┼Üroda 18 Maja 2022r. - 137 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 31.05.20 - 14:03     Czytano: [770]

Z nieba do Nieba - e-book ksi─ů┼╝ki + film


Oficyna Aurora informuje o wydaniu w formie e-book ksi─ů┼╝ki wraz z filmem


Z nieba do Nieba



OD WYDAWCY

W dniu 32 urodzin Janiny Lewandowskiej bolszewicki bandyta strzeli┼é jej beznami─Ötnie w potylic─Ö. D┼éonie ┼Ťci─ůgni─Öte na plecach p─Ötl─ů drutu broni─ç si─Ö nie mog┼éy. Mo┼╝liwe r├│wnie┼╝, ┼╝e i jej usta podobnie, jak innym wsp├│┼éwi─Ö┼║niom, tak┼╝e zapchano trocinami…

Oprawcy bali si─Ö nie tylko czynnej obrony mordowanych, bali si─Ö tak┼╝e ich krzyku i s┼é├│w pogardy. A mo┼╝e najbardziej g┼éo┼Ťno odmawianej modlitwy? Przed spojrzeniem zabijanych uciekali staj─ůc za ich plecami i strzelaj─ůc im po prostu w ty┼é g┼éowy. Dwaj kompani pomagali trzymaj─ůc ofiar─Ö mi─Ödzy sob─ů.

Cia┼éo kobiety osun─Ö┼éo si─Ö do do┼éu wykopanego w katy┼äskim lesie i leg┼éo po┼Ťr├│d setek innych, by w naiwnej wierze rozkazodawc├│w mordu pozosta─ç na zawsze pod zwa┼éami piachu. Jednak ju┼╝ po trzech latach zw┼éoki pomordowanych, w tym r├│wnie┼╝ te jedyne kobiece, wydarto tej nieludzkiej ziemi, by wszem i wobec dawa─ç mog┼éy ┼Ťwiadectwo sowieckich zbrodni.

Wydobyli je Niemcy w roku 1943. Na miejscu, po┼Ťr├│d przedstawicieli innych narodowo┼Ťci, kt├│rych Niemcy przywie┼║li na miejsce zbrodni w charakterze ┼Ťwiadk├│w, by┼é obecny J├│zef Mackiewicz. Na udzia┼é w tym przedsi─Öwzi─Öciu otrzyma┼é zgod─Ö polskich w┼éadz podziemnych. Po powrocie, 3 czerwca 1943 roku, w Go┼äcu Codziennym, pi┼Ťmie zale┼╝nym od okupanta, ukaza┼é si─Ö z nim wywiad zatytu┼éowany "Widzia┼éem na w┼éasne oczy", w kt├│rym przedstawi┼é wra┼╝enia z miejsca mordu polskich oficer├│w. Za ten wywiad Polska Partia Robotnicza wyda┼éa na J├│zefa Mackiewicza wyrok ┼Ťmierci. Na szcz─Ö┼Ťcie nigdy nie zosta┼é on wykonany. Wiele niestety zrobiono, by zamilcze─ç w Polsce jego dzie┼éa, kt├│rych m┼éodsze pokolenie praktycznie nie zna. A nie zna w┼éa┼Ťnie z powodu ci─ůg┼éego ukrywania prawdy o Katyniu.

To ksi─ů┼╝ka Mackiewicza, „The Katy┼ä Wood Murders”, wydana w roku 1951, by┼éa pierwsz─ů pozycj─ů o Katyniu w j─Özyku angielskim. Sam autor zosta┼é zreszt─ů powo┼éany przez komisj─Ö Kongresu USA do zbadania zbrodni katy┼äskiej, jako ┼Ťwiadek i ekspert.

To z relacji Mackiewicza wiemy, ┼╝e jeszcze w roku 1941, na pytania genera┼é├│w Sikorskiego i Andersa o losy polskich oficer├│w, Stalin odpowiada┼é: „Ja ju┼╝ wyda┼éem wszystkie rozkazy, by ich zwolni─ç. (...) Nie wiem, gdzie s─ů. Na co mnie ich trzyma─ç? Mo┼╝e byli w obozach na terenach, kt├│re zaj─Öli Niemcy, i rozbiegli si─Ö”. Cytat ten pochodzi z ksi─ů┼╝ki J├│zefa Mackiewicza „Katy┼ä – zbrodnia bez s─ůdu i kary”, kt├│ra w roku 1997 ukaza┼éa si─Ö nak┼éadem wydawnictwa „ANTYK”. Zgody na jej wydanie udzieli┼éa c├│rka pisarza, Halina Mackiewicz. Wydanie to sfinansowa┼éa Polska Fundacja Katy┼äska, a wp┼éywy ze sprzeda┼╝y ksi─ů┼╝ki przeznaczone zosta┼éy na budow─Ö polskich cmentarzy wojskowych w Katyniu, Miednoje i Charkowie.

