┼Üroda 18 Maja 2022r. - 137 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 25.07.20 - 14:05     Czytano: [955]

Litwini wyci─ůgaj─ů ┼éapy po polskie Wilno


Lata 80. XIX w. zapocz─ůtkowa┼éy separatyzm litewski. Grupka ludzi zwana „Mi┼éo┼Ťnikami Litwy” przyst─ůpi┼éa w 1883 r. do wydawania w Regnacie w Prusach Wschodnich (Niemcy) czasopisma narodowego „Auszra” („Zorza” 1883-86), w kt├│rym oskar┼╝aj─ůc Polsk─Ö i Polak├│w za utrat─Ö ┼Ťwiadomo┼Ťci narodowej przez Litwin├│w, zacz─Ö┼éa g┼éosi─ç konieczno┼Ť─ç zerwanie unii z Polsk─ů – narodem polskim i bezpardonow─ů walk─Ö z j─Özykiem i kultur─ů polsk─ů na Litwie przy jednoczesnym zajmowaniu pozycji ugodowej w stosunku do carskiej Rosji – obiecywali rz─ůdowi rosyjskiemu „moralne zespolenie z Rosj─ů”. Bowiem tylko z jej pomoc─ů nacjonali┼Ťci litewscy b─Öd─ů mogli wyrwa─ç Litwin├│w spod wp┼éyw├│w polskich i przyczyni─ç si─Ö do „moralnego upadku Polski” (J. Ochma┼äski). Nie pisali tego, ale ich cichym marzeniem by┼éo uzyskanie autonomii w ramach Cesarstwa Rosyjskiego i ewentualnie niepodleg┼éego bytu pa┼ästwowego. Na razie chcieli od rz─ůdu rosyjskiego zgody na druk litewskich ksi─ů┼╝ek. Litwa etniczna by┼éa ma┼é─ů cz─Ö┼Ťci─ů Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego (20% jego obszaru i ludno┼Ťci), a etniczni Litwini odgrywali ma┼é─ů rol─Ö w jego dziejach. Tymczasem Litwini od czasu auszrowc├│w w swoich publikacjach propagandowych zacz─Öli i nadal ci─ůgle operuj─ů nazwami „Litwa”, „litewski”, „Wielkie Ksi─Östwo Litewskie” tak jakby wsp├│┼éczesna Lietuva stanowi┼éa proste przed┼éu┼╝enie Litwy historycznej, jej historii, pa┼ästwowo┼Ťci, kultury i t.d. i mia┼éa prawo do ziem Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego z Wilnem - jego stolicy (W. Panucewicz), chocia┼╝ miastem, w kt├│rym najwi─Öcej mieszka┼éo Litwin├│w by┼éo Kowno. W ten spos├│b Litwini przyczepili si─Ö do arcypolskiego Wilna jak rzep do psiego ogona. Zacz─Öli uwa┼╝a─ç Wilno za stolic─Ö Litwy w tym stopniu w jakim Warszawa jest stolic─ů Polski. Tak to uj─Ö┼éa Wincenta ┼üozorajtis, ┼╝ona litewskiego ministra spraw zagranicznych w latach 1934-38 Stasysa Lozoraitisa, w li┼Ťcie do redakcji polskiego tygodnika „Wiadomo┼Ťci” (nr 989, 1965), wydawanego w Londynie. Odpowiedzieli