Poniedzia┼éek 27 Wrze┼Ťnia 2021r. - 270 dz. roku,  Imieniny: Damiana, Wincentego

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 15.08.20 - 19:56     Czytano: [934]

Dział: Zakamarki historii

To kluczowe wydarzenie XX wieku





15 sierpnia uznawany jest za rocznic─Ö polskiego zwyci─Östwa w Bitwie Warszawskiej. Ta ogromna batalia tocz─ůca si─Ö na obszarze pomi─Ödzy D─Öblinem a granic─ů z Prusami Wschodnimi by┼éa sum─ů kilku star─ç, o kt├│rych wyniku przes─ůdzi┼éy determinacja polskiego dow├│dztwa i ┼╝o┼énierzy oraz doskonale przygotowany plan dzia┼éa┼ä.


Wojna polsko-bolszewicka rozpocz─Ö┼éa si─Ö kr├│tko po odzyskaniu przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci. Armia Czerwona stopniowo zajmowa┼éa obszary opuszczane przez si┼éy niemieckie. Pod koniec grudnia 1918 r. po raz pierwszy star┼éa si─Ö z oddzia┼éami polskiej samoobrony w Wilnie. Celem dzia┼éa┼ä bolszewik├│w nie by┼éo jednak wy┼é─ůcznie przywr├│cenie granic imperium rosyjskiego sprzed marca 1918 r., lecz przede wszystkim udzielenie pomocy komunistom, kt├│rzy w tym samym okresie pr├│bowali rozpocz─ů─ç rewolucj─Ö w Niemczech i w krajach powsta┼éych z rozpadu Austro-W─Ögier. Moskwa d─ů┼╝y┼éa wi─Öc do przeniesienia ognia rewolucji na zach├│d. Na jej drodze sta┼éa odrodzona Polska.

Walki polsko-bolszewickie na Bia┼éorusi trwa┼éy do pa┼║dziernika 1919 r. Przerwa┼éy je na trzy miesi─ůce rozmowy pokojowe, kt├│re toczy┼éy si─Ö w Moskwie i w Mikaszewiczach na Polesiu. By┼éy one swoist─ů „zas┼éon─ů dymn─ů”, bolszewicy ca┼éy czas bowiem przygotowywali plany inwazji przeciwko Polsce. Poza tym uwolnienie cz─Ö┼Ťci si┼é Armii Czerwonej pozwoli┼éo bolszewikom zada─ç ci─Ö┼╝kie straty wojskom „bia┼éego genera┼éa” Antona Denikina, a tak┼╝e zmusi─ç ukrai┼äskiego przyw├│dc─Ö, walcz─ůcego zar├│wno z Rosjanami, jak i z Polakami, Semena Petlur─Ö do wycofania si─Ö na terytorium Polski. Kl─Öska Ukrai┼äskiej Republiki Ludowej sprawi┼éa, ┼╝e front walk z bolszewikami liczy┼é odt─ůd niemal tysi─ůc kilometr├│w. Nadziei na zwyci─Östwo J├│zef Pi┼ésudski upatrywa┼é w idei federacji kraj├│w tej cz─Ö┼Ťci Europy, kt├│ra mog┼éa by─ç zapor─ů dla zamierze┼ä bolszewik├│w. W kwietniu zawar┼é z Petlur─ů porozumienie – w zamian za uznanie przez Ukrain─Ö praw Polski do Ma┼éopolski Wschodniej (zw┼éaszcza do Lwowa) Polska uzna┼éa rz─ůd Ukrai┼äskiej Republiki Ludowej. Podpisano te┼╝ wsp├│ln─ů konwencj─Ö wojskow─ů. Po b┼éyskawicznej ofensywie 7 maja 1920 r. si┼éy polsko-ukrai┼äskie wkroczy┼éy do Kijowa. Inicjatywa Petlury i Pi┼ésudskiego nie spotka┼éa si─Ö jednak z wi─Ökszym poparciem spo┼éecze┼ästwa ukrai┼äskiego, kt├│re pozosta┼éo oboj─Ötne.

Bolszewicy przygotowywali si─Ö jednak do wielkiej ofensywy z obszaru wschodniej Bia┼éorusi. Kilka miesi─Öcy wzgl─Ödnego spokoju pozwoli┼éo im na przerzucenie w ten rejon oddzia┼é├│w walcz─ůcych dot─ůd z bia┼éymi genera┼éami. Jej dow├│dc─ů mia┼é by─ç Michai┼é Tuchaczewski, jeden z najzdolniejszych oficer├│w sowieckich. Zdecydowany atak Tuchaczewskiego mia┼é na celu zdobycie Warszawy, jednocze┼Ťnie armia Siemiona Budionnego zaatakowa┼éa Polak├│w w rejonie Lwowa, a korpus kawalerii Gaj-Chana mia┼é opanowa─ç p├│┼énocne Mazowsze, aby w ten spos├│b otoczy─ç i ostatecznie pokona─ç si┼éy polskie. Przekroczenie Wis┼éy by┼éoby niemal jednoznaczne z zaj─Öciem pozosta┼éej cz─Ö┼Ťci Polski i wkroczeniem do Niemiec. Na po┼éudniu ofensyw─Ö w kierunku Lwowa mia┼éy prowadzi─ç armie Frontu Po┼éudniowo-Zachodniego dowodzone, przez Aleksandra Jegorowa. Pomi─Ödzy nimi, ze wzgl─Ödu na trudny teren Polesia, mia┼éy operowa─ç jedynie s┼éabe zgrupowania pomocnicze. Pierwsza majowa ofensywa zako┼äczy┼éa si─Ö pora┼╝k─ů bolszewik├│w. Dopiero 4 lipca Tuchaczewski rozpocz─ů┼é sw├│j marsz na Warszaw─Ö. Przewaga jego oddzia┼é├│w nad polskimi wynosi┼éa 3:1.

W czerwcu i na pocz─ůtku lipca 1920 r. polscy politycy wydawali si─Ö nie docenia─ç skali zagro┼╝enia. Mno┼╝y┼éy si─Ö konflikty polityczne i wysuwane wobec Pi┼ésudskiego oskar┼╝enia o nieudolne dowodzenie armi─ů. Dopiero w po┼éowie czerwca pojawi┼éa si─Ö koncepcja powo┼éania rz─ůdu jedno┼Ťci narodowej. 23 06 powo┼éano gabinet premiera W┼éadys┼éawa Grabskiego. W nowym sk┼éadzie brakowa┼éo jednak polityk├│w lewicy i ludowc├│w. Problemem by┼é r├│wnie┼╝ brak przedstawicieli tych partii w Radzie Obrony Pa┼ästwa. Cz─Ö┼Ť─ç polityk├│w uwa┼╝a┼éa, ┼╝e mo┼╝liwe jest zawarcie kompromisowego pokoju z Rosj─ů Sowieck─ů. Tak─ů desperack─ů pr├│b─Ö podj─ů┼é Grabski. Podczas konferencji w Spa przyj─ů┼é wymuszan─ů przez Wielk─ů Brytani─Ö propozycj─Ö pokojow─ů, zak┼éadaj─ůc─ů ustalenie linii Curzona jako przysz┼éej granicy polsko-sowieckiej oraz zwo┼éanie ┼Ťrodkowoeuropejskiej konferencji pokojowej. Przyj─Öte warunki wywo┼éa┼éy oburzenie opinii publicznej i doprowadzi┼éy do dymisji rady ministr├│w Grabskiego. Nowym premierem ponadpartyjnego rz─ůdu zosta┼é Wincenty Witos. Jego nominacja mia┼éa zjedna─ç w idei obrony pa┼ästwa ch┼éop├│w i robotnik├│w. „Od Was, bracia w┼éo┼Ťcianie, zale┼╝y, czy Polska b─Ödzie wolnym pa┼ästwem ludowym, w kt├│rym lud b─Ödzie rz─ůdzi┼é i ┼╝y┼é szcz─Ö┼Ťliwie, czy te┼╝ stanie si─Ö niewolnikiem Moskwy” – g┼éosi┼éa odezwa z 30 lipca nawo┼éuj─ůca do walki z najazdem bolszewickim.