Warto w tym miejscu doda─ç, ┼╝e po ┼Ťmierci pisarza, kt├│ry zmar┼é w 1985 roku w Monachium, prawa autorskie do jego ksi─ů┼╝ek na podstawie testamentu uzyska┼éa ┼╝ona Barbara Toporska, kt├│ra przekaza┼éa je jego dotychczasowemu wydawcy, Ninie Karsov-Szechter . Ta z kolei, nie zezwala na wydania krajowe t┼éumacz─ůc to "wol─ů zmar┼éego" i wytacza procesy ka┼╝demu, kto bez jej zgody zamierza publikowa─ç fragmenty jego dzie┼é. Z pewno┼Ťci─ů czyni to dla dobra o┼Ťwiaty polskiej i szerzenia prawdy historycznej w┼Ťr├│d polskiej m┼éodzie┼╝y. Z tego te┼╝ powodu, s─ůd nakaza┼é wycofanie cytowanej wy┼╝ej ksi─ů┼╝ki z ksi─Ögar┼ä. Oczywi┼Ťcie Szechter opublikowa┼éa w swoim londy┼äskim wydawnictwie „Kontra” dwadzie┼Ťcia tom├│w „Dzie┼é” J├│zefa Mackiewicza, kt├│re s─ů dost─Öpne w niekt├│rych ksi─Ögarniach w Polsce, a tak┼╝e w polskich ksi─Ögarniach internetowych. Jednak, jak podaje Wikipedia: „Pomi─Ödzy testamentem Mackiewicza dla Barbary Toporskiej i testamentem Barbary Toporskiej dla Niny Karsov istnia┼é jeszcze jeden testament J├│zefa Mackiewicza. Poda┼éa go do wiadomo┼Ťci publicznej Barbara Toporska po ┼Ťmierci J├│zefa Mackiewicza w marcu 1985 roku. Jego zawarto┼Ť─ç nigdy nie zosta┼éa uniewa┼╝niona przez ┼╝aden dokument, a zw┼éaszcza przez Barbar─Ö Toporsk─ů, kt├│ra go og┼éosi┼éa w swoim „O┼Ťwiadczeniu z marca 1985 roku”:

‘Zgodnie z wol─ů zmar┼éego J├│zefa Mackiewicza upowa┼╝nia si─Ö wszelkie nielegalne wydawnictwa w PRL, do przedrukowywania jego ksi─ů┼╝ek, pod zasadniczym warunkiem niedokonywania ┼╝adnych skr├│t├│w, adiustacji, ani te┼╝ opatrywania ich wst─Öpami, komentarzami itp. (…) Prawa do drugoobiegowych wyda┼ä krajowych przekaza┼é listownie swojej c├│rce Halinie’.”

Sprawa ta jest przedmiotem ci─ůgle trwaj─ůcego sporu mi─Ödzy wydawc─ů, a c├│rk─ů pisarza.

Cia┼éo Janiny Lewandowskiej le┼╝a┼éo w katy┼äskim dole po┼Ťr├│d zw┼éok polskich kapelan├│w. Jednak szcz─ůtki kobiety, kt├│ra zagra┼╝a┼éa ojczy┼║nie proletariatu tak bardzo, i┼╝ musiano j─ů zg┼éadzi─ç, stanowi┼éy r├│wnie┼╝ problem i dla tego zbrodniarza, kt├│ry je odkopa┼é. Oprych niemiecki, zadowolony z mo┼╝liwo┼Ťci wykazania ┼Ťwiatu, i┼╝ sowiecki zbir jest ode┼ä gorszy, nie bardzo wiedzia┼é, jak wyja┼Ťni─ç obecno┼Ť─ç w mogile cia┼éa kobiecego. Nie pasowa┼éo ono w tym miejscu do wersji o pomordowanych polskich oficerach. W ten spos├│b morderca z zachodu sta┼é si─Ö wsp├│┼éwinnym zbrodni mordercy ze wschodu, pomagaj─ůc w zatajeniu wiedzy o tej ┼Ťmierci. Nie po raz pierwszy zreszt─ů, ani ostatni w historii naszego nieszcz─Ö┼Ťliwego kraju, obaj wsp├│┼épracowali w jego wyniszczaniu.

