Poniedzia┼éek 16 Maja 2022r. - 136 dz. roku,  Imieniny: Andrzeja, Ma┼égorzaty

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 03.10.20 - 12:26     Czytano: [817]

Wilno i Wile┼äszczyzna pod okupacj─ů

niemiecko-litewsk─ů 1941-1944


22 VI 1941 r. Niemcy hitlerowskie napad┼éy zbrojnie na Zwi─ůzek Sowiecki - najlepszego dotychczas sojusznika Hitlera (Aleksander Bregman „Najlepszy sojusznik Hitlera” Londyn 1961). Wojna niemiecko-sowiecka prowadzona by┼éa do maja 1945 r.: 2 maja Armia Czerwona zdoby┼éa Berlin, a 8 maja (by┼éo to o godzinie 23:01, wed┼éug czasu moskiewskiego nasta┼é ju┼╝ 9 maja, godzina 01:01) w kwaterze Marsza┼éka ┼╗ukowa, w gmachu szko┼éy saper├│w w dzielnicy Karlshorst w Berlinie zorganizowano podpisanie bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu i innych si┼é III Rzeszy przed przedstawicielami trzech mocarstw sojuszniczych (Zwi─ůzek Sowiecki, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania) oraz Francji. Litwa wraz z Wilnem znajdowa┼éa si─Ö w├│wczas ponownie pod okupacj─ů sowieck─ů – jako Sowiecka Litwa. Podczas wojny Litwini stan─Öli po stronie faszyzmu niemieckiego. Pod koniec wojny wi─Ökszo┼Ť─ç litewskich kolaborant├│w i zbrodniarzy wojennych uciek┼éo do Niemiec, a po wojnie utworzy┼éo polityczn─ů emigracj─Ö litewsk─ů na Zachodzie, kt├│ra kontynuowa┼éa wszystkie grzechy przedwojennej Litwy, w tym skrajne polako┼╝erstwo.
……….
15 VI 1940 r. Armia Czerwona zaj─Ö┼éa Litw─Ö, kt├│ra nast─Öpnie zosta┼éa w┼é─ůczona do Zwi─ůzku Sowieckiego jako jedna z jego republik zwi─ůzkowych. Litwa wraz z polskim Wilnem i polsk─ů cz─Ö┼Ťci─ů Wile┼äszczyzny w┼é─ůczonej do Litwy znajdowa┼éa si─Ö faktycznie pod okupacj─ů rosyjsko-sowieck─ů.

Litwini modlili si─Ö o wojn─Ö Niemiec hitlerowskich ze Zwi─ůzkiem Sowieckim., wierzyli, ┼╝e u boku Niemiec powstanie ponownie niepodleg┼ée pa┼ästwo litewskie. Wi─Öcej, jak pisze mieszkaj─ůcy na przedwojennej Litwie Kowie┼äskiej, a podczas wojny w Wilnie Zygmunt S. Brzozowski ( „Litwa – Wilno 1910-1945” Pary┼╝ 1987) marzyli o przyj┼Ťciu Niemc├│w m.in. dlatego, ┼╝e chcieli u boku Niemc├│w bra─ç udzia┼é w ich podboju Europy i dlatego, ┼╝e widz─ůc co Niemcy wyprawiaj─ů w okupowanej Polsce z Polakami i ┼╗ydami, mieli nadziej─Ö, ┼╝e Niemcy pozwol─ů im ostatecznie rozprawi─ç si─Ö z Polakami (Z. Brzozowski). Dlatego ju┼╝ przed wybuchem wojny emigranci litewscy w Berlinie, w tym do 1940 r. attach├ę wojskowy Litwy w tym mie┼Ťcie p┼ék. Skripa zacz─ů┼é tworzy─ç rz─ůd litewski z nadziej─ů, ┼╝e obejmie on w┼éadz─Ö na zaj─Ötej przez wojsko niemieckie Litwie. I t─ů nadziej─ů ┼╝yli Litwini a┼╝ do ko┼äca niemieckiej okupacji Litwy w 1944 r. pomimo tego, ┼╝e Niemcy hitlerowskie nie chcia┼éy nawet s┼éysze─ç o jakiej┼Ť niepodleg┼éej Litwie. Pomimo tego wydawana podczas okupacji niemieckiej gazeta litewska „Naujoji Lietuva” pisa┼éa, ┼╝e Litwa jest sprzymierze┼äcem Niemc├│w, ┼╝e z ich losem sprz─Ög┼éa na wieki sw├│j w┼éasny, poniewa┼╝ jest sercem oddana idei „nowej Europy”, budowanej przez „wielki nar├│d niemiecki”, w kt├│rej miejsca dla Polski nie by┼éo i to wystarcza┼éo, aby budow─Ö takiej w┼éa┼Ťnie niemieckiej Europy popiera─ç. Jak pisze Zygmunt Brzozowski ┼Ťwiadczy┼éo to o niedo┼Ťwiadczeniu politycznym Litwin├│w. Ich germanofilstwo i polako┼╝erstwo bra┼éo g├│r─Ö nad zdrowym rozs─ůdkiem.

Marzenie Litwin├│w sprawdzi┼éo si─Ö: 22 czerwca 1941 r. Niemcy hitlerowskie powt├│rzy┼éy sw├│j Drang nach Osten i pot─Ö┼╝n─ů machin─ů wojenn─ů ruszy┼éy na podb├│j Zwi─ůzku Sowieckiego. Wojska niemieckie w b┼éyskawicznym tempie zajmuj─ů ziemie litewskie. Litwini – wszyscy Litwini (wyj─ůtki potwierdzaj─ů regu┼é─Ö) z wielk─ů rado┼Ťci─ů witali wkraczaj─ůcych do miast i wsi niemieckie oddzia┼éy wojskowe i gdzie tylko i jak tylko mogli pomagali im w zaj─Öciu kraju.

Tak┼╝e przed samym zaj─Öciem Wilna nacjonali┼Ťci z Frontu Aktywist├│w Litwy zaapelowali do Litwin├│w przebywaj─ůcych w mie┼Ťcie, aby „rado┼Ťnie i z kwiatami witali ┼╝o┼énierzy niemieckich i udzielili im wszelkiej pomocy”. W Wilnie cz┼éonkowie litewskiej podziemnej paramilitarnej organizacji rozpocz─Öli nawet ma┼ée powstanie i zabijali rosyjskich maruder├│w.

Przed ucieczk─ů z Wilna enkawudzi┼Ťci strza┼éami w ty┼é g┼éowy morduj─ů kilkaset os├│b w wi─Özieniu na ┼üukiszkach i areszcie przy ul. Mickiewicza. Z pewno┼Ťci─ů wi─Ökszo┼Ť─ç lub po┼éowa z nich by┼éa Polakami. Szcz─Ö┼Ťcie ma ostatni transport do ┼éagr├│w. Polscy kolejarze uniemo┼╝liwiaj─ů odjazd sk┼éadu. Wi─Ö┼║niowie uciekaj─ů (Marek Sterlingow Wilno. Sze┼Ť─ç razy z r─ůk do r─ůk „Gazeta Wyborcza” 18 IX 2009). Tak Sowieci zako┼äczyli swoj─ů pierwsz─ů okupacj─Ö Wilna.

Enkawudzi┼Ťci mordowali ludzi w ostatnim dniu swego pobytu w Wilnie. Natomiast ju┼╝ nast─Öpnego dnia po zaj─Öciu Wilna, czyli 24 VI 1941 r. Niemcy z Litwinami (powsta┼äcy litewscy) dokonali w mie┼Ťcie swojej pierwszej zbrodni na Polakach i obywatelach polskich. Tego dnia rozplakatowano w mie┼Ťcie obwieszczenia, podpisane przez przewodnicz─ůcego Litewskiego Komitetu – S. Zakieviciusa i komendanta wojskowego miasta – gen. Von Ostmana, o aresztowaniu spo┼Ťr├│d wilnian 80 zak┼éadnik├│w: 60 ┼╗yd├│w i 20 Polak├│w, po czym trzech z nich zaraz potem powieszono u wylotu ul. Kasztanowej na plac katedralny (Jerzy T. Zalesiak W Wilnie w duchu Generalbezirk Litauen „S┼éowo. Dziennik Katolicki” 16.9.1993).