Tymczasem bolszewicy przyst─ůpili do tworzenia w Polsce nowej, podporz─ůdkowanej sobie Polskiej Republiki Sowieckiej. Od ko┼äca lipca niewielka grupa dzia┼éaczy sowieckich polskiego pochodzenia tworzy┼éa Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski (Polrewkom). W jego sk┼éad wszed┼é m.in. tw├│rca sowieckiej bezpieki Feliks Dzier┼╝y┼äski. W manife┼Ťcie opublikowanym w Bia┼éymstoku polscy bolszewicy zapowiadali obalenie rz─ůd├│w „szlachecko-bur┼╝uazyjnych”, nacjonalizacj─Ö przemys┼éu i reform─Ö roln─ů.

Kl─Öski na froncie przynios┼éy tak┼╝e zmian─Ö na jednym z kluczowych stanowisk wojskowych. 22 lipca nowym szefem sztabu zosta┼é do┼Ťwiadczony gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski. Jego nominacja by┼éa powiewem optymizmu dla armii przyt┼éoczonej skal─ů kl─Ösk. Podczas posiedze┼ä Rady Obrony Pa┼ästwa z ostatnich dni lipca m├│wi┼é m.in., ┼╝e „┼╝o┼énierz bolszewicki jest zupe┼énie wyczerpany”, a „sytuacja poprawia si─Ö z ka┼╝d─ů chwil─ů”. Obie te opinie by┼éy zgodne z prawd─ů: si┼éyMichai┼éa Tuchaczewskiego topnia┼éy z ka┼╝dym dniem, ich morale by┼éo coraz gorsze. Sytuacj─Ö polskiej obrony poprawia┼éo r├│wnie┼╝ wst─Öpowanie w szeregi utworzonej 8 lipca Armii Ochotniczej. Na jej czele stan─ů┼é obdarzony wielkim autorytetem tw├│rca B┼é─Ökitnej Armii, gen. J├│zef Haller.

Mimo to na drodze Armii Czerwonej pada┼éy kolejne polskie miasta. 14 lipca bolszewicy zaj─Öli Wilno, a pi─Ö─ç dni p├│┼║niej Grodno, 1 sierpnia za┼Ť Brze┼Ť─ç nad Bugiem, Bielsk Podlaski i Bia┼éystok. 1 Armia podczas odwrotu straci┼éa po┼éow─Ö ┼╝o┼énierzy. Nieco lepsza sytuacja panowa┼éa na po┼éudniowym odcinku frontu. Wydawa┼éo si─Ö, ┼╝e stolica jest nie do obrony. Jednak w czasie, gdy Armia Czerwona mobilizowa┼éa ostatnie rezerwy do ostatecznego natarcia, polskie dow├│dztwo zaczyna┼éo dostrzega─ç szans─Ö na zwyci─Östwo.

Marsza┼éek J├│zef Pi┼ésudski ju┼╝ w pierwszej po┼éowie lipca planowa┼é doprowadzenie do wielkiej batalii. Pocz─ůtkowo zamierza┼é zatrzyma─ç odwr├│t polskiej armii na linii Narwi i Bugu. Jednak szybszy odwr├│t polskich wojsk wymusza┼é wybranie nowej lokalizacji. Bitwa Warszawska rozegrana zosta┼éa zgodnie z planem operacyjnym, kt├│ry na podstawie og├│lnej koncepcji Pi┼ésudskiego opracowali szef sztabu generalnego gen. Tadeusz Rozwadowski, p┼ék Tadeusz Piskor i kpt. Bronis┼éaw Regulski. Operacja sk┼éada┼éa si─Ö z trzech skoordynowanych, cho─ç oddzielonych faz. Kluczem do jej powodzenia mia┼éa by─ç obrona przedmo┼Ťcia warszawskiego, czyli wschodnich granic stolicy. P├│┼énocnego odcinka frontu wzd┼éu┼╝ linii Wis┼éy mia┼éa strzec 5 Armia gen. W┼éadys┼éawa Sikorskiego. Na po┼éudniu, znad rzeki Wieprz, uderzenia na s┼éabe si┼éy tzw. Grupy Mozyrskiej mia┼éy dokona─ç oddzia┼éy pod dow├│dztwem Pi┼ésudskiego. Plan dzia┼éa┼ä zosta┼é zatwierdzony 6 sierpnia.

Polakom sprzyja┼éa niemal pe┼éna wiedza na temat zamiar├│w sowieckiego dow├│dztwa. Polski radiowywiad i kryptografowie z por. Janem Kowalewskim niemal na bie┼╝─ůco odszyfrowywali sowieckie depesze, kt├│re natychmiast trafia┼éy do polskiego sztabu. 12 sierpnia radiowywiad przej─ů┼é zaszyfrowany przy pomocy nowego szyfru o kryptonimie „Rewolucja” rozkaz natarcia na Warszaw─Ö. Stolic─Ö mia┼éy bezpo┼Ťrednio atakowa─ç trzy armie: III, XV i XVI, natomiast IV Armia wraz z konnym korpusem Gaj-Chana maszerowa┼éa na W┼éoc┼éawek i Toru┼ä z zamiarem przej┼Ťcia Wis┼éy na Kujawach, powrotu na po┼éudnie i wzi─Öcia stolicy w kleszcze od zachodu. Tego dnia W├│dz Naczelny wyje┼╝d┼╝a┼é z Warszawy do Pu┼éaw w celu obj─Öcia dow├│dztwa grup─ů uderzeniow─ů nad Wieprzem. Odszyfrowana depesza stanowi┼éa potwierdzenie s┼éuszno┼Ťci opracowanego w polskim sztabie planu bitwy. Niebagateln─ů rol─Ö w przygotowaniach do batalii odegra┼éo rozpoznanie powietrzne. Bezcenne dla zwyci─Östwa okaza┼éy si─Ö dostawy w─Ögierskiej amunicji karabinowej i pocisk├│w artyleryjskich, kt├│re 12 sierpnia dotar┼éy kolej─ů do Skierniewic.

Bitwa Warszawska rozpocz─Ö┼éa si─Ö 13 sierpnia. W sumie polskie si┼éy na przedmo┼Ťciu warszawskim liczy┼éy ok. 50 tys. ┼╝o┼énierzy. Polacy mieli przewag─Ö liczebn─ů i sprz─Ötow─ů nad si┼éami Michai┼éa Tuchaczewskiego. G┼é├│wnym ogniskiem walk o przedpole stolicy sta┼é si─Ö Radzymin, kt├│ry kilkana┼Ťcie razy przechodzi┼é z r─ůk do r─ůk. Ostatecznie polscy ┼╝o┼énierze pomimo utraty pierwszej linii umocnie┼ä i z wielkimi stratami utrzymali Radzymin i inne miejscowo┼Ťci, odrzucaj─ůc nieprzyjaciela daleko od swoich pozycji. Ci─Ö┼╝kie boje toczy┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ pod pobliskim Ossowem. 14 sierpnia oddzia┼éy sowieckie znalaz┼éy si─Ö 13 km od granic Warszawy. Tego dnia pod Ossowem, podczas udzielania ostatniej pos┼éugi rannemu ┼╝o┼énierzowi, zgin─ů┼é kapelan warszawskich ochotnik├│w ks. Ignacy Skorupka.

