┼Üroda 20 Pa┼║dziernika 2021r. - 293 dz. roku,  Imieniny: Ireny, Kleopatry

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 03.05.21 - 16:43     Czytano: [515]

Dział: Godne uwagi

Vivat Konstytucja! Vivat 3 Maj!





Szanowni Państwo,

Mija 230 lat od momentu uchwalenia przez Sejm Czteroletni (zwanym Sejmem Wielkim) pierwszego w Europie, drugiego na ┼Ťwiecie, niezwykle donios┼éego aktu prawnego kszta┼étuj─ůcego polsk─ů demokracj─Ö. 3 maja 1791 r. po burzliwej debacie sejm przez aklamacj─Ö przyj─ů┼é ustaw─Ö rz─ůdow─ů reguluj─ůc─ů organizacj─Ö w┼éadz pa┼ästwowych oraz prawa i obowi─ůzki obywateli.

Ten wznios┼éy akt prawny, ju┼╝ w preambule, definiowa┼é okoliczno┼Ťci i zmiany jakie Konstytucja 3 Maja wnosi┼éa formuj─ůc demokratyczny ustr├│j polityczny Rzeczypospolitej.

„W imi─Ö Boga w Tr├│jcy ┼Üwi─Ötej Jedynego.
Stanis┼éaw August z Bo┼╝ej ┼éaski i woli Narodu Kr├│l Polski, Wielki Ksi─ů┼╝e Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, ┼╗mudzki, Kijowski, Wo┼éy┼äski, Podolski, Inflancki, Smole┼äski, Siewierski i Czerniechowski, wraz z stanami skonfederowanemi, w liczbie podw├│jnej Nar├│d Polski reprezentuj─ůcemi, uznaj─ůc, i┼╝ los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawis┼é, d┼éugim do┼Ťwiadczeniem poznawszy zadawnione rz─ůdu naszego wady, a chc─ůc korzysta─ç z pory, w jakiej si─Ö Europa znajduje, i z tej dogorywaj─ůcej chwili, kt├│ra nas samym sobie wr├│ci┼éa, wolni od ha┼äbi─ůcych obcej przemocy nakaz├│w, ceni─ůc dro┼╝ej nad ┼╝ycie, nad szcz─Ö┼Ťliwo┼Ť─ç osobist─ů egzystencyj─ů polityczn─ů, niepodleg┼éo┼Ť─ç zewn─Ötrzn─ů i wolno┼Ť─ç wewn─Ötrzn─ů narodu, kt├│rego los w r─Öce nasze jest powierzony, chc─ůc oraz na b┼éogos┼éawie┼ästwo, na wdzi─Öczno┼Ť─ç wsp├│┼éczesnych i przysz┼éych pokole┼ä zas┼éu┼╝y─ç, mimo przeszk├│d, kt├│re w nas nami─Ötno┼Ťci sprawowa─ç mog─ů, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolno┼Ťci, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z najwi─Öksz─ů sta┼éo┼Ťci─ů ducha niniejsz─ů konstytucj─Ö uchwalamy i t─Ö ca┼ékowicie za ┼Ťwi─Öt─ů, za niewzruszon─ů deklarujemy, dop├│ki by nar├│d w czasie, prawem przepisanym, wyra┼║n─ů wol─ů swoj─ů nie uzna┼é potrzeby odmienienia w niej jakiego artyku┼éu. Do kt├│rej to konstytucji dalsze ustawy sejmu tera┼║niejszego we wszystkiem stosowa─ç si─Ö maj─ů." – ┼║r├│d┼éo: http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/kpol/1791.html

Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rz─ůdowa by┼éa pr├│b─ů unowocze┼Ťnienia ustroju Polski i ratowania jej suwerenno┼Ťci. Mimo, ┼╝e obowi─ůzywa┼éa zaledwie kilkana┼Ťcie miesi─Öcy to do dzisiaj jest jednym z fundament├│w polskiej tradycji republika┼äskiej, symbolem demokracji oraz powodem dumy Polak├│w.

By zrozumie─ç istot─Ö wielko┼Ťci tej Konstytucji nale┼╝y wspomnie─ç o sytuacji Polski w czasie poprzedzaj─ůcym jej uchwalenie, ale r├│wnie┼╝ jej skutk├│w.