Zaraz po wej┼Ťciu Niemc├│w na Litw─Ö ujawni┼é si─Ö „tymczasowy rz─ůd litewski”, kt├│ry powita┼é wkraczaj─ůce do Litwy wojska hitlerowskie or─Ödziem do narodu, wyra┼╝aj─ůc „wdzi─Öczno┼Ť─ç Zbawcy kultury europejskiej, Kanclerzowi Wielkiej Rzeszy Niemieckiej – Adolfowi Hitlerowi i Jego Bohaterskiej Armii, kt├│ra wyzwoli┼éa Litw─Ö. W┼éadze niemieckie rozp─Ödzi┼éy ten samozwa┼äczy „rz─ůd litewski” ju┼╝ 5 sierpnia 1941 r. i nie my┼Ťl─ůc wcale nie tylko o przywr├│ceniu niepodleg┼éo┼Ťci Litwie, ale tak┼╝e o utworzeniu kolaboracyjnego pa┼ästewka litewskiego, bo zgodnie z decyzj─ů Hitlera Litwy ju┼╝ nigdy nie mia┼éo by─ç jako pa┼ästwa w jakiejkolwiek formie: po wojnie Litwa mia┼éa by─ç wcielona do Niemiec, a Litwini zgermanizowaniu lub przep─Ödzeni na wsch├│d lub wyt─Öpieni (tak jak Niemcy wyt─Öpili Prus├│w). Warto w tym miejscu wspomnie─ç, ┼╝e organizatorzy nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera dokonanego pod przyw├│dztwem pu┼ékownika Clausa von Stauffenberga 20 lipca 1944 r. w jego kwaterze Wolfsschanze (Wilczy Szaniec) ko┼éo Rastenburga (obecnego K─Ötrzyna) w Prusach Wschodnich, po zako┼äczonej wojnie chcieli Polsce odda─ç Litw─Ö za rezygnacj─Ö przez Warszaw─Ö z Wielkopolski, Pomorza i ┼Ül─ůska, czyli Litwa mia┼éa by─ç towarem przetargowym. Uczyniono wi─Öc z Litwy Generalny Komisariat Litewski, wchodz─ůcy w sk┼éad Generalnego Komisariatu Ostland z siedzib─ů g┼é├│wn─ů w Rydze. Komisariatem Litewskim rz─ůdzi┼é Niemiec – Theodor Adrian von Renteln, kt├│ry – o zgrozo! – nie obra┼é polskie Wilno za jego siedzib─Ö, a tylko litewskie Kowno, bo w┼Ťr├│d Litwin├│w hitlerowcy czuli si─Ö bezpieczniej; Niemcy udowodnili tym ruchem, ┼╝e Wilno jest polskim miastem – etnicznie polskim i tak uwa┼╝ali je i odpowiednio odnosili si─Ö do tego do ko┼äca jego okupacji. Zygmunt Szcz─Ösny Brzozowski pisze: „…By pozbawi─ç Litwin├│w ca┼ékowicie nadziei na otrzymanie niepodleg┼éo┼Ťci, w niemieckich odezwach i zarz─ůdzeniach pojawia┼é si─Ö zwrot o „by┼éym pa┼ästwie litewskim”. W ten spos├│b Litwa sta┼éa si─Ö jednym z ogniw niemieckiego Ostlandu… Niemcy… odnosili si─Ö do Litwin├│w z pogard─ů…”.

Jednak podobnie jak podczas wielu wcze┼Ťniejszych konflikt├│w wojennych, tak┼╝e podczas II wojny ┼Ťwiatowej okupanci niemieccy chcieli oprze─ç si─Ö na wsp├│┼édzia┼éaniu okre┼Ťlonych kr─Ög├│w ludno┼Ťci z niekt├│rych podbitych kraj├│w, gdy┼╝ bez pewnego zakresu tej wsp├│┼épracy nie mog┼éyby te┼╝ funkcjonowa─ç mechanizmy ┼╝ycia codziennego, nieodzowne r├│wnie┼╝ dla okupanta dla zabezpieczenia jego interes├│w. Dlatego Niemcy uznaj─ůc Litwin├│w jako ras─Ö „nadaj─ůc─ů si─Ö do zniemczenia” i aby m├│c sprawnie rz─ůdzi─ç okupowan─ů przez siebie Litw─ů postanowili si─Ö oprze─ç na najbardziej germanofilskim od┼éamie narodowc├│w litewskich Augistinasa Voldemarasa i skrajnie szowinistycznej katolickiej m┼éodzie┼╝y litewskiej (Z. Brzozowski), dopuszczaj─ůc ich do administracji i policji oraz innych oddzia┼é├│w pomocniczych. Genera┼é litewski Petras Kubiliūnas zosta┼é radc─ů przy generalnym komisarzu Theodorze Adrianie von Rentelnie. Z rozwi─ůzanego „rz─ůdu litewskiego” Niemcy zostawili jego agendy policyjne i bezpiecze┼ästwa wewn─Ötrznego - Departament Bezpiecze┼ästwa Pa┼ästwowego kierowany przez Vytautasa Reivytisa, w┼é─ůczaj─ůc je w system okupacyjnych w┼éadz. Departament Bezpiecze┼ästwa Pa┼ästwowego zosta┼é przekszta┼écony w litewsk─ů policj─Ö i litewsk─ů policj─Ö bezpiecze┼ästwa (Saugum─Ö), bezpo┼Ťrednio podporz─ůdkowan─ů niemieckiej policji kryminalnej - Kripo. Polacy nazywali saugumowc├│w szaulisami lub strzelcami ponarskimi. Na czele Saugumy stan─ů┼é Vytautas Reivytis, a po nim agent Abwehry Stasys ─îenkus, kt├│ry sprawowa┼é t─Ö funkcj─Ö do ko┼äca okupacji. Liczebno┼Ť─ç Saugumy wynosi┼éa ok. 400 ludzi, w tym ok. 250 w Kownie i ok. 130 w Wilnie. G┼é├│wnie byli to cz┼éonkowie by┼éego Zwi─ůzku ┼╗elaznego Wilka – litewskiej paramilitarnej organizacji faszystowskiej dzia┼éaj─ůca w latach trzydziestych. Tam wszczepiono w nich nienawi┼Ť─ç do Polak├│w i ┼╗yd├│w. Sauguma ┼Ťci┼Ťle wsp├│┼épracowa┼éa z Sipo i SD, pe┼éni─ůc r├│┼╝ne zadania. Pocz─ůtkowo saugumowcy zajmuj─ů si─Ö m.in. s┼éu┼╝b─ů wartownicz─ů, s─ů stra┼╝nikami w getcie, a potem, na zlecenie Niemc├│w, rozstrzeliwuj─ů skaza┼äc├│w: komunist├│w, ┼╗yd├│w, Polak├│w, je┼äc├│w wojennych – i to na masow─ů skal─Ö. Przede wszystkim dostarczali niemieckim strukturom bezpiecze┼ästwa informacje wywiadowcze dotycz─ůce polskiego i komunistycznego ruchu oporu na obszarze okupowanej Litwy oraz bra┼éa udzia┼é w akcjach antypartyzanckich jednostek, dzia┼éaj─ůcych w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci Generalnego Gubernatorstwa i na Litwie, jak r├│wnie┼╝ przeciwko niedobitkom polskim na Litwie Kowie┼äskiej. Sekcja Komunistų-┼Żydų Skyrius prowadzi┼éa prze┼Ťladowania ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej, przygotowuj─ůc listy proskrypcyjne os├│b przeznaczonych do eksterminacji. Poszukiwa┼éa te┼╝ ┼╗yd├│w zbieg┼éych z getta, a nast─Öpnie przekazywa┼éa ich Niemcom lub litewskim formacjom kolaboracyjnym, jak np. Ypatingasis būrys (tzw. „strzelcy ponarscy”). Szczeg├│ln─ů aktywno┼Ť─ç przejawia┼éa taka sekcja w okr─Ögu wile┼äskim, na czele kt├│rej sta┼é Juozas Bagdonis. Dzia┼éalno┼Ť─ç skierowana przeciwko ┼╗ydom najbardziej by┼éa rozwini─Öta w II po┼é. 1941, p├│┼║niej, gdy ┼╝ydowska spo┼éeczno┼Ť─ç Litwy zosta┼éa faktycznie wymordowana, na plan pierwszy wysun─Ö┼éa si─Ö walka z polskim i komunistycznym podziemiem. W swej dzia┼éalno┼Ťci Sauguma dokona┼éa wielu zbrodni na ludno┼Ťci polskiej i ┼╝ydowskiej. Polacy wile┼äscy nazywali cz┼éonk├│w Saugumy szaulisami lub strzelcami ponarskimi), kt├│re Wielu z jej cz┼éonk├│w pod koniec wojny uciek┼éo na Zach├│d, g┼é├│wnie do USA, gdzie po ich rozszyfrowaniu zosta┼éo uznanych za nazistowskich zbrodniarzy wojennych (np. Algimantas Mykolas Dailidė, Anton Gecas, Kazys Gim┼╝auskas, Aleksandras Lileikis czy Vladas Zajan─Źkauskas), a tak┼╝e do Wenezueli i Australii.

