Wtorek 28 Wrze┼Ťnia 2021r. - 271 dz. roku,  Imieniny: Libuszy, Wac┼éawa

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 10.10.14 - 11:06     Czytano: [2938]

Niemiec i Ukrainiec – dwa bratanki


Antypolska współpraca niemiecko-ukraińska do 1918 roku

Kto z dzisiejszych Polak├│w cokolwiek wie o antypolskiej wsp├│┼épracy niemiecko-ukrai┼äskiej przed 1918 rokiem? Nikt, poza ma┼é─ů grupk─ů historyk├│w. A ┼╝e dzisiaj polscy politycy i dziennikarze s─ů zakochani po uszy w ukrai┼äskiej Horpynie – przebranej po kozacku dziewce - babie grzmot z krzywym nosem, tak, tej z „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza, wi─Öc cisza grobowa panuje na ten temat (i setki innych).

A warto co┼Ť o tym wiedzie─ç, gdy┼╝ zanosi si─Ö na odnowienie bli┼╝szej wsp├│┼épracy Niemiec i banderowskiej Ukrainy, kt├│ra mo┼╝e by─ç bardzo niebezpieczna dla Polski. Bowiem marzeniem nacjonalist├│w ukrai┼äskich od prawie 120 lat jest niemiecko-ukrai┼äskie rozwi─ůzanie sprawy polskiej wed┼éug ich ┼╝yczenia.

Ukrai┼äska ┼Ťwiadomo┼Ť─ç narodowa w┼Ťr├│d dzisiejszych mieszka┼äc├│w polskiej Ma┼éopolski Wschodniej, nale┼╝─ůcej od 1945 roku do Zwi─ůzku Sowieckiego, a od 1991 roku do Ukrainy i nazywanej Zachodni─ů Ukrain─ů albo Haliczyn─ů, nie powsta┼éa w wyniku naturalnego procesu rozwoju ┼Ťwiadomo┼Ťci narodowej w┼Ťr├│d zamieszkuj─ůcych te ziemie od kilkuset lat razem z Polakami Rusin├│w. Wsp├│┼é┼╝ycie to uk┼éada┼éo si─Ö nawet bardzo harmonijnie (pami─Ötaj─ůc o tym, ┼╝e w nawet najlepszych ma┼é┼╝e┼ästwach od czasu do czasu dochodzi do zgrzyt├│w). Niestety, w wyniku I rozbioru Polski w 1772 roku ziemi─Ö t─ů zaj─Ö┼éa Austria i nazwa┼éa Galicj─ů i aby m├│c tu rz─ůdzi─ç prowadzi┼éa do lat. 60. XIX w. brutaln─ů polityk─Ö germanizacji oraz rozbicia „ma┼é┼╝e┼ästwa” polsko-rusi┼äskiego przez prowadzenie polityki opartej na starorzymskiej zasadzie rz─ůdzenia – „divide et impera”, czyli „dziel i rz─ůd┼║”. Nie za bardzo udawa┼éo si─Ö to wrednym Austriakom, wi─Öc podczas rewolucji Wiosny Lud├│w w 1848 roku wobec buntuj─ůcych si─Ö Polak├│w nowy gubernator Galicji Franz Stadion przeciwstawi┼é im zainspirowan─ů przez siebie G┼é├│wn─ů Rad─Ö Rusk─ů – Rad─Ö ┼Üwi─Ötojursk─ů (od grekokatol┼éickiej katedry we Lwowie), kt├│ra, ca┼ékowicie lojalna wobec w┼éadzy austriackiej, poprzez oddanych jej biskup├│w grekokatolickich – obrzydliwych karierowicz├│w, b─Öd─ůcych serwilistycznym narz─Ödziem antypolskiej polityki rz─ůdu wiede┼äskiego, i za pomoc─ů podporz─ůdkowanego im licznego duchowie┼ästwa grekokatolickiego, przyst─ůpi┼éa do „prania m├│zg├│w” swoich wiernych, do wr─Öcz nachalnego wmawiania im, ┼╝e s─ů Rusinami - szczepem ruskim, r├│┼╝nym od polskiego; ┼╝e maj─ů inn─ů narodowo┼Ť─ç, inn─ů histori─Ö, inny j─Özyk: s┼éowem, ┼╝e s─ů Rusinami (nale┼╝y zwr├│ci─ç uwag─Ö i zapami─Öta─ç wyraz: „Rusinami”). W parze z tym „praniem m├│zg├│w” u wi─Ökszo┼Ťci bardzo prymitywnych Rusin├│w (prawie wszyscy byli ch┼éopami i analfabetami) sz┼éo skrajne polako┼╝erstwo. Austriakom, za pomoc─ů duchownych grekokatolickich, kt├│rych obowi─ůzkiem by┼éo – jako duchownych chrze┼Ťcija┼äskich! – uczy─ç mi┼éo┼Ťci bli┼║niego, uda┼éo si─Ö rozbi─ç przyja┼║┼ä polsko-rusk─ů. Ale ┼╝e Rusini to nie tylko mieszka┼äcy Galicji Wschodniej, ale to wszystkie ludy i grupy etniczne wschodnios┼éowia┼äskie, ┼╝yj─ůce w cieniu Rosjan i mieszkaj─ůce w Rosji, Rusini galicyjscy nie mogli sta─ç si─Ö ogniskiem rzeczywi┼Ťcie narodowego ruchu ruskiego. Przeciwnie, w nast─Öpnych latach stali si─Ö ostoj─ů ruchu moskalofilskiego, kt├│ry zw┼éaszcza od 1860 roku zacz─ů┼é si─Ö rozwija─ç pod wp┼éywem propagandy rosyjskiej i g┼éosi┼é jedno┼Ť─ç narodow─ů Rusin├│w galicyjskich z Moskw─ů (S. M─Ökarski). Widzia┼é Galicj─Ö Wschodni─ů przy┼é─ůczon─ů do Rosji. Narasta┼éa my┼Ťl zerwania grekokatolik├│w z Watykanem i powrotu do prawos┼éawia. I to do rosyjskiego prawos┼éawia!

Uderza┼éo to w jedno┼Ť─ç pa┼ästwa austriackiego i Wiede┼ä przestraszony potworem, kt├│rego sam stworzy┼é postanowi┼é walczy─ç z moskalofilstwem w┼Ťr├│d Rusin├│w i przerobi─ç ich teraz na Ukrai┼äc├│w. Z pomoc─ů katolickiej Austrii pospieszy┼é jej wierny sojusznik Watykan, przestraszony tym, ┼╝e Rusini zacz─Öli przechodzi─ç na prawos┼éawie. W 1882 roku usun─ů┼é ze stolicy arcybiskupiej we Lwowie J├│zefa Sembratowicza i zacz─ů┼é namawia─ç Polaka wyznania rzymskokatolickiego, syna c├│rki polksiego komediopisarza Aleksandra Fredry (!) hrabiego Romana (Andreja) Szeptyckiego, aby przeszed┼é na grekokatolicyzm i zosta┼é duchownym, za co zostanie wyniesiony na arcybiskupstwo lwowskie pod warunkiem, ┼╝e b─Ödzie budowa┼é dla Austrii nar├│d ukrai┼äski w Galicji. Szeptycki dla tego zaszczytu poszed┼é na to i sta┼é si─Ö nawet renegatem – wyj─ůtkowo zajad┼éym wrogiem Polak├│w, a podczas II wojny ┼Ťwiatowej wraz z Hitlerem chcia┼é budowa─ç Tysi─ůcletni─ů Rzesz─Ö! (Ukrai┼äcy staraj─ů si─Ö o to aby Watykan wyni├│s┼é go na o┼étarze!). Proces budowania narodu ukrai┼äskiego w Galicji nie zosta┼é doko┼äczony do upadku Austrii (Austro-W─Ögier) w 1918 roku (podczas I wojny ┼Ťwiatowej Austriacy zamordowali rzekomo jako zdrajc├│w 50 000 Rusin├│w-moskalofil├│w). Jeszcze w odrodzonym pa┼ästwie polskim w 1918 roku w Ma┼éopolsce Wschodniej du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç jej mieszka┼äc├│w uwa┼╝a┼éa si─Ö za Rusin├│w i dochodzi┼éo do ci─ůg┼éych awantur, g┼é├│wnie w cerkwiach, mi─Ödzy Rusinami i Ukrai┼äcami („Kalendarium Lwowa 1918-1939” Krak├│w 2012).

Jednak du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç dotychczasowych Rusin├│w, znowu g┼é├│wnie przez presj─Ö duchownych grekokatolickich pod przewodem tw├│rcy nacjonalizmu ukrai┼äskiego, arcybiskupa lwowskiego Andreja Szeptyckiego, zacz─Ö┼éa uznawa─ç si─Ö za Ukrai┼äc├│w, chocia┼╝ od prawdziwych Ukrai┼äc├│w znad Dniepru r├│┼╝ni ich historia, religia (Ukrai┼äcy naddnieprza┼äscy s─ů prawos┼éawni), j─Özyk i kultura (gdyby pozostali Rusinami ale nie zostali moskalofilami, to w 1945 roku Stalin na pewno i tak w┼é─ůczy┼é by Ma┼éopolsk─Ö do Zwi─ůzku Sowieckiego, ale nie do Ukrainy, a tylko powsta┼éa by nowa republika – Rusi┼äska, kt├│ra po upadku Zwi─ůzku Sowieckiego w 1991 roku sta┼éa by si─Ö niepodleg┼éym pa┼ästwem, kt├│re mo┼╝e dzisiaj by┼éoby nawet w Unii Europejskiej; czyli stawiaj─ůc na Ukrain─Ö haliczanie ruscy postawili na z┼éego konia i razem z Ukrai┼äcami b─Öd─ů ┼╝yli w dziadowskim i biednym kraju).

Rusini, którzy stali się Ukraińcami stali się zażartymi do ostatnich granic wrogami Polski, Polaków i wszystkiego co polskie. Toteż każdy wróg Polski i Polaków stawał się ich naturalnym sprzymierzeńcem, a oni starali się stać jego serwilistycznym pomocnikiem.