jej na to literat i dziennikarz polski Micha┼é K. Pawlikowski – syn dawnego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego i polski publicysta historyczny J─Ödrzej Giertych w tych┼╝e „Wiadomo┼Ťciach” (19-26.12.1965). Pawlikowski napisa┼é: „Wilno nigdy nie by┼éo stolic─ů „Litwy” ┼Ťci┼Ťle etnograficznej. A raczej sta┼éo si─Ö stolic─ů dwa razy i na bardzo kr├│tkie okresy. Oba razy z daru Sowiet├│w. Pierwszy raz w r. 1920, drugi – w r. 1939… Wilno by┼éo natomiast stolic─ů Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, gdzie od kilkuset lat wi─Ökszo┼Ť─ç mieszka┼äc├│w stanowili Litwini, kt├│rzy – jak ni┼╝ej podpisany – j─Özyka litewskiego nie znali. Je┼╝eli chodzi o Wilno i o czasy bli┼╝sze, Niemcy przeprowadzili w r. 1916 spis ludno┼Ťci, kt├│ry wykaza┼é, ┼╝e Polak├│w w Wilnie by┼éo 5 0,3%, ┼╗yd├│w 42% i tylko 2,6% Litwin├│w. A chyba w┼éadze okupacyjne niemieckie, popieraj─ůce t.zw. (litewsk─ů) Tayrb─Ö, nie fa┼észowa┼éy statystki na rzecz Polak├│w!”. Giertych wypowied┼║ t─Ö uzupe┼énia pisz─ůc: „Ot├│┼╝ Wilno zawsze by┼éo i w sensie historycznym zawsze pozostanie stolic─ů Litwy – ale nie tej, kt├│rej patriotk─ů pani ┼üozorajtis si─Ö czuje. Dawna Litwa by┼éa pa┼ästwem dynastycznym opartym na podboju, maj─ůcym charakter wielonarodowy. Pa┼ästwo to drog─ů pokojowego i dobrowolnego, powolnego procesu (rozpocz─Ötego w 1385 r. – M.K.) zla┼éo si─Ö z Polsk─ů. To Polska jest sukcesork─ů tego pa┼ästwa. Nowoczesny patriotyzm litewski narodzi┼é si─Ö jako bunt przeciwko tradycjom owej Litwy spolszczonej, Litwy historycznej. Nie jest dalszym ci─ůgiem dawnej Litwy, ale jej przeciwstawieniem. Opar┼é si─Ö nie na tradycji historycznej, ale na fakcie odr─Öbno┼Ťci j─Özykowej plemienia litewskiego, tego plemienia, kt├│re wyda┼éo z siebie dynasti─Ö Giedyminowicz├│w, tw├│rc├│w dawnej Litwy, ale kt├│re swojego pi─Ötna na tej dawnej Litwie nie wycisn─Ö┼éo. Gdyby dzisiejsi Litwini czuli si─Ö dalszym ci─ůgiem Litwy historycznej, to by zg┼éaszali pretensje do Mi┼äska Litewskiego i Brze┼Ťcia Litewskiego, a tak┼╝e do Witebska, Po┼éocka, Mohylowa i Pa┼äska, a przecie┼╝ tego nie czyni─ů. Sk─ůd┼╝e wi─Öc pretensje do Wilna, kt├│re tak samo le┼╝y poza granicami Litwy etnograficznej jak miasta przed chwil─ů wymienione?”

