Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 02.04.15 - 15:08     Czytano: [3640]

Stulecie Towarzystwa Lotniczego

AVIATA


17 grudnia 1903 roku jest historyczn─ů dat─ů pierwszego sterowanego lotu cz┼éowieka na maszynie ci─Ö┼╝szej od powietrza, nap─Ödzanej silnikiem spalinowym. To epokowe wydarzenie mia┼éo miejsce na wzg├│rzach Kitty Hawk ko┼éo miejscowo┼Ťci Kill Devill Hills w stanie P├│┼énocna Karolina. Dokonali tego dwaj Amerykanie, bracia Wilbur i Orville Wright. Tego dnia Bracia wykonali kilka start├│w, z kt├│rych najd┼éu┼╝szy trwa┼é 59 sekund na odleg┼éo┼Ť─ç 256 metr├│w. By┼éa to w┼éa┼Ťciwie seria d┼éugich skok├│w w powietrzu, jednak nazwano to lotem z powodu ogromnej, ludzkiej t─Ösknoty do opanowania przestrzeni powietrznej. W ten spos├│b cz┼éowiek rozpocz─ů┼é pierwszy akt w wielkim dziele zdobywania przestworzy. Marzenia pionier├│w awiacji o lataniu wyzwala┼éy w nich energi─Ö i inspirowa┼éy podziwiaj─ůcych ich wyczyny. Z czasem echo tych wspania┼éych wzlot├│w przemierzy┼éo kontynenty i dotar┼éo, a┼╝ nad Wis┼é─Ö... Ale nie uprzedzajmy fakt├│w i prze┼Ťled┼║my pionierski szlak, jaki przemierzali wsp├│┼écze┼Ťni idole pierwszych polskich konstruktor├│w i pilot├│w.


Europa nie pozostawała w tyle

Bracia Wright ze zmiennym szcz─Ö┼Ťciem usi┼éowali zainteresowa─ç swoim wynalazkiem kolejne rz─ůdy. R├│wnocze┼Ťnie na ┼Ťwiecie zacz─Öto budowa─ç konkurencyjne aparaty lataj─ůce, g┼é├│wnie we Francji. W┼Ťr├│d tych konstruktor├│w znale┼║li si─Ö znani do dzi┼Ť: G.Voisin, A.Santos-Dumont, Louis Bleriot, Henri Farman. Jedn─ů z pierwszych udanych konstrukcji w ├│wczesnej Europie, by┼é dwup┼éat w uk┼éadzie „kaczki” z silnikiem 50 KM, konstrukcji Santosa-Dumonta. Pierwszy lot tego samolotu odby┼é si─Ö jesieni─ů 1906 roku.
Bracia Voisin zbudowali sw├│j pierwszy samolot wiosn─ů 1907 roku i rozpocz─Öli na nim pr├│by w locie. Pocz─ůtkowo by┼éy to do┼Ť─ç kr├│tkie skoki, ale po wybuchu I wojny ┼Ťwiatowej samolot typu Voisin w znacznie ju┼╝ ulepszonej wersji zestrzeli┼é pierwszy samolot niemiecki. S┼éynny Louis Bleriot rozpocz─ů┼é produkcj─Ö samolot├│w ju┼╝ w latach 1904 -1905. Pocz─ůtkowo nie by┼éy to zbyt udane konstrukcje, ale nabieraj─ůc do┼Ťwiadczenia konstruowa┼é coraz doskonalsze aparaty lataj─ůce. W 1909 roku dokona┼é pionierskiego przelotu nad Kana┼éem La Manche na samolocie w┼éasnej konstrukcji. W tym samym czasie Henri Farman zbudowa┼é sw├│j pierwszy samolot na kt├│rym przelecia┼é bez l─ůdowania 180 km. Zastosowa┼é do niego silnik Renault ze ┼Ťmig┼éem pchaj─ůcym. Powsta┼éa p├│┼║niej ca┼éa rodzina jego samolot├│w, na kt├│rych latali r├│wnie┼╝ polscy awiatorzy.
W tym miejscu nie spos├│b nie wspomnie─ç naszego Rodaka, in┼╝yniera Adolfa Warcha┼éowskiego, pracuj─ůcego we Wiedniu w lotniczej wytw├│rni Autoplan. Wys┼éany w 1909 roku do Farmana na przeszkolenie lotnicze i zakup samolotu Farman III z my┼Ťl─ů o produkcji licencyjnej. Warcha┼éowski nie tylko przygotowa┼é dokumentacj─Ö do produkcji ale dokona┼é na tyle powa┼╝nej modyfikacji tego samolotu, ┼╝e otrzyma┼é on nazw─Ö Autobiplan Warcha┼éowski I. Adolf Warcha┼éowski skonstruowa┼é jeszcze oko┼éo dziesi─Öciu wersji rozwojowych tej maszyny. Ch─Ötnie sam j─ů pilotowa┼é zwyci─Ö┼╝aj─ůc w licznych mityngach, a przy okazji bij─ůc wiele rekord├│w.