W ten spos├│b na gruncie wsp├│lnego polako┼╝erstwa dosz┼éo oko┼éo 1900 roku do bliskiej wsp├│┼épracy ukrai┼äsko-niemieckiej. Temat to dzisiaj w og├│le nieznany nawet wielu historykom polskim. Dlatego warto przypomnie─ç dzieje tej wsp├│┼épracy, na kt├│r─ů rzuci┼é nieco ┼Ťwiat┼éa Stanis┼éaw Stro┼äski w swej ksi─ů┼╝ce „Pierwsze lat dziesi─Ö─ç (1918-1928)” (Lw├│w 1928, str. 41-47).

Od 1900 roku zacz─Ö┼éy si─Ö ujawnia─ç powi─ůzania Niemc├│w z nacjonalistami ukrai┼äskimi w Galicji, tj. od kiedy pos┼éowie niemieccy w pruskim Landtagu i niemieckim Reichstagu zacz─Öli wyst─Öpowa─ç ┼╝yczliwie w ich sprawach z dokumentami w r─Öku ze ┼║r├│de┼é ukrai┼äskich pochodz─ůcych ze Lwowa, a ambasadorowie niemieccy w Wiedniu, podobnie jak konsulowie niemieccy we Lwowie, czynili zabiegi na ich rzecz, kt├│re zawsze by┼éy powi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů antypolsk─ů. Lecz o rodzaju i zakresie tych stosunk├│w ma┼éo si─Ö wiedzia┼éo a┼╝ do 1913 roku, gdy polskiemu dziennikarzowi z zaboru pruskiego, Franciszkowi Salezemu Krysiakowi uda┼éo si─Ö si─Ögn─ů─ç do tajnych archiw├│w s┼éynnego Ostmarkenvereinu, wszechniemieckiego stowarzyszenia walki z Polakami, znanego powszechnie w┼Ťr├│d Polak├│w jako HAKATA, a przede wszystkim do osobnego dossier ukrai┼äsko-niemieckiego, o czym poinformowa┼é spo┼éecze┼ästwo polskie (np. „Kuryer ┼Ül─ůski” 1913, nr 297, Katowice). Dokumenty i korespondencja, z kt├│rych pierwszy jest z 23 marca 1903 roku a ostatni z 29 wrze┼Ťnia 1913 roku, obejmuj─ů sw─ů tre┼Ťci─ů spiski polityczne przeciw Polakom, instrukcje dla konsul├│w niemieckich we Lwowie, antypolskie pomys┼éy gospodarcze, przesy┼éki pieni─Ödzy dla Ukrai┼äc├│w na antypolsk─ů dzia┼éalno┼Ť─ç we Lwowie i w Ma┼éopolsce Wschodniej. Ze strony niemieckiej w rozmowach i korespondencji brali udzia┼é sekretarze generalni Ostmarkenvereinu, pp. Bovenschen i Schoultz oraz prezes Tiedemann, a ze strony ukrai┼äskiej sekretarze lwowskiego Komitetu Narodowego, pp. Kusmycz i Stepan Baran, kilku ukrai┼äskich pos┼é├│w do Sejmu Galicyjskiego we Lwowie oraz ksi─ůdz grekokatolicki, cz┼éonek Komitetu Narodowego i reprezentant arcybiskupa Andrija Szeptyckiego, W┼éodzimierz Hanyckyj, kt├│ry zapocz─ůtkowa┼é te kontakty i do ko┼äca by┼é g┼é├│wnym ┼é─ůcznikiem. Od tego rzekomego duchownego chrze┼Ťcija┼äskiego i wiernego s┼éugi abpa Andreja Szeptyckiego na gruncie antypolskim, wprost na mil─Ö bucha┼éa nienawi┼Ť─ç do Polak├│w. Np. z dziennika ┼é├│dzkiego „Rozw├│j”, z artyku┼éu pt. „Tiedemann i rusini” (29.12.1913) dowiedzia┼éem si─Ö jak to sugerowa┼é Tiedemannowi brutalne wyrzucenie robotnik├│w polskich z Niemiec przez zast─ůpienie ich robotnikami „ukrai┼äskimi” z Galicji i b┼éaga┼é o pomoc finansow─ů dla Ukrai┼äc├│w, aby mogli wykupywa─ç maj─ůtki polskie w Galicji, ewentualnie aby wykupywali je Niemcy. Z kolei wspomniany wy┼╝ej Stepan Baran, tak┼╝e i zawsze ziej─ůcy nienawi┼Ťci─ů do Polak├│w, zamiast siedzie─ç we wi─Özieniu by┼é w wolnej Polsce, w latach 1928-39 pos┼éem na Sejm RP, a podczas okupacji niemieckiej wsp├│┼épracowa┼é z hitlerowcami w Krakowie („Kto by┼é kim w Drugiej Rzeczypospolitej” Warszawa 1994).

Podczas I wojny ┼Ťwiatowej 1914-18 stosunki niemiecko-ukrai┼äskie (w odniesieniu do Galicji) by┼éy jeszcze bardziej o┼╝ywione, gdy┼╝ do walki z Polakami d─ů┼╝─ůcymi do odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci tak Berlin jak i Wiede┼ä chcia┼é wykorzysta─ç Ukrai┼äc├│w galicyjskich, kt├│rzy ch─Ötnie na to przystali. Wsp├│┼épraca by┼éa dwukierunkowa: jawna i tajna (ciekawe czy rozpracowana przez z natury leniwych w tej materii wsp├│┼éczesnych historyk├│w polskich). W r─Öce polskie dosta┼éy si─Ö dwa listy z 1915 roku wys┼éane przez Niemc├│w do ks. Hanyckyego: z Dow├│dztwa Landsturmbatallion Stendal (nr 2149 z 10.11.1915) i Pruskiego Ministerstwa Wojny (nr 2271/11. 15. U.K. z 27.11.1915) oraz prowadzony przez jednego z czo┼éowych dzia┼éaczy Ukrai┼äc├│w galicyjskich – Eugeniusza Olesnyckyego dzienniczek z tre┼Ťci─ů wszystkich rozm├│w niemiecko-austriacko-ukrai┼äskich, g┼é├│wnie na tematy niemiecko-ukrai┼äsko-polskie, w tym przysz┼éo┼Ťci Galicji, prowadzonych od sierpnia 1914 do wrze┼Ťnia 1916 roku. We wszystkich tych rozmowach s─ůczy┼éa ukrai┼äska nienawi┼Ť─ç do Polak├│w i ch─Ö─ç szkodzenia im. Z zapisk├│w dowiadujemy si─Ö, ┼╝e np. 7 wrze┼Ťnia 1915 roku premier Austrii. Hrabia Struergkh powiedzia┼é Kots Lewyckyemu, ┼╝e zaraz po wojnie z Galicji Wschodniej, Wo┼éynia i Podola powstanie ukrai┼äska prowincja, niezale┼╝na ale zwi─ůzana z Austri─ů. Administracja b─Ödzie niemiecka, dop├│ki nie wykszta┼éci si─Ö ukrai┼äskich urz─Ödnik├│w.

Pod koniec pa┼║dziernika 1917 roku w┼éadz─Ö w Rosji obj─Öli bolszewicy, a na Ukrainie zapanowa┼é prawdziwy chaos. Niemcy wraz z Austriakami przyst─ůpili do utworzenia pa┼ästwa ukrai┼äskiego w Kijowie. Marionetkowemu rz─ůdowi Ukrai┼äskiej Centralnej Rady, kt├│ry wkr├│tce zosta┼é przep─Ödzony z Kijowa, w traktacie brzeskim, czyli traktacie pokojowym podpisany w Brze┼Ťciu nad Bugiem 9 lutego 1918 roku mi─Ödzy Niemcami i Austro-W─Ögrami a Ukrai┼äsk─ů Republik─ů Ludow─ů, Berlin i Wiede┼ä odst─Öpowa┼é niby istniej─ůcej Ukrainie polsk─ů Che┼émszczyzn─Ö i cz─Ö┼Ť─ç Podlasia. Nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy ze Lwowa i ich religijny przyw├│dca, arcybiskup Andrej Szeptycki nie ukrywali swego zadowolenia z tego faktu, kt├│ry by┼é aktem przemocy, przekroczeniem uprawnie┼ä w┼éadz okupacyjnych okre┼Ťlonych w mi─Ödzynarodowej konwencji haskiej IV i nie spe┼énia┼é warunku ustalenia losu tego obszaru w porozumieniu jego ludno┼Ťci─ů, co by┼éo wymagane postanowieniami art. 3 traktatu pokojowego mi─Ödzy pa┼ästwami centralnymi a Rosj─ů, zawartego 3 marca 1918 roku r├│wnie┼╝ w Brze┼Ťciu Litewskim (Wikipedia). 27 marca 1918 roku zagorza┼éy obro┼äca postanowie┼ä traktatu brzeskiego, arcybiskup Szeptycki zwo┼éa┼é we Lwowie zjazd duchowie┼ästwa grekokatolickiego na kt├│rym wyra┼╝ono rado┼Ť─ç z faktu powstania ukrai┼äskiego pa┼ästwa na Dnieprem i z przy┼é─ůczenia do niego – jak pisano – „prastarych ukrai┼äskich ziem Che┼émszczyzny” (R. Grabowski, Likwidacja unickiej diecezji che┼émskiej i pr├│by jej wznowienia, "Nasza Przesz┼éo┼Ť─ç": Studia z dziej├│w Ko┼Ťcio┼éa i kultury katolickiej w Polsce, Krak├│w 1989, nr 71). W tajnej klauzuli do tego dokumentu Austro-W─Ögry zobowi─ůzywa┼éy si─Ö do wyodr─Öbnienia Galicji Wschodniej wraz ze Lwowem i Przemy┼Ťlem jako osobnego (autonomicznego) kraju koronnego Austrii, w kt├│rej w┼éadza zostanie odebrana Polakom i oddana w r─Öce ukrai┼äskie.