Opr├│cz policji, Saugumy i Ypatingasis būrys na us┼éugach Niemc├│w i w s┼éu┼╝bie ich zbrodni by┼éo tak┼╝e m.in. m.in. 20 litewskich batalion├│w policyjnych. Oto pe┼éna lista oddzia┼é├│w litewskich w s┼éu┼╝bie Niemiec hitlerowskich kt├│re mordowa┼éy ┼╗yd├│w, Polak├│w, Bia┼éorusin├│w i Rosjan podczas II wojny ┼Ťwiatowej: Rollkommando Hamann (lit. Skrajojantis Būrys) - dokona┼é masowych morderstw og├│┼éem w 54 miejscach na Litwie, zabijaj─ůc oko┼éo 26 tys. ┼╗yd├│w; Tautinio Darbo Apsaugos Batalionas – formacja zbrojna z┼éo┼╝ona z batalion├│w, pe┼éni─ůca rol─Ö policji pomocniczej; Ypatingasis būrys (lit. „oddzia┼é specjalny”), Specjalny Oddzia┼é SD i Niemieckiej Policji Bezpiecze┼ästwa (lit. Vokie─Źių Saugumo policijos ir SD ypatingasis būrys), potocznie strzelcy ponarscy – litewska kolaboracyjna formacja policji, podporz─ůdkowana niemieckiemu SD i Sipo, istniej─ůca w latach 1941-1944, dokona┼éa wielu zbrodni – najwi─Öksza w lasach ponarskich (100 tys. zamordowanych ┼╗yd├│w, Polak├│w i osoby innej narodowo┼Ťci), bra┼éa udzia┼é tak┼╝e w organizowanych przez Niemc├│w pogromach swoich rodak├│w, ┼╗yd├│w i Polak├│w w Ponarach, Niemenczynie, Nowej Wilejce, Oranach, Jaszunach, Ejszyszkach, Trokach, Siemieliszkach i ┼Üwi─Öcianach; Sauguma, Saugumas (lit. Saugumo policija) – litewska policja bezpiecze┼ästwa (400 ludzi, w tym ok. 250 w Kownie i ok. 130 w Wilnie) bezpo┼Ťrednio podporz─ůdkowana niemieckiemu Kripo, jej funkcjonariusze wchodzili m.in. w sk┼éad antypartyzanckich jednostek, dzia┼éaj─ůcych w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci Generalnego Gubernatorstwa (Polska) i na Litwie, gdzie na plan pierwszy wysun─Ö┼éa walk─Ö z polskim podziemiem – Armi─ů Krajow─ů; 2. Litewski Batalion Schutzmannschaft (niem. 2. Lithuanische Schutzmannschaftsbataillon) (lit.2. Lietuvos „Schutzmannschaft” batalionas) – 23 oficer├│w i 464 szeregowc├│w, cz─Ö┼Ť─ç z nich ochrania┼éa obozy jenieckie w rejonie Lublina, a inna cz─Ö┼Ť─ç uko┼äczy┼éa kursy przygotowawcze ochrony oboz├│w koncentracyjnych, prowadzone w Trawnikach; Litewskie bataliony Schutzmannschaft (niem. Litauische Schutzmannschaftsbataillonen, lit. Policiniai Batalionai) - w 1944 roku liczy┼éy og├│┼éem ok. 8,4 tysi─ůca ludzi; Korpus Obrony Ojczyzny (lit. Tėvynės Apsaugos Rinktinė, TAR), zwany te┼╝ ┼╗mudzk─ů Armi─ů Obrony – w s┼éu┼╝bie armii niemieckiej pod koniec II wojny ┼Ťwiatowej, w 2 pu┼éku s┼éu┼╝y┼é przysz┼éy prezydent Litwy w latach 1998-2003 i 2004-2009 Valdas Adamkus; Litewska Armia Wolno┼Ťci (lit. Lietuvos laisvės armija, LLA) – w po┼é. 1944 roku mia┼éa ok. 10 tys. cz┼éonk├│w; Litewskie Bataliony Budowlane (niem. Litauische Bau-Bataillonen) − pi─Ö─ç batalion├│w, kt├│re liczy┼éy one po ok. 600 ludzi; Litewskie Bataliony Pomocniczej S┼éu┼╝by Policyjnej (niem. Litauischen Hilfspolizei-Bataillonen, lit. Pagalbinės Policijos Tarnybos Batalionas) – utworzone w 1941 roku wraz z niemieckimi oddzia┼éami policyjnymi wzi─Ö┼éy one udzia┼é w akcjach eksterminacyjnych ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej, nie tylko na Litwie, ale te┼╝ na Bia┼éorusi, morduj─ůc wiele tysi─Öcy ludzi, w pa┼║dzierniku 1941 roku Litauischen Hilfspolizei-Bataillonen zosta┼éy przekszta┼écone w Litewskie Bataliony Bezpiecze┼ästwa (Wikipedia). Z kolaboracyjnego Lietuvos vietinė rinktinė (Litewski Korpus Lokalny) – w 1943 r. Niemcy planowali utworzy─ç litewsk─ů dywizj─Ö Waffen-SS, do czego jednak nie dosz┼éo.

Ci bandyci w s┼éu┼╝bie niemieckiego hitleryzmu dzia┼éali nie tylko na terenie Litwy oraz w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, ale tak┼╝e na etnicznych ziemiach polskich, na Bia┼éorusi i Ukrainie. Np. litewski 2. batalion policyjny bra┼é udzia┼é w zwalczaniu polskiego ruchu oporu na Lubelszczy┼║nie. W Trawnikach na Lubelszczy┼║nie szkoleni byli litewscy wachmani oboz├│w koncentracyjnych, kt├│rzy stanowili 10% za┼éogi obozu w Majdanku. „W pami─Öci by┼éego wi─Ö┼║nia Majdanka J├│zefa Korcza zapisali si─Ö oni, “…jako maszyny wykonuj─ůce rozkazy, ale maszyny jak┼╝e cz─Östo piekielne, nie r├│┼╝ni─ůce si─Ö niczym od esesman├│w niemieckich…” (Jerzy T. Zalesiak W Wilnie w duchu… Generalbezirk Litauen „S┼éowo. Dziennik Katolicki” 16.9.1993). Policjanci litewscy pilnowali getta warszawskiego (wi─Öziona w getcie Alicja Zawadzka-Wetz wspomina w swojej ksi─ů┼╝ce „Refleksje pewnego ┼╝ycia”, wydan─ů przez Instytut Literacki w Pary┼╝u w 1967 r.: „Teren szopy otoczony by┼é drutami kolczastymi i pilnowany przez „szaulis├│w”-┼╝o┼énierzy, rekrutowanych na Litwie i odznaczaj─ůcych si─Ö specjalnym okrucie┼ästwem”) oraz byli katami getta warszawskiego podczas jego likwidacji w 1943 r. „Warszawiacy mog─ů opowiedzie─ç, co wyrabiali litewscy szaulisi podczas powstania” (A. Kropiwnicki jw.). Litewskie bataliony policyjne bra┼éy udzia┼é tak┼╝e w zwalczaniu ruchu oporu na Wile┼äszczy┼║nie, Bia┼éorusi, a nawet w okolicach ┼╗ytomierza i na Lubelszczy┼║nie oraz w mordowaniu Polak├│w w Wilnie. „Okrucie┼ästwo tych formacji wobec pacyfikowanej ludno┼Ťci cywilnej przera┼╝a┼éo nieraz samych Niemc├│w. Niemiecki komisarz S┼éucka Carl sw├│j raport do wielkorz─ůdcy Bia┼éorusi Wilhelma Kubego o rzezi ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej jakiej dokona┼é 28 pa┼║dziernika 1941 r. litewski 11. Batalion z Kowna, ko┼äczy┼é pro┼Ťb─ů: „…w przysz┼éo┼Ťci niech mnie Pan uchroni przed tym batalionem policyjnym” (J.T. Zalesiak jw.). Nie Niemcy a Litwini wymordowali tak┼╝e 150 tys. ┼╗yd├│w ┼╝yj─ůcych na Litwie Kowie┼äskiej i 72 tys. polskich ┼╗yd├│w – z Wilna i Wile┼äszczyzny ( „Encyclopaedia Judaica” Jerusalem1971, IPN Warszawa). Pierwsi informowali o tym Zach├│d Polacy. Ju┼╝ 11 V 1942 r. w meldunku nr 121 w raporcie specjalnym o „sytuacji litewskiej” dla w┼éadz polskich w Londynie Komendant G┼é├│wny AK, gen. Stefan Grot-Rowecki pisa┼é: „Z wiedz─ů i aprobat─ů Niemc├│w wymordowali Litwini na terenie Kowie┼äszczyzny i Wile┼äszczyzny przesz┼éo 200 000 ┼╗yd├│w” (Roman Korab-┼╗ebryk „Bia┼éa Ksi─Öga w obronie Armii Krajowej na Wile┼äszczy┼║nie” Lublin 1991). W 1944-45 wielu tych bandyt├│w uciek┼éo na Zach├│d, gdzie spokojnie sobie ┼╝yli m.in. w Ameryce, Australii i Kanadzie. To g┼é├│wnie oni wraz z litewskim duchowie┼ästwem katolickim podtrzymywali na Zachodzie nienawi┼Ť─ç do Polski i Polak├│w (starczy poczyta─ç litewsk─ů pras─Ö emigracyjn─ů, aby si─Ö o tym przekona─ç).

Jednak nie tylko faszy┼Ťci litewscy byli kolaborantami niemieckimi i nie tylko aktywni kolaboranci (wiele tysi─Öcy!) wspierali w r├│┼╝ny spos├│b okupant├│w niemieckich, a tym samym hitlerowskie Niemcy. Jak pisze Pawe┼é ┼üossowski, wspiera┼é Niemc├│w lub aprobowa┼é litewsk─ů administracj─Ö i policj─Ö na us┼éugach Niemc├│w oraz bandyck─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Saugumy prawie ca┼éy nar├│d litewski, wci─ůgaj─ůc si─Ö do II wojny ┼Ťwiatowej i do zbrodni dokonywanych przez Niemc├│w. Litwini liczyli na to, ┼╝e to Niemcy ostatecznie wygraj─ů II wojn─Ö ┼Ťwiatow─ů i b─Öd─ů rozdawa─ç karty, w tym tak┼╝e Litwie. W sumie na 2 miliony Litwin├│w w formacjach militarnych a┼╝ kilkadziesi─ůt tysi─Öcy czynnie wspiera┼éo Niemcy hitlerowskie - bra┼éo udzia┼é w mordowaniu ┼╗yd├│w i Polak├│w i walczy┼éo u boku hitlerowskich jednostek wojskowych, a setki tysi─Öcy innych Litwin├│w wspiera┼éo w r├│┼╝ny spos├│b w┼éadze okupacyjne. Np. wybierali Polak├│w do wysy┼éki na roboty przymusowe do Niemiec i pchali ich do bydl─Öcych wagon├│w, kierowali ┼Ťci─ůganiem kontyngent├│w ┼╝ywno┼Ťciowych od Polak├│w na Wile┼äszczy┼║nie), donosili na Polak├│w do Gestapo i administracji niemieckiej, okradali i terroryzowali polskich s─ůsiad├│w. Duchowie┼ästwo litewskie przyby┼ée z Litwy Kowie┼äskiej z pomoc─ů Niemc├│w w brutalny spos├│b litwinizowa┼éo Ko┼Ťci├│┼é w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, doprowadzaj─ůc do aresztowania i uwi─Özienia kilkuset polskich duchownych – ksi─Ö┼╝y i zakonnik├│w oraz si├│str zakonnych.