Nacjonalistyczny ruch litewski uzyska┼é najwi─Öksze wsparcie od nowo wy┼Ťwi─Öcanych na ksi─Ö┼╝y Litwin├│w, pochodz─ůcych z ciemnego ludu (ma┼éorolnych ch┼éop├│w i analfabet├│w) i wychowank├│w rosyjskich szk├│┼é, w kt├│rych przesi─ůkli do szpiku ko┼Ťci antypolsk─ů propagand─ů, kt├│r─ů im tam nauczano. Ci, kt├│rzy jako chrze┼Ťcija┼äscy kap┼éani mieli g┼éosi─ç mi┼éo┼Ť─ç do drugiego cz┼éowieka, okazali si─Ö by─ç najwi─Ökszymi siewcami nienawi┼Ťci do Polak├│w! Nacjonali┼Ťci litewscy uzyskali pe┼éne poparcie ze strony Rosji i Niemiec – dw├│ch najwi─Ökszych wrog├│w odzyskania przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci. Litewska antypolska propaganda by┼éa drukowana w Prusach Wschodnich i masowo przerzucana na Litw─Ö (finansowana zapewne przez Niemc├│w, kt├│rzy tak jak Rosjanie wspierali wszelk─ů antypolsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç). Litwini byli w├│wczas narodem prawie w stu procentach ch┼éopskim i przez polityk─Ö carsk─ů spo┼éecze┼ästwem bardzo prymitywnym – zacofanym w rozwoju gospodarczym i spo┼éecznym. Tote┼╝ wszelkie has┼éa nacjonalistyczne trafia┼éy na podatny grunt. Doceniaj─ůc po┼╝yteczno┼Ť─ç dla Rosji polako┼╝erstwa litewskiego – bo nie inaczej mo┼╝na nazwa─ç w┼Ťciek┼é─ů antypolsko┼Ť─ç nacjonalist├│w litewskich, w 1904 r. w┼éadze carskie znios┼éy zakaz druk├│w w j─Özyku litewskim, co przyczyni┼éo si─Ö do dalszego rozwoju litewskiej antypolskiej propagandy. W nast─Öpnym roku, w wyniku rewolucji w Rosji i Kr├│lestwie Polskim (Kongres├│wce) i pod naporem masowych ┼╝─ůda┼ä car Miko┼éaj II og┼éosi┼é manifest przyznaj─ůce narodom zamieszkuj─ůcym Rosj─Ö wi─Öksze prawa narodowe, a wi─Öc tak┼╝e dla Litwin├│w. W├│wczas grupa nacjonalist├│w litewskich z J. Basanoviciusem na czele 22 X 1905 r. skierowa┼éa do premiera Rosji hr. Wittego memorandum maj─ůce by─ç deklaracj─ů praw historycznych narodu litewskiego w wielkim stylu. Domaga┼éo si─Ö ono dla Litwy „szerokiej autonomii z sejmem ustawodawczym w (rzekomo) starej stolicy Litwy w Wilnie” oraz lituanizacji obszar├│w, kt├│re nacjonali┼Ťci uwa┼╝ali za litewskie, chocia┼╝ na ich olbrzymich po┼éaciach nie by┼éo w og├│le Litwin├│w. „W uzasadnieniu tych postulat├│w J. Basanowicius powo┼éywa┼é si─Ö na ┼Ťci┼Ťle historyczne wzgl─Ödy, kt├│re same przez si─Ö, o ile nie wyra┼╝aj─ů si─Ö ┼╝ywo w stosunkach wsp├│┼éczesnych, ┼╝adnej podstawy do ┼╝─ůda┼ä politycznych nie stanowi─ů. Pomin─ůwszy ju┼╝ nieudoln─ů motywacj─Ö tego aktu, do┼Ť─ç wskaza─ç, ┼╝e zg┼éoszenie go przez wodz├│w nacjonalizmu litewskiego do r─ůk hr. Wittego by┼éo r├│wnoznaczne z przyznaniem carskiej biurokracji roli s─Ödziego praw historycznych narodu litewskiego! Ra┼╝─ůcy by┼é rozd┼║wi─Ök tego kroku z dziejow─ů chwil─ů walki: wznoszono go czo┼éobitnie do caratu (z postulatem, aby car u┼╝ywa┼é tytu┼éu wielkiego ksi─Öcia litewskiego!) w momencie, kiedy ludy pa┼ästwa rosyjskiego, zwanego „┼╝andarmem Europy”, stawa┼éy do zbrojnej walki ze wsp├│lnym ciemi─Ö┼╝c─ů” (J. Ochma┼äski).