W obliczu mo┼╝liwo┼Ťci za┼éamania si─Ö obrony na przedmo┼Ťciu warszawskim dzia┼éania zaczepne na linii Wkry wcze┼Ťniej, ni┼╝ planowano, podj─Ö┼éa 5. Armia gen. W┼éadys┼éawa Sikorskiego, maj─ůca przeciw sobie si┼éy sowieckiej IV i XV armii.

Pi─ůtej armii przypad┼éo to najszczytniejsze dzi┼Ť zadanie, by pierwszym uderzeniem rozpocz─ů─ç i zdecydowa─ç rozstrzygaj─ůcy okres polsko-rosyjskiej wojny. […] Na ostrzach Waszych bagnet├│w niesiecie dzi┼Ť przysz┼éo┼Ť─ç Polski
—napisa┼é gen. Sikorski w odezwie do swoich ┼╝o┼énierzy. W zaciek┼éej walce pod modli┼äsk─ů twierdz─ů wyr├│┼╝nia┼éa si─Ö m.in. 18. Dywizja Piechoty gen. Franciszka Krajewskiego. Do star─ç zako┼äczonych polskim sukcesem dosz┼éo te┼╝ pod Pu┼étuskiem i Serockiem. 16 sierpnia gen. Sikorski ┼Ťmia┼éym atakiem zdoby┼é Nasielsk. Mimo to inne jednostki sowieckie nie zaprzesta┼éy marszu w kierunku Brodnicy, W┼éoc┼éawka i P┼éocka.

Jednym z wa┼╝nych fragment├│w Bitwy Warszawskiej by┼éo zdobycie 15 sierpnia przez kaliski 203. Pu┼ék U┼éan├│w sztabu 4. Armii sowieckiej w Ciechanowie, a wraz z nim – kancelarii armii, magazyn├│w i jednej z dw├│ch radiostacji s┼éu┼╝─ůcych bolszewikom do utrzymywania ┼é─ůczno┼Ťci z dow├│dztwem w Mi┼äsku. Szybko podj─Öto decyzj─Ö o przestrojeniu polskiego nadajnika na cz─Östotliwo┼Ť─ç sowieck─ů i rozpocz─Öciu zag┼éuszania nadajnik├│w wroga, dzi─Öki czemu druga z sowieckich radiostacji nie mog┼éa odebra─ç rozkaz├│w. Warszawa bowiem na tej samej cz─Östotliwo┼Ťci nadawa┼éa przez dwie doby bez przerwy fragmenty Pisma ┼Üwi─Ötego i inne przypadkowo dost─Öpne teksty. Brak ┼é─ůczno┼Ťci praktycznie wyeliminowa┼é wi─Öc 4. Armi─Ö z bitwy o Warszaw─Ö.

Faza obronna Bitwy Warszawskiej trwa┼éa do 16 sierpnia. Dopiero tego dnia sta┼éo si─Ö jasne, ┼╝e w obliczu utrzymania obrony na przedmo┼Ťciu uderzenie na Grup─Ö Mozyrsk─ů ma sens. Dowodzona przez Pi┼ésudskiego tzw. grupa manewrowa, w kt├│rej sk┼éad wchodzi┼éo pi─Ö─ç dywizji piechoty i brygada kawalerii, prze┼éama┼éa bardzo s┼éab─ů obron─Ö bolszewick─ů w rejonie Kocka i Cycowa, a nast─Öpnie zaatakowa┼éa ty┼éy wojsk bolszewickich nacieraj─ůcych na Warszaw─Ö. 18 sierpnia, po starciach pod Stanis┼éawowem, ┼üosicami i S┼éawatyczami, si┼éy polskie znalaz┼éy si─Ö na linii Wyszk├│w–Stanis┼éaw├│w–Drohiczyn–Siemiatycze–Jan├│w Podlaski–Kode┼ä. W obliczu ca┼ékowitego rozbicia swojej armii Tuchaczewski musia┼é wycofa─ç si─Ö nad Niemen.

W tym czasie 5. Armia gen. Sikorskiego wi─ů┼╝─ůc przewa┼╝aj─ůce si┼éy sowieckie nacieraj─ůce na ni─ů z zachodu, przesz┼éa do natarcia w kierunku wschodnim, zdobywaj─ůc Pu┼étusk, a nast─Öpnie Serock. 19 sierpnia jednostki polskie na rozkaz Pi┼ésudskiego przesz┼éy do dzia┼éa┼ä po┼Ťcigowych, staraj─ůc si─Ö uniemo┼╝liwi─ç odwr├│t g┼é├│wnych oddzia┼é├│w Tuchaczewskiego znajduj─ůcych si─Ö na p├│┼énoc od Warszawy. 21 sierpnia rozpocz─Ö┼éa si─Ö decyduj─ůca faza dzia┼éa┼ä po┼Ťcigowych: 1. Dywizja Piechoty z 3. Armii polskiej sforsowa┼éa Narew pod Rybakami, odcinaj─ůc drog─Ö odwrotu resztkom XVI armii sowieckiej w kierunku na Bia┼éystok, natomiast 15. Dywizja Piechoty z 4. Armii polskiej, po opanowaniu Wysokiego Mazowieckiego, odci─Ö┼éa odwr├│t oddzia┼éom XV Armii sowieckiej z rejonu Ostro┼é─Öki.

Podobnie 5. Armia polska przesun─Ö┼éa si─Ö w kierunku M┼éawy. Pozbawiona ┼é─ůczno┼Ťci IV Armia bolszewicka nie wiedz─ůc o kl─Ösce pod Warszaw─ů, zgodnie z wytycznymi atakowa┼éa W┼éoc┼éawek – zamykaj─ůc sobie w ten spos├│b drog─Ö odwrotu. W tej sytuacji jedynym wyj┼Ťciem dla oddzia┼é├│w sowieckich by┼éo przekroczenie granicy Prus Wschodnich, co te┼╝ zrobi┼éy 24 sierpnia. Tam cz─Ö┼Ť─ç z nich zosta┼éa rozbrojona i internowana. Cz─Ö┼Ť─ç oddzia┼é├│w sowieckich przez Litw─Ö dotar┼éa na Bia┼éoru┼Ť. 25 sierpnia polskie oddzia┼éy dosz┼éy do granicy pruskiej, ko┼äcz─ůc tym samym dzia┼éania po┼Ťcigowe. Obie strony rozpocz─Ö┼éy przygotowania do kolejnego starcia – bitwy nad Niemnem, kt├│ra ostatecznie zadecyduje o polskim zwyci─Östwie.

W wyniku Bitwy Warszawskiej straty strony polskiej wynios┼éy: ok. 4,5 tys. zabitych, 22 tys. rannych i 10 tys. zaginionych. Straty zadane Sowietom nie s─ů znane. Przyjmuje si─Ö, ┼╝e ok. 25 tys. ┼╝o┼énierzy Armii Czerwonej poleg┼éo lub by┼éo ci─Ö┼╝ko rannych, 60 tys. trafi┼éo do polskiej niewoli, a 45 tys. zosta┼éo internowanych przez Niemc├│w w Prusach Wschodnich.