Niemcy wraz z Litwinami dzieli w┼éadz─Ö administracyjn─ů w etnicznie polskim Wilnie (po wymordowaniu przez Niemc├│w i Litwin├│w wile┼äskich ┼╗yd├│w w latach 1941-42 Wilno sta┼éo si─Ö najbardziej polskim w ca┼éych swoich dziejach - Polacy stanowili teraz 71,9% ludno┼Ťci miasta - „Kultura” Nr 7-8 1969, Pary┼╝) i na Wile┼äszczy┼║nie. Litwini robili wi─Öc wszystko, aby unicestwia─ç polsko┼Ť─ç na tym terenie. Najwi─Ökszym ich pragnieniem by┼éo fizyczne wyt─Öpienie Polak├│w na tym terenie. Wydawana oficjalnie nacjonalistyczno-faszystowska gazeta litewska „Naujoji Lietuva” pisa┼éa, ┼╝e: „Najwi─Ökszym nieszcz─Ö┼Ťciem Litwy jest obecno┼Ť─ç mniejszo┼Ťci polskiej i ┼╝ydowskiej”. Oczywi┼Ťcie nie podoba┼éo si─Ö to dzia┼éaczom litewskim, kt├│rzy sugerowali Niemcom, aby do opustosza┼éego getta wile┼äskiego przesiedli─ç teraz wszystkich Polak├│w i nast─Öpnie ich tak┼╝e wymordowa─ç; Niemcy odrzucili t─Ö sugesti─Ö (okazali si─Ö by─ç bardziej ludzcy od Litwin├│w!). Litwini bez przerwy, ka┼╝dego dnia podczas trzyletniej okupacji Litwy judzili Niemc├│w przeciwko Polakom. Maj─ůc du┼╝e wp┼éywy w okupacyjnej administracji od razu zlikwidowali szko┼éy polskie i utrudniali ┼╝ycie Polakom jak tylko mogli. Np. nie podoba┼éo im si─Ö, ┼╝e wszystkie oficjalne og┼éoszenia niemieckie by┼éy drukowane po niemiecku, litewsku i polsku, domagali si─Ö usuni─Öcia z pracy wszystkich Polak├│w, skar┼╝yli si─Ö, ┼╝e Polacy prowadz─ů szkodliw─ů dzia┼éalno┼Ť─ç nie tylko dla litewskich aspiracji narodowych, lecz tak┼╝e niemieckiej armii na Litwie itd. Rektor uniwersytetu litewskiego w Wilnie Micha┼é Bir┼╝yska pisa┼é do Niemc├│w, ┼╝e marsz niemieckiego wojska na Zwi─ůzek Sowiecki popierali tylko Litwini i za to Niemcy powinni pom├│c Litwinom w walce z Polakami na Litwie. To nie kto inny jak tylko Litwini przyczynili si─Ö do tego, ┼╝e sytuacja Polak├│w na Litwie by┼éa nawet jeszcze bardziej gorsza od tej za czas├│w Sowieckiej Litwy.

Mordowanie Polak├│w w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie przez Litwin├│w trwa┼éo do lata 1944 r. Pierwszy udokumentowany mord mia┼é miejsce 4 lipca 1941 r. w podwile┼äskich Ponarach. W lasach ponarskich Litwini pod okiem Niemc├│w zamordowali wed┼éug skrupulatnych oblicze┼ä 1,5-2 tys. Polak├│w – g┼é├│wnie przedstawicieli polskiej inteligencji i ruchu oporu (Monika Tomkiewicz, IPN Warszawa), chocia┼╝ inne informacje m├│wi─ů o du┼╝o wi─Ökszej liczbie Polak├│w zamordowanych w Ponarach - przecie┼╝ nie wszystkie morderstwa by┼éy dokumentowane (J.T. Zalesiak jw.). Litwini ze szczeg├│ln─ů pasj─ů mordowali m┼éodzie┼╝ polsk─ů. Np. od 9 do 17 maja 1942 r. Litwini rozstrzelali w Ponarach 80 uczni├│w oraz 5 uczennic z gimnazj├│w Adama Mickiewicza i Juliusza S┼éowackiego w Wilnie. Sauguna zastrzeli┼éa wielu Polak├│w w mie┼Ťcie oraz mordowa┼éa trzymanych we wi─Özienia i aresztach AK-owc├│w. W wi─Özieniu na ┼üukiszkach w Wilnie z r─ůk oprawc├│w litewskich zgin─Ö┼éo wiele setek innych Polak├│w. Ponadto na rozkaz p┼ék. Zehnpfeninga z wi─Özienia na ┼üukiszkach w Wilnie zabrano 150 wi─Ö┼║ni├│w narodowo┼Ťci polskiej, kt├│rych nast─Öpnie Litwini rozstrzelali w Ponarach.

Naocznym ┼Ťwiadkiem mord├│w w Ponarach by┼é mieszkaj─ůcy 100 m od miejsca zbrodni Kazimierz Sakowicz, przedwojenny polski oficer, dziennikarz, cz┼éonek AK. Sakowicz prowadzi┼é zapiski, kt├│re p├│┼║niej zakopa┼é w butelkach po wodzie sodowej przy werandzie swojego domu. Po wojnie zosta┼éy wydobyte i wydane. Ze strychu swego domu przez lornetk─Ö by┼é w stanie dostrzec nawet rysy zabijanych. Niekt├│rych rozpoznaje. Liczy skaza┼äc├│w, wszystko skrz─Ötnie notuje. Opisywany przez niego przebieg egzekucji potwierdzaj─ů potem to inni ┼Ťwiadkowie. Litwini osobom, kt├│re mia┼éy by─ç niebawem rozstrzelane kr─Öpuj─ů r─Öce drutem, nast─Öpnie w grupach po dziesi─Öciu prowadz─ů na skraj do┼éu i strzelaj─ů w ty┼é g┼éowy. Obowi─ůzuje zasada, ┼╝e na jednego strzelca przypada jeden skazaniec. Kobiety z dzie─çmi stawiaj─ů przodem. Osobno strzelaj─ů do dziecka i matki. Zamordowanych przysypuj─ů piaskiem i wapnem. Do┼éy zape┼éniaj─ů kolejne warstwy cia┼é. We wrze┼Ťniu 1941 roku Sakowicz notuje: „Dzisiaj wyko┼äczyli 4 tysi─ůce ludzi (┼╗yd├│w)… strasznie ich torturowali przed zamordowaniem. S┼éysza┼éem, ┼╝e strzelcy narzekaj─ů, ┼╝e s─ů zm─Öczeni swoj─ů „prac─ů”, od strzelania bol─ů ich ramiona. Dlatego nie dobijali rannych i zasypali ich p├│┼é┼╝ywych? Kt├│rego┼Ť dnia Sakowicz przez lornetk─Ö ogl─ůda egzekucj─Ö 10 dobrze ubranych m─Ö┼╝czyzn: „C├│┼╝, okazuje si─Ö, ┼╝e strzelali do polskich adwokat├│w i doktor├│w! Strzelano po dw├│ch naraz, rozebranych. Trzymali si─Ö fajnie, nie p┼éakali, nie prosili, tylko ┼╝egnaj─ůc si─Ö z sob─ů i prze┼╝egnawszy si─Ö – szli” (Marek Sterlingow, j.w.).