Od ko┼äca XIX w. rozpocz─ů┼é si─Ö litewski szturm na Wilno. W mie┼Ťcie zacz─Öli osiedla─ç si─Ö dzia┼éacze litewskiego odrodzenia narodowego, g┼é├│wnie przyw├│dcy polityczni oraz bardzo nieliczna m┼éoda i wychowana w duchu antypolskim inteligencja. By┼éo tego nie wi─Öcej jak do tysi─ůca os├│b, co w┼Ťr├│d oko┼éo 200 tysi─Öcy mieszka┼äc├│w miasta by┼éo kropl─ů w nielitewskim morzu. W odpowiedzi na starania Litwin├│w, w ostatnim dniu grudnia 1900 r. biskup wile┼äski Stefan Aleksander Zwierowicz przekaza┼é ma┼éy ko┼Ťci├│┼é ┼Ťw. Miko┼éaja w Wilnie nielicznej litewskoj─Özycznej spo┼éeczno┼Ťci mieszkaj─ůcej w mie┼Ťcie. Od tego czasu i w dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym ko┼Ťci├│┼é by┼é ┼Ťwi─ůtyni─ů litewsk─ů. By┼é to jedyny ko┼Ťci├│┼é w Wilnie, w kt├│rym po raz pierwszy od 1737 r. odbywa┼éy si─Ö kazania w j─Özyku litewskim. W mie┼Ťcie zacz─Ö┼éy ukazywa─ç si─Ö pisemka (ze wzgl─Ödu na ich ma┼éy nak┼éad i niskie loty) litewskie, w 1907 r. powsta┼éo szumnie brzmi─ůce i bez wi─Ökszego znaczenia Litewskie Towarzystwo Naukowe czy w 1911 r. Towarzystwo O┼Ťwiaty „Rytas”. Aby podkre┼Ťli─ç rzekome prawa Litwin├│w do Wilna i jego litewsko┼Ť─ç, zorganizowali w mie┼Ťcie 21-22 XI 1905 r. pod bokiem miejscowej w┼éadzy carskiej du┼╝y zjazd, nazwany przez Litwin├│w „Sejmem wile┼äskim”, na kt├│rym za┼╝─ůdano autonomii dla Litwy z sejmem w Wilnie, wprowadzenia j─Özyka litewskiego do szk├│┼é, urz─Öd├│w i wszystkich ko┼Ťcio┼é├│w na Litwie w celu wyeliminowania z nich j─Özyka polskiego. O autonomii i sejmie litewskim w Wilnie w┼éadze carskie nie chcia┼éy nawet dyskutowa─ç. Jednak genera┼é-gubernator wile┼äski A. Freze widz─ůc w tym korzy┼Ťci dla Rosji w jej walce z Polakami na Litwie wyda┼é rozporz─ůdzenie zezwalaj─ůce na wprowadzenie j─Özyka litewskiego do szk├│┼éek pocz─ůtkowych i do samorz─ůdu gminnego J. Ochma┼äski).

