Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 14.04.13 - 14:36     Czytano: [3296]

Chluba polskiej o┼Ťwiaty (2)


Liceum Krzemienieckie na Wołyniu w latach 1919 - 1939


W roku 1914 wybuch┼éa wojna mi─Ödzy naszymi wrogami – zaborcami Polski: Niemcami i Austri─ů z jednej strony, a Rosj─ů z drugiej. W jej wyniku jak i woli narodu polskiego do niepodleg┼éego bytu pa┼ästwowego, dnia 11 listopada 1918 roku odrodzi┼éo si─Ö wolne i suwerenne pa┼ästwo polskie.

W spu┼Ťci┼║nie po zaborcy rosyjskim odziedziczyli┼Ťmy zacofanie gospodarcze kraju i wysoki analfabetyzm w┼Ťr├│d ludu, szczeg├│lnie na Kresach. Np. na Wo┼éyniu analfabeci stanowili jeszcze w 1921 roku 68,8% ludno┼Ťci w wieku powy┼╝ej 10 lat, z tym, ┼╝e a┼╝ 82% analfabet├│w stanowili Ukrai┼äcy! Rz─ůd polski wprowadzi┼é bezp┼éatne, powszechne i obowi─ůzkowe nauczanie w zakresie szko┼éy powszechnej. Podczas gdy w 1922 roku na Wo┼éyniu by┼éo zaledwie 658 szk├│┼é (w tym 395 polskich i 233 ukrai┼äskich; w 1925 r. by┼éo ju┼╝ 600 szk├│┼é polskich, 500 polsko-ukrai┼äskich i 7 ukrai┼äskich) z zaledwie 27 885 uczni├│w, to w 1938 roku by┼éo ju┼╝ 1934 szko┼éy z oko┼éo 300 000 uczni├│w. Powstawa┼éy r├│wnie┼╝ tak┼╝e liczne szko┼éy ┼Ťrednie (25 w por├│wnaniu z 14 za Rosji carskiej) i zawodowe (35), kt├│re nie istnia┼éy na Wo┼éyniu przed 1914 rokiem. W szko┼éach ┼Ťrednich (4385 uczni├│w w 1938 r.) i zawodowych ponad po┼éow─Ö uczni├│w stanowili Polacy, reszt─Ö po po┼éowie ┼╗ydzi i Ukrai┼äcy.

28 sierpnia 1919 roku Naczelnik Pa┼ästwa i W├│dz Naczelny Wojska Polskiego J├│zef Pi┼ésudski wydaje Dekret o otwarciu Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, w kt├│rym czytamy m.in.: „Oby Uniwersytet Wile┼äski, rozpoczynaj─ůc nowy okres swych dziej├│w, pomny ┼Ťwietnej swej tradycji, zaja┼Ťnia┼é nowym blaskiem, oby sta┼é si─Ö wed┼éug s┼é├│w Tadeusza Czackiego, wyrzeczonych do uczni├│w Szko┼éy Krzemienieckiej „┼Ťwi─ůtyni─ů cnoty, a przybytkiem nauk”. Niech promieniuje kultur─ů w jak najszersze kr─Ögi, podnosi obyczaje i kszta┼éci umys┼éy m┼éodzie┼╝y, garn─ůcej si─Ö pod jego opieku┼äcze skrzyd┼éa i niech b─Ödzie jedn─ů z tych wielkich dr├│g ┼Ťwietlanych, wiod─ůcych ludzko┼Ť─ç do poznania prawdy...”.

J├│zef Pi┼ésudski pami─Öta┼é wi─Öc i o s┼éawnym Liceum Krzemienieckim. Pami─Öta┼é nawet w godzinach walki o wschodni─ů granic─Ö odrodzonej Polski. Korzystaj─ůc z okazji przejazdu przez Krzemieniec, w czasie inspekcji wojsk polskich na froncie ukrai┼äskim, dnia 27 maja 1920 roku wydaje (oficjalnie w Warszawie) „Rozkaz 162 Naczelnego Wodza Wojsk Polskich o otwarciu Liceum Krzemienieckiego”, maj─ůcy du┼╝e znaczenie dla Krzemie┼äca, krzemie┼äczan, a przede wszystkim dla nauki i o┼Ťwiaty polskiej na Wo┼éyniu i w ca┼éej Polsce. W Rozkazie tym powiedzia┼é:

„Odrodzona Rzeczpospolita szuka dr├│g w┼éasnych, by wychowa─ç nowe pokolenie dzielnych obywateli, kt├│rzy by jej wielko┼Ť─ç i chwa┼é─Ö szerzy─ç i utrwali─ç zdo┼éali. Chc─ůc drogi te odnale┼║─ç, musi si─Ögn─ů─ç do tradycji wielkich przodk├│w i oprze─ç si─Ö na powo┼éanych przez Nich do ┼╝ycia instytucjach wychowawczych, kt├│re ongi┼Ť, po politycznym naszej Ojczyzny upadku, zdrowego ducha polskiego zachowa─ç umia┼éy. W tej wielkiej pracy, kt├│ra do odrodzenia Ojczyzny doprowadzi┼éa, niema┼é─ů rol─Ö odegra┼éo Liceum Krzemienieckie, stworzone wysi┼ékiem wiekopomnej pami─Öci Tadeusza Czackiego i kresowej ludno┼Ťci polskiej. S┼éynn─ů t─Ö uczelni─Ö powo┼éuj─Ö niniejszym do nowego ┼╝ycia, by snu┼éa dalej wielk─ů my┼Ťl za┼éo┼╝ycieli i pe┼éni┼éa w nowych warunkach, z t─ů sam─ů jednak gorliwo┼Ťci─ů co przed laty, t─Ö sam─ů s┼éu┼╝b─Ö na po┼╝ytek Ojczyzny, nauki i cnoty”.

Jednocze┼Ťnie J├│zef Pi┼ésudski wyda┼é „Rozkaz 163 Naczelnego Wodza Wojsk Polskich o maj─ůtkach Liceum Krzemienieckiego”: „Powo┼éane do ┼╝ycia rozkazem moim z dnia 27 maja r. 1920 Liceum Krzemienieckie posiada─ç winno dostateczne ┼Ťrodki materialne, by sprosta─ç mog┼éo w┼éo┼╝onym na┼ä szerokim zadaniom. Przeto na w┼éasno┼Ť─ç Liceum przekazuj─Ö ca┼éy maj─ůtek ruchomy i nieruchomy, kapita┼éy, prawa itd., kt├│re nale┼╝a┼éy do tego┼╝ Liceum w chwili zamkni─Öcia go przez rz─ůd rosyjski. Liceum winno podj─ů─ç kroki celem wy┼Ťwietlenia stanu faktycznego i prawnego, w jakim ten maj─ůtek si─Ö znajduje, oraz celem jego rewindykacji. Liceum Krzemienieckiemu nie s┼éu┼╝y prawo aljenowania nieruchomo┼Ťci. Niezale┼╝nie od wspomnianego maj─ůtku, pod Zarz─ůd Liceum Krzemienieckiego przekazuj─Ö z prawem u┼╝ytkowania dochod├│w: I. a) Le┼Ťnictwo Krzemienieckie wraz z ziemi─ů orn─ů i ┼é─ůkami przy tem┼╝e Le┼Ťnictwie w Tetylkowcach i Szczasn├│wce, b) Le┼Ťnictwo Radziwi┼é┼éowskie, c) Le┼Ťnictwo Mi┼éostowskie, d) Le┼Ťnictwo Sura┼╝skie, e) Le┼Ťnictwo Dubla┼äskie. II. Maj─ůtki fundacyjne: Bia┼éo-Krynic─Ö i Leduch├│w, sk┼éadaj─ůce si─Ö z ┼é─ůk, las├│w i ziemi ornej, z obowi─ůzkiem dochowania woli fundator├│w, o ile ta nie sprzeciwia si─Ö interesom Rzeczypospolitej Polskiej”.

Rozkazy 162 i 163 Naczelnego Wodza Wojsk Polskich opublikowane w Dzienniku urz─Ödowym zarz─ůdu cywilnego ziem Wo┼éynia i Frontu Podolskiego z dnia 30 maja 1920 roku, Nr 12.

Realizacja Rozkazu mog┼éa jednak nast─ůpi─ç dopiero po „Cudzie nad Wis┼é─ů” czyli po kl─Ösce Armii Czerwonej pod Warszaw─ů w sierpniu 1920 roku i po ponownym odzyskaniu Krzemie┼äca przez wojsko polskie (wrzesie┼ä 1920) i w┼éadze cywilne, a przede wszystkim po odzyskaniu w 1920-21 roku od Cerkwi prawos┼éawnej budynk├│w dawnego Liceum wraz z ko┼Ťcio┼éem, kt├│ry od 1840 roku by┼é cerkwi─ů. Wtedy to mecenas Piotr Moczulski uruchomi┼é kursy nauczycielskie w budynku dawnego Liceum, w kt├│rych wzi─Ö┼éo udzia┼é 72 s┼éuchaczy; powsta┼éo z nich Seminarium Nauczycielskie. W nast─Öpnym roku otwarto gimnazjum licealne w Krzemie┼äcu oraz nale┼╝─ůc─ů do niego szko┼é─Ö rolniczo-le┼Ťn─ů w pobliskiej Bia┼éokrynicy. W 1924 roku rozpocz─Ö┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç Szko┼éa ─ćwicze┼ä przy Seminarium Nauczycielskim, a w 1928 roku Ni┼╝sza Szko┼éa Rzemie┼Ťlniczo-Przemys┼éowa przy tartaku licealnym w Smydze. W tym pionierskim dla o┼Ťwiaty polskiej na Ziemi Krzemienieckiej okresie odrodzone Liceum Krzemienieckie spe┼énia┼éo tak┼╝e wa┼╝n─ů rol─Ö charytatywno-pedagogiczn─ů. Zaopiekowa┼éo si─Ö a┼╝ kilkuset dzie─çmi przesiedle┼äc├│w z sowieckiej Ukrainy, a tak┼╝e tymi dzie─çmi polskimi, kt├│re uciek┼éy z Rosji Sowieckiej bez rodzic├│w (cz─Östo zamordowanych przez bolszewik├│w) i nie mia┼éy w Polsce nikogo z rodziny.