Litwini mordowali Polak├│w r├│wnie┼╝ poza Wilnem – na Wile┼äszczy┼║nie i to cz─Östo na w┼éasn─ů r─Ök─Ö, czyli bez udzia┼éu Niemc├│w i to od pierwszych dni zaj─Öcia tych teren├│w przez Wehrmacht. Bandyci litewscy musieli w├│wczas (czerwiec-lipiec 1941) dobrze pohula─ç sobie z Polakami np. w Druskienikach i okolicy, skoro Niemcy byli zmuszeni rozlepi─ç w miasteczku og┼éoszenie, ┼╝e „w razie dokonania zamachu na ┼╝o┼énierzy armii niemieckiej, na Polaka lub kogokolwiek innego, b─Ödzie natychmiast rozstrzelanych 10 Litwin├│w” (Z.S. Brzozowski). Najg┼éo┼Ťniejsz─ů, najbardziej barbarzy┼äsk─ů zbrodni─ů dokonanymi na Polakach wsp├│lnie przez Niemc├│w i Litwin├│w by┼éa zbrodnia w ┼Üwi─Öcianach i okolicy – 600 ofiar, w tym 450 mieszka┼äc├│w ┼Üwi─Öcian (w tym dw├│ch ksi─Ö┼╝y) i okolic przeprowadzone przez okupant├│w niemieckich i ich litewskich kolaborant├│w 19–20 V 1942 r. Wykorzystano fakt, ┼╝e 19 V 1942 r. partyzanci sowieccy niedaleko ┼üyntup zabili w zasadzce trzech Niemc├│w. Mimo tropu prowadz─ůcego do w┼éa┼Ťciwych zamachowc├│w, Litwini przed gestapo obarczyli za zamach win─ů Polak├│w. Otrzymawszy przyzwolenie od Niemc├│w rozstrzelali w Nowo-┼Üwi─Öcianach 28 Polak├│w, w tym dw├│ch polskich ksi─Ö┼╝y – Boles┼éawa Bazewicza i Jana Naumowicza, a dalszych kilkuset Polak├│w w okolicy. Aresztowa┼ä dokonano na podstawie listy proskrypcyjnej opracowanej przez litewskiego (z nominacji niemieckiej) burmistrza Nowo-┼Üwi─Öcian Karolisa Cicenasa i jego sekretarza Gim┼╝unasa oraz komendanta miejscowej litewskiej policji. Akcj─ů kierowa┼é Jonas Maciulewiczius, s─ůdzony za t─Ö zbrodni─Ö przez S─ůd Okr─Ögowy w Olsztynie. Przed egzekucj─ů aresztowanych bestialsko bito i maltretowano, cia┼éa ksi─Ö┼╝y pok┼éute by┼éy bagnetami, a w oczodo┼éy zasypane piaskiem. Warszawskie „S┼éowo. Dziennik Katolicki” z 22.5.1995 ko┼äczy artyku┼é o tej zbrodni pisz─ůc: „W Polsce bardzo ma┼éo wie si─Ö o martyrologii polskich ksi─Ö┼╝y na Wile┼äszczy┼║nie, ksi─Ö┼╝y nowo┼Ťwi─Öcia┼äskich nie ma w┼Ťr├│d 98 m─Öczennik├│w Ko┼Ťcio┼éa w Polsce z lat II wojny ┼Ťwiatowej, wymienionych w zbiorowej beatyfikacji dokonanej w 1994 r. W krajowych mediach panuje dziwne milczenie o okoliczno┼Ťciach ich ┼Ťmierci (bo dokonali j─ů Litwini, wi─Öc lepiej milcze─ç i tym samym zak┼éamywa─ç histori─Ö – M.K.). Na Litwie za┼Ť donios┼éym g┼éosem przemawiaj─ů ci, kt├│rym obca jest chrze┼Ťcija┼äska pro┼Ťba o przebaczenie i wola naprawienia wyrz─ůdzonej krzywdy. Na ten gest czekaj─ů Polacy w Nowo-┼Üwi─Öcianach, od 53 lat pozbawieni kap┼éana-Polaka”. Gorzej, jedna z gazet litewskich opublikowa┼éa k┼éamstwo jakiego┼Ť Litwina, kt├│ry napisa┼é, ┼╝e ks. Boles┼éaw Bazewicz nie by┼é Polakiem, z przes┼éaniem „niech┼╝e Polacy wykre┼Ťl─ů ze swojej pami─Öci zamordowanego ksi─Ödza, skoro nie by┼é on Polakiem. Polacy z Nowo-┼Üwi─Öcian na to odpowiedzieli: „Ciekawe, ile mu zap┼éacono za to o┼Ťwiadczenie” (tam┼╝e).

Inna bestialska zbrodnia zosta┼éa dokonana w Glinciszkach 20 VI 1944 r. przez litewski oddzia┼é pomocniczy policji niemieckiej. Tak by┼éo zawsze: Niemcy byli dow├│dcami, a Litwini w┼éa┼Ťciwymi mordercami. By┼éy to ochotnicze litewskie oddzia┼éy Ypatingasis būrys (Sonderkomando der Sicherheitsdienst und des SD). Litwini zamordowali w Glinciszkach 38 Polak├│w (Wikipedia). Litwini brali udzia┼é w mordowaniu Polak├│w tak┼╝e w: Nowych ┼Üwi─Öcianach (ok. 27 os├│b), ┼üyntupach (150 os├│b), Soboleku (40 os├│b), Hoduciszkach (33 osoby), Kaznodzieiszkach (20 os├│b), Komajowie, Widzach, Kiemieliszkach, Wygodzie, Kaptarunowie, Szudowcach, Gilutowie, Sutkowszczy┼║nie, Wieliczku, Popielikowie, Zakowie, Janamiszkach, Romaniszkach, A┼╝urej┼Ťciu, Twereczu (Wikipedia).

Nie spos├│b nie wspomnie─ç tu r├│wnie┼╝ Holokaustu ┼╝ydowskiego w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, gdzie, jak wspomnia┼éem, Litwini wymordowali 72 tys. ┼╗yd├│w, kt├│rzy byli obywatelami Pa┼ästwa Polskiego (wymordowali tak┼╝e 150 tys. ┼╗yd├│w mieszkaj─ůcych na Litwie Kowie┼äskiej). Litewski udzia┼é w Holocau┼Ťcie by┼é wi─Öc wyj─ůtkowo bardzo wielki, jak na tak ma┼éy narodek. 6 II 2016 r. w Polskim Radiu om├│wiona zosta┼éa wydana na Litwie ksi─ů┼╝ka Litwinki z Ameryki Ruty Vanagaite o ofiarach Holokaustu na Litwie pt. „Nasi”, kt├│ra wstrz─ůsn─Ö┼éa cz─Ö┼Ťci─ů spo┼éecze┼ästwa litewskiego, dla kt├│rego zbrodnia, szczeg├│lnie bezprzyk┼éadna w dziejach, jest zbrodni─ů, niezale┼╝nie od tego jakiej narodowo┼Ťci by┼éy jej ofiary. Ksi─ů┼╝ka prezentuje rozmowy ze ┼Ťwiadkami i sprawcami zag┼éady litewskich ┼╗yd├│w. – „M┼éodzi, niepi┼Ťmienni, trze┼║wi Litwini tak gorliwie mordowali ┼╗yd├│w, ┼╝e na Litw─Ö Niemcy wie┼║li mordowa─ç ┼╗yd├│w z Francji. Chc─ůc uzyska─ç czysto┼Ť─ç rasy i z─Öby ┼╗yd├│w, zlikwidowali┼Ťmy oko┼éo 200 tys. ┼╗yd├│w” - m├│wi autorka wydawnictwa Ruty Vanagaite. – „Wiem, ┼╝e Litwa nie czeka┼éa na t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö. Dlatego j─ů napisa┼éam, bo m┼éodzie┼╝ litewska prawie nic o tym nie wie”. - dodaje. Wed┼éug Vanagaite, na tak du┼╝─ů skal─Ö udzia┼éu Litwin├│w w Holokau┼Ťcie wp┼éyn─Ö┼éo m.in. to, ┼╝e ├│wczesne w┼éadze kolaborowa┼éy w Hitlerem, Ko┼Ťci├│┼é katolicki nie przeciwstawia┼é si─Ö mordom, a ksi─Ö┼╝a rozgrzeszali sprawc├│w. Swoje zrobi┼éo te┼╝ powszechne ub├│stwo w┼Ťr├│d Litwin├│w, bowiem Litwa w 1939 r. by┼éa najbiedniejszym krajem w Europie. - Ludzie szli wi─Öc zabija─ç ┼╗yd├│w dla z┼éota, ich dom├│w, dla ich maj─ůtku. W 1941 r. na rzeczach skradzionych ┼╗ydom Litwa si─Ö wzbogaci┼éa - m├│wi Vanagaite. Autorka przyznaje, ┼╝e napisanie ksi─ů┼╝ki wymaga┼éo od niej du┼╝ej odwagi. Po ukazaniu si─Ö tytu┼éu cz─Ö┼Ť─ç rodziny okrzykn─Ö┼éa j─ů zdrajczyni─ů, odwr├│cili si─Ö od niej niekt├│rzy przyjaciele. - Musia┼éam napisa─ç t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö – m├│wi. - To ma by─ç jak antidotum na wci─ů┼╝ przejawiaj─ůcy si─Ö antysemityzm, chocia┼╝ ┼╗yd├│w na Litwie praktycznie ju┼╝ nie ma. Vanagaite przyznaje, ┼╝e litewscy historycy, kt├│rzy badali okres wojenny, zrobili „wielk─ů i obiektywn─ů robot─Ö, ale ich prace nie b─Öd─ů rozpowszechnione”. - Wszystko zosta┼éo napisane, ale nic nie jest wydrukowane i przeczytane - m├│wi. „Boimy si─Ö tego tematu”. O Holokau┼Ťcie na Litwie m├│wi si─Ö rzeczywi┼Ťcie niech─Ötnie i do niedawna Litwini za nic nie chcieli przyzna─ç si─Ö do wsp├│┼éudzia┼éu w tej zbrodni (tak samo jak do zbrodni zabijania Polak├│w czy zag┼éady Polak├│w na Litwie Kowie┼äskiej; zawsze pr├│bowali si─Ö przedstawia─ç jako zawsze niewinne anio┼éy i ofiary zbrodni dokonywanych na nich przez r├│┼╝nych oprawc├│w). Przewodnicz─ůca Litewskiej Wsp├│lnoty ┼╗yd├│w Faina Kukliansky wskazuje, ┼╝e „┼╝aden litewski rz─ůd nie odwa┼╝y┼é si─Ö na wci─ůgni─Öcie do program├│w nauczania historii litewskich ┼╗yd├│w, kt├│r─ů przerwa┼é Holokaust”. - Trudno jest otworzy─ç bodaj┼╝e najciemniejsze i najmniej chlubne strony litewskiej historii, kt├│re wi─ů┼╝─ů si─Ö z win─ů i wstydem - m├│wi Kukliansky. „Ludzie szli zabija─ç ┼╗yd├│w dla ich maj─ůtku”.