Niemcy i Austria przegrywaj─ůcy I wojn─Ö ┼Ťwiatow─ů i maj─ůcy pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç powstania niepodleg┼éego pa┼ästwa polskiego, kt├│re za┼╝─ůda od Austrii zwrotu Galicji, a od Niemiec Wielkopolski, Pomorza Gda┼äskiego i ┼Ül─ůska, postanowi┼éy w miar─Ö mo┼╝no┼Ťci uniemo┼╝liwi─ç odrodzenie si─Ö Polski czy doprowadzenie do tego, aby by┼éa ma┼éym sezonowym pa┼ästwem, kt├│re w odpowiednim momencie b─Ödzie zlikwidowane. Dlatego Wiede┼ä i Berlin ustalili, ┼╝e Galicj─Ö Wschodni─ů oddadz─ů w r─Öce nacjonalist├│w ukrai┼äskich, z kt├│rymi w tej sprawie wsp├│┼épracowali, co potwierdzi┼éy dokumenty ukrai┼äskie, kt├│re znalaz┼éy si─Ö p├│┼║niej w r─Ökach polskich (S. Stro┼äski). Aby ten plan m├│g┼é by─ç zrealizowany przed samym ko┼äcem wojny przyst─ůpiono do skierowania do Galicji Wschodniej batalion├│w ukrai┼äskich z pu┼ék├│w wojskowych, w kt├│rych dominowali Rusini i Ukrai┼äcy (np. pu┼éki piechoty nr: 9, 15, 30, 55, 58, 77, 80, 90, 95, 100, 115, 124) i jednocze┼Ťnie do usuni─Öcia z Galicji Wschodniej pu┼ék├│w „polskich”. W ten spos├│b w samym Lwowie znalaz┼éo si─Ö 10 000 ┼╝o┼énierzy austriackich narodowo┼Ťci rusko-ukrai┼äskiej. 19 pa┼║dziernika 1918 roku we Lwowie powo┼éano Ukrai┼äsk─ů Rad─Ö Narodow─ů, kt├│ra, oczywi┼Ťcie, nie szukaj─ůc porozumienia z Polakami, kt├│rzy byli dominuj─ůc─ů si┼é─ů w ┼╝yciu Lwowa i ca┼éej Galicji Wschodniej, a za zgod─ů rz─ůdu austriackiego i przy czynnej pomocy austriackich czynnik├│w wojskowych (komendant austriacki we Lwowie, gen. Pfeffer odda┼é Ukrai┼äcom 31 pa┼║dziernika 1918 roku kasarnie, bro┼ä i sk┼éady), w nocy na 1 listopada 1918 roku opanowali Lw├│w i Galicj─Ö Wschodni─ů po Przemy┼Ťl.

Tak z inspracji niemiecko-austraickiej dosz┼éo do wojny polsko-ukrai┼äskiej trwaj─ůcej do lipca 1919 roku, z tym ┼╝e arcypolski Lw├│w przep─Ödzi┼é z miasta Ukrai┼äc├│w ju┼╝ po trzech tygodniach krwawych walk.

Koło Lwowian w Melbourne (Australia)

W 1968 roku powsta┼éo w Melbourne Ko┼éo Lwowian i Mi┼éo┼Ťnik├│w Miasta Lwowa w Australii. Inicjatorem jego za┼éo┼╝enia oraz prezesem by┼é Marian Ka┼éuski. W 1974 roku ta plac├│wka kresowa przyj─Ö┼éa nazw─Ö Ko┼éo Lwowian i Zwi─ůzek Ziem Wschodnich R.P. W latach 1968-70 Ko┼éo Lwowian i Mi┼éo┼Ťnik├│w Miasta Lwowa w Australii wydawa┼éo dwumiesi─Öcznik „Merkuriusz Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej”, kt├│rego redaktorem by┼é Marian Ka┼éuski (Jan Kowalik „Bibliografia czasopism polskich wydanych poza granicami Kraju od wrze┼Ťnia 1939 rok” Tom V, Katolicki Uniwersytet Lubelski 1988, str. 197). Ko┼éo w 1971 roku oraz Marian Ka┼éuski za akcj─Ö na rzecz obrony Cmentarza Obro┼äc├│w Lwowa we Lwowie (Stanis┼éaw S. Nicieja „Cmentarz Obro┼äc├│w Lwowa” Ossolineum, Wroc┼éaw 1990, str. 144) zostali odznaczeni Z┼éot─ů Odznak─ů Ko┼éa Lwowian w Londynie.

Kulik├│w na Ziemi Lwowskiej

Kulik├│w do 1945 roku by┼é miastem w powiecie ┼╝├│┼ékiewskim, w wojew├│dztwie lwowskim (obecnie na Ukrainie, w obwodzie lwowskim). Dawne te ziemie lechickie (polskie), przy┼é─ůczone ponownie do Polski w latach 1340-49 przez kr├│la Kazimierza Wielkiego, w wyniku najazd├│w najpierw tatarskich, a potem litewskich musia┼éy by─ç prawie bezludne, skoro w 2. po┼é. XIV w. zacz─Öli osiedla─ç si─Ö tu koloni┼Ťci polscy i niemieccy. Zosta┼é tu wi─Öc za┼éo┼╝ony w 1399 roku ko┼Ťci├│┼é rzymskokatolicki pw. ┼Ťw. Miko┼éaja, jeden z pierwszych w archidiecezji lwowskiej. Uposa┼╝y┼é go Miko┼éaj Herburt z Felsztyna i Kulikowa, a wi─Öc tutejszy dziedzic. W 1469 roku Miko┼éaj (Miklasz) Herburt, stolnik przemyski, nada┼é osadzie prawa miejskie. Po Herburtach panami Kulikowa zostali w 2. po┼é. XV w. Kulikowscy herbu Drogomir, dla kt├│rych miasteczko by┼éo ich gniazdem rodowym. Po nich miasto dzier┼╝awili: ┼╗urawi┼äscy, Sobiescy, Radziwi┼é┼éowie i Batowscy. W 2. po┼é. XVII wieku kr├│l polski Jan III Sobieski osiedli┼é w nale┼╝─ůcym do niego Kulikowie je┼äc├│w tatarskich i tureckich, kt├│rzy wyrabiali w za┼éo┼╝onej przez niego manufakturze koce i burki (istnia┼éa jeszcze w XVIII w.). Poza tym Kulik├│w s┼éyn─ů┼é z wyrabianych tu miod├│w pitnych. Z czas├│w I Rzeczypospolitej zachowa┼éy si─Ö ┼Ťlady zamczyska oraz fortyfikacji ziemnych. Od XIX w. Kulik├│w by┼é wa┼╝nym o┼Ťrodkiem sadownictwa oraz szewstwa dla zaopatrywania pobliskiego Lwowa i ┼╗├│┼ékwi. Parafia rzymskokatolicka w Kulikowie zosta┼éa za┼éo┼╝ona w 1546 roku, a konsekracji ko┼Ťcio┼éa pw. ┼Ťw. Miko┼éaja Biskupa dokona┼é w 1766 roku arcybiskup lwowski Wac┼éaw Sierakowski. Parafia nale┼╝a┼éa do dekanatu ┼╝├│┼ékiewskiego, archidiecezji lwowskiej i w 1938 roku mia┼éa 1093 wiernych. Obecn─ů ┼Ťwi─ůtyni─Ö w stylu gotycko-renesansowym wystawi┼é kasztelan przemyski Miko┼éaj Herburt Odnowski w 1538 roku; fasad─Ö ma niespotykan─ů w innych budowlach ziem ruskich, w formie szczytu schodkowego o podzia┼éach kratownicowych, a na uwag─Ö zas┼éuguje tablica erekcyjna z 1538 roku, znajduj─ůca si─Ö w prezbiterium, oraz gotycki portal w kruchcie ko┼Ťcio┼éa. Ko┼Ťci├│┼é by┼é restaurowany w 1854 roku i w jego wn─Ötrzu zachowa┼éy si─Ö fragmenty polichromii wykonanej w tym┼╝e roku przez A. Kaczmarskiego. Przed 1939 rokiem ko┼Ťci├│┼é posiada┼é kilka kopii obraz├│w Giotta i Tycjana oraz obrazy w┼éoskie y XVII w. z daru kr├│la Jana III Sobieskiego. Od chwili wyp─Ödzenia st─ůd Polak├│w przez Stalina po II wojnie ┼Ťwiatowej, opuszczony ko┼Ťci├│┼é popada w ruin─Ö. W Kulikowie 20 kwietnia 1945 roku urodzi┼é si─Ö wybitny chemik polski Stanis┼éaw G┼é─ůb, od 1993 profesor i od 2005 prorektor Uniwersytetu Warszawskiego.

O┼Ťrodki samoobrony polskiej na Wo┼éyniu w latach 1943-44

Podczas II wojny ┼Ťwiatowej, w okresie od lipca 1941 do lipca 1944 roku polski Wo┼éy┼ä znajdowa┼é si─Ö pod okupacj─ů niemieck─ů. Tutejsza ludno┼Ť─ç ukrai┼äska wsp├│┼épracowa┼éa w okupantem niemieckim i bra┼éa udzia┼é w hitlerowskich zbrodniach (np. b─Öd─ůca pod niemieck─ů kontrol─ů Ukrai┼äska Policja Pomocnicza). To dzie┼éem Ukrai┼äc├│w i Niemc├│w by┼éo brutalne wymordowanie w latach 1941-42 tutejszych ┼╗yd├│w (ok. 250 tys. ofiar). Widz─ůc i bior─ůc udzia┼é w eksterminacji ┼╗yd├│w, po dokonaniu tej zbrodni nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy spod flag Organizacji Ukrai┼äskich Nacjonalist├│w i Ukrai┼äskiej Powsta┼äczej Armii (UPA) postanowili dokona─ç eksterminacji polskiej ludno┼Ťci Wo┼éynia, czyli dokona─ç czystki etnicznej, aby w ten spos├│b uniemo┼╝liwi─ç powr├│t tu Polski po wojnie.