Większe swobody narodowe uzyskali także Polacy w Wilnie, Wileńszczyźnie i Litwie.

Po zgnieceniu Powstania Styczniowego 1863-64 na wszystkich ziemiach zaboru rosyjskiego, w┼éadze carskie prowadzi┼éy akcj─Ö rusyfikacyjn─ů i represje wobec ludno┼Ťci polskiej, szczeg├│lnie ostre na Kresach, gdzie nawet rozmowa mi─Ödzy Polakami w miejscach publicznych (w tym na ulicach) by┼éa zakazana i gdzie na si┼é─Ö pr├│bowano wprowadzi─ç j─Özyk rosyjski do polskich z charakteru ko┼Ťcio┼é├│w katolickich. Nawet wiernym modl─ůcym si─Ö pod Ostr─ů Bram─ů w Wilnie, nie wolno by┼éo odmawia─ç litanii po polski; ksi─ůdz intonowa┼é je wi─Öc po ┼éacinie, a wierni powtarzali „ora pro nobis”. Na cerkwie zamieniono ko┼Ťcio┼éy katolickie: ┼Ťw. Kazimierza, Augustian├│w, Wizytek, Trynitarzy, ┼Ťw. Tr├│jcy, Franciszkan├│w. Zruszczono wszystkie szko┼éy (uniwersytet polski zamkni─Öto ju┼╝ w 1832 r. w ramach represji po Postaniu Listopadowym 1830-31), a nauczanie j─Özyka polskiego by┼éo surowo zakazane. Zlikwidowano pras─Ö polsk─ů (w 1864 r. zamkni─Öto ostatnie polskie pismo „Kurier Wile┼äski”, teatry (1864, w tym w Wilnie), wydano zakaz posiadania polskich czcionek w drukarniach (1865) i sprzeda┼╝y polskich ksi─ů┼╝ek (1866). Represje te zahamowa┼éy lub parali┼╝owa┼éy ca┼ékowicie rozw├│j polskiego ┼╝ycia narodowego i kulturalnego. Najwi─Ökszy od kilkuset lat i do lat 1832-1864 polski o┼Ťrodek kulturalny i naukowy na okupowanych przez Rosj─Ö Kresach – Wilno sta┼é si─Ö prawie ┼╝e pustyni─ů w sensie kulturalnym. Jednak miasto, pomimo du┼╝ego nap┼éywu ┼╗yd├│w i urz─Ödnik├│w rosyjskich oraz wojska, jak r├│wnie┼╝ administracyjnie prowadzonej rusyfikacji, zachowa┼éo sw├│j polski charakter. Wi─Ökszo┼Ť─ç jego mieszka┼äc├│w ci─ůgle stanowili Polacy (przeprowadzony przez niemieckich okupant├│w spis ludno┼Ťci w 1916 r., a wi─Öc po ucieczce przed Niemcami wielu Polak├│w z Wilna do Rosji i po mobilizacji do armii carskiej kilku tysi─Öcy wile┼äskich Polak├│w, wykaza┼é w Wilnie 54% Polak├│w, 41% ┼╗yd├│w, tylko 2,1% Litwin├│w oraz 2,9% Rosjan, Bia┼éorusin├│w, Niemc├│w i polskich Tatar├│w) i wystarczy┼éa tylko jedna iskra, aby w mie┼Ťcie nast─ůpi┼éo bujne odrodzenie polsko┼Ťci.

T─ů iskr─ů by┼éa wielka fala rewolucyjna, kt├│ra przesz┼éa przez Rosj─Ö w latach 1905-07. Re┼╝ym carski, aby utrzyma─ç si─Ö u w┼éadzy by┼é zmuszony do przeprowadzenia koniecznych reform konstytucyjnych. Do tych reform nale┼╝a┼éo tak┼╝e przyznanie mniejszo┼Ťciom narodowym zamieszkuj─ůcych Rosj─Ö wi─Ökszych praw narodowych i religijnych. Dotyczy┼éo to tak┼╝e Polak├│w na wszystkich ziemiach zaboru rosyjskiego, a wi─Öc tak┼╝e i na Kresach. W Wilnie o┼╝ywi┼éo si─Ö ponownie polskie ┼╝ycie kulturalne i naukowe.

Ju┼╝ w 1905 roku Polakom przywr├│cono prawo wydawania prasy w j─Özyku polskim. I nie wielka ┼ü├│d┼║ czy Lublin lub inne du┼╝e miasto Kr├│lestwa Polskiego, ale w┼éa┼Ťnie Wilno sta┼éo si─Ö w najbli┼╝szych latach najwi─Ökszym po Warszawie w pa┼ästwie rosyjskim o┼Ťrodkiem prasy polskiej. W latach 1905-1914 ukazywa┼éo si─Ö w tym mie┼Ťcie ok. 80 tytu┼é├│w polskich pism: informacyjnych, spo┼éeczno-politycznych, kulturalnych, fachowych, naukowych i religijnych. W┼Ťr├│d tych pism by┼éy dzienniki wydawane w r├│┼╝nych latach tego okresu: „Kurier Litewski”, „Kurier Wile┼äski”, „Dziennik Wile┼äski”, „Goniec Wile┼äski”, „Goniec Codzienny”, „Gazeta za 2 Grosze”, „Gazeta Codzienna” (dwa ostatnie dzienniki by┼éy katolickie).