Po wymordowaniu wile┼äskich ┼╗yd├│w Wilno sta┼éo si─Ö najbardziej polskim miastem w swych dziejach (po zag┼éadzie ┼╗yd├│w przyw├│dcy litewscy wsp├│┼épracuj─ůcy z Niemcami czynili starania u niemieckich w┼éadz okupacyjnych, aby zamkn─ů─ç w po┼╝ydowskim getcie wszystkich Polak├│w mieszkaj─ůcych w Wilnie - ponad 100 tysi─Öcy ludzi i wyt─Öpi─ç ich g┼éodem i chorobami, na co Niemcy nie poszli). Wed┼éug niemieckiego spisu ludno┼Ťci przeprowadzonego 27 maja 1942 r. w Wilnie mieszka┼éo 143,5 tys. ludzi, w┼Ťr├│d kt├│rych by┼éo 103,2 tys. Polak├│w (71,9 %; w 1931 r. stanowili 65,9% ludno┼Ťci), 29,5 tys. Litwin├│w przyby┼éych z Litwy Kowie┼äskiej (20,9 %), а tak┼╝e 6,1 tys. Rosjan, 3,1 tys. Bia┼éorusin├│w i 1,6 tys. os├│b innej narodowo┼Ťci, g┼é├│wnie Niemc├│w, a po ucieczce Litwin├│w z Wilna przed wkroczeniem do miasta Armii Czerwonej w lipcu 1944 r. by┼éo etnicznie prawie czysto polskie.

Z Niemcami i kolaborantami litewskimi walczy┼éa w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie po stronie koalicji antyhitlerowskiej polska Armia Krajowa (Okr─Ög Wilno Armii Krajowej/AK). Po upadku pa┼ästwa polskiego we wrze┼Ťniu 1939 r. Polacy na terenie ca┼éej przedwojennej Polski przyst─ůpili do walki z okupantami: niemieckim, sowieckim i litewskim. W grudniu 1939 r. sformowany zosta┼é w okupowanym przez Litwin├│w Wilnie Okr─Ög Wilno – jednostka terytorialna S┼éu┼╝by Zwyci─Östwu Polski, Zwi─ůzku Walki Zbrojnej, kt├│ra w 1942 r. zosta┼éa przekszta┼écona w Armi─Ö Krajow─ů, kt├│ry pokrywa┼é obszar by┼éego wojew├│dztwa wile┼äskiego i Litwy w granicach z 1939. W swojej strukturze zawiera┼é r├│wnie┼╝ Podokr─Ög Litwa ┼Ürodkowa. Komendantem okr─Ögu by┼é pp┼ék Nikodem Sulik „Jodko”, a po jego aresztowaniu 13 IV 1941 r. mjr/pp┼ék Aleksander Krzy┼╝anowski „Wilk” (do 1944 r.). Okr─Ög liczy┼é 5-6 tys. cz┼éonk├│w – w oddzia┼éach partyzanckich.

Kolaboracja Litwin├│w z Niemcami i ci─ůg┼ée i masowe mordowanie Polak├│w zmusi┼éo dow├│dztwo Armii Krajowej do zorganizowania samoobrony polskiej. Obron─ů Polak├│w zajmowa┼é si─Ö Okr─Ög Wilno dzia┼éaj─ůcej na terytorium ca┼éej Polski Armii Krajowej (AK), dowodzony przez gen. Aleksandra Wilka-Krzy┼╝anowskiego i licz─ůcy oko┼éo 6 tysi─Öcy ludzi. „Starano si─Ö post─Öpowa─ç z Litwinami ostro┼╝nie, a┼╝eby z wa┼Ťni polsko-litewskich nie wyci─ůga┼éa korzy┼Ťci strona trzecia. Dowodem tego pojednawcze gesty i listy wysy┼éane przez gen. Krzy┼╝anowskiego do dow├│dc├│w wojsk litewskich, apele do ludno┼Ťci. Pr├│bowano te┼╝ przekonywa─ç wzi─Ötych do niewoli Litwin├│w, ┼╝e to ha┼äba nosi─ç niemieckie mundury, kolaborowa─ç z hitlerowcami. Je┼äc├│w, kt├│rych na og├│┼é puszczano wolno, nie przekonywa┼éy perswazje i t┼éumaczenia. Czy┼╝by jakie┼Ť fatum ci─ů┼╝y┼éo na stosunkach polsko-litewskich? Odnie┼Ť─ç mo┼╝na wra┼╝enie, ┼╝e antypolsko┼Ť─ç sta┼éa si─Ö dla Litwin├│w warunkiem zachowania poczucia narodowej to┼╝samo┼Ťci. Towarzyszy┼é temu kompleks ni┼╝szo┼Ťci, l─Ök przed kultur─ů polsk─ů, przed dziedzictwem historycznym obu narod├│w” (Andrzej Tokarczyk „Bia┼éa Ksi─Öga ziemi wile┼äskiej” „Nowy ┼Üwiat” 30.6.1992).

Niemcy do walki z Armi─ů Krajow─ů i partyzantk─ů sowieck─ů Niemcy postanowili wykorzysta─ç ochotnik├│w litewskich. Z tych kolaborant├│w w listopadzie 1943 r. Niemcy utworzyli w tym calu formacj─Ö wojskow─ů pod nazw─ů Lietuvos vietinė rinktinė (Litewski Korpus Lokalny), kt├│r─ů dow├│dztwo niemieckie nazywa┼éo Litauische Sonderverb├Ąnde (Litewskie Oddzia┼éy Specjalne do Zwalczania Partyzantki), pod dow├│dztwem przedwojennego genera┼éa litewskiego Povilasa Plechavi─Źiusa. Na jego apel radiowy nadany16 II 1944 r. o wst─Öpowanie w szeregi LVR zg┼éosi┼éo si─Ö kilkana┼Ťcie tysi─Öcy m┼éodych Litwin├│w, z kt├│rych utworzono 13 batalion├│w po 750 ┼╝o┼énierzy i batalion sk┼éadaj─ůcy si─Ö z 1,5 tys. ┼╝o┼énierzy (cz─Ö┼Ťciowo o numeracji od 301 do 308) licz─ůcych og├│┼éem ponad 11 tys. ludzi.

1 IV 1944 r. oddzia┼éy Korpusu gen. P. Plechavi─Źiusa wesz┼éy do Wilna. Wobec traktowania przez Polak├│w tych teren├│w za integraln─ů cz─Ö┼Ť─ç pa┼ästwa polskiego, wkr├│tce dosz┼éo do walk z polskimi formacjami AK. Gen. P. Plechavi─Źius wys┼éa┼é na Wile┼äszczyzn─Ö siedem batalion├│w (301 – 306 i 308). Eskalacja nast─ůpi┼éa na pocz─ůtku maja 1944 r. W dniu 4 maja du┼╝y oddzia┼é LVR wszed┼é do wsi Paw┼éowo, gdzie zamordowa┼é kilku polskich cywil├│w. Zosta┼é tam nast─Öpnie zaatakowany przez AK-owc├│w pod komend─ů „Mocarnego”. Litwini wycofali si─Ö, Polacy za┼Ť rozstrzelali na miejscu je┼äc├│w, w tym dowodz─ůcego oddzia┼éem kapitana. Nast─Öpnego dnia w rejonie Grau┼╝yszek dosz┼éo do bitwy mi─Ödzy 8 i 12 brygadami AK a LVR. W jej efekcie 308 batalion litewski zosta┼é rozproszony. Zgin─Ö┼éo 37 Litwin├│w, a dalszych 10 podczas odwrotu, kilkudziesi─Öciu odnios┼éo rany. W dniu 7 maja na ty┼éy grupy polskich partyzant├│w na szosie Staromalackiej, 28 km od Wilna, uderzy┼é silny oddzia┼é Korpusu i Polacy ponie┼Ťli kl─Ösk─Ö. Najwi─Öksza bitwa rozegra┼éa si─Ö jednak w nocy z 13 na 14 maja w Murowanej Oszmiance i okolicach. Wzi─Ö┼éy w niej udzia┼é 3, 8, 9, 12 i 13 brygady AK. W ci─Ö┼╝kich walkach Litwini zostali rozbici. Zgin─Ö┼éo 51 ┼╝o┼énierzy litewskich, a 170 dosta┼éo si─Ö do niewoli. Kolejnych 115 trafi┼éo w r─Öce AK w To┼éminowie. Je┼äcy zostali rozebrani do bielizny i w trzech kolumnach skierowani do Jaszun, Wilna i Oszmiany. W swoich raportach dow├│dztwo AK chwali┼éo si─Ö, ┼╝e rozbi┼éo wszystkie siedem batalion├│w LVR. By┼éo w tym nieco przesady, ale faktem jest, ┼╝e LVR poni├│s┼é kl─Ösk─Ö, a na terenie pow. oszmia┼äskiego i wile┼äsko-trockiego, gdzie mieszkali prawie sami Polacy Armia Krajowa przej─Ö┼éa kontrol─Ö nad obszarami wiejskimi i le┼Ťnymi. Niemcy widz─ůc niech─Ö─ç Litwin├│w do walki, 9 maja za┼╝─ůdali przej─Öcia kontroli nad oddzia┼éami litewskimi; wobec odmowy zareagowali rozwi─ůzaniem LVR oraz aresztowaniem 15 maja gen. Plechavi─Źiusa. Cz─Ö┼Ť─ç Litwin├│w znalaz┼éa si─Ö w szeregach wojska niemieckiego (Wikipedia). Sromotne pora┼╝ki Litewskiego Korpusu Lokalnego w walce z Armi─ů Krajow─ů, czego Litwini nie potrafi─ů przebole─ç, s─ů powodem dzisiejszej wprost zwierz─Öcej nienawi┼Ťci Litwin├│w do Armii Krajowej. „Litwa jest jedynym pa┼ästwem, w kt├│rym obowi─ůzuje zakaz stowarzyszania si─Ö kombatant├│w by┼éej koalicji antyhitlerowskiej (W Wilnie w duchu… Generalbezirk Litauen „S┼éowo. Dziennik Katolicki” 16.9.1993, Warszawa). Co wi─Öcej, na Litwie czci si─Ö litewskich hitlerowskich kolaborant├│w jako bohater├│w narodowych i w spos├│b wyj─ůtkowo bezczelny rozgrzesza si─Ö ich ze zbrodni, kt├│re pope┼énili. Np. zmar┼éy w maju 1993 r. sygnatariusz or─Ödzia Litwin├│w do Hitlera – Vytautas Landsbergis-┼╗emkalnis by┼é pochowany z honorami nale┼╝nymi dla bohatera narodowego z msz─ů ┼╝a┼éobn─ů koncelebrowan─ů w katedrze wile┼äskiej przez arcybiskupa wile┼äskiego Backisa, prokurator generalny Litwy zrehabilitowa┼é kilkunastu litewskich zbrodniarzy wojennych (tam┼╝e). Natomiast kiedy w┼éadze litewskie po wielu utrudnieniach, w styczniu 1993 r. zezwoli┼éy Radzie Ochrony Pami─Öci Walk i M─Öcze┼ästwa w Warszawie na przeniesienie szcz─ůtk├│w kilkunastu ┼╝o┼énierzy AK bior─ůcych udzia┼é w walkach o wyzwolenie Wilna w 1944 r. na cmentarz wojskowy Rossa w Wilnie, litewskie mass media rozpocz─Ö┼éy bezprzyk┼éadn─ů nagonk─Ö na Armi─Ö Krajow─ů, prze┼Ťcigaj─ůc─ů sw─ů agresywno┼Ťci─ů i hipokryzj─ů argumentacj─Ö propagandy sowieckiej z okresu najwi─Ökszego prze┼Ťladowania ┼╝o┼énierzy akowskich, tj. w czasach stalinowskich. Jednocze┼Ťnie w Wilnie powo┼éano komisj─Ö do zbadania rzekomych zbrodni AK na Litwie, kt├│r─ů obsadzili obrzydliwi polako┼╝ercy.