My nad Wis┼é─ů te┼╝ nie gorsi

Sarmacka fantazja, jak te┼╝ zapewne i inne Polak├│w przymioty sprawi┼éy, ┼╝e nasi ruszyli w szeregi raczkuj─ůcego lotnictwa jak w dym. Zainteresowanie t─ů nieznan─ů dotychczas sztuk─ů, szczeg├│lnie w┼Ťr├│d m┼éodzie┼╝y akademickiej by┼éo zaskakuj─ůce. Oczywi┼Ťcie ka┼╝dy, kto mia┼é jakie takie fundusze i troch─Ö znajomo┼Ťci mechaniki pragn─ů┼é zbudowa─ç sobie samolot. Oczywi┼Ťcie sam te┼╝ pragn─ů┼é takowy aparat pilotowa─ç w powietrzu. Powstawa┼éy zatem bardzo liczne amatorskie konstrukcje lotnicze, ale te┼╝ i trup pada┼é g─Östo. Bo to sztuka jest nie┼éatwa i dzi┼Ť, a technologicznie w├│wczas byli┼Ťmy w przys┼éowiowych powijakach.
W┼Ťr├│d pionier├│w polskiego lotnictwa znalaz┼é si─Ö hr.Adam Ostoja-Ostaszewski, kt├│ry w 1892r. zbudowa┼é udany model pionowzlotu jak r├│wnie┼╝ i Czes┼éaw Ta┼äski, buduj─ůcy swe pierwsze modele szybowc├│w, a nast─Öpnie dokonuj─ůcy udanych pr├│b lot├│w na jednym z nich. By┼é to aparat szybuj─ůcy o popularnej dzi┼Ť nazwie, "Lotnia". Powstaj─ů liczne studenckie k├│┼éka zainteresowa┼ä na uczelniach technicznych g┼é├│wnie we Lwowie i w Warszawie.
Szesnastoletni Jerzy Rudlicki, p├│┼║niejszy znany konstruktor lotniczy, buduje szybowiec i dokonuje na nim pr├│b w locie. W czerwcu 1910 roku na warszawskich Siekierkach odby┼é si─Ö start samolotu zbudowanego i pilotowanego przez Stefana Koz┼éowskiego. Samolot ten, niestety, dokonywa┼é jedynie kr├│tkich skok├│w. Pierwszy Polak, Bronis┼éaw Matyjewicz-Maciejewicz, otrzymuje w Aeroklubie Francji, dyplom pilota z nr.152. W dwa miesi─ůce p├│┼║niej, ten sam pilot, bije rosyjski rekord wysoko┼Ťci lotu, wynosz─ůcy 1200m. Niestety, padaj─ů te┼╝ liczne ofiary. Poznaj─ů one okrutn─ů prawd─Ö, ┼╝e post─Öp w lotnictwie cz┼éowiek musi zawsze op┼éaca─ç najwy┼╝sz─ů ofiar─ů w┼éasnego ┼╝ycia i zdrowia.