Akcj─Ö eksterminacji ludno┼Ťci polskiej oddzia┼éy bandyckiej UPA, wzmocnione dezerterami z Ukrai┼äskiej Policji Pomocnicznej (wszyscy jej cz┼éonkowie byli nacjonalistami ukrai┼äskimi i gdzie mogli tam ju┼╝ wcze┼Ťniej dokuczali Polakom, kt├│rych niekiedy tak┼╝e mordowali) i wspomagane przez duchownych prawos┼éawnych, kt├│rzy albo zach─Öcali swych parafian do mord├│w i b┼éogos┼éawili im narz─Ödzia zbrodni, albo sami brali w niej udzia┼é, rozpocz─Öli w lutym 1943 roku. Kulminacja mord├│w przypad┼éa na miesi─ůc lipiec, po wydaniu przez Dmytra Klaczkiw┼Ťkyego tajnej dyrektywy dow├│dztwa UPA-„Piwnicz” w sprawie przeprowadzenia wielkiej akcji likwidacji polskiej ludno┼Ťci m─Öskiej w wieku od 16 do 60 lat. W mordach dokonywanych z du┼╝ym okrucie┼ästwem uczestniczy┼éa r├│wnie┼╝ ukrai┼äska ludno┼Ť─ç cywilna. W ca┼éym lipcu 1943 roku ofiar─ů napad├│w pad┼éo co najmniej 530 polskich wsi i osad. Tylko 11 lipca i tylko w powiatach: Kowel, Luboml i W┼éodzimierz Wo┼éy┼äski bandy UPA dokona┼éy atak├│w na Polak├│w a┼╝ w 99 wioskach. Nast─Öpnego dnia dokonano rzezi Polak├│w w 50 dodatkowych wioskach. W masakrach dokonanych w lipcu zgin─Ö┼éo 17 tysi─Öcy Polak├│w. Kolejne masowe mody dokonali Ukrai┼äcy w sierpniu i w okresie Bo┼╝ego Narodzenia tego roku. Zorganizowane zbrodnie trwa┼éy do lutego 1944 roku i spowodowa┼éy na Wo┼éyniu wed┼éug szacunk├│w historyk├│w ┼Ťmier─ç do 50-60 tysi─Öcy Polak├│w (Wikipedia).

Polska ludno┼Ť─ç ucieka┼éa do miast, w kt├│rych przebywa┼éy garnizony wojsk niemieckich, albo pr├│bowa┼éa przetrwa─ç w powsta┼éych na pr─Ödce o┼Ťrodkach samoobrony. Powsta┼éo ich oko┼éo stu, jednak tak┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç z nich, te kt├│re by┼éy s┼éabo uzbrojone, nie potrafi┼éy powstrzymywa─ç niekiedy kilku tysi─Öcznych mas zdzicza┼éego przez wojn─Ö i panuj─ůcy tu terror najpierw sowiecki, a teraz niemiecki (z kt├│rego Ukrai┼äcy czerpali natchnienie) ch┼éopstwa, ┼╝─ůdnego krwi i ┼éup├│w; poza tym bandytyzm jest cech─ů charakteru ukrai┼äskiego, co potwierdza historia tego narodu od ponad tysi─ůca lat po dzie┼ä dzisiejszy (naj┼Ťwie┼╝szy przyk┼éad: odnosz─ůc si─Ö do konfliktu w Donbasie, nacjonalistyczny dziennikarz gazety „Ukrai┼ä┼Ťkyj ty┼╝den” Bohdan Butkewycz powiedzia┼é dla telewizji Hromadske.tv, ┼╝e w Donbasie jest 1,5 mln zb─Ödnych ludzi (mia┼é na my┼Ťli Rosjan!) i „Najwa┼╝niejsze, co trzeba zrobi─ç w tym momencie, jakkolwiek to brutalnie zabrzmi – trzeba (ich) po prostu zabi─ç” (Kresy.pl 2.8.2014).

Do najwa┼╝niejszych i tych kt├│re przetrwa┼éy do ko┼äca polskich o┼Ťrodk├│w samoobrony powsta┼éych na Wo┼éyniu nale┼╝a┼éy o┼Ťrodki w: Jagodzinie i Rymaczach w powiecie Luboml, Anders├│wce, Bielinie i Spaszczy┼║nie w powiecie W┼éodzimierz Wo┼éy┼äski, Zaturcach w powiecie Horoch├│w, Kolonii D─ůbrowa, Kupiczowie i Zasmykach w powiecie Kowel, Anton├│wce Szepelskiej, Przebra┼╝u i Ro┼╝yszczu w powiecie ┼üuck, Pa┼äskiej Dolinie w powiecie Dubno, Dederka┼éach, Kutach i Rybczy w powiecie Krzemieniec, Ostr├│gu i Witold├│wce w powiecie Zdo┼ébun├│w, Hucie Starej, Hucie Stepa┼äskiej i Wyrce w powiecie Kostopol i Anton├│wce w powiecie Sarny. Najwi─Ökszym z nich by┼é o┼Ťrodek samoobrony w Przebra┼╝u, w kt├│rym schroni┼éo si─Ö a┼╝ do 12 000 Polak├│w i kt├│ry by┼é w stanie odeprze─ç a┼╝ trzy zmasowane ataki Ukrai┼äc├│w: pierwszy 5 lipca (1000 bandyt├│w), drugi 31 lipca (3500 bandyt├│w) i trzeci 30 sierpnia (12 000 bandyt├│w, w tym po┼éowa uzbrojonych w bro┼ä paln─ů, a reszta w siekiery, wid┼éy, kosy). Po rozpoznaniu si┼éy przeciwnika, dow├│dztwo samoobrony postanowi┼éo poprosi─ç o pomoc oddzia┼é sowieckiej partyzantki, dowodzony przez p┼éka Prokopiuka, stacjonuj─ůcy w lasach kilka kilometr├│w od Przebra┼╝a. Jednocze┼Ťnie przez B┼éota Warcha┼äskie w kierunku na Herman├│wk─Ö przekrad┼éa si─Ö wyselekcjonowana i dobrze uzbrojona grupa obro┼äc├│w Przebra┼╝a z┼éo┼╝ona z 120 ludzi, wzmocniona 30 osobowym oddzia┼éem zwiadu konnego z o┼Ťrodka. Wsp├│lnie z partyzantk─ů sowieck─ů ta grupa przebra┼╝an zaatakowa┼éa g┼é├│wne si┼éy UPA od ty┼éu. W tym samym czasie obrona Przebra┼╝a rozpocz─Ö┼éa kontratak na wszystkich odcinkach. Manewr ten by┼é dla upowc├│w ca┼ékowitym zaskoczeniem, w ich szeregi wkrad┼éa si─Ö panika i rozpocz─Öli niekontrolowany odwr├│t, a w┼éa┼Ťciwe ucieczk─Ö. Straty UPA w tej bitwie ocenia si─Ö na ok. 400 zabitych, 40 wzi─Ötych do niewoli, zdobyto na nich 17 cekaem├│w, 6 erkaem├│w i 6 miotaczy min (Wikipedia).

