Wtorek 30 Listopada 2021r. - 334 dz. roku,  Imieniny: Andrzeja, Maury

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 02.05.19 - 14:03     Czytano: [1463]

Wspomnienia z Włodawy





Kiedy Ukraińcy mieszkali we Włodawie, bardzo się tu panoszyli, byli dla nas, Polaków, bardzo niedobrzy, dokuczali nam...

Pierwsze miesi─ůce wojny we W┼éodawie

Pod W┼éodaw─ů w 1939 r. dosz┼éo do walk z Niemcami, kt├│rzy zaj─Öli miasto 16 wrze┼Ťnia. Du┼╝y by┼é w tym udzia┼é ukrai┼äskich nacjonalist├│w. 17 wrze┼Ťnia 33 dywizja piechoty Wojska Polskiego p┼ék T. Zieleniewskiego przepu┼Ťci┼éa atak na miasto. Oddzia┼éy polskie musia┼éy wycofa─ç si─Ö po walkach w okolice Sobiboru; W┼éodawa zosta┼éa zaj─Öta przez Polak├│w po wycofaniu si─Ö Niemc├│w 23 wrze┼Ťnia. Pod koniec wrze┼Ťnia kilka dni stacjonowa┼éy tu oddzia┼éy SGO „Polesie” gen. F. Kleeberga. Jeszcze 1 pa┼║dziernika przebywa┼éy tu polskie oddzia┼éy KOP gen. Wilhelma Orlika-Ruckemanna. Nast─Öpnie W┼éodaw─Ö zaj─Ö┼éy oddzia┼éy Armii Czerwonej, kt├│re by┼éy w mie┼Ťcie do 14 pa┼║dziernika, do czasu kiedy zapanowa┼é w mie┼Ťcie okupant niemiecki.

- W czasach, gdy panowali tu Niemcy, byli┼Ťmy n─Ökani ┼éapankami- opowiada urodzona w 1926 roku Franciszka K┼éucjasz, mieszkanka W┼éodawy. -Mieszka┼éam w Orch├│wku, ale bardzo cz─Östo pieszo przychodzi┼éam do miasta, do W┼éodawy. Kiedy by┼éy ┼éapanki, zdarza┼éo si─Ö, ┼╝e nocowali┼Ťmy w piwnicach czy nawet na polach. Przyje┼╝d┼╝a┼éy samochody, nawet noc─ů, wganiali ludzi, bardzo wielu wywie┼║li. Poza W┼éodaw─Ö, do wiosek, niemiecki okupant ba┼é si─Ö zapuszcza─ç- tam na Niemc├│w czeka┼éa partyzantka. Raz zosta┼éam z┼éapana, ju┼╝ mnie wie┼║li, ale uda┼éo mi si─Ö uciec. W maju 1942 r. zostali┼Ťmy przez Niemc├│w przymusowo zaanga┼╝owani, na okres oko┼éo tygodnia, do kopania nad Bugiem okop├│w. W tym czasie chodzi┼éam do pewnej W┼éodawianki o nazwisku Wysocka, aby uczy─ç si─Ö szycia. Pami─Ötam, jak m├│wiono, ┼╝e kiedy Niemcy nakazali kopanie okop├│w- szykowali si─Ö na atak Rosjan,- jeden fryzjer chcia┼é uciec i zosta┼é zastrzelony, bali┼Ťmy si─Ö. Sowieci uderzyli z wielk─ů si┼é─ů.

Tu była Ukraina

W┼éodawa zosta┼éa zaj─Öta przez wojska radzieckie 22 lipca po prze┼éamaniu niemieckiej linii oporu. Tego samego dnia zaj─Öto ponad 200 miejscowo┼Ťci w pasie nadbu┼╝a┼äskim, m.in. Orch├│wek, Sobib├│r, Suchawa, Wereszczyn, Wytyczno. Od sierpnia 1944 r. zorganizowan─ů dzia┼éalno┼Ť─ç w mie┼Ťcie i powiecie podj─Ö┼éa PPR, kt├│ra sw├│j du┼╝y rozw├│j organizacyjny zawdzi─Öcza┼éa ponad 600-osobowej grupie ludno┼Ťci ukrai┼äskiej, 485 Polakom i 37-osobowej grupie ┼╗yd├│w.

Ukrai┼äcy, w┼Ťr├│d kt├│rych byli zakonspirowani cz┼éonkowie UPA i OUN ca┼ékowicie opanowali komend─Ö MO i obsadzili terenowe posterunki. - Kiedy Ukrai┼äcy mieszkali we W┼éodawie, bardzo si─Ö tu panoszyli, byli dla nas, Polak├│w, bardzo niedobrzy, dokuczali nam- m├│wi Franciszka K┼éucjasz. - Kiedy spotykali nas, Polak├│w, na ulicach, m├│wili: Lachi, Laszki. Wyganiali wr─Öcz nas z W┼éodawy, ca┼éa Che┼émszczyzna to nasz teren- tak twierdzili. Niemcy nie dali si─Ö tak we znaki, jak Ukrai┼äcy. Tu rz─ůdzili- zaj─Öli szko┼éy i urz─Ödy. Tu by┼éa Ukraina! Mieli dowody z liter─ů U, my – z liter─ů P. Pokazuj─ůc taki dokument, czuli si─Ö uprzywilejowani. Na przyk┼éad by┼éy sklepy, gdzie my mogli┼Ťmy zakupi─ç tylko okre┼Ťlone produkty, oni- mogli wszystko kupi─ç, czego pragn─Öli. Wy┼éapywali rozbitk├│w polskiego wojska z 1939 r., wi─ůzali tych ┼╝o┼énierzy drutami. Z Ukrai┼äcami czasami bywa┼éy i dobre relacje s─ůsiedzkie. Ojca brat o┼╝eni┼é si─Ö z Ukraink─ů, wbrew woli jej rodziny. ┼Ülub odby┼é si─Ö w ko┼Ťciele katolickim, kobieta ta przesz┼éa na katolicyzm. Rodzina nie tylko wypar┼éa si─Ö jej, ale dokuczano jej i jej m─Ö┼╝owi, nawet p├│┼║niej ich dzieci mia┼éy trudne ┼╝ycie. Trudno to nawet opowiedzie─ç, jak oni cierpieli. W Orch├│wku pod W┼éodaw─ů, gdzie mieszka┼éam, wi─Ökszo┼Ť─ç stanowili Ukrai┼äcy, na 300 gospodarstw mo┼╝e ze 30 to by┼éy polskie rodziny.