Rzeczypospolita przechodzi┼éa powa┼╝ny kryzys, a agresywna polityka o┼Ťciennych mocarstw (Rosji, Prus i Austrii) doprowadzi┼éa, ┼╝e u schy┼éku XVIII w. Polska nie by┼éa pa┼ästwem w pe┼éni suwerennym. Podczas panowania dynastii saskiej Polska znajdowa┼éa si─Ö pod patronatem Rosji, kt├│ra mia┼éa gwarantowa─ç jej wolno┼Ť─ç i bezpiecze┼ästwo. W rzeczywisto┼Ťci pod wznios┼éymi has┼éami i propagand─ů carskiej Rosji kry┼éa si─Ö brutalna dominacja polityczn─ů

Warto przypomnie─ç, ┼╝e po krwawym st┼éumieniu przez Rosjan zrywu konfederat├│w (trwaj─ůcego od 1768 do 1772 r) w obronie suwerenno┼Ťci kraju, Prusy, Austria i Rosja dokona┼éy w 1772 r. zaboru cz─Ö┼Ťci ziem Rzeczypospolitej (I rozbi├│r). Ponad 5 tys. konfederat├│w zosta┼éo wywiezionych przez Rosjan na Syberi─Ö – byli to pierwsi polscy zes┼éa┼äcy, kt├│rzy zostali zapami─Ötani, jako ┼╝arliwi obro┼äcy wiary i wolno┼Ťci .

Okres rz─ůd├│w Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego jest w polskiej historiografii traktowany niejednoznacznie. W okresie PRL kr├│l ten sta┼é si─Ö symbolem „post─Öpowych zmian". Komisja Edukacji Narodowej sta┼éa si─Ö symbolem „pierwszego ministerstwa o┼Ťwiaty". Obecnie mo┼╝emy spojrze─ç na tego kr├│la ca┼ékowicie obiektywnie, bez filtra cenzury i naginania si─Ö do politycznych wymog├│w historiografii pod butem politycznych czynownik├│w uniwersyteckich, kt├│rzy pokornie odbierali polecenia z KC PZPR.
Stanis┼éaw August Poniatowski, cz┼éowiek s┼éaby i chwiejny, boj─ůcy si─Ö ambasador├│w rosyjskich, pobieraj─ůcy od nich jurgielt stara┼é si─Ö nie dra┼╝ni─ç Rosjan, bo by┼é ca┼ékowicie od nich zale┼╝ny. Te reformy, tak wychwalane, jak komisja Edukacji Narodowej mia┼éy tez swoja odwrotn─ů stron─Ö – na przyk┼éad Komisj─Ö Rozdawnicz─ů Koronn─ů, kt├│rej celem by┼éo zapewnienie pieni─Ödzy na utrzymanie dzie┼é KEN. Sko┼äczy┼éo si─Ö na gigantycznym z┼éodziejstwie, poniewa┼╝ pojezuickie dobra, kt├│re mia┼éy s┼éu┼╝y─ç na utrzymanie szk├│┼é KEN zosta┼éy zdefraudowane, a zrobili to cz┼éonkowie Komisji, ci sami ludzie, kt├│rzy p├│┼║niej weszli w sk┼éad Konfederacji Targowickiej. (szerzej o tej kwestii na stronie: http://www.anti-defamation.pl/redutanews/33-tysiace-znakow-na-temat-szkolnictwa/

O┼╝ywienie patriotyczne pod koniec lat 80 XVIII wieku wynika┼éo ze zmienionej sytuacji mi─Ödzynarodowej Rzeczypospolitej. By┼éo to wynikiem wybuchu wojny rosyjsko-tureckiej i w┼é─ůczenie si─Ö do niej Austrii. Stronnictwo patriotyczne, obok chwiejnego kr├│la pr├│bowa┼éo wzmocni─ç pozycje Polski wobec s─ůsiad├│w. W 1788 r. zosta┼é zwo┼éany Sejm, kt├│ry mia┼é zatwierdzi─ç sojusz polsko-rosyjski i w┼é─ůczenie si─Ö do wojny z Turcj─ů. Tymczasem w┼Ťr├│d zgromadzonej na Sejmie szlachty zapanowa┼éo pragnienie zerwania zwi─ůzk├│w w Rosj─ů. Skonfederowany Sejm, w kt├│rym niemo┼╝liwe by┼éo zastosowanie liberum veto, rozpocz─ů┼é realizacj─Ö reform. Ju┼╝ pod koniec 1788 r. uchwalono powi─Ökszenie armii z ok. 20 do 100 tys. ┼╝o┼énierzy.