Wyj─ůtkowo dzielnie broni┼é si─Ö ma┼éy o┼Ťrodek samoobrony w Pa┼äskiej Dolinie ko┼éo Dubna (500 Polak├│w), kt├│ry potrafi┼é w krwawych walkach odeprze─ç a┼╝ cztery zmasowane ataki bandyt├│w ukrai┼äskich: 22 czerwca, 14 lipca, 5 sierpnia i 22 wrze┼Ťnia 1943 roku. – O┼Ťrodkiem samoobrony w Ostrogu dowodzi┼é miejscowy proboszcz katolicki, o. Remigiusz Kranc; w okresie walk z bandytami ukrai┼äskimi latem 1943 roku zgin─Ö┼éo w okresie 3 miesi─Öcy a┼╝ 560 obro┼äc├│w, a po wycofaniu si─Ö oddzia┼é├│w niemieckich i w─Ögierskich oraz po wymarszu oddzia┼éu AK Franciszka Pukackiego "Gzymsa" na koncentracj─Ö oddzia┼é├│w 27 Wo┼éy┼äskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej, kt├│ry wspomaga┼é obro┼äc├│w, na pocz─ůtku stycznia 1944, bandyci ukrai┼äscy pr├│bowali jeszcze raz zdoby─ç o┼Ťrodek i wymordowa─ç Polak├│w. Bronili si─Ö oni w├│wczas dzielnie przed UPA przez dwa tygodnie w klasztorze kapucyn├│w i budynku wi─Özienia. Z┼éo┼╝yli bro┼ä dopiero w r─Öce Armii Czerwonej, kt├│ra wkroczy┼éa do miasta 5 lutego 1944 roku. – We wsiach Rymacze i Jagodzin ko┼éo Lubomla w1943 roku powsta┼éy silne o┼Ťrodki samoobrony, kt├│re dzi─Öki bohaterstwu ich mieszka┼äc├│w, kt├│rych wspiera┼é oddzia┼é Armii Krajowej porucznika Kazimierza Filipowicza ps. "Korda", unikn─Ö┼éy zag┼éady z r─ůk ukrai┼äskich nacjonalist├│w. – W Kupiczowie tutejsi Czesi, r├│wnie┼╝ zagro┼╝eni eksterminacj─ů z r─ůk bandzior├│w ukrai┼äskich, opowiedzieli si─Ö po polskiej stronie i udzielali schronienia Polakom. Stworzono tu oko┼éo 100-osobowy polsko-czeski oddzia┼é samoobrony podporz─ůdkowany dow├│dztwu Armii Krajowej w Zasmykach. Dwukrotnie: 12 i 22 listopada 1943 roku, z pomoc─ů polskiego oddzia┼éu Armii Krajowej W┼éadys┼éawa Czermi┼äskiego „Jastrz─Öbia” mieszka┼äcy Kupiczowa odparli atak nacjonalist├│w ukrai┼äskich. – O┼Ťrodek samoobrony w Kutach, jak wszystkie inne powsta┼é w 1943 roku w okresie najwi─Ökszego nasilenia rzezi Polak├│w w powiecie krzemienieckim, w kt├│rym schronienie pr├│bowa┼éo znale┼║─ç 2000 Polak├│w z Kut i pobliskich wsi. Uchod┼║cy za┼éo┼╝yli o┼Ťrodek samoobrony i 3 maja 1943 roku odparli atak bandyt├│w z UPA i czerni ukrai┼äskiej, dzi─Öki czemu uratowali si─Ö. W walce zgin─Ö┼éo 53 obro┼äc├│w. Jednak ze wzgl─Ödu na zniszczenia i brak amunicji, nast─Öpnego dnia Polacy opu┼Ťcili miejscowo┼Ť─ç, szukaj─ůc schronienia w Krzemie┼äcu lub Ostrogu. – Innymi o┼Ťrodkami samoobrony polskiej, kt├│re trzeba by┼éo ewakuowa─ç, by┼éy wsie Huta Stepa┼äska i pobliska Wyrka. W pierwszej szuka┼éo schronienia 3000, a w drugiej 2000 Polak├│w. Oddzia┼é samoobrony Huty Stepa┼äskiej mia┼é 500 obro┼äc├│w, ale tylko 80 mia┼éo bro┼ä. O┼Ťrodki korzysta┼éy z pomocy polskich (oddzia┼é J├│zefa Sobiesiaka) i sowieckich oddzia┼é├│w partyzanckich. Zmasowany atak band ukrai┼äskich na Hut─Ö Stepa┼äsk─ů nast─ůpi┼é 16 lipca 1943 roku (zgin─Ö┼éo w├│wczas 300 Polak├│w), a nast─Öpnego dnia a┼╝ dwa ataki – w dzie┼ä i o 1 w nocy 18 lipca kilku tysi─Öcy bandyt├│w. Wielokrotnie dochodzi┼éo do walki wr─Öcz. Trzykrotnie wypierano napastnik├│w z samego centrum wsi. Znowu zgin─Ö┼éo wielu Polak├│w. Dow├│dztwo samoobrony (dow├│dca W┼éadys┼éaw Kocha┼äski) krytycznie oceni┼éo po┼éo┼╝enie Huty, gdy┼╝ brakowa┼éo ju┼╝ amunicji. Podj─Öto decyzj─Ö o ewakuacji i przebijaniu si─Ö przez pier┼Ťcie┼ä obl─Ö┼╝enia na odcinku p├│┼énocnym w kierunku linii kolejowej Kowel-Sarny, odleg┼éej o 20 km, oraz bazy samoobrony w Anton├│wce. Po sformowaniu kolumny woz├│w, nad ranem 18 lipca 1943 roku wszystkie si┼éy samoobrony zaatakowa┼éy na odcinku p├│┼énocnym bandyt├│w ukrai┼äskich, odrzucaj─ůc ich na boki. W powsta┼éy korytarz wdar┼éa si─Ö 3-kilometrowa kolumna woz├│w i pieszych. Dzi─Öki g─Östej mgle uda┼éo si─Ö unikn─ů─ç ostrza┼éu przeciwnika i ofiar w┼Ťr├│d uciekinier├│w. Po wydostaniu si─Ö kolumny z kot┼éa, jej koniec obsadzili ┼╝o┼énierze samoobrony odrzucaj─ůc ukrai┼äski po┼Ťcig. Zgin─Ö┼éo ┼é─ůcznie oko┼éo 600 Polak├│w, ale reszt─Ö uda┼éo si─Ö uratowa─ç. Cz─Ö┼Ť─ç uratowanych Polak├│w szuka┼éa schronienia w miastach wo┼éy┼äskich, wi─Ökszo┼Ť─ç Niemcy za┼éadowali do poci─ůg├│w i wywie┼║li na roboty do Niemiec. Dzisiaj wnuk├│w tych bandyt├│w – tak┼╝e nacjonalist├│w ukrai┼äskich ! – wita si─Ö w Polsce z otwartymi r─Ökoma. Za Miko┼éajem Rejem: „Polak przed szkod─ů i po szkodzie g┼éupi”.

Polskie Konserwatorium Muzyczne w Wilnie

W wyniku rewolucji 1905 roku Rosja carska by┼éa zmuszona przyzna─ç wi─Öksze prawa swoim nierosyjskim poddanym, m.in. Polakom na Kresach, kt├│rzy od Powstania Styczniowego 1863-64 byli pozbawieni prawa u┼╝ywania swego j─Özyka w miejscach publicznych i pozbawieni mo┼╝liwo┼Ťci wydawania polskiej prasy i polskich ksi─ů┼╝ek, posiadania polskich organizacji spo┼éecznych i kulturalnych, m.in. teatr├│w czy ch├│r├│w. Obrzydliwi urz─Ödnicy carscy – rusyfikatorzy forsowali cz─Östo rozwi─ůzania budz─ůce sprzeciw nawet na dworze carskim. Np. gubernator mi┼äski bezskutecznie zabiega┼é o wprowadzenie zakazu rozpowszechniania wydawnictw polskich na terenie guberni („Przegl─ůd Katolicki” 21,5.1989, Warszawa).

Na fali przyznanej Polakom wi─Ökszej wolno┼Ťci wybuch┼éo polsko┼Ťci─ů Wilno. Na odcinku muzycznym, w 1906 roku powsta┼éo w mie┼Ťcie pierwsze polskie towarzystwo ┼Ťpiewacze – ch├│r „Lutnia”, dysponuj─ůcy nawet w┼éasn─ů du┼╝─ů sal─ů koncertow─ů. Niebawem w oparciu o „Lutni─Ö” powsta┼éo Konserwatorium Muzyczne, kt├│rego wieloletnim dyrektorem by┼é przyby┼éy do Wilna w 1910 roku Adam Wyle┼╝y┼äski (1880-1954), skrzypek, dyrygent orkiestr symfonicznych oraz znakomity pedagog. Pierwszy koncert z jego udzia┼éem odby┼é si─Ö w pa┼║dzierniku 1910 roku w nowo powsta┼éej sali Teatru „Lutnia”. Obok K. Ga┼ékowskiego by┼é wsp├│┼éorganizatorem Wile┼äskiej Orkiestry Symfonicznej, a w 1927 roku by┼é cz┼éonkiem jury pierwszego Mi─Ödzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Przez ca┼éy okres swego istnienia Konserwatorium wile┼äskie gromadzi┼éo najlepsze si┼éy muzyczne i pedagogiczne w mie┼Ťcie oraz grono muzyk├│w przyby┼éych do Wilna. Wyk┼éadowcami byli m.in. Adam Wyle┼╝y┼äski, Stanis┼éaw Szpinalski, Tadeusz Szeligowski, Eugeniusz Dziewulski, Eleonora Kaduszkiewiczowa, Marcelina Kimontt-Jacynowa, Zofia Romaszkowa, Konstancja ┼Üwi─Öcicka, Halka Led├│chowska, Jacobi-Paw┼éowiczowa, Pliszko-Ranuszewiczowa, Bronis┼éawa Gawro┼äska, Czes┼éaw Lewicki, Mira Rezler, Arnold Rezler.

W 1934 roku osiad┼é w Wilnie i podj─ů┼é prac─Ö w konserwatorium muzycznym Stanis┼éaw Szpinalski (1901-1957), ┼Ťwietny pianista, ucze┼ä Ignacego Paderewskiego, koncertuj─ůcy w wielu krajach Europy oraz USA i Kanady, laureat II nagrody na I Mi─Ödzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Po zapoznaniu si─Ö ze statusem konserwatorium wraz z kilkoma jego profesorami: Tadeuszem Szeligowskim, Zofi─ů Romaszkow─ů i Czes┼éawem Lewickim oraz poparciu ze strony Ministerstwa Wyzna┼ä Religijnych i O┼Ťwiecenia Publicznego, a szczeg├│lnie jego referenta ds. muzyki Stefana ┼Üledzi┼äskiego, gruntownie je zreformowa┼é. Rozwi─ůzano dotychczasowe konserwatorium, a w jego miejsce utworzono nowe, niezale┼╝ne od towarzystwa muzycznego „Lutnia”, pod nazw─ů Konserwatorium Muzyczne im. Mieczys┼éawa Kar┼éowicza. Istotn─ů pomoc─ů by┼éo przyznanie nowemu Konserwatorium czterech etat├│w dla najwa┼╝niejszych pedagog├│w w Konserwatorium Warszawskim z delegacj─ů do Wilna. Poza tym, opr├│cz kilku pedagog├│w ze starego konserwatorium zaanga┼╝owano kilku nowych i m┼éodych, ale uzdolnionych muzyk├│w: Czes┼éawa Lewickiego (dyrygentura, przedmioty teoretyczne), Mir─Ö Rezler (skrzypce) i Arnolda Rezlera (wiolonczela). Dyrektorem Konserwatorium zosta┼é Stanis┼éaw Szpinalski.

1 wrze┼Ťnia 1939 roku Niemcy napad┼éy zbrojnie na Polsk─Ö od zachodu, a od wschodu 17 wrze┼Ťnia Zwi─ůzek Sowiecki, kt├│ry zaj─ů┼é m.in. Wilno. 26 pa┼║dziernika t.r. Moskwa przekaza┼éa Wilno Litwie Kowie┼äskiej za sowieckie bazy wojskowe na Litwie, co umo┼╝liwi┼éo zaj─Öcie ca┼éej Litwy przez Stalina w czerwcu 1940 roku. W czasie litewskiej okupacji Wilna polskie Konserwatorium Muzyczne wegetowa┼éo, gdy┼╝ Litwini prowadzili zajad┼é─ů polityk─Ö antypolsk─ů. Po w┼é─ůczeniu Litwy do Zwi─ůzku Sowieckiego w┼éadze sowieckie utworzy┼éy Pa┼ästwow─ů Szko┼é─Ö Muzyczn─ů, do kt├│rej w┼é─ůczono polskie konserwatorium. Wielu student├│w nowej szko┼éy stanowili Polacy, dlatego wiele zaj─Ö─ç by┼éo prowadzonych w j─Özyku polskim, chocia┼╝ szko┼éa mia┼éa niby charakter litewski. Po zaj─Öciu Wilna przez Niemc├│w w lipcu 1941 roku, w jesieni usuni─Öto z niej polskich student├│w (┼╗yd├│w wcze┼Ťniej) i by┼éa to teraz ma┼éa litewska szk├│┼éka muzyczna, gdy┼╝ w Wilnie by┼éo bardzo ma┼éo Litwin├│w. W 1944 roku w┼éadze sowieckie otworzy┼éy ponownie Pa┼ästwow─ů Szko┼é─Ö Muzyczn─ů, w kt├│rej wyk┼éadowcami i studentami byli m.in. Polacy. Po w┼é─ůczeniu Wilna do Zwi─ůzku Sowieckiego w 1945 roku, pedagodzy i wi─Ökszo┼Ť─ç polskich student├│w wyjecha┼éa do Polski w nowych granicach. Jednak w nowej – litewskiej szkole nie brakowa┼éo nigdy Polak├│w, gdy┼╝ w Wilnie pozosta┼éo dziesi─ůtki tysi─Öcy Polak├│w. Uko┼äczyli j─ů m.in. kompozytorzy polscy Romuald Twardowski i Alina Piechowska (potem oboje wyjechali do Polski) oraz dyrygenci, m.in. W┼éadys┼éaw Korku─ç i Jan Mincewicz, kt├│rzy organizowali polskie zespo┼éy pie┼Ťni i ta┼äca na Litwie.