Polacy nie kryj─ů swego oburzenia z takiego zachowania Litwin├│w.

Przy wyzwalaniu Wilna spod okupacji niemieckiej brała udział polska Armia Krajowa.
W czasie II wojny Wilno pi─Ö─ç razy przechodzi z r─ůk do r─ůk. W┼éa┼Ťciwie to sze┼Ť─ç, je┼Ťli policzy─ç zaj─Öcie miasta przez Armi─Ö Krajow─ů w lipcu 1944 r., tu┼╝ przed nosem Armii Czerwonej, kt├│ra w marszu na Berlin w pierwszych dniach lipca przybli┼╝y┼éa si─Ö do miasta. Wyzwolenie Wilna przez oddzia┼éy polskiej Armii Krajowej ma znaczenie polityczne. Rz─ůd polski w Londynie wyda┼é polecenie, aby Dow├│dztwo AK (obszary Wilno-Nowogr├│dek) oddzia┼éy zbrojne Armii Krajowej zaj─Ö┼éy miasto przed Stalinem w ramach tzw. operacji Ostra Brama, aby dyktatora sowieckiego postawi─ç go przed faktami dokonanymi, aby by─ç gospodarzem na polskich ziemiach i podkre┼Ťli─ç polskie prawa do miasta. W wyzwalaniu Wilna z r─ůk okupanta niemieckiego w ramach akcji „Ostra Brama” Armii Krajowej wzi─Ö┼éy udzia┼é oddzia┼éy Wile┼äskiego i Nowogr├│dzkiego Okr─Ögu AK, licz─ůce 4280 ┼╝o┼énierzy pod dow├│dztwem pp┼ék. Aleksandra Krzy┼╝anowskiego, pseudonim „Wilk”. Na wyzwolenie Wilna wyruszy┼éy tak┼╝e oddzia┼éy partyzanckie Armii Krajowej z terenu Litwy Kowie┼äskiej: z Szyrwint (80 ludzi), Koszedar (30 ludzi) i Wi┼ékomierza (ok. 20-30 ludzi) (Z. Brzozowski). Walki o Wilno toczy┼éy si─Ö w dniach od 7 do 13 lipca. AK-owcy walczyli najpierw w dzielnicy Kalwaryjskiej, nacieraj─ůc na wzg├│rze Szeszkinie, partyzanci zdobyli dwa czo┼égi. 8 VII do walki wkroczy┼éy oddzia┼éy Armii Czerwonej i wsp├│lnie z Armi─ů Krajow─ů przez pi─Ö─ç dni walczy┼éy o miasto w zaciek┼éych walkach (pono─ç 40% zabudowy miejskiej zosta┼éo zniszczone). 10 VII AK-owcy przeprawili si─Ö na drug─ů stron─Ö Wilii i przyst─ůpili do dzia┼éa┼ä w centrum miasta. 1 kompania pod dow├│dztwem por. Wac┼éawa Pietkiewicza „Mocnego” naciera┼éa ul. Zamkow─ů i Wielk─ů. Ci─Ö┼╝kie walki toczy┼éa w rejonie cerkwi. Wsp├│┼édzia┼éaj─ůc z oddzia┼éami sowieckimi, naciera┼éa po osi ul. Niemieckiej, Trackiej w kierunku na Wilczej ┼üapy. 2 kompania por. Wac┼éawa Korzeniowskiego „Andrzeja” walczy┼éa u podn├│┼╝a G├│ry Zamkowej, dalej ul. ┼Üwi─Ötej Anny, Sofianki i Baszty. Na ul. Subocz po kilkugodzinnej walce zdoby┼éa niemiecki bunkier ┼é─ůczno┼Ťci. Potem naciera┼éa w kierunku cmentarza na Rossie i dalej na po┼éudnie. 3 kompania por. Wac┼éawa Roszkowskiego „Bia┼éego” wsparta czo┼égami sowieckimi naciera┼éa ul. Mostow─ů, Zygmuntowsk─ů, Wile┼äsk─ů do Ma┼éej Pohulanki, G├│ry Bouffa┼éowej i wzg├│rz Zakretu. Walczy┼éa o gmach braci Jab┼ékowskich na rogu ul. Wile┼äskiej i Mickiewicza, o budynek Arbeitsamtu i gmach o┼Ťrodka wychowania przy ul. Ludwisarskiej. W ┼Ür├│dmie┼Ťciu walczy┼éy te┼╝ kadrowe kompanie batalionu kpt. J├│zefa Grzesiaka „Kmity”. Od 10 VII zdobyto sk┼éad broni w gmachu starostwa przy ul. ┼╗eligowskiego, kompleks dom├│w przy Jagiello┼äskiej i du┼╝y obiekt przy Sierakowskiego. W r─Ökach polskich znalaz┼é si─Ö teren, kt├│rego granice stanowi┼éy: od p├│┼énocy ulica Pozna┼äsk─ů, od strony po┼éudniowej – Dominika┼äska i Trocka, a od zachodu Zawalna. 12 lipca opanowano jeszcze ul. Pozna┼äsk─ů i Gda┼äsk─ů, a┼╝ do skrzy┼╝owania z Zawaln─ů i Jagiello┼äsk─ů. Od wschodu granic─Ö stanowi┼éa ulica Tatarska do Dobroczynnej. W innych dzielnicach te┼╝ walczy┼éy oddzia┼éy AK. Mi─Ödzy innymi oddzia┼é ppor. Mariana Homolickiego „Wiktora” opanowa┼é wi─Özienie na ┼üukiszkach i uwolni┼é du┼╝─ů grup─Ö aresztowanych. 13 VII pchor. Jerzy Jensch „Krepdeszyn” z cz─Ö┼Ťci─ů plutonu os┼éonowego zlikwidowa┼é na G├│rze Zamkowej gniazdo ci─Ö┼╝kiego karabinu maszynowego i oko┼éo godziny 11 zawiesi┼é razem z kpr. Arturem Rychterem ps. „Zan” bia┼éo-czerwon─ů flag─Ö na wie┼╝y zamkowej. Polska flaga wisia┼éa jeden dzie┼ä i widzia┼éa j─ů po┼éowa Wilna. Zdj─Öli j─ů czerwonoarmiejcy i powiesili flag─Ö sowieck─ů – bo sowieckim mia┼éo by─ç Wilno. 14 VII Wilno jest oczyszczone z Niemc├│w. Straty oddzia┼é├│w AK na Wile┼äszczy┼║nie w czasie operacji „Ostra Brama” wynios┼éy kilkuset zabitych, rannych i zaginionych. Oddzia┼é pp┼ék. Adama Szyd┼éowskiego „Poleszczuka” ma radiostacj─Ö. Wysy┼éa depesz─Ö do Londynu: „Wilno zdobyte przy znacznym udziale AK, kt├│ra wesz┼éa do miasta. Du┼╝e zniszczenia i straty. Stosunki z armi─ů sowieck─ů chwilowo poprawne. Rozmowy w toku. Wilno prze┼╝y┼éo bardzo kr├│tk─ů, ale jak┼╝e radosn─ů chwil─Ö wolno┼Ťci. 14 lipca 1944 - polsko┼Ť─ç miasta bije w oczy. Pe┼éno naszych ┼╝o┼énierzy. Szpitale przepe┼énione, wszystkie w r─Ökach polskich. W fabrykach i warsztatach tworz─ů si─Ö komitety i zarz─ůdy polskie. W┼éadze administracyjne ujawni─ů si─Ö w najbli┼╝szym czasie. Litwin├│w nie ma”. Uciekli przed wybuchem walk o Wilno. Oddzia┼éom AK nakazano opu┼Ťci─ç miasto, a nast─Öpnie ich wy┼éapuj─ů. Jedni jad─ů do ┼éagr├│w, inni id─ů do armii Berlinga. Wi─Ökszo┼Ť─ç zostaje przymusowo wcielona do pu┼éku rezerwowego Armii Czerwonej. Po odmowie z┼éo┼╝enia przysi─Ögi jad─ů do Ka┼éugi r─ůba─ç las. Ci, kt├│rzy prze┼╝yj─ů. zostan─ů zwolnieni dopiero w 1947 r. 17 VII aresztowano tak┼╝e dow├│dc─Ö, pp┼ék. Aleksandra Krzy┼╝anowskiego. Wi─Özi─ů go przez dwa lata. Po wypuszczeniu jedzie do Polski i zn├│w jest aresztowany przez UB. Umiera w 1951 r. w wi─Özieniu (Wikipedia, Marek Sterlingow Wilno. Sze┼Ť─ç razy z r─ůk do r─ůk Gazeta.pl 18.10.2009).
……….
Czy Litwini bior─ůcy udzia┼é w tych zbrodniach ponie┼Ťli za to jak─ůkolwiek kar─Ö? Niestety, wi─Ökszo┼Ť─ç z nich nie ponios┼éa ┼╝adnej kary, ┼╝yj─ůc sobie spokojnie na Zachodzie! Wida─ç, ┼╝e sojusze z diab┼éem albo pop┼éacaj─ů, albo zazwyczaj nie stawiaj─ů kolaboranta/bandyt─Ö pod pr─Ögierzem. Gorzej, nie widz─ů nic z┼éego w ich kolaboracji z hitlerowskimi Niemcami i w tym, ┼╝e wymordowali wszystkich ┼╗yd├│w mieszkaj─ůcych na Litwie Kowie┼äskiej oraz w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, jak r├│wnie┼╝ wiele tysi─Öcy Polak├│w. Nie okazuj─ů ┼╝adnego wstydu, a tym samym i skruchy. Polacy nigdy nie us┼éyszeli od Litwin├│w, od w┼éadc├│w Sowieckiej Litwy i ponownie niepodleg┼éej od 1990/91 r. Litwy s┼éowa „przepraszamy”. Tak┼╝e dlatego, ┼╝e tego nie ┼╝─ůda┼éy od Litwy wszystkie rz─ůdy polskie od 1989 r., tj. od chwili upadku komunizmu w Polsce. Kopiuj─ůc w┼éadze PRL, kt├│re ze Zwi─ůzku Sowieckiego robi┼éy przyjaciela Polski i Polak├│w (i ┼╝aden Polak nie mia┼é prawa powiedzie─ç, ┼╝e to k┼éamstwo), robi─ů one z Litwy i Litwin├│w tak┼╝e przyjaciela Polski i Polak├│w oraz strategicznego partnera Polski, kpi─ůc sobie w ┼╝ywe oczy z narodu polskiego, kt├│ry wie, ┼╝e tak wcale nie jest, ┼╝e Litwa i Litwini s─ů dzisiaj bodaj┼╝e najwi─Ökszymi (na r├│wni z Putinem!) wrogami Polski i Polak├│w.