5 VII 1905 r. rozpocz─ů┼é si─Ö nowy etap w ┼╝yciu polskiego teatru w Wilnie. W latach 1912-14 zosta┼é wzniesiony du┼╝y budynek teatru polskiego, znany p├│┼║niej jako Teatr na Pohulance (od nazwy ulicy na kt├│rej si─Ö znajdowa┼é). Zosta┼é wzniesiony z inicjatywy Hipolita Korwin-Milewskiego wed┼éug projektu polskich architekt├│w Aleksandra Parczewskiego i Wac┼éawa Michniewicza ze sk┼éadek spo┼éecze┼ästwa polskiego ├│wczesnego Wilna i ziemia┼ästwa polskiego. Budynek przekazany zosta┼é w┼éadzom miasta pod warunkiem, i┼╝ b─Öd─ů tu wyst─Öpowa─ç wy┼é─ůcznie teatry polskie. Za dyrekcji Nuny M┼éodziejowskiej (1906-10) by┼é on jednym z najambitniejszych teatr├│w polskich. M┼éodziejowska, kt├│ra troszczy┼éa si─Ö o teatr jak o w┼éasne dziecko, przeznaczaj─ůc na jego utrzymanie lwi─ů cz─Ö┼Ť─ç rodzinnego maj─ůtku, wystawi┼éa m.in. „Dziady” A. Mickiewicza w inscenizacji S. Wyspia┼äskiego (1906), „S─Ödzi├│w” (prapremiera) i „Wesele” Wyspia┼äskiego (1907) oraz „Lill─Ö Wened─Ö” J. S┼éowackiego (1909) ze scenografi─ů F. Ruszczyca, kt├│rego zaprosi┼éa do sta┼éej wsp├│┼épracy. Jednocze┼Ťnie zacz─ů┼é si─Ö rozwija─ç amatorski ruch teatralny dzi─Öki powsta┼éemu w 1906 r. za spraw─ů J├│zefa Montwi┼é┼éa towarzystwu „Lutnia Wile┼äska” (sekcj─ů literacko-dramatyczn─ů kierowa┼é Z. ┼Ümia┼éowski). „Lutnia” organizowa┼éa tzw. wieczory s┼éowa, ┼é─ůcz─ůce przedstawienia z prelekcjami o literaturze (w 1916 r. zesp├│┼é zosta┼é przekszta┼écony w teatr zawodowy, w kt├│rym odrodzi┼éa si─Ö i kwit┼éa na ziemiach polskich operetka, zepchni─Öta w Warszawie na tor boczny przez teatrzyki kabaretowe. „Lutnia” posiada┼éa tak┼╝e znaczn─ů – licz─ůc─ů ok. 5000 tom├│w bibliotek─Ö, g┼é├│wnie dzie┼é polskich.

Od 1907 roku dzia┼éa┼éo w Wilnie Towarzystwo Popierania Polskiej Sztuki Scenicznej. To g┼é├│wnie za jego przyczyn─ů teatry wile┼äskie do 1940 roku mia┼éy po Warszawie najwi─Öksz─ů ilo┼Ť─ç sprzedawanych bilet├│w na przedstawienia. Np. w 1935 roku sprzedano bilet├│w teatralnych w Warszawie 1 983 000, w Wilnie 719 000, ┼üodzi 376 000, Krakowie 314 000, Lwowie 183 000 i w Poznaniu 163 000.