Do grona wybitnych wychowank├│w wile┼äskiego Konserwatorium Muzycznego nale┼╝a┼é Witold Rudzi┼äski (1913-2004), kompozytor, historyk muzyki, pedagog, po wojnie dyrektor artystyczny Filharmonii i Opery Sto┼éecznej w Warszawie, redaktor miesi─Öcznika „Muzyka” oraz zeszyt├│w „┼Üpiewamy i ta┼äczymy”, profesor od 1964 i doktor honoris causa (1998) Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szko┼éy Muzycznej/Akademii Muzycznej w Warszawie, prezes zarz─ůdu g┼é├│wnego Zwi─ůzku Kompozytor├│w Polskich, laureat nagr├│d, m.in. specjalnego wyr├│┼╝nienia na Konkursie Ksi─Öcia Rainiera w Monaco w 1963 roku za oper─Ö „Odprawa pos┼é├│w greckich”. Innymi wybitnymi wychowankami Konserwatorium wile┼äskiego byli: Antoni Szuniewicz (1911-1987), organista, kompozytor, dyrygent, ch├│rmistrz, pedagog, po wojnie m.in. d┼éugoletni organista i dyrygent ch├│ru w Bazylice Katedralnej ┼Ťw. Rodziny w Cz─Östochowie; Sylwester Czosnowski (1908-1970), dyrygent, kompozytor, wybitny klarnecista, po wojnie dyrektor teatru Komedia Muzyczna w Szczecinie oraz pedagog; Ludwik Jakajtis (1904-1987), kompozytor i dyrygent, w latach 1953-70 muzyk orkiestry symfonicznej - skrzypek (altowiolista) Pa┼ästwowej Filharmonii w Szczecinie; Janusz Bu┼éhak (1906-1977), kompozytor i znany fotografik; utalentowanymi pianistami zostali Zygmunt Je┼Ťman (po wojnie profesor Pa┼ästwowej Wy┼╝szej Szkole Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina) i W┼éodzimierz Trocki (po wojnie profesor Pa┼ästwowej Szko┼éy Muzycznej w Kielcach), a utalentowanym skrzypkiem Micha┼é Szabsaj.

Po wojnie w Polsce wybili si─Ö nast─Öpuj─ůcy pedagodzy wile┼äskiego Konserwatorium Muzycznego im. Mieczys┼éawa Kar┼éowicza: Stanis┼éaw Szpinalski by┼é m.in. profesorem Wy┼╝szych Szk├│┼é Muzycznych w ┼üodzi, Poznaniu i Warszawie (by┼é tak┼╝e jej rektorem) i prezesem Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1955-67), Tadeusz Szeligowski by┼é profesorem Szk├│┼é Muzycznych w Poznaniu i Warszawie oraz zosta┼é znanym kompozytorem, Eugeniusz Dziewulski (1888-1978), dy¬rygent, kierownik muzyczny i dyrektor teatru, re┼╝yser, scenograf, bardzo zas┼éu┼╝ony w ┼╝yciu muzycznym Wilna, po wojnie m.in. wsp├│┼épracowa┼é z Teatrem Wybrze┼╝e (sceny w Gdyni i Sopocie), by┼é prezesem Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego i dyrygowa┼é jego orkiestr─ů, by┼é tw├│rc─ů g┼éo┼Ťnego widowiska regionalnego „Wesele na Kurpiach”, wystawionego w Warszawie w 1949 roku, a jego suita orkiestrowa „Kolorowe obrazki” zosta┼éa wyr├│┼╝niona na Konkursie Kompozytorskim im. ksi─Öcia Rainiera w Monako w 1966 roku; Marcelina Kimontt-Jacynowa zosta┼éa profesorem Konserwatorium Warszawskiego; Zofia Kerntopf-Romaszkowa by┼éa profesorem fortepianu w Akademii Muzycznej w ┼üodzi (1946–1966) i autork─ů licznych i maj─ůcych wiele wyda┼ä pozycji pianistycznej literatury pedagogicznej; Czes┼éaw Lewicki (1906-1979) by┼é dyrygentem w Polskim Radiu w Warszawie; Arnold Rezler (1909-2000), wiolonczelista, dyrygent, kompozytor po wojnie m.in. dyrygentem Filharmonii Narodowej w Warszawie (obok Bohdana Wodiczki), potem Opery Warszawskiej i w latach 1964-78 dyrektorem artystycznym Centralnej Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego. Jego ┼Ťwietna kariera dyrygencka rozpocz─Ö┼éa si─Ö niespodziewanie w Wilnie w 1939 roku i sta┼éa si─Ö p├│┼║niej jego ┼╝yciow─ů pasj─ů i powo┼éaniem. Podczas transmisji koncertu Orkiestry Filharmonii Wile┼äskiej na anten─Ö rozg┼éo┼Ťni Polskiego Radia zabrak┼éo dyrygenta. Arnold Rezler, wiedziony poczuciem odpowiedzialno┼Ťci, stan─ů┼é za pulpitem i poprowadzi┼é orkiestr─Ö, ratuj─ůc od skandalu Filharmoni─Ö i Polskie Radio.

W Wilnie urodził się Tadeuszowi Szeligowskiemu syn Aleksander (1934-1993), kompozytor, dyrygent, organista i pedagog, profesor Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Poznaniu i asystent dyrygenta Filharmonii Poznańskiej.

O wysokim poziomie nauczania w Konserwatorium Muzycznym im. Mieczys┼éawa Kar┼éowicza w Wilnie ┼Ťwiadczy fakt, ┼╝e zgodnie z zarz─ůdzeniem ministra kultury i sztuki z dnia 25 wrze┼Ťnia 1950 roku w sprawie okre┼Ťlenia szk├│┼é artystycznych, kt├│rych uko┼äczenie stanowi dow├│d posiadania studi├│w wy┼╝szych, na li┼Ťcie podanych szk├│┼é znalaz┼éo si─Ö przedwojenne konserwatorium wile┼äskie.

Kowel na Wo┼éyniu i Polacy urodzeni w tym mie┼Ťcie

Kowel nad Turi─ů do 1945 roku by┼é wzgl─Ödnie du┼╝ym miastem powiatowym w wojew├│dztwie wo┼éy┼äskim (obecnie Ukraina, obw├│d wo┼éy┼äski). W XIV w. Kowel zaj─Ö┼éa Litwa, kt├│ra w 1385 roku zawar┼éa uni─Ö z Polsk─ů. Zosta┼é wzniesiony tu zamek, kt├│ry zosta┼é spalony podczas wojen polsko-szwedzkich w XVII w. W sk┼éad Polski wszed┼é Kowel w 1569 roku. Prawa miejskie magdeburskie nada┼é Kowlu w 1518 roku kr├│l Zygmunt I Stary. Jego ┼╝ona, kr├│lowa Bona, naby┼éa miasto od Sanguszk├│w i utworzy┼éa tu starostwo niegrodowe. Kr├│lowa dba┼éa o gospodark─Ö miasta, potwierdzi┼éa mu prawa magdeburskie, sprowadzi┼éa nowych osadnik├│w, zezwoli┼éa na pobieranie dziesi─Öciny od kupc├│w przybywaj─ůcych na du┼╝e targi drewnem i rybami, a w 1536 roku zatwierdzi┼éa miejscowe ustawy cechowe. Po Bonie dobra kowelskie wesz┼éy w sk┼éad d├│br kr├│lewskich. Pierwszy ko┼Ťci├│┼é katolicki dla Polak├│w zosta┼é tu za┼éo┼╝ony w 1591 roku. Po zniszczeniach wojennych odbudowany w 1710 roku i w 1725 roku konsekrowany przez biskupa ┼éuckiego Stefana Rupniewskiego. Odbudowany po po┼╝arze w 1854 roku odbudowany (drewniana ┼Ťwi─ůtynia) p.w. ┼Ťw. Anny, przetrwa┼é do 1945 roku, kiedy to zosta┼é zniszczony przez w┼éadze sowieckie. Parafia kowelska, licz─ůca 3800 wiernych w po┼éowie XIX w., wchodzi┼éa w sk┼éad dekanatu kowelskiego diecezji ┼éuckiej. Przed I wojn─ů ┼Ťwiatow─ů do dekanatu kowelskiego nale┼╝a┼éy ko┼Ťcio┼éy parafialne w Kowlu, Lubomlu, Przewa┼éach, Turzysku, Ho┼éobach, Ratnie, Kamieniu Koszyrskim, Bucyniu, Ostr├│wkach i Nabrzusce (w┼éadze carskie zlikwidowa┼éy parafie w: Opalinie, Mielnicy, Hulewiczach i Maciejowie). W 1616 roku kr├│l Zygmunt III potwierdzi┼é Kowlu prawa miejskie. Miasto by┼éo w tym czasie ludne i mia┼éo dobrze rozwini─Öte rzemios┼éo (obok tradycyjnych rzemios┼é m.in. cechy malarzy, z┼éotnik├│w, hafciarzy). Za zas┼éugi w wojnie ze Szwedami 1655-56 kr├│l Jan Kazimierz odda┼é tamtejsze starostwo do┼╝ywotnio Stefanowi Czarnieckiemu i jego ┼╝onie Zofii. Kr├│lowie August III i Stanis┼éaw August nadali miastu r├│┼╝ne nowe przywileje. W 1773 roku z woli Sejmu starostwo kowelskie otrzyma┼é wojewoda krakowski Wac┼éaw Piotr Rzewuski na w┼éasno┼Ť─ç dziedziczn─ů. W ramach represji po Powstaniu Listopadowym 1830-31 rz─ůd rosyjski w 1831 roku skonfiskowa┼é Rzewuskim dobra kowelskie. W 1792 roku stacjonowa┼é tu polski pu┼ék jazdy - 3 Pu┼ék Przedniej Stra┼╝y Bu┼éawy Polnej Koronnej, kt├│ry bra┼é udzia┼é w wojnie z Rosj─ů w obronie Konstytucji 3 maja i w Powstaniu Ko┼Ťciuszkowskim 1794 roku. W latach 1795-1915 Kowel by┼é pod zaborem rosyjskim jako miasto powiatowe w guberni wo┼éy┼äskiej; miasto sta┼éo si─Ö bardzo wa┼╝n─ů w─Öz┼éow─ů stacj─ů kolejow─ů, na skrzy┼╝owaniu linii: Brze┼Ť─ç n. Bugiem – R├│wne, Che┼ém – Sarny, Kamie┼ä Koszyrski – W┼éodzimierz. Otwarta w 1877 roku linia kolejowa ┼é─ůcz─ůcy Kowel z granic─ů Prus Wschodnich znana by┼éa jako Kolej Nadwi┼Ťla┼äska (┼é─ůczy┼éa Kowel z Lublinem i Warszaw─ů). Zaborcy rosyjscy, tak jak gdzie indziej, niszczyli tu brutalnie polsko┼Ť─ç. W latach 1915–16 w okolicy Kowla toczy┼éy si─Ö ci─Ö┼╝kie walki mi─Ödzy wojskami rosyjskimi i austriackimi, a w obu armiach by┼éo bardzo wielu rekrut├│w polskich. Na cmentarzu wojennym „Na G├│rce” pochowano 1820 ┼╝o┼énierzy austriackich i niemieckich oraz 300 Polak├│w.