W┼éa┼Ťciwy rozw├│j Liceum Krzemienieckiego – jego rola i znaczenie w o┼Ťwiacie polskiej nast─ůpi┼é jednak dopiero po 1927 roku. Chyba dlatego, ┼╝e znalaz┼éo si─Ö ono w r─Ökach tak wybitnej pod ka┼╝dym wzgl─Ödem i wp┼éywowej w sferach rz─ůdowych osoby, jak─ů by┼é min. Juliusz Poniatowski. W├│wczas Liceum sta┼éo si─Ö miejscem ┼Ťmia┼éych eksperyment├│w pedagogicznych oraz rozpocz─Öto dzia┼éalno┼Ť─ç kulturaln─ů i o┼Ťwiatow─ů poza w┼éasnym obr─Öbem. Obj─Ö┼éa ona swoim zasi─Ögiem nie tylko Wo┼éy┼ä, ale chyba ca┼é─ů Polsk─Ö (uniwersytety ludowe, wakacyjne ogniska itd.).

Prawny byt odrodzonemu Liceum Krzemienieckiemu w ostateczny spos├│b zosta┼é uregulowany przez Rozporz─ůdzenie Rady Ministr├│w z 10 sierpnia 1922 roku, kt├│re stwierdza┼éo, ┼╝e Liceum Krzemienieckie jest zespo┼éem pa┼ästwowych zak┼éad├│w naukowych i wychowawczych. Posiada odr─Öbn─ů osobowo┼Ť─ç prawn─ů, a dochody czerpie z d├│br na fundacji, czyli jest finansowo niezale┼╝ne. Liceum Krzemienieckim zarz─ůdza wizytator z prawami i obowi─ůzkami kuratora przy pomocy kierownika pedagogicznego w sprawach szkolnych i zarz─ůdcy d├│br. Wizytator podlega bezpo┼Ťrednio ministrowi o┼Ťwiaty.

Pierwszym kuratorem Liceum Krzemienieckiego zosta┼é w 1922 roku znany dzia┼éacz o┼Ťwiatowy dr Marek Piekarski, dyrektor gimnazj├│w polskich - przed wojn─ů we Lwowie, a podczas wojny i zaraz po niej w Humaniu na Ukrainie. Zast─ůpi┼é go w 1927 roku by┼éy minister rolnictwa (1918 i 1921-22) i wicemarsza┼éek Sejmu RP (1922-27) Juliusz Poniatowski, kt├│ry urz─ůd ten piastowa┼é do 1934, kiedy ponownie zosta┼é ministrem rolnictwa (1934-39). W 1934 roku kuratorem zosta┼é dr Eustachy Nowicki, zas┼éu┼╝ony dzia┼éacz o┼Ťwiatowy, by┼éy kurator okr─Ögu szkolnego lubelskiego (1928-31), a nast─Öpnie krakowskiego (1931-34). Po nim, w roku szkolnym 1936-37 urz─ůd kuratora spe┼énia w zast─Öpstwie Karol Kochler, pe┼éni─ůcy r├│wnocze┼Ťnie od szeregu lat i do 1939 roku stanowisko kierownika pedagogicznego Liceum Krzemienieckiego. Ostatnim kuratorem zosta┼é w 1937 roku dotychczasowy starosta powiatowy krzemieniecki (1930-37) i du┼╝ego rozmachu dzia┼éacz spo┼éeczny i o┼Ťwiatowy, in┼╝. roln. Stefan Czarnocki. Has┼éem mi─Ödzywojennych kurator├│w Liceum Krzemienieckiego by┼éo: „Mierz si┼éy na zamiary nie zamiar pod┼éug si┼é”.