Kieruj─ůcy ekshumacj─ů niemiecki antropolog profesor Gerhard Buhtz, zaw┼éaszczy┼é sobie tak oryginalne znalezisko, jak kobieca czaszka i wraz z sze┼Ťcioma innymi, m─Öskimi, wywi├│z┼é z Katynia. Pocz─ůtkowo do laboratorium mieszcz─ůcego si─Ö w, ponurym dzi┼Ť dla nas Polak├│w sam─ů nazw─ů, Smole┼äsku. Oddzielone od g┼éowy cia┼éo Janiny pozosta┼éo w do┼éach katy┼äskiego lasu na wieki. Paradoksalnie jednak, w┼éa┼Ťnie to nieludzkie post─Öpowanie niemieckiego naukowca pomog┼éo po latach odkry─ç prawd─Ö o losach polskiej pilotki. Buhtz, szef ├│wczesnego Zak┼éadu Medycyny S─ůdowej we Wroc┼éawiu zd─ů┼╝y┼é tam w┼éa┼Ťnie zawie┼║─ç katy┼äskie czaszki. Nied┼éugo p├│┼║niej zgin─ů┼é pono─ç na froncie, jednak czaszki odnalaz┼é p├│┼║niejszy kierownik Zak┼éadu Medycyny S─ůdowej tamtejszej Akademii Medycznej, profesor Boles┼éaw Popielski. Przez wiele lat, maj─ůc ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wagi znaleziska, ukrywa┼é je przed NKWD, a p├│┼║niej UB, kt├│re to „instytucje” skrupulatnie przeszukiwa┼éy Wroc┼éaw w nadziei odnalezienia jakichkolwiek dowod├│w zbrodni katy┼äskiej przewiezionych tam przez Niemc├│w. Powiernikiem tajemnicy zosta┼é nast─Öpnie profesor doktor Boles┼éaw Jagielski, kt├│ry dochowa┼é jej do swych ostatnich dni. Niemal na ┼éo┼╝u ┼Ťmierci przekaza┼é sekret czaszek oficer├│w swym zast─Öpcom prosz─ůc, by „w odpowiednio sprzyjaj─ůcej atmosferze politycznej w Polsce ujawnili je polskiemu narodowi i by naukowo udowodnili ich pochodzenie”.

Z tego powodu, 27 kwietnia 2003 roku, wype┼éniaj─ůc testament profesora, doktorzy Tadeusz Dobosz i Jerzy Kawecki, korzystaj─ůc z pomocy redaktora Jacka Antczaka, opublikowali w Tygodniku Powszechnym artyku┼é „Powr├│t siedmiu oficer├│w”. Badania prowadzone przez kolejne trzy lata, przy wsp├│┼éudziale naukowc├│w z Zak┼éadu Antropologii Uniwersytetu Wroc┼éawskiego i Zak┼éadu Technik Molekularnych Wroc┼éawskiej Akademii Nauk dowiod┼éy, i┼╝ czaszki te nale┼╝─ů do polskich oficer├│w zamordowanych w roku 1940 w Katyniu. Badania czaszki kobiecej, z powodu braku mo┼╝liwo┼Ťci wykorzystania materia┼éu genetycznego, prowadzone z konieczno┼Ťci metod─ů superprojekcji i techniki komputerowej wykaza┼éy, ┼╝e jest to czaszka Janiny Lewandowskiej. Dzi─Öki tym wszystkim pracom naukowym, patriotyzmowi i zaanga┼╝owaniu wielu os├│b, 4 listopada 2005 roku, szcz─ůtki Janiny Lewandowskiej spocz─ů─ç mog┼éy nareszcie w grobie rodzinnym w Lusowie. Pi─Öknie i szczeg├│┼éowo opisuje ca┼é─ů t─Ö histori─Ö J├│zef Grajek w biografii zatytu┼éowanej „Porucznik pilot Janina Lewandowska”.