Bitwa Warszawska zosta┼éa uznana za osiemnast─ů prze┼éomow─ů batali─Ö w historii ┼Ťwiata. Zadecydowa┼éa o zachowaniu niepodleg┼éo┼Ťci przez Polsk─Ö i zatrzyma┼éa marsz rewolucji bolszewickiej na Europ─Ö Zachodni─ů. „Jeszcze kilka dni zwyci─Öskiej ofensywy Armii Czerwonej, a nie tylko Warszawa by┼éaby zdobyta […] lecz rozbity by┼éby pok├│j wersalski”. Zniszczenie uk┼éadu wersalskiego pozosta┼éo celem Zwi─ůzku Sowieckiego, ale a┼╝ do wrze┼Ťnia 1939 r. re┼╝im nie zdecydowa┼é si─Ö na u┼╝ycie w tym celu ┼Ťrodk├│w wojennych. Na niemal 25 lat komunizm sta┼é si─Ö ustrojem istniej─ůcym tylko w jednym pa┼ästwie.

Zwyci─Östwo nad Wis┼é─ů sta┼éo si─Ö jednym z najwa┼╝niejszych element├│w pami─Öci historycznej II RP oraz legendy marsza┼éka Pi┼ésudskiego.

Bitwa Warszawska – pierwsze polskie zwyci─Östwo od czasu Sobieskiego (nie licz─ůc zwyci─Öskiej wojny z Austri─ů w 1809) – by┼éo mitem za┼éo┼╝ycielskim, fundamentem jednocz─ůcym pa┼ästwo, wojsko i spo┼éecze┼ästwo II Rzeczypospolitej. Odroczy┼éo na dwie dekady zag┼éad─Ö polskich elit, kt├│rej dokonali Sowieci w mordzie katy┼äskim w 1940 r., a Niemcy w akcji +AB+. Dzi─Öki temu zwyci─Östwu, dzi─Öki dwudziestu latom niepodleg┼éo┼Ťci doganiamy pa┼ästwa, spo┼éecze┼ästwa i gospodarki Europy z innego poziomu, ni┼╝ czyni─ů to Bia┼éoru┼Ť i Ukraina, kt├│rym nie uda┼éo si─Ö w├│wczas wybi─ç na niepodleg┼éo┼Ť─ç
—podkre┼Ťla historyk prof. Grzegorz Nowik w wydanym na setn─ů rocznic─Ö Bitwy zbiorze studi├│w pt. „Polskie zwyci─Östwo 1920”.

Kalendarium Bitwy Warszawskiej
Wojna polsko-bolszewicka kojarzona jest zwykle z rokiem 1920, Bitw─ů Warszawsk─ů i zawartym w 1921 r. traktatem ryskim, ustalaj─ůcym wschodni─ů granic─Ö Rzeczypospolitej. Wydarzenia te by┼éy jednak poprzedzone walkami w 1918 i 1919 r.


1918

styczeń
Pierwsze walki I Korpusu Polskiego w Rosji pod dow├│dztwem gen. J├│zefa Dowbora-Mu┼Ťnickiego z bolszewikami i „czerwonymi partyzantami” na Bia┼éorusi.
3 lutego
Oddzia┼éy gen. J├│zefa Dowbora-Mu┼Ťnickiego zdobywaj─ů z r─ůk bolszewik├│w miasto i twierdz─Ö Bobrujsk. Opuszczaj─ů je dopiero po rozbrojeniu przez Niemc├│w mi─Ödzy majem a lipcem 1918 r.
31 grudnia
Pocz─ůtek walk polskiej samoobrony w Wilnie z miejscowymi bolszewikami oczekuj─ůcymi na wycofanie si─Ö Niemc├│w i wkroczenie Armii Czerwonej.

1919
5 stycznia
Armia Czerwona zajęła Wilno.
14 lutego
Walki mi─Ödzy si┼éami polskimi a bolszewickimi w Mostach nad Niemnem, przez cz─Ö┼Ť─ç historyk├│w uznawane za moment rozpocz─Öcia wojny.
5 marca
Wojska polskie zajęły Pińsk.
16 kwietnia
Pocz─ůtek ofensywy polskiej na Wile┼äszczyzn─Ö.
21 kwietnia
Po zaci─Ötych trzydniowych walkach z Armi─ů Czerwon─ů wojsko polskie zaj─Ö┼éo Wilno.
22 kwietnia
Naczelnik Pa┼ästwa J├│zef Pi┼ésudski wyda┼é odezw─Ö „Do Mieszka┼äc├│w by┼éego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego”.
29 kwietnia
Sejm Ustawodawczy uchwali┼é w┼é─ůczenie ziemi wile┼äskiej do Polski.
18 maja
Pocz─ůtek polskiej ofensywy w Galicji Wschodniej.
24 maja
Umowa o wsp├│┼épracy wojskowej mi─Ödzy rz─ůdem RP a Dyrektoriatem Ukrai┼äskiej Republiki Ludowej.
25 czerwca
Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu upoważniła Polskę do zorganizowania tymczasowej administracji wojskowej w Galicji Wschodniej po rzekę Zbrucz.
22 lipca
Rozpocz─Ö┼éy si─Ö tajne rokowania polsko-sowieckie w Bia┼éowie┼╝y (22–29 VII).
8 sierpnia
Wojska polskie zajęły Mińsk.
14 sierpnia
WP zaj─Ö┼éo lini─Ö Wilno–Baranowicze–Sarny–R├│wne.
1 wrze┼Ťnia
Uk┼éad o rozejmie i linii demarkacyjnej mi─Ödzy Polsk─ů a Dyrektoriatem Ukrai┼äskiej Republiki Ludowej.
10 wrze┼Ťnia
WP zajęło Borysów.
21 listopada
Rada Najwy┼╝sza Konferencji Pokojowej w Pary┼╝u przyzna┼éa Polsce 25-letni mandat nad Galicj─ů Wschodni─ů pod nadzorem Ligi Narod├│w.
30 grudnia
Podpisane zosta┼éo polsko-┼éotewskie porozumienie wojskowe dotycz─ůce wsp├│lnej akcji zaczepnej przeciwko Armii Czerwonej w ┼üatgalii – dawnych Inflantach Polskich.