Trudne przesiedlenia

Na mocy um├│w mi─Ödzynarodowych mi─Ödzy PKWN a trzema republikami radzieckimi: bia┼éorusk─ů, ukrai┼äsk─ů i litewsk─ů z 9 wrze┼Ťnia 1944 r. ludno┼Ť─ç ukrai┼äska mia┼éa zosta─ç przesiedlona z terytorium Polski do USRR, natomiast obywatele polscy z terytorium USRR do Polski.

- Pe┼éno by┼éo Ukrai┼äc├│w, do czasu, a┼╝ ich Rosjanie wywie┼║li- opowiada K┼éucjasz.- Pocz─ůtkowo na s┼éupach i p┼éotach by┼éy rozwieszane og┼éoszenia z informacj─ů, ┼╝e Ukrai┼äcy mog─ů wyje┼╝d┼╝a─ç do Rosji. Tam, na wschodzie, to by┼éy tereny komunist├│w, dlatego niekt├│rzy Ukrai┼äcy z W┼éodawy do┼é─ůczyli do „swoich”. Ale byli i tacy, kt├│rzy nie byli komunistami- ci r├│wnie┼╝ byli wrogo nastawieni do Polak├│w, ale starali si─Ö, aby tu zosta─ç. Wielu przed transportem uciek┼éo do lasu, natomiast ch┼éopcy ukrai┼äscy, kt├│rzy byli w wojsku, z czasem powracali i tu r├│wnie┼╝ zostali. Zosta┼éa te┼╝ Ukrainka Nadia, kt├│ra opiekowa┼éa si─Ö ob┼éo┼╝nie chor─ů matk─ů. A jak ich wywozili? Pami─Ötam by┼é 30 maja 1946 r., by┼éy ju┼╝ zasiane pola, do Orch├│wka wpad┼éo wojsko, szli od domu do domu, daj─ůc rodzinom ukrai┼äskim dwana┼Ťcie godzin na spakowanie. Po po┼éudniu podjecha┼é du┼╝y transport i zacz─Öli podprowadza─ç ludzi do poci─ůgu. Widzia┼éam to wydarzenie- ten p┼éacz, krzyk. W┼éa┼Ťnie posz┼éam odprowadzi─ç do poci─ůgu naszych s─ůsiad├│w, to byli dobrzy ludzie. Widzia┼éam te┼╝ przygotowany wagon dla popa z rodzin─ů i dla organisty. Wtedy w Orch├│wku funkcjonowa┼éa stacja kolejowa. Stamt─ůd ich wywie┼║li na wsch├│d.

Do wysiedlenia Ukrai┼äc├│w z powiatu w┼éodawskiego wyznaczono ┼╝o┼énierzy i funkcjonariuszy MO. By┼éy to przesiedlenia -zar├│wno dobrowolne, jak i przymusowe- do ZSRR (15 pa┼║dziernika 1944 r.-19 lipca 1946 r.) oraz te w ramach akcji „Wis┼éa” (od 26 kwietnia 1947 r.). Ukrai┼äcy, aby zabezpieczy─ç si─Ö przed wysiedleniem, wst─Öpowali do UB. Niekt├│rzy unikn─Öli wysiedle┼ä, przechodz─ůc na katolicyzm i deklaruj─ůc polsk─ů narodowo┼Ť─ç. Akcji wysiedle┼äczej przeciwdzia┼éa┼éy aktywnie oddzia┼éy UPA z kurenia „Berkuta” (W┼éodzimierza Sobczaka) oraz samodzielna sotnia „Wo┼éodii” (Iwana Romaneczki), rozbite w 1947. Mniejsze grupy UPA dzia┼éa┼éy we w┼éodawskiem do 1950 r.

- Kiedy zacz─Öto wywozi─ç Ukrai┼äc├│w, ich domy i gospodarstwa z czasem w 1947 r. obj─Öli Polacy, przybyli g┼é├│wnie z Galicji i zza Buga. Wr├│ci┼éa na przyk┼éad cz─Ö┼Ť─ç rodziny Bartoszewskich; ch┼éopiec, kt├│ry uratowa┼é si─Ö przed rzezi─ů band UPA opowiada┼é, jak na Wo┼éyniu wyr┼╝ni─Öto jego rodzic├│w, a on sam schowa┼é si─Ö w sianie pod sieczkarni─ů i unikn─ů┼é straszliwej ┼Ťmierci- m├│wi Franciszka K┼éucjasz.


Wysłuchała i spisała:
Joanna Szubstarska

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

30 Listopada 1988 roku
Odbyła się debata telewizyjna Wałęsa - Miodowicz.


30 Listopada 1868 roku
Zmarł Hipolit Cegielski, polski pedagog i przemysłowiec (ur. 1813)


Zobacz wi─Öcej