W 1939 roku zak┼éady naukowe i wychowawcze Liceum Krzemienieckiego obejmowa┼éy: Gimnazjum i Liceum im. Tadeusza Czackiego, Seminarium Nauczycielskie im. Juliusza S┼éowackiego, Gimnazjum Sp├│┼édzielcze, Szko┼é─Ö Podstawow─ů, Przedszkole oraz 4 internaty – 2 m─Öskie i 2 ┼╝e┼äskie w Krzemie┼äcu, Pa┼ästwow─ů ┼Üredni─ů Szko┼é─Ö Rolniczo-Le┼Ťn─ů wraz z internatem w Bia┼éokrynicy, Zak┼éad Ogrodniczy, ┼Üredni─ů Szko┼é─Ö Ogrodnicz─ů w Led├│chowie, Szko┼é─Ö Rzemie┼Ťlniczo-Przemys┼éow─ů wraz z internatem i Ni┼╝sz─ů Szko┼é─Ö Rolnicz─ů w Wi┼Ťniowcu, Szko┼é─Ö Rzemie┼Ťlnicz─ů i Przedszkole w Smydze, Szko┼é─Ö Murarsk─ů w Ma─çkowej Dolinie oraz Uniwersytety Ludowe w Micha┼é├│wce, R├│┼╝ynie i Ma┼ékini. Do kompleksu budynk├│w Liceum Krzemienieckiego nale┼╝a┼é r├│wnie┼╝ pi─Ökny ko┼Ťci├│┼é licealny pw. ┼Üw. Ignacego Loyoli i ┼Ťw. Stanis┼éawa Kostki. Jego ostatnim rektorem by┼é ks. Kazimierz Lenczewski (1892-1970).

Poza tym Liceum Krzemienieckie posiada┼éo Bibliotek─Ö z ok. 10 000 tom├│w, Archiwum Liceum Krzemienieckiego, Muzeum Ziemi Krzemienieckiej posiadaj─ůce m.in. pami─ůtki po Juliuszu S┼éowackim, zbiory numizmatyczne i archeologiczne, dobrze urz─ůdzone laboratoria: chemiczne, fizyczne i przyrodnicze, gabinet geograficzny, warsztaty: mechaniczny, introligatorski, narciarski oraz pracownie: fotograficzn─ů i modelarstwa. W lesie sosnowym w Micha┼é├│wce Liceum prowadzi┼éo ma┼ée sanatorium dla m┼éodzie┼╝y zagro┼╝onej gru┼║lic─ů. Liceum posiada┼éo w┼éasn─ů drukarni─Ö, w kt├│rej drukowa┼éo swoje wydawnictwa oraz organ prasowy Liceum „┼╗ycie Liceum Krzemienieckiego”. W okresie wakacyjnym (lipiec-sierpie┼ä) Liceum prowadzi┼éo dla nauczycieli szk├│┼é podstawowych z Wo┼éynia i ca┼éej Polski Muzyczne Ognisko Wakacyjne, Rysunkowe Ognisko Wakacyjne i Wakacyjne Ognisko Spo┼éeczne.

Og├│┼éem w 1930 roku w Liceum Krzemienieckim nauk─Ö pobiera┼éo 933 uczni├│w, cia┼éo pedagogiczne liczy┼éo 54 nauczycieli, poza tym by┼éo 2 lekarzy, 1 dentysta i 2 ksi─Ö┼╝y prefekt├│w i administrator ko┼Ťcio┼éa. Do 1939 roku liczba uczni├│w wzros┼éa do ok. 1500, a personel nauczycielski do ok. 80 os├│b.

Spo┼Ťr├│d znanych i cenionych pedagog├│w szk├│┼é Liceum Krzemienieckiego okresu mi─Ödzywojennego wyr├│┼╝nili si─Ö: Aleksander Berger, Stanis┼éaw Bieda, Lucjan Bielecki, Jan Cybis, ┼╗elis┼éaw Danysz, Stanis┼éaw Dobrowolski, J├│zef Etrych, Jadwiga Falkowska, Jerzy Gach, Maria G├│rska, Kazimierz Groszy┼äski, Henryk Hermanowicz, Franciszek Hilczer, Antoni Jagodzi┼äski, Julian Koz┼éowski, Emil Krha, Maria Kuropatwi┼äska, Teodozy Marcinkiewicz, Franciszek M─ůczak, Wanda Miller, Zdzis┼éaw Opolski, Marian O┼Ťko, Helena Paliwodzianka, Stanis┼éaw Paluchowski, Alina Ruskowa, Stanis┼éawa Sanojc├│wna, Stanis┼éaw Sheybal, Edward Sommer, Stanis┼éaw Stankiewicz, Jan Targo┼äski, Henryk Tar┼éowski, Zbigniew Trylski, Janina Tumi┼äska, Kazimierz Urba┼äski, Stefan Wilkoszewski, Mieczys┼éaw Zadro┼╝ny (kierownik Biblioteki L.K.), Roman Za┼é─Öski, Zdzis┼éaw Zar─Öba, Maria Zdobnicka. Zdzis┼éaw Opolski by┼é znanym geografem i geologiem, autorem szeregu prac, m.in. „Zarys tektoniki Karpat mi─Ödzy Os┼éaw─ů-┼üupkowem a U┼╝okiem-Siankami”. Nauczycielem geografii w Liceum by┼é tak┼╝e Franciszek M─ůczak, znany przyrodnik, autor prac, m.in. „Asymetria w rozwoju drzew szpilkowych” i „Wahania temperatury w latach 1910-19 na obszarze wysp Hawajskich”. Natomiast nauczycielami rysunku byli znani malarze: Jan Cybis (1937-39) oraz Stanis┼éaw Sheybal, kt├│ry obrazy swoje wystawia┼é na wystawach we Lwowie, Krakowie i ┼üodzi, a fotografie artystyczne (prowadzi┼é w Liceum r├│wnie┼╝ pracowni─Ö fotograficzn─ů) na wystawach w Pary┼╝u, Londynie, Antwerpii, Mediolanie, Nowym Jorku, Chicago, Tokio, Warszawie, Poznaniu, Lwowie, Krakowie i Wilnie. Ostatnim dyrektorem Gimnazjum i Liceum by┼é dr Tadeusz St─Öpie┼ä.