1920
styczeń
Zdobycie Dyneburga i jego okolic do linii rzeki D┼║wina przez wojsko polskie.
Armia Czerwona rozpoczyna formowanie licz─ůcych 700 tys. ┼╝o┼énierzy si┼é nad Berezyn─ů.
10 marca
G┼é├│wnodowodz─ůcy si┼é zbrojnych Rosji Sowieckiej Siergiej Kamieniew zatwierdzi┼é plan uderzenia na Zach├│d przez Polsk─Ö.
21 kwietnia
W Warszawie rz─ůd polski podpisa┼é umow─Ö sojusznicz─ů z Semenem Petlur─ů.
24 kwietnia
Podpisano konwencj─Ö wojskow─ů mi─Ödzy Polsk─ů a reprezentuj─ůcym Ukrai┼äsk─ů Republik─Ö Ludow─ů Semenem Petlur─ů, dotycz─ůc─ů ┼Ťcis┼éej wsp├│┼épracy militarnej w wojnie z Rosj─ů Sowieck─ů.
25 kwietnia
Pocz─ůtek ofensywy wojsk polskich na Ukrainie, tzw. wyprawy kijowskiej.
7 maja
3 Armia dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego zajęła Kijów.
14 maja
Front Zachodni pod dow├│dztwem Michai┼éa Tuchaczewskiego rozpocz─ů┼é sowieck─ů ofensyw─Ö na Bia┼éorusi.
27 maja
Kontrofensywa Armii Czerwonej na Ukrainie.
10 czerwca
Armia dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-┼Ümig┼éego opu┼Ťci┼éa Kij├│w i walcz─ůc, wycofywa┼éa si─Ö w kierunku ┼╗ytomierza.
23 czerwca
Powo┼éano rz─ůd W┼éadys┼éawa Grabskiego.
1 lipca
Sejm wobec zagro┼╝enia sowieckiego powo┼éa┼é Rad─Ö Obrony Pa┼ästwa. W jej sk┼éad weszli: Naczelnik Pa┼ästwa (jako przewodnicz─ůcy), marsza┼éek Sejmu, 10 pos┼é├│w wybranych przez Sejm, premier, 3 ministr├│w wybranych przez rz─ůd oraz 3 przedstawicieli armii wybranych przez Naczelnego Wodza.
4 lipca
Generalna kontrofensywa Armii Czerwonej na Bia┼éorusi: w wyniku przerwania polskich linii obronnych nad Aut─ů i Berezyn─ů nast─ůpi┼é odwr├│t wojsk polskich na ca┼éym froncie.
5 lipca
Rada Obrony Pa┼ästwa wystosowa┼éa apel do obraduj─ůcej w Spa konferencji Rady Najwy┼╝szej Ententy o udzielenie Polsce pomocy.
7 lipca
Rozpoczęto tworzenie Armii Ochotniczej. Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej został gen. Józef Haller.
9 lipca
WP opu┼Ťci┼éo P┼éoskir├│w.
10 lipca
W Spa podpisany zosta┼é uk┼éad mi─Ödzy pa┼ästwami Ententy a Polsk─ů, kt├│ra zobowi─ůza┼éa si─Ö do podj─Öcia rokowa┼ä i podpisania rozejmu z Rosj─ů Sowieck─ů. Wojska polskie mia┼éy si─Ö cofn─ů─ç za tzw. lini─Ö Curzona, biegn─ůc─ů wzd┼éu┼╝ Bugu.
Armia Czerwona zajęła Bobrujsk.
11 lipca
Armia Czerwona zajęła Mińsk.
12 lipca
Rz─ůd litewski podpisa┼é z Rosj─ů Sowieck─ů traktat, kt├│ry przewidywa┼é przekazanie stronie litewskiej zaj─Ötego przez Armi─Ö Czerwon─ů Wilna. W zamian Litwa zgodzi┼éa si─Ö na przemarsz wojsk sowieckich przez jej terytorium.
14 lipca
Armia Czerwona zajęła Wilno.
15 lipca
Sejm Ustawodawczy przyj─ů┼é ustaw─Ö o reformie rolnej.
19 lipca
Armia Czerwona zajęła Grodno.
20 lipca
G┼é├│wnodowodz─ůcy Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew wyda┼é dow├│dztwom Frontu Zachodniego i Po┼éudniowo-Zachodniego rozkaz wykonania decyduj─ůcego uderzenia na Warszaw─Ö.
22 lipca
Gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski obj─ů┼é funkcj─Ö szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
23 lipca
Nowy rozkaz g┼é├│wnodowodz─ůcego Armii Czerwonej Siergieja Kamieniewa: Front Zachodni ma uderza─ç na Warszaw─Ö, natomiast Front Po┼éudniowo-Zachodni ma atakowa─ç Lw├│w.
24 lipca
Powsta┼é Rz─ůd Obrony Narodowej pod przewodnictwem Wincentego Witosa.
25 lipca
1 Armia Konna przerwała front polski pod Brodami i wyszła na przedpola Lwowa.
Do Warszawy przyjecha┼éa francusko-brytyjska misja wojskowo-polityczna. W jej sk┼éadzie znale┼║li si─Ö m.in. gen. Maxime Weygand oraz ambasador brytyjski w Berlinie lord Edgar Vincent d’Abernon.
27 lipca
Armia Czerwona zajęła Ossowiec.
28 lipca
Armia Czerwona zajęła Białystok.
29 lipca
Armia Czerwona zajęła Łomżę.
30 lipca
W Bia┼éymstoku utworzony zosta┼é Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. W jego sk┼éad weszli: Julian Marchlewski (przewodnicz─ůcy), Edward Pr├│chniak, Feliks Dzier┼╝y┼äski, Feliks Kon i J├│zef Unszlicht.
1 sierpnia
Armia Czerwona zdoby┼éa Brze┼Ť─ç nad Bugiem.
6 sierpnia
Utworzono z┼éo┼╝ony z trzech armii Front ┼Ürodkowy pod dow├│dztwem marsza┼éka J├│zefa Pi┼ésudskiego. Tego samego dni Pi┼ésudski wyda┼é rozkaz dotycz─ůcy uderzenia znad Wkry.
7 sierpnia
Pocz─ůtek przegrupowania wojsk polskich (7–12 VIII).
11 sierpnia
Wojska sowieckie dotarły do Wisły.
12 sierpnia
Armia Czerwona rozpocz─Ö┼éa ofensyw─Ö na przedmo┼Ťcie Warszawy. Od p├│┼énocy wojska sowieckie naciera┼éy na P┼éock, Toru┼ä i W┼éoc┼éawek.
Do Skierniewic dotar┼éo 80 wagon├│w amunicji z W─Ögier. W ci─ůgu dw├│ch kolejnych dni 22 mln sztuk naboj├│w karabinowych znalaz┼éo si─Ö na froncie. W sumie z W─Ögier do Polski dotar┼éo ok. 60 mln sztuk amunicji, 30 tys. karabin├│w, cz─Ö┼Ťci do karabin├│w i kilkadziesi─ůt tysi─Öcy sztuk pocisk├│w artyleryjskich.
13 sierpnia
Walki o Radzymin, Oss├│w, Niepor─Öt, Okuniew.
Polski radiowywiad przechwyci┼é depesz─Ö nakazuj─ůc─ů rozpocz─Öcie ataku na Warszaw─Ö. Informacja wp┼éywa na decyzj─Ö o przyspieszeniu kontrofensyw znad Wkry i Wieprza. Polskie radiostacje rozpoczynaj─ů zak┼é├│cenia sowieckich radiostacji polowych.
Wieczorem na front pod Radzyminem dotarł ks. Ignacy Skorupka, kapelan 1. Batalionu 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej.
14 sierpnia
Rozpoczęcie działań zaczepnych znad Wkry 5. Armii gen. Władysława Sikorskiego.
Pod Ossowem, podczas udzielania ostatniej pos┼éugi ci─Ö┼╝ko rannemu ┼╝o┼énierzowi, zgin─ů┼é ks. Ignacy Skorupka.
15 sierpnia
Kontruderzenie oddzia┼é├│w gen. Lucjana ┼╗eligowskiego odbi┼éo z r─ůk sowieckich Radzymin.
16 sierpnia
Pocz─ůtek polskiej kontrofensywy znad Wieprza.
W komunikacie Sztabu Generalnego opisano „bohatersk─ů ┼Ťmier─ç ks. kapelana Ignacego Skorupki […], kt├│ry w stule i z krzy┼╝em w r─Öku przodowa┼é atakuj─ůcym oddzia┼éom”. Jego pogrzeb odby┼é si─Ö nast─Öpnego dnia w ko┼Ťciele garnizonowym przy ul. D┼éugiej w Warszawie.
19 sierpnia
Bitwa pod Zadw├│rzem na przedmie┼Ťciach Lwowa.
Wojska polskie odzyska┼éy Brze┼Ť─ç.
20 sierpnia
Pocz─ůtek odwrotu Armii Czerwonej na Froncie Po┼éudniowo-Zachodnim.
22–24 sierpnia
Wojska polskie odzyskały Łomżę i Białystok.
25 sierpnia
Wojska litewskie zajęły Wilno, po wycofaniu się z niego Armii Czerwonej.
30–31 sierpnia
W bitwie pod Komarowem polska kawaleria odnios┼éa zwyci─Östwo nad sowieck─ů 1 Armi─ů Konn─ů.
1 wrze┼Ťnia
Wojska polskie odzyskały Suwałki.
1–3 wrze┼Ťnia
Walki polsko-litewskie w rejonie Suwałk, Sejn i Augustowa.
2 wrze┼Ťnia
Przeniesienie polsko-sowieckich rozmów pokojowych z Mińska do Rygi.
10 wrze┼Ťnia
Podczas narady sztabowej w Brze┼Ťciu nad Bugiem Pi┼ésudski przedstawia plan ofensywy nad Niemnem, kt├│rej celem by┼éo ostateczne zniszczenie si┼é Tuchaczewskiego.
16 wrze┼Ťnia
Polskie oddziały wkroczyły do Łucka i Równego.
Bitwa pod Diatynem nazywana polskimi Termopilami.
20 wrze┼Ťnia
Pocz─ůtek zwyci─Öskiej dla Wojska Polskiego bitwy nad Niemnem (20–28 IX).
21 wrze┼Ťnia
Pocz─ůtek konferencji pokojowej w Rydze.
25 wrze┼Ťnia
Wojsko polskie zajęło Grodno.
9 pa┼║dziernika
„Zbuntowana” dywizja gen. Lucjana ┼╗eligowskiego zaj─Ö┼éa Wilno.
15 pa┼║dziernika
Wojsko polskie zajęły Mińsk.
18 pa┼║dziernika
Zawieszenie broni: na całym froncie polsko-sowieckim wstrzymano działania wojenne.
14 listopada
Wr─Öczenie bu┼éawy marsza┼ékowskiej J├│zefowi Pi┼ésudskiemu. Uroczysto┼Ť─ç odby┼éa si─Ö na placu Zamkowym w Warszawie.
17 grudnia
Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o nadaniu ziemi zasłużonym żołnierzom WP na terenach odzyskanych dzięki zwycięstwu w wojnie z bolszewikami.
1921
18 marca
W Rydze podpisany zosta┼é traktat pokojowy mi─Ödzy Polsk─ů a sowieckimi republikami Rosji i Ukrainy.
P├│┼║niejsze losy dow├│dc├│w polskiej armii
Jako g┼é├│wni autorzy polskiego zwyci─Östwa w Bitwie Warszawskiej najcz─Ö┼Ťciej wskazywani s─ů J├│zef Pi┼ésudski i Tadeusz Rozwadowski. Jednak dow├│dc├│w, kt├│rzy do tej wiktorii si─Ö przyczynili, by┼éo znacznie wi─Öcej. Ich p├│┼║niejsze, nierzadko skomplikowane, losy s─ů mniej obecne w pami─Öci zbiorowej.