Najwa┼╝niejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego - Stanis┼éaw Ma┼éachowski, Hugo Ko┼é┼é─ůtaj, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki - od grudnia 1790 r. spotykali si─Ö w tajemnicy by debatowa─ç nad kszta┼étem reformy, analizowali m.in. konstytucj─Ö ameryka┼äsk─ů i prace francuskiego Zgromadzenia Narodowego. Ich dzia┼éania przyspieszy┼éo pogorszenie si─Ö sytuacji mi─Ödzynarodowej Polski. Przeg┼éosowanie ustawy zmieniaj─ůcej ustr├│j zaplanowano po Wielkanocy, gdy wi─Ökszo┼Ť─ç pos┼é├│w wci─ů┼╝ przebywa┼éa w swoich oddalonych cz─Östo o setki mil dworach. 2 maja 1791 r. w Pa┼éacu Radziwi┼é┼éowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy. De facto by┼é to spisek poniewa┼╝ ucieczono si─Ö do zabiegu wykluczaj─ůcego wi─Ökszo┼Ť─ç sejmow─ů. Taki by┼é te┼╝ argument przeciwnik├│w Konstytucji, kt├│rzy uciekli si─Ö pod ochron─Ö Katarzyny.

Rankiem 3 maja 1791 r. po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazuj─ůce, ┼╝e Polsce grozi kolejny rozbi├│r. Obraduj─ůcy nie czekali, natychmiast przeg┼éosowano uchwalenie Ustawy Rz─ůdowej, a Kr├│l zaprzysi─ůg┼é konstytucj─Ö: „Przysi─Ög┼éem Bogu, ┼╝a┼éowa─ç tego nie b─Öd─Ö". Wieczorem pos┼éowie, na czele z marsza┼ékiem Stanis┼éawem Ma┼éachowskim zaprzysi─Ögli now─ů ustaw─Ö. Kr├│l tym razem, pod presja chwili i emocji stan─ů┼é po stronie Narodu (jak to pisano ├│wcze┼Ťnie). Nie starczy┼éo mu jednak odwagi by wytrwa─ç.

Jedena┼Ťcie artyku┼é├│w Konstytucji wprowadza┼éo tr├│jpodzia┼é w┼éadzy, monarchi─Ö dziedziczn─ů, opiek─Ö prawn─ů nad ch┼éopami i mieszcza┼ästwem oraz znosi┼éo liberum veto. Wyrazicielem suwerennej woli narodu mia┼é by─ç dwuizbowy Sejm. Sejm mia┼é by─ç zwo┼éywany co dwa lata; po up┼éywie ─çwier─ç wieku — czyli w 1819 r. - Sejm nadzwyczajny mia┼é zmieni─ç Konstytucj─Ö.

Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e rok po przyj─Öciu Konstytucji Sejm Wielki nadal obradowa┼é uchwalaj─ůc kolejne ustawy buduj─ůce nowy ustr├│j Rzeczypospolitej.

Po uchwaleniu Konstytucji na kresach Rzeczypospolitej w miasteczku Targowica zebrali si─Ö magnaci d─ů┼╝─ůcy wraz z Katarzyn─ů II do obalenia nowego ustroju. Konfederacja poparta przez znaczn─ů cze┼Ť─ç szlachty, zawi─ůzana zosta┼éa 27.04.1792 r. w Petersburgu, a 14.05.1792 r. oficjalnie og┼éoszona w Targowicy. Na czele zmowy stali: Stanis┼éaw Potocki oraz hetmani: Seweryn Rzewuski, Franciszek Ksawery Branicki, Szymon Kossakowski. S─ů to postaci okryte ha┼äb─ů na wieki.