Mnie, opowie┼Ť─ç o losach Janiny Lewandowskiej dokonana kamer─ů przez re┼╝ysera Zbigniewa Kowalewskiego, zapad┼éa tak g┼é─Öboko w serce, ┼╝e uzna┼éem jej rozpowszechnianie w niniejszej formie, za sw├│j obowi─ůzek. Losy polskiej pilotki zna┼éem dot─ůd do┼Ť─ç pobie┼╝nie. Wiedzia┼éem, ┼╝e po┼Ťr├│d polskich oficer├│w zamordowanych w Katyniu by┼éa kobieta. Wiedzia┼éem te┼╝, ┼╝e kr├│tko przed II Wojn─ů ┼Üwiatow─ů wykona┼éa skok spadochronowy z pi─Öciu tysi─Öcy metr├│w, co w tamtych czasach by┼éo wyczynem na skal─Ö ┼Ťwiatow─ů. Uko┼äczy┼éa te┼╝ cztery kursy szybowcowe, szkolenie na samolotach, co pozwoli┼éo przyj─ů─ç j─ů do Wy┼╝szej Szko┼éy Pilota┼╝u na ┼üawicy, nast─Öpnie kurs radiotelegrafii wojskowej we Lwowie i obserwator├│w lotniczych w d─Öbli┼äskiej Szkole Orl─ůt. Wiedzia┼éem wreszcie, jako Wielkopolanin z urodzenia, ┼╝e by┼éa c├│rk─ů szanowanego przeze mnie genera┼éa J├│zefa Dowbor-Mu┼Ťnickiego, s┼éynnego Naczelnego Dow├│dcy Powstania Wielkopolskiego, jednego z nielicznych zwyci─Öskich powsta┼ä w dziejach Polski. Sam genera┼é, wielka i w moim odczuciu tragiczna posta─ç polskiej historii, zapisa┼é si─Ö na jej kartach z┼éotymi zg┼éoskami po wsze czasy, a poza tym, jako jeden z nielicznych, ju┼╝ w├│wczas nie ba┼é si─Ö m├│wi─ç prawdy o utrudniaj─ůcym mu karier─Ö Pi┼ésudskim. Dzi┼Ť jest to nadal niemal zbrodnia. W owych czasach by┼éo to, przywo┼éuj─ůc klasyka, wi─Öcej ni┼╝ zbrodnia. To by┼é b┼é─ůd.

A tymczasem, carski przecie┼╝ do niedawna genera┼é Armii Imperium Rosyjskiego, wybitnie i wbrew oczekiwaniom marsza┼éka, dowodzi┼é Polakami dopiero co w armii pruskiej b─Öd─ůcymi, na chwa┼é─Ö polskiego przecie┼╝ or─Ö┼╝a. Serce ro┼Ťnie zreszt─ů, gdy patrzymy na to polskie wojsko. Pi─Ökne s─ů w filmie zdj─Öcia przywo┼éuj─ůce pami─Ö─ç s┼éynnego 15 Pu┼éku U┼éan├│w Pozna┼äskich. Codzienne czynno┼Ťci ┼╝o┼énierzy, ─çwiczenia kawalerzyst├│w przeplataj─ů si─Ö z zatrzymanymi w kadrze momentami ich chwa┼éy. Wida─ç zdobyte trofea je┼║dzieckie na mi─Ödzynarodowych zawodach hippicznych. W gabinecie dow├│dcy pu┼éku rozwieszone s─ů na ┼Ťcianach dyplomy i fotografie koni oraz najlepszych je┼║d┼║c├│w. Jest w┼Ťr├│d nich sylwetka p├│┼║niejszego dow├│dcy pu┼éku, genera┼éa W┼éadys┼éawa Andersa. O generale Dowbor-Mu┼Ťnickim i jego ┼╝o┼énierzach pisze zreszt─ů arcyciekawie, w jednej ze swych najnowszych ksi─ů┼╝ek, Henryk Paj─ůk. Warto po ni─ů si─Ögn─ů─ç i zapozna─ç si─Ö z t─ů pi─Ökn─ů postaci─ů polskiej historii.