Stanis┼éaw Burhardt-Bukacki (1890–1942)

W 1920 r. zosta┼é szefem sztabu Armii Rezerwowej gen. Sosnkowskiego. Obj─ů┼é dow├│dztwo 8 Dywizji Piechoty, a nast─Öpnie grupy w┼éasnego imienia. W okresie mi─Ödzywojennym pe┼éni┼é r├│┼╝ne stanowiska wojskowe. W trakcie zamachu stanu w 1926 r., b─Öd─ůc w sztabie gen. Orlicz-Dreszera, stan─ů┼é po stronie Pi┼ésudskiego. W 1939 r. zosta┼é skierowany przez marsza┼éka ┼Ümig┼éego-Rydza do Francji jako szef Misji Wojskowej przy Naczelnym Dow├│dztwie Sprzymierzonych. Z kolei 27 wrze┼Ťnia otrzyma┼é nominacj─Ö na dow├│dc─Ö Armii Polskiej we Francji, jednak po przybyciu gen. Sikorskiego zda┼é mu dow├│dztwo. Od czerwca do sierpnia 1940 r. zosta┼é dow├│dc─ů Oboz├│w i Oddzia┼é├│w WP w Szkocji. Wiele wskazuje na to, ┼╝e zosta┼é odsuni─Öty od g┼é├│wnych funkcji. Zmar┼é w 1942 r. w Edynburgu.

J├│zef Haller (1873–1960)
31 lipca 1920 r. zosta┼é mianowany dow├│dc─ů Frontu P├│┼énocno-Wschodniego, a 10 sierpnia Frontu P├│┼énocnego, kt├│rym dowodzi┼é do 2 wrze┼Ťnia. Od 7 stycznia 1921 r. by┼é Generalnym Inspektorem Artylerii. Pomi─Ödzy 22 listopada 1922 a 5 pa┼║dziernika 1923 r. pozostawa┼é w stanie nieczynnym, potem zosta┼é ponownie Generalnym Inspektorem Artylerii. W czasie zamachu majowego opowiedzia┼é si─Ö po stronie rz─ůdu, kieruj─ůc dzia┼éaniami na terenie Wielkopolski i Pomorza. W czerwcu 1926 r. zosta┼é zwolniony ze stanowiska i przeniesiony w stan spoczynku. W 1936 r. nale┼╝a┼é do organizator├│w antyrz─ůdowego Frontu Morges. We wrze┼Ťniu 1939 r. przedosta┼é si─Ö do Francji. Zosta┼é mianowany ministrem bez teki w rz─ůdzie gen. Sikorskiego oraz powo┼éany do s┼éu┼╝by czynnej, pozostaj─ůc w dyspozycji Naczelnego Wodza. W lipcu 1940 r. dotar┼é do Wielkiej Brytanii. W gabinecie gen. Sikorskiego pe┼éni┼é funkcj─Ö kierownika dzia┼éu o┼Ťwiaty, a po jego ┼Ťmierci poda┼é si─Ö do dymisji. Do 1947 r. pozostawa┼é w dyspozycji Naczelnego Wodza. Po zako┼äczeniu wojny pozosta┼é w Londynie, nie zdecydowa┼é si─Ö na powr├│t do komunistycznej Polski. Jak powiedzia┼é w rozmowie z PAP dr hab. Piotr Szlanta, „bardzo chcia┼é odwiedzi─ç Jasn─ů G├│r─Ö, ale komuni┼Ťci postawili warunki, kt├│rych nie chcia┼é spe┼éni─ç. Haller nie zgodzi┼é si─Ö poprze─ç w┼éadz PRL i odci─ů─ç si─Ö od ┼Ťrodowisk i w┼éadz emigracyjnych. Pozyskanie przez w┼éadze komunistyczne poparcia Hallera mia┼éoby dla PRL po 1956 r. spore znaczenie propagandowe”. Zmar┼é w 1960 r.