Konfederacja targowicka opowiada┼éa si─Ö za obaleniem Konstytucji. Za konfederatami, kt├│rzy wyst─ůpili pod pozorem obrony wolno┼Ťci, w Rzeczpospolitej interweniowa┼éy wojska rosyjskie. Po serii pora┼╝ek wojsk polskich (wojna polsko-rosyjska 1792 r.) i ultimatum Katarzyny II - 23.07. 1792 r. - do konfederacji przyst─ůpi┼é kr├│l Stanis┼éaw August Poniatowski i wyda┼é rozkaz wstrzymania walk.

Konfederaci anulowali nowe ustawodawstwo przyj─Öte przez Sejm Czteroletni (przede wszystkim Konstytucj─Ö), wprowadzili cenzur─Ö, zlikwidowali czasopisma o kierunku reformatorskim i podj─Öli represje wobec stronnictwa patriotycznego, kt├│re przyj─Ö┼éy r├│wnie┼╝ charakter porachunk├│w osobistych. Po przewrocie dokonanym przez Konfederat├│w Polska zosta┼éa zrujnowana, a zarz─ůdzenia dyktowane targowiczanom z Petersburga pog┼é─Öbia┼éy chaos.

Epilogiem wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. i rz─ůd├│w Targowicy by┼é II rozbi├│r Polski, dokonany w styczniu 1793 r. przez Rosj─Ö i Prusy.



Dla obro┼äc├│w Konstytucji 3 Maja oraz patriot├│w, kt├│rzy walczyli w obronie niepodleg┼éo┼Ťci Polski, ale r├│wnie┼╝ dla znacz─ůcej cz─Ö┼Ťci obywateli Rzeczypospolitej, konfederacja targowicka sta┼éa si─Ö symbolem zdrady narodowej. Podczas insurekcji ko┼Ťciuszkowskiej w 1794 r. wielu jej przyw├│dc├│w skazano na ┼Ťmier─ç i infami─Ö oraz publicznie wieszano na szubienicach. Na ┼Ťmier─ç przez powieszenie m.in. skazano hetmana wielkiego koronnego Piotra O┼╝arowskiego, marsza┼éka Rady Nieustaj─ůcej J├│zefa Ankwicza, hetmana polnego litewskiego J├│zefa Zabie┼é┼é─Ö oraz biskupa inflanckiego J├│zefa Kazimierza Kossakowskiego. W┼Ťr├│d powieszonych byli biskup wile┼äski Ignacy Massalski, kasztelan przemyski ksi─ů┼╝─Ö Antoni Czetwerty┼äski, pose┼é do Turcji Karol Boscamp-Lasopolski, szambelan Stefan Grabowski, instygator koronny (prokurator ┼Ťcigaj─ůcy zbrodnie stanu) Mateusz Roguski, szpieg rosyjski Marceli Pi─Ötka, czy instygator (prokurator) s─ůd├│w kryminalnych J├│zef Majewski.

Wyrok ┼Ťmierci wydano r├│wnie┼╝ na tych, kt├│rych nie uda┼éo si─Ö schwyta─ç, gdy┼╝ przewa┼╝nie ukrywali si─Ö za granic─ů. Byli to Stanis┼éaw Szcz─Ösny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki, Seweryn Rzewuski, Jerzy Wielhorski, Antoni Polikarp Z┼éotnicki, Adam Moszcze┼äski, Jan Zag├│rski ora Jan Suchorzewski, wyrokiem Najwy┼╝szego S─ůdu Kryminalnego zostali skazani na ┼Ťmier─ç przez powieszenie, na wieczn─ů infami─Ö (wyj─Öcie spod wszelkich praw), konfiskat─Ö maj─ůtk├│w i utrat─Ö wszystkich urz─Öd├│w. Wyroki wykonano in effigie (┼éac. w obrazie), czyli jedynie na wizerunkach skazanych .

