 3 maja 1791 r. po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazuj─ůce, ┼╝e Polsce grozi kolejny rozbi├│r. Obraduj─ůcy nie czekali, natychmiast przeg┼éosowano uchwalenie Ustawy Rz─ůdowej, a Kr├│l zaprzysi─ůg┼é konstytucj─Ö: „Przysi─Ög┼éem Bogu, ┼╝a┼éowa─ç tego nie b─Öd─Ö". Wieczorem pos┼éowie, na czele z marsza┼ékiem Stanis┼éawem Ma┼éachowskim zaprzysi─Ögli now─ů ustaw─Ö. Kr├│l tym razem, pod presja chwili i emocji stan─ů┼é po stronie Narodu (jak to pisano ├│wcze┼Ťnie). Nie starczy┼éo mu jednak odwagi by wytrwa─ç.

Jedena┼Ťcie artyku┼é├│w Konstytucji wprowadza┼éo tr├│jpodzia┼é w┼éadzy, monarchi─Ö dziedziczn─ů, opiek─Ö prawn─ů nad ch┼éopami i mieszcza┼ästwem oraz znosi┼éo liberum veto. Wyrazicielem suwerennej woli narodu mia┼é by─ç dwuizbowy Sejm. Sejm mia┼é by─ç zwo┼éywany co dwa lata; po up┼éywie ─çwier─ç wieku — czyli w 1819 r. - Sejm nadzwyczajny mia┼é zmieni─ç Konstytucj─Ö.

Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e rok po przyj─Öciu Konstytucji Sejm Wielki nadal obradowa┼é uchwalaj─ůc kolejne ustawy buduj─ůce nowy ustr├│j Rzeczypospolitej.

Po uchwaleniu Konstytucji na kresach Rzeczypospolitej w miasteczku Targowica zebrali si─Ö magnaci d─ů┼╝─ůcy wraz z Katarzyn─ů II do obalenia nowego ustroju. Konfederacja poparta przez znaczn─ů cze┼Ť─ç szlachty, zawi─ůzana zosta┼éa 27.04.1792 r. w Petersburgu, a 14.05.1792 r. oficjalnie og┼éoszona w Targowicy. Na czele zmowy stali: Stanis┼éaw Potocki oraz hetmani: Seweryn Rzewuski, Franciszek Ksawery Branicki, Szymon Kossakowski. S─ů to postaci okryte ha┼äb─ů na wieki.

Konfederacja targowicka opowiada┼éa si─Ö za obaleniem Konstytucji. Za konfederatami, kt├│rzy wyst─ůpili pod pozorem obrony wolno┼Ťci, w Rzeczpospolitej interweniowa┼éy wojska rosyjskie. Po serii pora┼╝ek wojsk polskich (wojna polsko-rosyjska 1792 r.) i ultimatum Katarzyny II - 23.07. 1792 r. - do konfederacji przyst─ůpi┼é kr├│l Stanis┼éaw August Poniatowski i wyda┼é rozkaz wstrzymania walk.

Konfederaci anulowali nowe ustawodawstwo przyj─Öte przez Sejm Czteroletni (przede wszystkim Konstytucj─Ö), wprowadzili cenzur─Ö, zlikwidowali czasopisma o kierunku reformatorskim i podj─Öli represje wobec stronnictwa patriotycznego, kt├│re przyj─Ö┼éy r├│wnie┼╝ charakter porachunk├│w osobistych. Po przewrocie dokonanym przez Konfederat├│w Polska zosta┼éa zrujnowana, a zarz─ůdzenia dyktowane targowiczanom z Petersburga pog┼é─Öbia┼éy chaos.

Epilogiem wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. i rz─ůd├│w Targowicy by┼é II rozbi├│r Polski, dokonany w styczniu 1793 r. przez Rosj─Ö i Prusy.



Dla obro┼äc├│w Konstytucji 3 Maja oraz patriot├│w, kt├│rzy walczyli w obronie niepodleg┼éo┼Ťci Polski, ale r├│wnie┼╝ dla znacz─ůcej cz─Ö┼Ťci obywateli Rzeczypospolitej, konfederacja targowicka sta┼éa si─Ö symbolem zdrady narodowej. Podczas insurekcji ko┼Ťciuszkowskiej w 1794 r. wielu jej przyw├│dc├│w skazano na ┼Ťmier─ç i infami─Ö oraz publicznie wieszano na szubienicach. Na ┼Ťmier─ç przez powieszenie m.in. skazano hetmana wielkiego koronnego Piotra O┼╝arowskiego, marsza┼éka Rady Nieustaj─ůcej J├│zefa Ankwicza, hetmana polnego litewskiego J├│zefa Zabie┼é┼é─Ö oraz biskupa inflanckiego J├│zefa Kazimierza Kossakowskiego. W┼Ťr├│d powieszonych byli biskup wile┼äski Ignacy Massalski, kasztelan przemyski ksi─ů┼╝─Ö Antoni Czetwerty┼äski, pose┼é do Turcji Karol Boscamp-Lasopolski, szambelan Stefan Grabowski, instygator koronny (prokurator ┼Ťcigaj─ůcy zbrodnie stanu) Mateusz Roguski, szpieg rosyjski Marceli Pi─Ötka, czy instygator (prokurator) s─ůd├│w kryminalnych J├│zef Majewski.