Tadeusz Kutrzeba (1886–1947)
By┼é szefem sztabu 2 Armii. W styczniu 1921 r. zosta┼é wyk┼éadowc─ů taktyki og├│lnej w Szkole Sztabu Generalnego i cz┼éonkiem Komisji Regulaminowej. Od maja 1921 r. sprawowa┼é funkcj─Ö szefa sekcji plan├│w, a od grudnia tego roku szefa Oddzia┼éu IIIa Biura ┼Ücis┼éej Rady Wojennej. Od grudnia 1924 r. pe┼éni┼é tak┼╝e obowi─ůzki drugiego zast─Öpcy szefa Sztabu Generalnego. W listopadzie 1925 r. zosta┼é mianowany szefem Biura ┼Ücis┼éej Rady Wojennej i drugim zast─Öpc─ů szefa Sztabu Generalnego. Podczas zamachu majowego w 1926 r. opowiedzia┼é si─Ö po stronie rz─ůdowej. W grudniu 1926 r. zosta┼é zast─Öpc─ů szefa Sztabu Generalnego. Od listopada 1928 do wrze┼Ťnia 1939 r. by┼é komendantem Wy┼╝szej Szko┼éy Wojennej w Warszawie. Od 1935 r. by┼é genera┼éem do prac przy Generalnym Inspektoracie Si┼é Zbrojnych. W czasie kampanii polskiej 1939 r. dowodzi┼é Armi─ů „Pozna┼ä”. Po zako┼äczeniu bitwy nad Bzur─ů przebi┼é si─Ö do stolicy, gdzie zosta┼é mianowany zast─Öpc─ů dow├│dcy Armii „Warszawa”. 27 wrze┼Ťnia bra┼é udzia┼é w rozmowach kapitulacyjnych. Od pa┼║dziernika 1939 do kwietnia 1945 r. przetrzymywany by┼é w niemieckiej niewoli w obozach IVA Hohenstein, IVB Koenigstein i VIIA Murnau. Po wyzwoleniu przez armi─Ö ameryka┼äsk─ů nie wr├│ci┼é do Polski. Wyjecha┼é do Londynu, gdzie zosta┼é przewodnicz─ůcym Komisji Historycznej Kampanii Wrze┼Ťniowej. Kontynuowanie pracy uniemo┼╝liwi┼éa mu choroba nowotworowa. Zmar┼é w 1947 r.

Franciszek Latinik (1864–1949)
By┼é odpowiedzialny za odcinek obrony w okolicach Modlina, Zegrza i G├│ry Kalwarii. Jednocze┼Ťnie wyrazi┼é kategoryczne ┼╝yczenie mianowania go gubernatorem wojskowym Warszawy. Do jego zada┼ä nale┼╝a┼éo utrzymanie porz─ůdku w mie┼Ťcie, zapewnienie dostaw ┼╝ywno┼Ťci, ustalenie g├│rnych cen na produkty spo┼╝ywcze, a tak┼╝e niedopuszczenie do szerzenia si─Ö epidemii na skutek opiesza┼éo┼Ťci w chowaniu poleg┼éych. Nast─Öpnie odpiera┼é bolszewickie ataki pod Radzyminem. Po zako┼äczeniu wojny kontynuowa┼é karier─Ö w wojsku. Mimo niew─ůtpliwych zas┼éug nie by┼é ulubie┼äcem Pi┼ésudskiego, kt├│ry nie m├│g┼é mu wybaczy─ç sympatyzowania z endecj─ů, wprost zarzucaj─ůc Latinikowi szerzenie faszyzmu oraz nieskrywanej niech─Öci do legionist├│w. Latinik znalaz┼é si─Ö w konflikcie z pi┼ésudczykami, a jego zachowanie doprowadzi┼éo do zbiorowej dymisji kilkunastu wysokich stopniem wojskowych zwi─ůzanych z Pi┼ésudskim („strajk genera┼é├│w”). By wyciszy─ç skandal, zmuszono go do przej┼Ťcia w stan spoczynku, aby m├│g┼é unikn─ů─ç s─ůdu honorowego. Osiad┼é na sta┼ée w Krakowie. W czasie II wojny ┼Ťwiatowej nie anga┼╝owa┼é si─Ö w dzia┼éalno┼Ť─ç konspiracyjn─ů. Po wojnie postanowi┼é natomiast zorganizowa─ç Zwi─ůzek Emeryt├│w Wojskowych i Wd├│w. Zmar┼é w 1949 r.

Gustaw Orlicz-Dreszer (1888–1936)
Dowodzi┼é kawaleri─ů na p├│┼énocnym odcinku frontu dowodzonym przez gen. Sikorskiego. Jego oddzia┼éy star┼éy si─Ö m.in. z pot─Ö┼╝nym korpusem kawaleryjskim Gaj-chana. Niemal do ko┼äca wojny dowodzona przez niego dywizja bra┼éa udzia┼é w walkach z bolszewikami. Pozosta┼é w wojsku. Dreszer sta┼é si─Ö przyw├│dc─ů wojskowym planowanego zamachu stanu. 11 maja 1926 r. rozmawia┼é z Pi┼ésudskim w jego dworku w Sulej├│wku. W├│wczas podj─Öta zosta┼éa decyzja o rozpocz─Öciu przewrotu nast─Öpnego dnia, a ca┼ée dowodzenie operacj─ů zamachu spocz─Ö┼éo na Dreszerze. Towarzyszy┼é Pi┼ésudskiemu podczas rozmowy z prezydentem Wojciechowskim na mo┼Ťcie Poniatowskiego – jego posta─ç uwieczniona zosta┼éa na s┼éynnym zdj─Öciu dokumentuj─ůcym ten moment. We wrze┼Ťniu 1926 r. wyznaczony zosta┼é na stanowisko genera┼éa do prac przy nowo utworzonym stanowisku Generalnego Inspektora Si┼é Zbrojnych. Zosta┼é prezesem Ligi Morskiej i Kolonialnej. 9 lipca 1936 r. decyzj─ů prezydenta Mo┼Ťcickiego zosta┼é nominowany Inspektorem Obrony Powietrznej Pa┼ästwa. Kilka dni p├│┼║niej, 16 lipca, lecia┼é awionetk─ů z Grudzi─ůdza do Gdyni. Mia┼é tam oczekiwa─ç na ┼╝on─Ö wracaj─ůc─ů z Nowego Jorku na pok┼éadzie statku „Pi┼ésudski”. Pasa┼╝erowie samolotu prawdopodobnie widzieli nadp┼éywaj─ůcego „Pi┼ésudskiego”, a pilot chcia┼é przelecie─ç nad statkiem, ale z powodu nieznanego uszkodzenia skierowa┼é si─Ö w stron─Ö l─ůdu. W wyniku nag┼éego podmuchu wiatru maszyna straci┼éa r├│wnowag─Ö i spad┼éa do wody. Mimo b┼éyskawicznej akcji nie uda┼éo si─Ö uratowa─ç ┼╝adnego z pasa┼╝er├│w.

Edward Rydz-┼Ümig┼éy (1886–1941)
By┼é dow├│dc─ů prawego skrzyd┼éa grupy uderzeniowej dzia┼éaj─ůcej znad Wieprza, a nast─Öpnie 2 Armii, kt├│r─ů dowodzi┼é do 1922 r. W dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym zrobi┼é wr─Öcz zawrotn─ů karier─Ö: po ┼Ťmierci Pi┼ésudskiego prezydent mianowa┼é go Generalnym Inspektorem Si┼é Zbrojnych, a w 1936 r. ok├│lnikiem premiera RP Sk┼éadkowskiego zosta┼é uznany za „pierwsz─ů osob─Ö w Polsce po Panu Prezydencie”. W┼éadza sanacyjna stworzy┼éa wok├│┼é Rydza legend─Ö por├│wnywaln─ů z t─ů, jak─ů otaczano Pi┼ésudskiego. W 1939 r. w czasie kampanii polskiej pe┼éni┼é funkcj─Ö Naczelnego Wodza. W nocy z 6 na 7 wrze┼Ťnia opu┼Ťci┼é Warszaw─Ö i przeni├│s┼é swoj─ů kwater─Ö do Brze┼Ťcia nad Bugiem. Po wkroczeniu wojsk sowieckich na terytorium Rzeczypospolitej wraz z rz─ůdem polskim i prezydentem Mo┼Ťcickim przekroczy┼é granic─Ö polsko-rumu┼äsk─ů z zamiarem przedostania si─Ö do Francji i kontynuowania walki u boku aliant├│w. Cz─Ö┼Ť─ç historyk├│w zwraca uwag─Ö na zbyt wczesne przeniesienie kwatery Naczelnego Wodza z Warszawy do Brze┼Ťcia, niekt├│rzy r├│wnie┼╝ surowo oceniaj─ů dzia┼éania samego Rydza-┼Ümig┼éego, szczeg├│lnie jego decyzj─Ö o przekroczeniu granicy rumu┼äskiej i opuszczeniu walcz─ůcych wci─ů┼╝ jeszcze wojsk. Zmar┼é w 1941 r.