„Mokotowskie” pocz─ůtki

W 1909 roku zorganizowano w Warszawie pokazy lotnicze z udzia┼éem lotnika francuskiego nazwiskiem – Gujot, startuj─ůcego na samolocie typu Bleriot. Wok├│┼é toru wy┼Ťcig├│w konnych na Polu Mokotowskim zebrali si─Ö t┼éumnie Warszawianie w oczekiwaniu na to niezwyk┼ée widowisko. Niestety, pokazy zako┼äczy┼éy si─Ö fiaskiem, gdy┼╝ samolot francuski rozlecia┼é si─Ö jeszcze przed oderwaniem si─Ö od ziemi…
Ta kraksa mia┼éa jednak pozytywny odd┼║wi─Ök, gdy┼╝ zainspirowa┼éa polskich in┼╝ynier├│w ze Stowarzyszenia Technik├│w do za┼éo┼╝enia „Ko┼éa Awiator├│w”. W porozumieniu z prezesem „Ko┼éa Awiator├│w”, panem Piotrem Lubicz-Strzeszewskim, hr. Stanis┼éaw Lubomirski utworzy┼é Warszawskie Towarzystwo Lotnicze „AVIATA”. Towarzystwo zamierza┼éo zapocz─ůtkowa─ç fabrykacj─Ö samolot├│w na naszych ziemiach, cho─ç wolna Polska by┼éa jeszcze nie┼Ťmia┼éym marzeniem garstki prze┼Ťladowanych patriot├│w. R├│wnocze┼Ťnie planowano zorganizowa─ç w┼éasn─ů szko┼é─Ö pilot├│w. Wiosn─ů 1910 roku ukonstytuowa┼éy si─Ö w┼éadze AVIATY. Prezesem zosta┼é ksi─ů┼╝─Ö Stanis┼éaw Lubomirski, g┼é├│wny inicjator przedsi─Öwzi─Öcia, jego brat Konstanty zosta┼é dyrektorem Towarzystwa. Na stanowisko G┼é├│wnego Konstruktora warsztat├│w powo┼éano Micha┼éa Kr├│la, a na pilota fabrycznego, znanego ju┼╝ w ┼Ťwiecie lotniczym, Micha┼éa Scipio del Campo. P├│┼║niej obok tego nestora polskich awiator├│w znale┼║li si─Ö i inni znani piloci: Adam Haber-W┼éy┼äski, Henryk Segno, Antoni Soba┼äski i Sypniewski. 15 sierpnia 1910 roku Scipio del Campo na zakupionym przez AVIAT─ś samolocie dokona┼é pionierskiego lotu nad Warszaw─ů trwaj─ůcego 17 minut.
Ksi─ů┼╝─Ö Stanis┼éaw Lubomirski, sobie tylko znanymi sposobami, wynegocjowa┼é od w┼éadz carskich cz─Ö┼Ť─ç Pola Mokotowskiego i rozpocz─Öto tam budow─Ö hangar├│w, warsztat├│w i szko┼éy. ├ôwczesne Pole Mokotowskie to wielki plac ─çwicze┼ä wojskowych, u┼╝ywany do tych cel├│w jeszcze w czasach carskiego namiestnika, Wielkiego Ksi─Öcia Konstantego. Ten rozleg┼éy teren by┼é po┼éo┼╝ony pomi─Ödzy znanymi dzi┼Ť ulicami: Al. ┼╗wirki i Wigury, Wawelsk─ů, Wary┼äskiego i Batorego. Na Polu Mokotowskim znajdowa┼é si─Ö jeszcze wspomniany tor wy┼Ťcig├│w konnych, bocznica kolejowa oraz zabudowania koszarowe skupione w okolicy dzisiejszej ulicy Rakowieckiej. Tor wy┼Ťcigowy s┼éu┼╝y┼é w tych czasach m.in. do pokaz├│w lotniczych. Nie istnia┼éa w├│wczas Aleja Niepodleg┼éo┼Ťci przecinaj─ůca Pole Mokotowskie, a dochodz─ůca od ulicy Nowowiejskiej do terenu dzisiejszej Gie┼édy Elektronicznej przecznica nosi┼éa nazw─Ö ulicy Topolowej. Zabudowania AVIATY umiejscowiono na p├│┼énocnym kra┼äcu terenu Wy┼Ťcig├│w Konnych, w miejscu dzisiejszego gmachu GUS i Pomnika Poleg┼éych Lotnik├│w.
Pod koniec roku 1910 AVIATA kontynuowa┼éa budow─Ö o┼Ťmiu hangar├│w i dysponowa┼éa siedmioma samolotami. By┼éy to trzy dwup┼éatowe Farmany, dwa jednop┼éaty Etrich i dwa Blerioty. Na tych aeroplanach latali wcze┼Ťniej wspomniani piloci oraz uczyli lata─ç wszystkich zg┼éaszaj─ůcych si─Ö entuzjast├│w tej trudnej sztuki. Szko┼éa wydawa┼éa dyplomy ┼Ťwie┼╝o upieczonym pilotom zgodnie z przepisami prawa mi─Ödzynarodowego i zatwierdzone przez Mi─Ödzynarodow─ů Federacj─Ö Lotnicz─ů. Dzi─Öki tym dzia┼éaniom Warszawa zyska┼éa lotnisko prawie w centrum miasta. Ten kompleks urz─ůdze┼ä i pole start├│w nazwano Lotniskiem Mokotowskim. Przetrwa┼éo ono wiele lat i by┼éo w u┼╝ytku nawet po II wojnie ┼Ťwiatowej. Powsta┼ée warsztaty AVIATY zatrudnia┼éy pi─Ö─çdziesi─Öciu pracownik├│w i w pocz─ůtkach 1911 roku rozpocz─Ö┼éy licencyjn─ů produkcj─Ö samolot├│w Farman IV. Przy okazji dokonano w ich konstrukcji wielu interesuj─ůcych ulepsze┼ä, a nawet zastosowano tam bardziej wydajny silnik „Argus”, o mocy 80 KM. Maszyny po technicznej przer├│bce nazwano Farman-Aviata. Budowano nast─Öpnie kolejne wersje Farmana oraz samoloty Bleriot XI. Aparaty Farman-Aviata u┼╝ywane by┼éy do szkolenia we w┼éasnej szkole pilot├│w, a nast─Öpne wyprodukowane dziesi─Ö─ç sztuk przekazano do Petersburga dla wyposa┼╝enia carskiej armii.