Liceum Krzemienieckie wyposa┼╝one przez pa┼ästwo w ziemi─Ö i przedsi─Öbiorstwa przemys┼éowe nie troszczy┼éo si─Ö o ┼Ťrodki materialne, by┼éo niezale┼╝ne finansowo, a przez to jedn─ů z najzasobniejszych uczelni w Polsce i najlepiej wyposa┼╝on─ů w ┼Ťrodki naukowe. W sk┼éad Zarz─ůdu D├│br Liceum Krzemienieckiego, na kt├│rego czele sta┼é in┼╝. Jan Turkiewicz, wchodzi┼éy lasy, maj─ůtki rolne, stawy rybne, przedsi─Öbiorstwa przemys┼éowe i przedsi─Öbiorstwa komisowe. Lasy Liceum, po┼éo┼╝one na terenie sze┼Ťciu powiat├│w wojew├│dztwa wo┼éy┼äskiego, liczy┼éy ok. 40 000 ha i podzielone by┼éy na 10 nadle┼Ťnictw: Krzemieniec, Sura┼╝, Smyga, Mi┼éost├│w-Lisznia, Dublany, Kniahinin, Lubomirka, Zabrodzie, Kozin i Straszny Jar ko┼éo Klewania i dawa┼éy przeci─Ötnie rocznie 160 000 m sze┼Ťc. surowca drzewnego. Rolnictwo w og├│lnym bilansie maj─ůtkowym Liceum reprezentowane by┼éo przez sze┼Ť─ç maj─ůtk├│w rolnych o obszarze 3191 ha. Maj─ůtki te by┼éy: w Bia┼éokrynicy, Kalin├│wce, Prokozach ko┼éo Led├│chowa, Smydze, Sudobiczach i w Tetylkowcach. Prowadzi┼éy one wzorow─ů gospodark─Ö roln─ů i hodowlan─ů. Troszczy┼éy si─Ö o hodowl─Ö rasowego byd┼éa zarodowego, prowadzi┼éy racjonalne nawozownictwo, uprawia┼éy nowoczesne metody chmielarstwa, ┼é─ůkarstwa, ogrodnictwa i sadownictwa. Np. w Tetylkowcach prowadzono wzorow─ů stadnin─Ö koni, w Bia┼éokrynicy hodowl─Ö karaku┼é├│w, w Led├│chowie sady warto┼Ťciowych drzew owocowych i plantacje warzywne.

Maj─ůtki rolne Liceum by┼éy wi─Öc wraz z Uniwersytetami Ludowymi Liceum w Micha┼é├│wce, R├│┼╝ynie i Ma┼ékini ogniskami propagandowo-pokazowymi i szerzy┼éy kultur─Ö poln─ů na Wo┼éyniu, kt├│ry mia┼é charakter rolniczy. Zapocz─ůtkowa┼éy tak┼╝e na Wo┼éyniu akcje wymiany zb├│┼╝ siewnych i zaopatrywanie wielu gmin w najwarto┼Ťciowsze odmiany drzew owocowych. Udzia┼é Liceum Krzemienieckiego w rozwoju rolnictwa na Wo┼éyniu by┼é bardzo du┼╝y. A trzeba przy tym pami─Öta─ç, ┼╝e produkcja rolnicza Wo┼éynia, zw┼éaszcza po 1933 roku, tak wzros┼éa, ┼╝e pokrywa┼éa popyt na pszenic─Ö Warszawy, ┼Ül─ůska, Wile┼äszczyzny i Podkarpacia (T. Dworakowski).

W po┼éowie lat trzydziestych XX wieku Liceum rozpocz─Ö┼éo na terenie powiatu r├│wie┼äskiego zagospodarowanie staw├│w rybnych, inwestuj─ůc w to przedsi─Öbiorstwo ok. 250 000 z┼é. Powsta┼éy wzorowe stawy rybne w Mi┼éostowie, Zabrodziu i Szumsku. Poza sprzeda┼╝─ů lokaln─ů wiele ton karpia wysy┼éano do Warszawy i Lwowa.