W┼éadys┼éaw Sikorski (1881–1943)
11 sierpnia 1920 r. zosta┼é dow├│dc─ů 5 Armii. Stoj─ůc na jej czele, przeprowadzi┼é kontruderzenie w kierunku Nasielska i Ciechanowa. Jego dzia┼éania w istotny spos├│b przyczyni┼éy si─Ö do zwyci─Östwa, kt├│re przynios┼éo uderzenie znad Wieprza. 27 sierpnia 1920 r. obj─ů┼é dow├│dztwo nad 3 Armi─ů. Kontynuowa┼é karier─Ö wojskow─ů. Wobec zamachu majowego w 1926 r. zachowa┼é neutralno┼Ť─ç. Zosta┼é zwolniony ze stanowiska 19 marca 1928 r. i przeniesiony do dyspozycji ministra spraw wojskowych. W kampanii polskiej w 1939 r. nie uzyska┼é przydzia┼éu bojowego. Po przybyciu do Pary┼╝a, 30 wrze┼Ťnia, zosta┼é mianowany prezesem Rady Ministr├│w i ministrem spraw wojskowych. 7 listopada 1939 r. powo┼éany zosta┼é na stanowisko Naczelnego Wodza Polskich Si┼é Zbrojnych. 26 wrze┼Ťnia 1942 r. zrezygnowa┼é z funkcji ministra spraw wojskowych. Zgin─ů┼é w 1943 r. w katastrofie lotniczej ko┼éo Gibraltaru.

Leonard Skierski (1866–1940)
By┼é dow├│dc─ů 4 Armii, wchodz─ůcej w sk┼éad si┼éy uderzeniowej Pi┼ésudskiego. W latach 1921–1931 by┼é inspektorem armii. W czasie przewrotu majowego opowiedzia┼é si─Ö po stronie obozu Pi┼ésudskiego. W grudniu 1931 r. zosta┼é przeniesiony w stan spoczynku. Dzia┼éa┼é w stowarzyszeniach Ko┼Ťcio┼éa Ewangelicko-Reformowanego. Po agresji sowieckiej i aneksji wschodnich teren├│w II Rzeczypospolitej pomimo pozostawania w stanie spoczynku zosta┼é aresztowany przez NKWD i wywieziony do obozu w Starobielsku, a nast─Öpnie w 1940 r. zamordowany w siedzibie NKWD w Charkowie.

„Kluczowe wydarzenie XX wieku”

W┼éoski historyk Massimiliano Signifredi powiedzia┼é PAP, ┼╝e Bitwa Warszawska 1920 roku, kt├│ra by┼éa “kluczowym wydarzeniem XX wieku”, nie spotyka si─Ö z w┼éa┼Ťciw─ů uwag─ů badaczy historii. ”Dla wielu Europejczyk├│w na Zachodzie jest wydarzeniem ca┼ékowicie nieznanym”- doda┼é.


Signifredi, kt├│ry koordynuje oddzia┼é katolickiej dobroczynnej wsp├│lnoty Sant’Egidio w Polsce, podkre┼Ťli┼é, ┼╝e niekt├│rzy historycy “powierzchownie opisuj─ů bitw─Ö jako epizod odwiecznego antagonizmu mi─Ödzy Rosjanami a Polakami”.

Ale to co┼Ť wi─Öcej, bo w 1920 roku stawk─ů by┼éa ofensywa bolszewickiej rewolucji w Europie
—stwierdzi┼é w┼éoski historyk, znawca dziej├│w Polski i polskiego Ko┼Ťcio┼éa.

Jak zauwa┼╝y┼é, dla bolszewik├│w marsz ku “wyzwoleniu proletariatu na Zachodzie przebiega┼é przez Polsk─Ö”. Przytoczy┼é s┼éowa W┼éodzimierza Lenina: “gdzie┼Ť pod Warszaw─ů znajduje si─Ö nie centrum polskiego rz─ůdu bur┼╝uazyjnego i republiki kapita┼éu, ale centrum ca┼éego wsp├│┼éczesnego systemu imperialistycznego”. Jak doda┼é Signiifredi, Lenin by┼é przekonany, ┼╝e upadek Warszawy m├│g┼éby wstrz─ůsn─ů─ç tym systemem.

Plan Lenina jednak upadł, a dzięki wojskom Piłsudskiego zachodnia Europa mogła cieszyć się przez trochę lat pokojem i bezpieczeństwem, przed wybuchem nowego i bardziej krwawego konfliktu
—przypomnia┼é rozm├│wca PAP.

Odnotowa┼é, ┼╝e nak┼éadem w┼éoskiego wydawnictwa Corbaccio w serii “Dni, kt├│re zmieni┼éy histori─Ö” ukaza┼éa si─Ö ksi─ů┼╝ka Adama Zamoyskiego “Warszawa 1920. Nieudany podb├│j Europy. Kl─Öska Lenina”.

Massimiliano Signifredi zwr├│ci┼é uwag─Ö na postaw─Ö ├│wczesnego nuncjusza apostolskiego w Warszawie abp Achille Rattiego, przysz┼éego papie┼╝a Piusa XI, kt├│ry nie uciek┼é ze stolicy przed ofensyw─ů Armii Czerwonej. Pami─ůtk─ů tego, doda┼é, jest fresk przedstawiaj─ůcy t─Ö bitw─Ö, namalowany na jego pro┼Ťb─Ö w kaplicy Pa┼éacu Apostolskiego w Castel Gandolfo.

Jak zaznaczy┼é, w ┼Ťwiadomo┼Ťci Polak├│w pami─Ö─ç o bitwie jest niezatarta.
Historyk, kt├│ry pracuje obecnie nad biografi─ů prymasa Stefana Wyszy┼äskiego, zauwa┼╝y┼é, ┼╝e tak┼╝e prymas jako seminarzysta by┼é ┼Ťwiadkiem ataku Armii Czerwonej na W┼éoc┼éawek.

Polska by┼éa decyduj─ůcym teatrem dzia┼éa┼ä dla historii XX wieku, a mi─Ödzy sierpniem 1920 roku w Warszawie i sierpniem 1980 w Gda┼äsku zamyka si─Ö historia komunizmu w Europie
—stwierdzi┼é Massimiliano Signifredi.
kk/PAP

wPolityce.pl

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

27 Wrze┼Ťnia 1944 roku
58. dzie┼ä Powst. Warszaw.: kapitulacja Mokotowa. Na ┼╗oliborzu dowodz─ůcy obron─ů dzielnicy pp┼ék. "┼╗ywiciel" odrzuca propozycje kapitulacji


27 Wrze┼Ťnia 1991 roku
Zmarł Stefan Kisielewski ps."Kisiel", pisarz, publicysta i kompozytor (ur. 1911)


Zobacz wi─Öcej