W listopadzie 1918 roku odrodzi┼éo si─Ö pa┼ästwo polskie i rozpocz─Ö┼éa si─Ö walka o jego granice, w tym tak┼╝e na wschodzie. Na prze┼éomie stycznia i lutego 1919 roku p┼ék. Edward Rydz ps. "┼Ümig┼éy" obj─ů┼é dow├│dztwo nad Grup─ů Operacyjn─ů „Kowel”, maj─ůc─ů za zadanie obron─Ö odcinka Hrubiesz├│w – W┼éodzimierz-Wo┼éy┼äski – rzeka Stoch├│d – Maniewicze przed oddzia┼éami Ukrai┼äc├│w Naddnieprza┼äskich. W wyniku dzia┼éa┼ä manewrowych oddzia┼éy p┼ék. Edwarda Rydza na pocz─ůtku marca zaj─Ö┼éy W┼éodzimierz i Kowel. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku, w sierpniu Kowel zaj─Ö┼éa dzicz bolszewicka pr─ůca na Warszaw─Ö. Po wielkiej kl─Ösce bolszewik├│w pod Warszaw─ů w po┼éowie sierpnia, wojska polskie przyst─ůpi┼éy do ponownego zajmowania Ziem Wschodnich. 12 wrze┼Ťnia ruszy┼éa polska ofensywa, kt├│rej kierunek wi├│d┼é z Hrubieszowa na W┼éodzimierz Wo┼éy┼äski-┼üuck-R├│wne. Zmotoryzowany oddzia┼é pod dow├│dztwem mjr. W┼éodzimierza Bochenka wyruszy┼é z W┼éodawy by od p├│┼énocy dopa┼Ť─ç Kowla. Rozbiwszy s┼éabe oddzia┼éy bolszewickie po drodze, oddzia┼é niespodziewanie wpad┼é do Kowla, gdzie urz─Ödowa┼éy spokojnie, jako zakwaterowane kilkadziesi─ůt kilometr├│w za frontem, sztaby dywizji bolszewickich. Po kr├│tkiej, a┼╝ uporczywej walce, Kowel znalaz┼é si─Ö w polskich r─Ökach.

W niepodleg┼éej Polsce (1919-39) Kowel by┼é trzecim najwi─Ökszym miastem wojew├│dztwa wo┼éy┼äskiego (ok. 30 tys. mieszk. w 1939 r.), zamieszka┼éym g┼é├│wnie przez Polak├│w i ┼╗yd├│w – po po┼éowie (w┼Ťr├│d 27 677 mieszk. w 1931 r. by┼éo zaledwie 4875 prawos┼éawnych – Ukrai┼äc├│w i Rosjan, czyli zaledwie ok. 15% ludno┼Ťci miasta). Miasto by┼éo siedzib─ů du┼╝ego powiatu kowelskiego. Kowel stanowi┼é du┼╝y i wa┼╝ny w─Öze┼é kolejowy (by┼éy tu tak┼╝e zak┼éady naprawcze taboru kolejowego, odbudowano zniszczony podczas I wojny ┼Ťwiatowej du┼╝y dworzec kolejowy). Kowel by┼é miastem wielu szk├│┼é (8 podstawowych, 3 gimnazja, 7 szk├│┼é zawodowych w tym bardzo wa┼╝nej plac├│wki – Szko┼éy Mierniczej i Drogowej). W mie┼Ťcie stacjonowa┼éa wielka jednostka Wojska Polskiego - 27 Dywizja Piechoty (tak┼╝e dow├│dztwo i sztab), kt├│ra podczas kampanii wrze┼Ťniowej 1939 walczy┼éa dzielnie na Pomorzu i Mazowszu, a jeden z oddzia┼é├│w wzi─ů┼é udzia┼é w obronie Warszawy. W Czerkasach pod Kowlem znajdowa┼éa si─Ö do 1939 roku polska wielka sk┼éadnica uzbrojenia. W okresie mi─Ödzywojennym w Kowlu wydawanych by┼éo 11 czasopism polskich: pierwsze to „Gazeta Kowelska” 1923-25, a ostatnie „Ziemia Kowelska” wydawana od 1938 roku; na uwag─Ö zas┼éuguje miesi─Öcznik literacki i naukowy m┼éodzie┼╝y Pa┼ästwowej Szko┼éy Mierniczej i Drogowej „Na Stra┼╝y”, wydawany w latach 1923-30.

Kowel szczyci┼é si─Ö Ko┼Ťcio┼éem Pomnikiem ku czci Niepodleg┼éo┼Ťci i Bohater├│w Kres├│w p.w. ┼Ťw. Stanis┼éawa Bpa, wzniesionym przez proboszcz├│w kowelskich: ks. pra┼éata Feliksa Sznarbachowskiego i ks. infu┼éata Mariana Tokarzewskiego (zamordowanego przez NKWD w 1941 r.) w latach 1924-31 (arch. Konanowicz z Warszawy); by┼é to najwi─Ökszy ko┼Ťci├│┼é katolicki na Wo┼éyniu. W 1928 roku parafia kowelska liczy┼éa 14 782 wiernych, a do dekanatu kowelskiego w diecezji ┼éuckiej nale┼╝a┼éy parafie w: Czersku, Ho┼éobach, Karasinie, Kowlu, Maniewiczach, Mielnicy, Perespie, Powursku, Turzy┼äsku i Zasmykach. Ko┼Ťci├│┼é ┼Ťw. Anny z 1854 roku by┼é ko┼Ťcio┼éem filialnym parafii ┼Ťw. Stanis┼éawa Bpa. W Kowlu by┼é tak┼╝e ko┼Ťci├│┼é garnizonowy ┼Ťw. Wojciecha. Ko┼Ťci├│┼é ┼Ťw. Stanis┼éawa uleg┼é zniszczeniu podczas II wojny ┼Ťwiatowej. Sowieci ogromne mury rozebrali, buduj─ůc z uzyskanej ceg┼éy wi─Özienie i kilka budynk├│w miejskich.

Po napadzie Niemiec na Polsk─Ö 1 wrze┼Ťnia 1939 roku komendantem miasta zosta┼é pp┼ék. Andrzej Ha┼éaci┼äski. 17 wrze┼Ťnia t.r. Zwi─ůzek Sowiecki napad┼é na Polsk─Ö, zajmuj─ůc Ziemie Wschodnie. Od wrze┼Ťnia 1939 do czerwca 1941 roku Kowel by┼é pod okupacj─ů sowieck─ů, nast─Öpnie do lipca 1944 pod okupacj─ů niemieck─ů (Ukrai┼äcy wsp├│┼épracowali z hitlerowcami, m.in. posterunek policji ukrai┼äskiej w Kowlu). Podczas rzezi Polak├│w przez nacjonalist├│w ukrai┼äskich w 1943 roku w mie┼Ťcie znalaz┼éo schronienie kilka tysi─Öcy Polak├│w. Ponownie zaj─Öty przez Armi─Ö Czerwon─ů w lipcu 1944 roku. W marcu-kwietniu 1944 roku w pobli┼╝u Kowla operowa┼éa 27 Wo┼éy┼äska Dywizja Piechoty Armii Krajowej bior─ůc wraz z Armi─ů Czerwon─ů udzia┼é w zako┼äczonej niepowodzeniem operacji kowelskiej. W latach 1939-1946 zgin─Ö┼éo w Kowlu i okolicach miasta ponad 7 tys. Polak├│w, z kt├│rych ponad 3000 to ofiary sowieckiej i niemieckiej okupacji, a oko┼éo 3750 ludzi, z czego w samym Kowlu 44 osoby, zamordowali nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy z bandyckich organizacji OUN-UPA. ┼╗yd├│w kowelskich wymordowali Niemcy wraz z Ukrai┼äcami; oko┼éo 2000 z nich zosta┼éo rozstrzelanych na polskim cmentarzu katolickim. Pozostawione przez ┼╗yd├│w mienie zosta┼éo rozgrabione przez Niemc├│w i ludno┼Ť─ç ukrai┼äsk─ů.