Wreszcie du┼╝─ů rol─Ö w gospodarce Liceum Krzemienieckiego odgrywa┼éy zak┼éady przemys┼éowe: tartak parowy ze suszarni─ů i fabryka materia┼é├│w budowlanych w Smydze, tartak parowy i fabryka parkiet├│w we Lwowie, tartak parowy w Dublanach. Przeci─Ötna roczna produkcja tych zak┼éad├│w obejmowa┼éa ponad 150 000 m sze┼Ťc. materia┼é├│w tartych o warto┼Ťci ponad 1 200 000 z┼é. Poza tym Liceum posiada┼éo nowoczesn─ů mleczarni─Ö i serowarni─Ö w Bia┼éokrynicy, m┼éyny parowe w Bia┼éokrynicy i Szumsku, m┼éyny wodne w Liszni oraz zak┼éad drukarski w Krzemie┼äcu. Przedsi─Öbiorcami komisowymi Liceum by┼éy sk┼éady sprzeda┼╝y materia┼é├│w budowlanych w Krzemie┼äcu (2), Dubnie, Wi┼Ťniowcu i ┼üanowcach.

W sumie Liceum Krzemienieckie odgrywa┼éo znaczn─ů rol─Ö w ┼╝yciu gospodarczym Wo┼éynia. Same nadle┼Ťnictwa zatrudnia┼éy w swoich lasach kilkuset robotnik├│w, g┼é├│wnie ma┼éorolnych ch┼éop├│w, kt├│rym wyp┼éaca┼éy poka┼║n─ů sum─Ö 500 000 z┼é. rocznie, co w og├│lnym bilansie wsi wo┼éy┼äskiej stanowi┼éo powa┼╝n─ů pozycj─Ö. Kilkuset dalszych pracownik├│w zatrudnia┼éy folwarki, zak┼éady przemys┼éowe i komisowe, stawy rybne i szko┼éy.

Tak wi─Öc Liceum Krzemienieckie w mi─Ödzywojennej Polsce rozros┼éo si─Ö w pot─Ö┼╝n─ů i wszechstronn─ů instytucj─Ö wychowawczo-naukow─ů. Liceum przygotowywa┼éo m┼éodzie┼╝ do zawodu nauczycielskiego i studi├│w uniwersyteckich oraz do zawod├│w rzemie┼Ťlniczych i gospodarstwa wiejskiego, a dla m┼éodzie┼╝y pozaszkolnej i doros┼éych prowadzi┼éo wiele specjalnych kurs├│w, odczyt├│w, organizowa┼éo przedstawienia teatralne, organizowa┼éo biblioteki ruchome, wsp├│┼épracowa┼éo z uniwersytetami ludowymi na Wo┼éyniu i z Wo┼éy┼äskim Zwi─ůzkiem M┼éodzie┼╝y Wiejskiej, kt├│re zrzesza┼éo m┼éodzie┼╝ polsk─ů i ukrai┼äsk─ů, Ko┼éami Gospody┼ä Wiejskich, domami ludowymi itd. Liceum Krzemienieckie przychodzi┼éo z pomoc─ů ka┼╝dej po┼╝ytecznej spo┼éecznej inicjatywie, ale zawsze pod warunkiem: zacznijcie sami, po┼é├│┼╝cie podwaliny, zr├│bcie maksymalny w┼éasny wysi┼éek w tej pierwszej fazie (np. budowy domu ludowego), a wtedy dopiero Liceum pomo┼╝e po┼éo┼╝y─ç dach, wyposa┼╝y─ç w sprz─Öt, bibliotek─Ö (Antoni Hermaszewski).

Liceum Krzemienieckie zapisa┼éo si─Ö na trwa┼ée w dziejach fotografii polskiej. Ignacy P┼éa┼╝y┼äski w swej ksi─ů┼╝ce „Spojrzenie w przesz┼éo┼Ť─ç fotografii polskiej” (Warszawa 1982), w kt├│rej ukazuje wk┼éad Polak├│w w ┼Ťwiatowy dorobek fotograficzny od samych pocz─ůtk├│w fotografii, pisze: „...Niewiele mniej ni┼╝ Pozna┼ä, bo dwudziestu jeden fotografik├│w, w ci─ůgu jak┼╝e kr├│tkiego czasu, wychowa┼é i wykszta┼éci┼é Krzemienic. A dokona┼é tego jeden cz┼éowiek, Stanis┼éaw Sheybal (1891-1976). Gdy zjawi┼é si─Ö w roku 1928 w mie┼Ťcie rodzinnym Juliusza S┼éowackiego, nikt tam chyba nie zajmowa┼é si─Ö fotografi─ů artystyczn─ů. Sheybal zosta┼é zaanga┼╝owany jako nauczyciel rysunk├│w w opromienionym wiekow─ů tradycj─ů Liceum za┼éo┼╝onym przez Tadeusza Czackiego. Powierzono mu jednocze┼Ťnie zorganizowanie i prowadzenie uczniowskiej pracowni fotograficznej... Stanis┼éaw Sheybal szybko nadrobi┼é czas stracony i ju┼╝ po kilku miesi─ůcach rozpocz─ů┼é, i to z wielkim powodzeniem, obsy┼éanie wystaw krajowych i zagranicznych, w rok p├│┼║niej zorganizowa┼é pierwsz─ů w Krzemie┼äcu wystaw─Ö og├│lnopolsk─ů, w roku 1930 za┼Ť wyst─ůpi┼é na czwartym salonie mi─Ödzynarodowym w Wilnie z pi─Öcioma pracami...