Pomieszczenia AVIATY zosta┼éy r├│wnie┼╝ udost─Öpnione prywatnym konstruktorom-amatorom, gdzie korzystaj─ůc z profesjonalnych narz─Ödzi mogli spokojnie budowa─ç swoje prototypy. Znale┼║li tu miejsce m.in. Czes┼éaw Ta┼äski, kt├│ry swoj─ů „┼ü─ůtk─Ö” zbudowa┼é w┼éa┼Ťnie w warsztatach AVIATY oraz dwaj in┼╝ynierowie Czes┼éaw Zbiera┼äski i Stanis┼éaw Cywi┼äski. Oni to zas┼éyn─Öli w historii polskiego lotnictwa tym, ┼╝e zbudowali pierwszy ca┼ékowicie udany samolot na ziemiach polskich. 25 wrze┼Ťnia 1910 roku samolot ten zosta┼é oblatany przez Micha┼éa Scipio del Campo, a oddany do u┼╝ytku latem roku nast─Öpnego. Samolot ten w czasie publicznego pokazu zatoczy┼é cztery kr─Ögi nad Polem Mokotowskim, osi─ůgaj─ůc pr─Ödko┼Ť─ç oko┼éo siedemdziesi─Öciu kilometr├│w na godzin─Ö. Pilotem by┼é, oczywi┼Ťcie s┼éynny oblatywacz Micha┼é Scipio del Campo.


Zmierzch wielkich nadziei

Niestety, Rosjanie niech─Ötnie patrzyli na szybko rozwijaj─ůc─ů si─Ö wytw├│rczo┼Ť─ç AVIATY i intensywne szkolenie m┼éodych adept├│w sztuki latania. Na skutek wielu szykan w┼éadz zaborczych Warszawskie Towarzystwo Lotnicze wpad┼éo w tarapaty finansowe, co przypiecz─Ötowa┼éo jego dalsz─ů egzystencj─Ö. Rzeczywi┼Ťcie Towarzystwo Lotnicze AVIATA nied┼éugo ju┼╝ cieszy┼éo si─Ö swoim istnieniem, zosta┼éo przej─Öte przez w┼éadze carskie na pocz─ůtku 1912 roku, wraz z jego maj─ůtkiem. Niemniej nawet ten kr├│tki ┼╝ywot stworzonej przez entuzjast├│w lotnictwa AVIATY, by┼é niezwyk┼é─ů inspiracj─ů i symbolem w historii polskich skrzyde┼é. Oto jeszcze przed odzyskaniem niepodleg┼éo┼Ťci powsta┼éa polska wytw├│rnia samolot├│w i sta┼éa si─Ö zal─ů┼╝kiem przysz┼éego przemys┼éu, z kt├│rego w latach trzydziestych Rzeczpospolita mog┼éa by─ç dumna.

AVIATA jednocze┼Ťnie zainspirowa┼éa wielu in┼╝ynier├│w do dalszych studi├│w nad awiacj─ů i po kilku latach mieli┼Ťmy ju┼╝ w wolnej Polsce ca┼é─ů plejad─Ö zdolnych konstruktor├│w lotniczych. Towarzystwo spowodowa┼éo te┼╝ utworzenie w Warszawie profesjonalnego lotniska, s┼éu┼╝─ůcego zar├│wno lotnictwu cywilnemu jak i wojskowemu. Mija w┼éa┼Ťnie setna rocznica powstania Warszawskiego Towarzystwa Lotniczego „AVIATA”.