W 1907 r. powsta┼éo w Wilnie polskie Towarzystwo Przyjaci├│┼é Nauk, skupiaj─ůce pracownik├│w naukowych, historyk├│w i mi┼éo┼Ťnik├│w nauki, a tak┼╝e pisarzy i dzia┼éaczy o┼Ťwiatowych. Odezw─Ö w sprawie powo┼éania Towarzystwa podpisali: L. Abramowicz, A. Parczewski, E. Orzeszkowa, J. H┼éasko, J. Jankowski, J. Montwi┼é┼é, W. Putkamer, W. Tyszkiewicz oraz W. Zahorski. Towarzystwo wydawa┼éo „Roczniki Towarzystwa Przyjaci├│┼é Nauk”, a pod jego patronatem ukazywa┼éo si─Ö pismo naukowe „Kwartalnik Litewski”. W latach 1919-39 by┼éa to powa┼╝na polska instytucja naukowa. Jednocze┼Ťnie z Towarzystwem Przyjaci├│┼é Nauk, czyli w 1907 roku, rozpocz─Ö┼éo dzia┼éalno┼Ť─ç Wile┼äskie Towarzystwo Muzeum Nauki i Sztuki, a w 1912 roku zosta┼éa za┼éo┼╝ona w Wilnie z inicjatywy Tadeusza Wr├│blewskiego i w oparciu o jego bardzo bogaty i bezcenny ksi─Ögozbi├│r – pe┼éen cennych polonik├│w Biblioteka im. Eustachego i Emilii Wr├│blewskich, kt├│ra w 1926 roku zosta┼éa Pa┼ästwow─ů Bibliotek─ů im. Eustachego i Emilii Wr├│blewskich w Wilnie. Rozwin─Ö┼éa si─Ö polska dzia┼éalno┼Ť─ç o┼Ťwiatowa. Powsta┼éy polskie szko┼éy prywatne. Powsta┼éo tak┼╝e stowarzyszenie „O┼Ťwiata”, a Emma Dmochowska (1864-1919) organizowa┼éa kursy dla nauczycieli ludowych. W 1905 r. po raz pierwszy od 1863 r. wysz┼éa procesja na Bo┼╝e Cia┼éo z polsk─ů pie┼Ťni─ů, kt├│r─ů intonowa┼éo tysi─ůce wiernych. Jak grzyby po deszczu powstawa┼éy polskie stowarzyszenia spo┼éeczne, kulturalne i religijne, w┼é─ůcznie z „Soko┼éem”. O┼╝ywi┼éa si─Ö jawna polska dzia┼éalno┼Ť─ç polityczna. Du┼╝ym poparciem Polak├│w cieszy┼éa si─Ö Narodowa Demokracja (endecja). Dzia┼éa┼éy w Wilnie tak┼╝e organizacje socjalistyczne, wraz z J├│zefem Pi┼ésudskim – synem ziemi wile┼äskiej, a tak┼╝e demokraci i krajowcy. Wilnianie czekali na upadek Rosji i odrodzenie si─Ö pa┼ästwa polskiego z Wilnem w jego granicach. Natomiast nacjonali┼Ťci litewscy marzyli o Wilnie jako stolicy wolnej Litwy.

W sierpniu 1914 r. wybuch┼éa I wojna ┼Ťwiatowa. We wrze┼Ťniu 1915 r. wojska niemieckie zaj─Ö┼éy Wilno, ko┼äcz─ůc 120-letni─ů rosyjsk─ů okupacj─Ö miasta. Niemcy zwalczaj─ůc mo┼╝liwo┼Ť─ç odrodzenia si─Ö pa┼ästwa polskiego w wyniku tej wojny, wspiera┼éy wrogo nastawionych do Polski i Polak├│w Litwin├│w. Rozpocz─ů┼é si─Ö polsko-litewski b├│j o Wilno, spot─Ögowany powstaniem w 1918 r. osobnych pa┼ästw – polskiego i litewskiego.

Marian Kałuski
(Jest to cz─Ö┼Ť─ç 5 pracy „Zag┼éada Polak├│w na Litwie Kowie┼äskiej 1918-1968)

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1806 roku
Senat proklamował Napoleona Bonaparte "cesarzem Francuzów".


18 Maja 1897 roku
Urodził się Władysław Hańcza, wybitny aktor filmowy i teatralny, ("Chłopi", "Sami swoi") (zm. 1977)


Zobacz wi─Öcej