W 1945 roku Stalin oderwa┼é Kowel (wraz z ca┼éymi Ziemiami Wschodnimi) od Polski i w┼é─ůczy─ç do Zwi─ůzku Sowieckiego (Republiki Ukrai┼äskiej) i wyp─Ödzi┼é st─ůd Polak├│w. Z okr─Ögu wysiedle┼äczego Kowel w latach 1945-46 wyp─Ödzono do komunistycznej Polski 20 709 Polak├│w. W mie┼Ťcie pozosta┼éo niewielu Polak├│w. Po upadku Zwi─ůzku Sowieckiego odrodzi┼éo si─Ö w Kowlu ┼╝ycie polskie. Dzia┼éa oddzia┼é Towarzystwa Kultury Polskiej, kt├│ry prowadzi polsk─ů szko┼é─Ö sobotnio-niedzieln─ů, a w 1996 roku, dzi─Öki pomocy finansowej ze strony Stowarzyszenia Wsp├│lnota Polska w Warszawie do Kowla zosta┼é przeniesiony i gruntownie odremontowany drewniany ko┼Ťci├│┼é katolicki z pobliskich Wiszenek, kt├│ry stanowi centrum ┼╝ycia spo┼éeczno-kulturalnego wsp├│lnoty rzymskokatolickiej. Miastami partnerskim Kowla s─ů: Che┼ém, Brzeg Dolny, ┼ü─Öczna, Legionowo i Krasnystaw.

W Kowlu urodzi┼éo si─Ö szereg znanych i zas┼éu┼╝onych Polak├│w, m.in.: Waldemar Babinicz (1901-1969), pisarz i pedagog, dyrektor Uniwersytetu Ludowego w Ro┼╝nicy k. J─ůdrzejowa; Klemens Pawe┼é Bia┼éecki (ur. 1929), ekspert z zakresu handlu zagranicznego i marketingu, tw├│rca polskiej szko┼éy marketingu mi─Ödzynarodowego, profesor m.in. Wy┼╝szej Szko┼éy Handlowej w Warszawie; Henryk Biernacki (1894-1944), lekarz, dzia┼éacz PPS-Lewicy, ordynator lecznicy Okr─Ögowego Zwi─ůzku Kas Chorych w Krakowie; Kazimierz Dejmek (1924-2002), wybitny polski re┼╝yser i aktor teatralny, dyrektor Teatru Narodowego (1962-68) i Teatru Polskiego (1981-95) w Warszawie, minister kultury i sztuki 1993-96, pose┼é na Sejm RP; Andrzej Dembicz (1939-2009), latynoamerykanista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, tw├│rca i dyrektor Centrum Studi├│w Latynoameryka┼äskich; Micha┼é Friedman (1913-2006), pedagog i t┼éumacz na j─Özyk polski literatury hebrajskiej i jidysz; Wanda Grabowska (1883- po 1 IX 1939), pedagog, czo┼éowa dzia┼éaczka pedagogiczna w Piotrkowie Trybunalskim, dyrektorka gimnazjum ┼╝e┼äskiego Zrzeszenia Nauczycieli Szk├│┼é ┼Ürednich tam┼╝e; Ryszard Horodecki (ur. 1943), fizyk, zajmuj─ůcy si─Ö fizyk─ů teoretyczn─ů i informatyk─ů kwantow─ů, profesor Uniwersytetu Gda┼äskiego; Leszek Kasprzyk (ur. 1925), ekonomista i badacz stosunk├│w mi─Ödzynarodowych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; Zygfryd Piotr Kozie┼é┼é (1926-2006), jeden z czo┼éowych dzia┼éaczy Polonii w Melbourne (Australia); Feliks Antoni Krzan (Krzanowski), (ur. 1920), weterynarz, ┼╝o┼énierz II Korpusu Polskiego (udzia┼é w bitwie o Monte Cassino), wyk┼éadowca Temple University w Filadelfii (USA); Krzysztof Kursa (1941-1990), aktor teatralny i filmowy; Bogus┼éaw Lambach (1925-1988), operator filmowy, autor zdj─Ö─ç do wielu film├│w polskich; Jerzy Nocu┼ä (ur. 1933), dziennikarz w Warszawie; Barbara Pietkiewicz (ur. 1936), producentka filmowa, dziennikarka; Antoni Przygo┼äski (1924-2014), historyk, dyplomata (Moskwa, Rostok); Jerzy Stanis┼éaw Siemasz (ur. 1939), t┼éumacz, literat, autor piosenek, lektor j─Özyka angielskiego na Uniwersytecie Warszawskim; Jerzy Skoczek (ur. 1938), in┼╝ynier, 1990-94 wiceprezydent Siedlec; Leszek Jakub S┼éawi┼äski (1927-1995), dziennikarz, wydawca, m.in. w 1981 sekretarz redakcji „Biuletynu Informacyjnego” – pierwszego tygodnika „Solidarno┼Ťci”; Jan Stachniuk (1905-1963), filozof, teoretyk kultury, historiozof, publicysta, ideolog i tw├│rca polskiej nacjonalistycznej grupy „Zadruga” oraz pisma o tym samym tytule; Zbigniew Staszkiewicz (ur. 1924), ksi─ůdz katolicki, proboszcz parafii Nawr├│cenia ┼Ťw. Paw┼éa w Lublinie, kanonik archidiecezji lubelskiej; Marian St─Öpniewski (ur. 1935), mineralog i geochemik, specjalista w zakresie spektrometrii rentgenowskiej, kierownik Centralnego Laboratorium Chemicznego Pa┼ästwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie; Zofia Szajuk-Pietraszkowa (1940-1988), matematyk, wyk┼éadowca Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, taterniczka, alpinistka, w 1970 w czasie wyprawy polskich alpinist├│w w Pamir (Zwi─ůzek Sowiecki) jako pierwsza Polka przekroczy┼éa wysoko┼Ť─ç 7000 m wchodz─ůc na Szczyt Lenina (7134 m), z cz┼éonkami tej wyprawy dokona┼éa te┼╝ I wej┼Ťcia na trzy szczyty we wschodnim Pamirze: Szczyt Warszawa (6042 m), Szczyt Poronin (6205 m) i Szczyt Tatry (6142 m); Ludwik Szenderowski (1905-1993), duchowny protestancki, jeden z lider├│w Zwi─ůzku Ewangelickich Chrze┼Ťcijan w Polsce; Janusz Turowski (ur. 1927), in┼╝ynier, specjalista w zakresie elektrodynamiki technicznej, maszyn elektrycznych i mechatroniki, profesor Politechniki ┼ü├│dzkiej; Mieczys┼éaw Warywoda (ur. 1915), technik, oficer Wojska Polskiego – major II Korpusu Polskiego, uczestnik bitwy o Monte Cassino V 1944; Micha┼é Waszy┼äski (1904-1965), wybitny re┼╝yser filmowy, monta┼╝ysta i scenarzysta w okresie mi─Ödzywojennym; Wanda Wr├│blewska (1911-1997), re┼╝yser teatralny, m.in. 1956-68 za┼éo┼╝yciel, dyrektor i re┼╝yser Teatru Ziemi Mazowieckiej w Warszawie; Janusz Zawisza (1916-1987), ichtiolog, profesor Instytutu Rybactwa ┼Ür├│dl─ůdowego w Olsztynie; Jolanta Zdrzalik (1938-2004), artystka malarka.

Marian Kałuski

Wersja do druku

Lubomir - 10.10.14 19:30
Pi─Öknie opisuje Pan Marian Ka┼éuski polsko┼Ť─ç na Ziemiach Wschodnich. Jednak obecnie nie wolno nam przegapi─ç tego, co serwuje si─Ö Polakom na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej. Tu niemiecka agentura zaczyna by─ç coraz bardziej aktywna. Niemieccy emisariusze g┼éosz─ů idee separatystyczne dla ┼Ül─ůska i Pomorza, zar├│wno z Berlina, jak i z Warszawy i Brukseli. U niekt├│rych wywrotowc├│w nienawi┼Ť─ç do Polski jest biologiczna, wr─Öcz zwierz─Öca. Trudno niekiedy to poj─ů─ç, poniewa┼╝ ci nienawistnicy zaistnieli publicznie dzi─Öki dobroci, hojno┼Ťci i wielkoduszno┼Ťci Polak├│w. Chyba Niemcy maj─ů jakie┼Ť haki na antypolskich sabota┼╝yst├│w i szanta┼╝em zmuszaj─ů ich rujnowania Polski i oddawania pod kontrol─Ö niemieck─ů. Vide: Polski Cement, Polski Cukier i m.in. Poczta Polska. Wojny z Rosj─ů o histori─Ö, to te┼╝ najwyra┼║niej realizacja niemieckiego scenariusza, podrzucanego nam przez agent├│w BND. Polacy sami maj─ů burzy─ç status quo, zaistnia┼ée 'po Ja┼écie', tak ┼╝eby ┼╝adne mi─Ödzynarodowe prawo, ani pa┼ästwo - nie chroni┼éo ju┼╝ prawa Polak├│w do Ziem odzyskanych.

Wszystkich komentarzy: (1)   

Publikowane komentarze s─ů prywatnymi opiniami naszych Czytelnik├│w. Gazeta Internetowa KWORUM nie ponosi odpowiedzialno┼Ťci za tre┼Ť─ç opinii.

28 Wrze┼Ťnia 1930 roku
Urodził się Mieczysław Czechowicz, polski aktor teatralny i filmowy, występował w Kabarecie Starszych Panów (zm. 1991)


28 Wrze┼Ťnia 1864 roku
W Londynie założono I Międzynarodówkę, głównymi inicjatorami byli Karol Marks i Fryderyk Engels.


Zobacz wi─Öcej