Pi─Ökno tego miasta i okolicy, owa atmosfera pracy artystycznej i osobowo┼Ť─ç Stanis┼éaw Sheybala urzek┼éy i Henryka Hermanowicza (ur. 1912), kt├│ry z rodzinnego Wilna, spod opieku┼äczych skrzyde┼é mistrza Bu┼éhaka, stan─ů┼é do pomocy Sheybalowi. Zjawi┼é si─Ö w Krzemie┼äcu co prawda dopiero w roku 1937, ale ju┼╝ z dorobkiem artystycznym, prezentowanym mi─Ödzy innymi na pi─ůtym salonie mi─Ödzynarodowym i na nast─Öpnych. ... Z czas├│w krzemienieckich pochodzi "Pi─Ökne rodzinne miasto Juliusza S┼éowackiego", wyb├│r wierszy i fragment├│w list├│w poety ozdobiony przez Hermanowicza oryginalnymi fotografiami, wykonanymi na cienkim papierze, wyprodukowanym specjalnie przez bydgosk─ů "Alf─Ö". Sze┼Ť─ç tysi─Öcy takich odbitek wklejono do tej ksi─ů┼╝ki, wielkiego rarytasu bibliofilskiego ... Krzemieniec to fenomen w organizacji fotografiki polskiej lat mi─Ödzywojennych. ┼╗adnemu miastu nie uda┼éo si─Ö w ci─ůgu tak kr├│tkiego czasu sta─ç si─Ö dla swej okolicy pulsuj─ůcym ogniskiem kultury artystycznej, zw┼éaszcza w dziedzinie fotografii”.

Krzemieniec i Liceum Krzemienieckie zapisa┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ w dziejach polskiego malarstwa. Dzieje te otwiera J├│zef Franciszek Pitschmann (1858-1834), wybitny malarz polski, pochodzenia austriackiego, znany przede wszystkim jako portrecista; malowa┼é portrety znanych w├│wczas Polak├│w, z kr├│lem Stanis┼éawem Augustem Poniatowskim na czele. W latach 1806-31 by┼é sumiennym i oddanym profesorem rysunku w Liceum Krzemienieckim i opiekunem jego cennej galerii obraz├│w; jego tam uczniami byli p├│┼║niejsi znani malarze polscy: Ksawery Jan Kaniewski (1809-1867; profesor i dyrektor Szko┼éy Sztuk Pi─Öknych w Warszawie) i Bonawentura Klembowski (1795-1888). W Krzemie┼äcu namalowa┼é m.in. portrety Tadeusza Czackiego i jego rodzin─Ö, Salome─Ö i Euzebiusza S┼éowackich (oba w Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie), Teofila i Hersyli─Ö Januszewskich (Muzeum Narodowe we Wroc┼éawiu). Zmar┼é w Krzemie┼äcu 1 wrze┼Ťnia 1834 roku. Dla warszawskich malarzy Krzemieniec odkry┼é ju┼╝ w XIX w. Julian Cegli┼äski (1830-1903), kt├│rego wizyty w mie┼Ťcie S┼éowackiego zaowocowa┼éy m.in. obrazami „Krzemieniec” i „Liceum Krzemienieckie”.

W okresie mi─Ödzywojennym Krzemieniec by┼é koloni─ů artystyczn─ů. Jego rola by┼éa wtedy podobna do wyj─ůtkowej dzi┼Ť w polskim ┼Ťwiecie artystycznym pozycji Kazimierza Dolnego. Do Krzemie┼äca ci─ůgn─Öli wi─Öc ch─Ötnie arty┼Ťci wabieni pi─Öknem tamtejszego krajobrazu i zabytkami, wschodni─ů aur─ů miasta. Waldemar ┼üawecki napisa┼é kiedy┼Ť w czasopi┼Ťmie historycznym "M├│wi─ů Wieki", ┼╝e przed wojn─ů: "Ciche g├│rskie miasteczko Krzemieniec zwano klejnotem, miastem malarzy wymarzonym na plenery”. Owocem popularno┼Ťci ├│wczesnego Krzemie┼äca by┼éy organizowane w mie┼Ťcie wystawy malarzy polskich (np. Grupy Krakowskiej w 1934 r.) oraz pejza┼╝e miasta i Liceum Krzemienieckiego, z kt├│rych najbardziej znane s─ů obrazy Marcina Samlickiego (zm. 1945), kt├│ry mieszka┼é w Krzemie┼äcu w latach 1937-39, Michaliny Krzy┼╝anowskiej, Aleksandra J─Ödrzejewskiego i innych oraz znana teka rysunk├│w „Krzemieniec” Leokadii Bielskiej-Tworkowskej z 1936 roku.