Kiedy, na skutek polityki personalnej J├│zefa Pi┼ésudskiego, genera┼é rozsta┼é si─Ö z mundurem, osiad┼é nad jeziorem lusowskim, w maj─ůtku Batorowo, kt├│re dzi┼Ť nosi nazw─Ö Lusowo. W jednej ze scen, kt├│ra nie zmie┼Ťci┼éa si─Ö w filmie, pada przepi─Ökne wyja┼Ťnienie legendarnej nazwy maj─ůtku czynione przez genera┼éa:

- To na cze┼Ť─ç naszego zwyci─Öskiego kr├│la, Stefana Batorego. Przed nami mieszka┼é tu Prusak, teraz musimy z tego dworu uczyni─ç ostoj─Ö polsko┼Ťci i patriotyzmu.

I uda┼éo mu si─Ö. Wida─ç to dzi┼Ť po ruinach pa┼éacu, przez nikogo nie restaurowanych, ani cho─çby chronionych przed dewastacj─ů. Nie otoczonych opiek─ů, kt├│ra w normalnym, przyzwoicie zarz─ůdzanym pa┼ästwie winna by─ç tego pa┼ästwa przywilejem i obowi─ůzkiem. Niestety, im bardziej rody patriot├│w naszych by┼éy dla sprawy polskiej zas┼éu┼╝one, tym mniej o pami─Ö─ç dla nich „dba” niepodleg┼ée pono─ç „pa┼ästwo polskie”. Oj, musi niekt├│rych batorowska polsko┼Ť─ç po dzie┼ä dzisiejszy bole─ç. Na szcz─Ö┼Ťcie s─ů ci─ůgle tacy, kt├│rzy t─Ö pami─Ö─ç kultywuj─ů, jak Towarzystwo Pami─Öci Genera┼éa J├│zefa Dowbora Mu┼Ťnickiego w Lusowie, tamtejsza Szko┼éa Podstawowa, lusowska Parafia, Towarzystwo Pami─Öci Powstania Wielkopolskiego, stowarzyszenia katy┼äskie i w┼éadze lokalne.

Genera┼é mia┼é czworo dzieci. W swym testamencie m├│wi┼é im „Moje dzieci winny pami─Öta─ç, ┼╝e s─ů Polakami, ┼╝e pochodz─ů ze starej rodziny szlacheckiej o pi─Öciowiekowej nieskazitelnej przesz┼éo┼Ťci i ┼╝e ojciec ich do┼éo┼╝y┼é wszelkich swych mo┼╝liwo┼Ťci dla wskrzeszenia Polski w jej by┼éej chwale i pot─Ödze. Ma zatem prawo ┼╝─ůda─ç od swego potomstwa, by nazwiska naszego niczym nie splami┼éo” .

Tak si─Ö, wbrew naturalnym oczekiwaniom ojca z┼éo┼╝y┼éo, ┼╝e to c├│rki krwi─ů swoj─ů testament ten u┼Ťwi─Öci┼éy. Synowie nie podo┼éali wyzwaniu. Dziewcz─Öta, cho─ç r├│┼╝nica wieku mi─Ödzy nimi wynosi┼éa jedena┼Ťcie lat, odesz┼éy na wieczn─ů wart─Ö w odst─Öpie zaledwie dw├│ch miesi─Öcy. Jedna zabita strza┼éem bandyty sowieckiego nad katy┼äskim do┼éem, druga rozstrzelana przez bandyt─Ö niemieckiego na palmirskiej polanie ┼Ťmierci. Tak Historia do┼Ťwiadcza┼éa najlepszych syn├│w swoich, doszcz─Ötnie wybijaj─ůc im potomstwo. Innym za┼Ť trzyma─ç kaza┼éa warty przed grobow─ů krypt─ů.

Poza zachwytem nad filmem samym w sobie, przyzna─ç si─Ö tu musz─Ö i do pewnej s┼éabo┼Ťci, dla kt├│rej opowie┼Ť─ç t─Ö tak┼╝e upowszechnia─ç pragn─Ö. Ot├│┼╝, jako autor kilku pozycji dotycz─ůcych tragedii ameryka┼äskiej 2001 roku, wsz─Ödzie odnajduj─Ö jej ┼Ťlady. We wzmiankowanej wcze┼Ťniej biografii autor pisze:

„Pami─Ötny dzie┼ä 11 wrze┼Ťnia 2001 roku w Ameryce sta┼é si─Ö nieuniknion─ů konsekwencj─ů nie ukaranej katy┼äskiej zbrodni pope┼énionej na Polakach, wiosn─ů 1940 roku. Mo┼╝ni tego ┼Ťwiata nie ukarali sowieckich zbrodniarzy; nawet zapanowa┼éa przera┼╝aj─ůca cisza milczenia. I skutkiem tego s─ů wojny i rozpowszechnia si─Ö terror”.