Nie mo┼╝e podlega─ç dyskusji fakt, ┼╝e Litwini jako pacho┼ékowie Niemiec w latach 1941-44 budowali wielko┼Ť─ç III Rzeszy. Na tak─ů rol─Ö dla siebie sami si─Ö zgodzili z r├│┼╝nych powod├│w. Niekt├│rzy chcieli po prostu prze┼╝y─ç wojn─Ö, innym spodoba┼éa si─Ö brutalno┼Ť─ç wojny – no bo na Litwie Kowie┼äskiej byli nauczeni nienawidzi─ç drugiego cz┼éowieka, szczeg├│lnie Polaka, ┼╗yda i komunist├│w. Byli i tacy, co liczyli na to, ┼╝e w jaki┼Ť cudowny spos├│b odrodzi si─Ö pa┼ästwo litewskie i ┼╝e musz─ů si─Ö do tego przygotowa─ç, tak┼╝e przez oczyszczenie Litwy z wrog├│w. Tutaj w┼éa┼Ťnie wsp├│┼épraca z Niemcami by┼éa nieodzowna. Cen─ů tej wsp├│┼épracy, kt├│ra nios┼éa z sob─ů odcz┼éowieczenie nikt si─Ö nie przejmowa┼é, zgodnie z powiedzeniem, ┼╝e „cel u┼Ťwi─Öca ┼Ťrodki”. Przez ┼Ťcis┼é─ů wsp├│┼éprac─Ö z okupantem niemieckim Litwini dobrowolnie wci─ůgn─Öli sw├│j nar├│d litewski do II wojny ┼Ťwiatowej i do zbrodni dokonywanych przez Niemc├│w. Zha┼äbili siebie samych i swoje pa┼ästwo! Do dzi┼Ť dnia ┼╝aden Litwin tym si─Ö nie przejmuje i szczerze nie pot─Öpia litewskiej kolaboracji w hitlerowskimi Niemcami.

Dzisiaj Litwini fa┼észuj─ů lub przemilczaj─ů sw├│j haniebny udzia┼é w II wojnie ┼Ťwiatowej. Litewski poeta i eseista Tomas Venclova m├│wi: „…Litewska tradycja nakazuje o tym milcze─ç. Powszechne mniemanie jest takie, ┼╝e (rzekomo) nie wiadomo naprawd─Ö, kto tam by┼é winny. A Litwin przecie┼╝ z definicji nie mo┼╝e by─ç winny, zawsze jest ofiar─ů” (Co gryzie Litwina „Express Wieczorny 10.8.2008). Prof. Czes┼éaw Zgorzelski zauwa┼╝a, ┼╝e: „Jakie┼Ť spo┼éeczne odci─Öcie si─Ö dzisiejszej Litwy od udzia┼éu Litwin├│w w zbrodniach hitlerowskich pope┼énionych… na Polakach i ┼╗ydach w okresie okupacji niemieckiej oczy┼Ťci┼éoby skutecznie atmosfer─Ö stosunk├│w polsko-litewskich zw┼éaszcza w sferze moralnej (Ziemie rodzinne „Tygodnik Powszechny” 1.3.1992, Krak├│w). Niestety zamiast tego Litwini, zamiast uderzenia si─Ö w piersi za wszystkie zbrodnie pope┼énione przez Litwin├│w podczas II wojny ┼Ťwiatowej, a by┼éo ich wiele, bezczelnie i ca┼ékowicie bezpodstawnie staraj─ů si─Ö z polskiej Armii Krajowej uczyni─ç zbrodniarzy. I to najgorszych na ┼Ťwiecie. Tylko dlatego, ┼╝e Armia Krajowa ┼Ťmia┼éa broni─ç Polak├│w przed zbrodniami litewskimi. Zarzucaj─ů jej bezpodstawnie, na podstawie bezwstydnie spreparowanych po 1988 r. fa┼észywych relacji niby ┼Ťwiadk├│w jej brutalne mordowanie oczywi┼Ťcie niewinnej ludno┼Ťci litewskiej. Il Duce odrodzonego pa┼ästwa Litewskiego – Vytautas Landsbergis (1990-92) zakaza┼é stowarzyszania si─Ö polskich kombatant├│w, czyni─ůc z Litwy jedyne pa┼ästwo na ┼Ťwiecie, w kt├│rym tak traktuje si─Ö kombatant├│w by┼éej koalicji antyhitlerowskiej. Gorzej. Bezczelno┼Ť─ç nacjonalist├│w litewskich jest bezgraniczna. Ot├│┼╝ „litewski pose┼é partii rz─ůdz─ůcej Arunas Gumuliauskas przygotowuje rezolucj─Ö, w kt├│rej ma si─Ö pojawi─ç zapis, ┼╝e ani Litwa, ani nar├│d litewski nie uczestniczy┼é w (┼╝ydowskim) Holocau┼Ťcie” („Kronika Sejmowa” Stycze┼ä 2020, Warszawa, str. 125).

Tymczasem bez uderzenia si─Ö Litwin├│w we w┼éasn─ů pier┼Ť i pro┼Ťby o przebaczenie za wymordowanie ┼╗yd├│w na Litwie Kowie┼äskiej i Wile┼äszczy┼║nie oraz bez zaprzestania krzywdz─ůcych, tendencyjnych wyobra┼╝e┼ä o „Polakach z AK”, kt├│re prowadz─ů do kolejnych antypolskich eksces├│w na Litwie i dalszego fa┼észowania historii najnowszej i bez jej odk┼éamania nie da si─Ö odbudowa─ç wzajemnego szacunku ani doprowadzi─ç do zgodnego wsp├│┼é┼╝ycia Litwin├│w i Polak├│w. Polska mo┼╝e si─Ö obej┼Ť─ç bez Litwy i Litwin├│w. Litwa bez Polski i Polak├│w czeka, je┼Ťli nie katastrofa, co wiele du┼╝ych k┼éopot├│w. Wszak droga l─ůdowa z Litwy do Zachodniej Europy prowadzi jedynie przez Polsk─Ö. Chyba, ┼╝e Litwini chc─ů jecha─ç na Zach├│d, np. do Berlina przez Bia┼éoru┼Ť, Ukrain─Ö, S┼éowacj─Ö i Czechy. Rosja ju┼╝ nigdy nie „po┼éknie” Polski. Litwa przed ni─ů le┼╝y na tacy.

Marian Kałuski
(Jest to kolejny odcinek ksi─ů┼╝ki „Litwa – tam by┼éa j jest Polska)

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

16 Maja 1905 roku
Urodził się Henry Fonda, amerykański aktor (zm. 1982)


16 Maja 1930 roku
Urodziła się Janina Traczykówna, polska aktorka filmowa i teatralna.


Zobacz wi─Öcej