Dzieje AVIATY to tylko niewielki, niemniej chlubny epizod w polskiej historii. To tu si─Ö zacz─Ö┼éo, to tu wystartowa┼é polski przemys┼é lotniczy, to tu powsta┼éa pierwsza polska szko┼éa pilot├│w i to tu powsta┼éo pierwsze polskie lotnisko cywilne i wojskowe. Lotnisko Mokotowskie to drugie powsta┼ée w Europie profesjonalne lotnisko, po podparyskim Juvisy. Lotnisko na Polu Mokotowskim by┼éo domem i wyl─Ögarni─ů licznych talent├│w lotniczych i ┼Ťwiadkiem wielu wielkich triumf├│w, ┼╝e wspomn─Ö tylko zwyci─Öskie Challenge, Puchar Gordon-Benneta, czy triumfalny powr├│t Boles┼éawa Orli┼äskiego z przelotu do Krainy Wschodz─ůcego S┼éo┼äca.


Kontynuacja lotniczych tradycji

Lotnisko Mokotowskie ┼Ťmia┼éo mo┼╝na nazwa─ç kolebk─ů polskiego lotnictwa. W kilka lat od opisywanych tu wydarze┼ä studenci warszawscy przej─Öli od wycofuj─ůcych si─Ö Niemc├│w Lotnisko Mokotowskie. Sta┼éo si─Ö to 9 listopada 1918 roku. Tajny Zwi─ůzek Lotnik├│w w osobie jego przyw├│dcy, pp┼ék. Hipolita ┼üossowskiego, wyda┼é rozkaz do akcji przy udziale oddzia┼é├│w ochotniczych. Akcja si─Ö powiod┼éa i lotnisko wraz z ca┼éym sprz─Ötem lataj─ůcym oraz magazynami wpad┼éa bez walki w polskie r─Öce.

11 listopada powr├│ci┼é z twierdzy Magdeburg Komendant J├│zef Pi┼ésudski i Rada Regencyjna odda┼éa ca┼é─ů w┼éadz─Ö w jego r─Öce, mianuj─ůc Naczelnikiem Pa┼ästwa. Od tego momentu Lotnisko Mokotowskie sta┼éo si─Ö ┼Ťwiadkiem szybkiego rozwoju polskiego lotnictwa i przemys┼éu lotniczego. W budynkach koszarowych przy ul. Rakowieckiej umiejscowi┼éy si─Ö wojskowe w┼éadze lotnicze, na kt├│rych czele stan─ů┼é pp┼ék. Hipolit ┼üossowski. Na lotnisku zainstalowa┼éy si─Ö tak┼╝e Centralne Warsztaty Lotnicze, kt├│re przej─Ö┼éy tradycje AVIATY w budowaniu zr─Öb├│w polskiego przemys┼éu lotniczego.

W p├│┼║niejszym okresie zainstalowa┼é si─Ö na Lotnisku Mokotowskim I-szy Pu┼ék Lotniczy, oraz Warsztaty Do┼Ťwiadczalne RWD, produkuj─ůce znane samoloty sportowe i turystyczne. Lotnisko Mokotowskie stanowi┼éo centrum ┼╝ycia lotniczego naszego Kraju. Tu odbywa┼éy si─Ö najwa┼╝niejsze imprezy lotnicze, zawody, mityngi, pokazy i najr├│┼╝niejsze wystawy. St─ůd startowa┼éy samoloty wojskowe, sportowe i pasa┼╝erskie przez kilkana┼Ťcie nast─Öpnych lat a┼╝ do czasu wybudowania lotniska na Ok─Öciu. Warto o tym pami─Öta─ç, jak r├│wnie┼╝ o roli jak─ů odegra┼éo w historii naszego lotnictwa Warszawskie Towarzystwo Lotnicze AVIATA.

* * *
W 1988 roku, po 76 latach niebytu reaktywowano AVIAT─ś! Urz─ůd Post─Öpu Naukowo-Technicznego i Wdro┼╝e┼ä oraz Politechnika Warszawska, utworzy┼éy jednostk─Ö innowacyjno-wdro┼╝eniow─ů pod nazw─ů - Zak┼éad Kompozyt├│w i Techniki Lotniczej „Aviata” Sp.zoo.


Bibliografia:
1/ Kazimierz Sławiński, Dzieje polskich skrzydeł, Warszawa 1974
2/ Andrzej Glass, Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939, Warszawa 1976
3/ WWW.varsovia.pl
4/ WWW.polatca.pl
5/ WWW.aviata.mgk.pl

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1802 roku
Urodził się Ignacy Domeyko, polski geolog, badacz Ameryki Południowej, przyjaciel Adama Mickiewicza (zm. 1889)


03 Lipca 1923 roku
Józef Piłsudski wycofał się z życia publicznego.


Zobacz wi─Öcej