To odległa paralela, jednakże przenikliwie celna.

W jednej ze swoich ksi─ů┼╝ek namawia┼éem Czytelnik├│w do obejrzenia pierwszego fabularnego filmu o 11 wrze┼Ťnia 2001 roku, The Reflecting Pool, wyre┼╝yserowanego zreszt─ů przez Polaka pracuj─ůcego w├│wczas w Hollywood – Jarka Kup┼Ťcia. Jarek w jednej ze scen ukazuje pomnik katy┼äski stoj─ůcy w New Jersey. To pi─Ökny, artystyczny, ale i czysto ludzki gest, odwo┼éanie do tragicznej historii ojczystego kraju. Wida─ç na nim ┼╝o┼énierza ze skr─Öpowanymi na plecach r─Ökoma, przebitego od ty┼éu bagnetem. Autorem monumentu jest Andrzej Pity┼äski.

I tu niespodziewane skojarzenie. Artysta ten jest przecie┼╝ autorem innego pomnika katy┼äskiego, stoj─ůcego od roku 2000 w Baltimore, w stanie Maryland. Nosi on nazw─Ö Narodowego Pomnika Katy┼äskiego, za┼Ť autor nazwa┼é go „P┼éomie┼ä Wolno┼Ťci”. Jest to najwy┼╝szy z katy┼äskich pomnik├│w i jedna z wy┼╝szych rze┼║b z br─ůzu w USA. Ma form─Ö pochodni, ogromnych p┼éomieni, u do┼éu kt├│rych wy┼éaniaj─ů si─Ö postaci dw├│ch oficer├│w i kobiety. Pytany niegdy┼Ť o to, kim jest owa niewiasta, autor monumentu odpowiedzia┼é - „to lotniczka Janina Lewandowska”. Dlatego tym akcentem opowie┼Ť─ç t─Ö otwieramy. I tym w┼éa┼Ťnie akcentem opowie┼Ť─ç t─Ö wie┼äczymy.

Niniejsz─ů pozycj─ů pragn─Ö zapocz─ůtkowa─ç cykl opowie┼Ťci o polskich pilotach i konstruktorach lotniczych, rozsianych po ca┼éym ┼Ťwiecie, w wi─Ökszo┼Ťci ju┼╝ nie┼╝yj─ůcych, zapomnianych lub zamilczanych. Seria b─Ödzie nosi┼éa tytu┼é „Polskie Skrzyd┼éa” i w ka┼╝dej ksi─ů┼╝ce znajdzie si─Ö profesjonalnie wyprodukowany przez Studio Filmowe „Kronika” film dokumentalny zawieraj─ůcy unikalne, najcz─Ö┼Ťciej archiwalne ju┼╝ zdj─Öcia ┼Ťwiadcz─ůce, wbrew k┼éamstwom zaprza┼äc├│w i wrog├│w naszego Narodu, o chwale i wielko┼Ťci polskiego lotnictwa. Tak nam dopom├│┼╝ B├│g!


1. – Polska Partia Robotnicza (PPR) – „polska” partia polityczna, utworzona oficjalnie 5 stycznia 1942 w Warszawie (!?). Ka┼╝dy wyraz w tej nazwie by┼é wierutnym k┼éamstwem.
2. – Za┼éo┼╝ycielka wydawnictwo „Kontra”, kt├│rego siedziba znajduje si─Ö w Londynie. Jej zmar┼éy m─ů┼╝ Szymon Szechter by┼é stryjem Adama Michnika.
3. – http://pl.wikipedia.org/wiki/J├│zef_Mackiewicz




Sławomir M. Kozak
Oficyna Aurora

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1862 roku
Otwarto pierwszy odcinek Kolei Warszawsko-Petersburskiej z Warszawy do Białegostoku.


18 Maja 1910 roku
Zmarła Eliza Orzeszkowa, pisarka ("Nad Niemnem") (ur. 1841)


Zobacz wi─Öcej