Targowiczan i ich konfederacj─Ö postrzegamy z odraz─ů i uwa┼╝amy za symbol zdrady Polski i Narodu Polskiego. Przyw├│dcy targowiczan – przepe┼énieni pych─ů i mentalno┼Ťci─ů p┼éatnych zdrajc├│w przyczynili si─Ö do upadku Rzeczypospolitej. Ich zdradziecki czyn przez wieki by┼é i jest postrzegany jako zbrodnia, wymierzona w suwerenno┼Ť─ç Pa┼ästwa Polskiego, podyktowana wy┼é─ůcznie osobistymi pobudkami i d─ů┼╝eniem do osi─ůgni─Öcia prywatnych korzy┼Ťci. Do dnia dzisiejszego Targowica jest dla Polak├│w synonimem zdrady narodowej.

W literaturze polskiej spotkamy wiele utwor├│w wyra┼╝aj─ůcych pogard─Ö dla Targowicy, m.in. wiersz Marii Konopnickiej „Targowica" - „ Oj Targowiczanie, Dobrze si─Ö nazwali! Jak Judasza, za srebrniki, Polsk─Ö stargowali!" [...] Zagasili blaski W tej polskiej koronie, Podeptali Or┼éy bia┼ée, I Litwy Pogonie!"

Szanowni Państwo,

Konstytucja 3 Maja do dnia dzisiejszego stanowi symbol niepodleg┼éo┼Ťci Polski, przez wiele lat prawo do kultywowania pami─Öci o jej uchwaleniu zwi─ůzane by┼éo z sytuacj─ů polityczn─ů Rzeczypospolitej. Przypomn─Ö, ┼╝e po raz pierwszy uroczy┼Ťcie ┼Ťwi─Ötowano w rocznic─Ö uchwalenia Konstytucji - 3 maja 1792 r., w przededniu wojny z Rosj─ů. W czasie gdy Polska zosta┼éa, na ponad 120 lat, wymazana z map Europy nie by┼éo przyzwolenia na oficjalne upami─Ötnienie uchwalenia Konstytucji. ┼Üwi─Öto pa┼ästwowe zosta┼éo przywr├│cone dopiero 3 maja 1919 r., tu┼╝ po odzyskaniu niepodleg┼éo┼Ťci, a oficjalnie ponownie zniesione w 1951 r – okresie szczytu terroru stalinowskiego. Ostatecznie powr├│cono do obchodzenia ┼Ťwi─Öta Konstytucji 3 Maja w 1990 r. Czy czas, w kt├│rym mogli┼Ťmy ┼Ťwi─Ötowa─ç kolejne rocznice uchwalenia konstytucji nie wydaje si─Ö Pa┼ästwu znacz─ůcy? Ot├│┼╝ dok┼éadnie tak jest, tylko w wolnej, suwerennej i niepodleg┼éej Polsce mogli┼Ťmy i mo┼╝emy ┼Ťwi─Ötowa─ç dzie┼ä uchwalenia Konstytucji 3 Maja – aktu, kt├│rego uchwalenie by┼éo wielkim do┼Ťwiadczeniem ┼Ťwiadcz─ůcym o jedno┼Ťci i patriotyzmie ludzi, dla kt├│rych dobro Polski by┼éo warto┼Ťci─ů nadrz─Ödn─ů.

Bior─ůc pod uwag─Ö powy┼╝sze okoliczno┼Ťci i fakty historyczne, my i nast─Öpne pokolenia jeste┼Ťmy zobowi─ůzani do podejmowania dzia┼éa┼ä, kt├│re zagwarantuj─ů, ┼╝e Rzeczypospolita b─Ödzie wolnym, suwerenny i niepodleg┼éym Pa┼ästwem. Nie mo┼╝emy pozwoli─ç, aby w najmniejszym stopniu sta┼éa si─Ö krajem podleg┼éym.

Vivat Konstytucja 3 Maja!
Vivant wszystkie stany!

Maciej Świrski

Prezes Reduty Dobrego Imienia

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

20 Pa┼║dziernika roku
Międzynarodowy Dzień Kontrolera Ruchu Lotniczego


20 Pa┼║dziernika 1921 roku
Rada Ambasador├│w Ligi Narod├│w podj─Ö┼éa decyzj─Ö o podziale G├│rnego ┼Ül─ůska.


Zobacz wi─Öcej