Wyrok ┼Ťmierci wydano r├│wnie┼╝ na tych, kt├│rych nie uda┼éo si─Ö schwyta─ç, gdy┼╝ przewa┼╝nie ukrywali si─Ö za granic─ů. Byli to Stanis┼éaw Szcz─Ösny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki, Seweryn Rzewuski, Jerzy Wielhorski, Antoni Polikarp Z┼éotnicki, Adam Moszcze┼äski, Jan Zag├│rski ora Jan Suchorzewski, wyrokiem Najwy┼╝szego S─ůdu Kryminalnego zostali skazani na ┼Ťmier─ç przez powieszenie, na wieczn─ů infami─Ö (wyj─Öcie spod wszelkich praw), konfiskat─Ö maj─ůtk├│w i utrat─Ö wszystkich urz─Öd├│w. Wyroki wykonano in effigie (┼éac. w obrazie), czyli jedynie na wizerunkach skazanych .

Targowiczan i ich konfederacj─Ö postrzegamy z odraz─ů i uwa┼╝amy za symbol zdrady Polski i Narodu Polskiego. Przyw├│dcy targowiczan – przepe┼énieni pych─ů i mentalno┼Ťci─ů p┼éatnych zdrajc├│w przyczynili si─Ö do upadku Rzeczypospolitej. Ich zdradziecki czyn przez wieki by┼é i jest postrzegany jako zbrodnia, wymierzona w suwerenno┼Ť─ç Pa┼ästwa Polskiego, podyktowana wy┼é─ůcznie osobistymi pobudkami i d─ů┼╝eniem do osi─ůgni─Öcia prywatnych korzy┼Ťci. Do dnia dzisiejszego Targowica jest dla Polak├│w synonimem zdrady narodowej.

W literaturze polskiej spotkamy wiele utwor├│w wyra┼╝aj─ůcych pogard─Ö dla Targowicy, m.in. wiersz Marii Konopnickiej „Targowica" - „ Oj Targowiczanie, Dobrze si─Ö nazwali! Jak Judasza, za srebrniki, Polsk─Ö stargowali!" [...] Zagasili blaski W tej polskiej koronie, Podeptali Or┼éy bia┼ée, I Litwy Pogonie!"

Szanowni Państwo,

Konstytucja 3 Maja do dnia dzisiejszego stanowi symbol niepodleg┼éo┼Ťci Polski, przez wiele lat prawo do kultywowania pami─Öci o jej uchwaleniu zwi─ůzane by┼éo z sytuacj─ů polityczn─ů Rzeczypospolitej. Przypomn─Ö, ┼╝e po raz pierwszy uroczy┼Ťcie ┼Ťwi─Ötowano w rocznic─Ö uchwalenia Konstytucji - 3 maja 1792 r., w przededniu wojny z Rosj─ů. W czasie gdy Polska zosta┼éa, na ponad 120 lat, wymazana z map Europy nie by┼éo przyzwolenia na oficjalne upami─Ötnienie uchwalenia Konstytucji. ┼Üwi─Öto pa┼ästwowe zosta┼éo przywr├│cone dopiero 3 maja 1919 r., tu┼╝ po odzyskaniu niepodleg┼éo┼Ťci, a oficjalnie ponownie zniesione w 1951 r – okresie szczytu terroru stalinowskiego. Ostatecznie powr├│cono do obchodzenia ┼Ťwi─Öta Konstytucji 3 Maja w 1990 r. Czy czas, w kt├│rym mogli┼Ťmy ┼Ťwi─Ötowa─ç kolejne rocznice uchwalenia konstytucji nie wydaje si─Ö Pa┼ästwu znacz─ůcy? Ot├│┼╝ dok┼éadnie tak jest, tylko w wolnej, suwerennej i niepodleg┼éej Polsce mogli┼Ťmy i mo┼╝emy ┼Ťwi─Ötowa─ç dzie┼ä uchwalenia Konstytucji 3 Maja – aktu, kt├│rego uchwalenie by┼éo wielkim do┼Ťwiadczeniem ┼Ťwiadcz─ůcym o jedno┼Ťci i patriotyzmie ludzi, dla kt├│rych dobro Polski by┼éo warto┼Ťci─ů nadrz─Ödn─ů.

Bior─ůc pod uwag─Ö powy┼╝sze okoliczno┼Ťci i fakty historyczne, my i nast─Öpne pokolenia jeste┼Ťmy zobowi─ůzani do podejmowania dzia┼éa┼ä, kt├│re zagwarantuj─ů, ┼╝e Rzeczypospolita b─Ödzie wolnym, suwerenny i niepodleg┼éym Pa┼ästwem. Nie mo┼╝emy pozwoli─ç, aby w najmniejszym stopniu sta┼éa si─Ö krajem podleg┼éym.

Vivat Konstytucja 3 Maja!
Vivant wszystkie stany!

Maciej Świrski

Prezes Reduty Dobrego Imienia

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

19 Sierpnia 1506 roku
Zmarł Aleksander Jagiellończyk, syn Kazimierza Jagiellończyka, król Polski (ur. 1461)


19 Sierpnia 2002 roku
Zgin─ů┼é w wypadku samochodowym Marek Kota┼äski, polski dzia┼éacz spo┼éeczny, tw├│rca Monaru (ur. 1942)


Zobacz wi─Öcej