W latach 1937-39 profesorem rysunku w Liceum Krzemienieckim by┼é znany malarz i wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel grupy kapist├│w Jan Cybis (1897-1972), od 1945 profesor Akademii Sztuk Pi─Öknych w Warszawie. Podczas pobytu w Krzemie┼äcu by┼é jednocze┼Ťnie (1937-39) redaktorem naczelnym "G┼éosu Plastyk├│w", czasopisma pe┼éni─ůcego funkcj─Ö trybuny polskich kapist├│w i koloryst├│w. Mi─Ödzywojenna popularno┼Ť─ç Krzemie┼äca w┼Ťr├│d polskich malarzy odradza si─Ö ostatnio. Np. 27 stycznia 2006 roku w Muzeum Etnografii i Rzemios┼éa Artystycznego we Lwowie odby┼éo si─Ö otwarcie poplenerowej wystawy malarstwa pod nazw─ů ”Krzemieniec”, na kt├│rej zaprezentowane zosta┼éy prace polskich artyst├│w plastyk├│w: Jana Wo┼éka, Jerzego Gnatowskiego i Andrzeja Kasperka. Plener malarski w Krzemie┼äcu odby┼é si─Ö dzi─Öki pomocy polskiej firmy EuroVenaSmyga ze Smygi k/Krzemie┼äca i jej w┼éa┼Ťciciela Bogdana Rodziewicza. Wystaw─Ö otworzyli Konsul Generalny RP we Lwowie Wies┼éaw Osuchowski oraz dyrektor Wydzia┼éu Kultury i Turystyki Lwowskiej Obwodowej Administracji Pa┼ästwowej Halina Doroszczuk. Polskich tw├│rc├│w reprezentowa┼é Jan Wo┼éek. Po zako┼äczeniu wystawy we Lwowie prace prezentowane by┼éy w gmachu Sejmu RP w Warszawie (Konsulat Generalny RP we Lwowie).

W okresie mi─Ödzywojennym Krzemieniec by┼é Mekk─ů r├│wnie┼╝ dla polskich harcerzy. Latem by┼éo tu pe┼éno harcerzy i harcerek z ca┼éej Polski, kt├│rzy rozbijali obozy w okolicy, tak dla jej pi─Ökna jak i dla zwiedzania miejscowo┼Ťci zwi─ůzanych z „Trylogi─ů” Henryka Sienkiewicza oraz samego – bardzo g┼éo┼Ťnego w ca┼éej Polsce – Liceum Krzemienieckiego i faktu urodzenia si─Ö tu wielkiego poety polskiego Juliusza S┼éowackiego. W „Przegl─ůdzie Polskim”, dodatku do nowojorskiego „Nowego Dziennika” („Koleje pracowitego ┼╝ycia” 5.1.2007), ukaza┼éa si─Ö rozmowa Czes┼éawa Karkowskiego ze znanym historykiem literatury polskiej w Stanach Zjednoczonych, profesorem Uniwersytetu Ohio w Columbus Jerzym Krzy┼╝anowskim, w kt├│rej czytamy: „Harcerstwo wi─ůza┼éo nas bardzo blisko, zw┼éaszcza obozy, kiedy mieszka┼éo si─Ö razem, chodzi┼éo na te same wycieczki. Jeden z tych wyjazd├│w utkwi┼é mi szczeg├│lnie w pami─Öci. By┼é bodaj rok 1934, mia┼éem wtedy 12 lat. Pojechali┼Ťmy na Wo┼éy┼ä. Rozbili┼Ťmy ob├│z w jakiej┼Ť malutkiej miejscowo┼Ťci, ale w─Ödrowali┼Ťmy. Przeszli┼Ťmy na piechot─Ö po wszystkich historycznych miejscach; byli┼Ťmy w Zbara┼╝u, w Wi┼Ťniowcu, w Poczajowie. Ogl─ůdali┼Ťmy te wszystkie miejsca, kt├│re znali┼Ťmy tak dobrze z Trylogii... Na Wo┼éyniu poszli┼Ťmy z wycieczk─ů r├│wnie┼╝ do Krzemie┼äca. Zwiedza┼éem dworek matki S┼éowackiego, by┼éem na g├│rze Bony, widzia┼éem to wspania┼ée miasteczko, zwiedza┼éem Liceum Krzemienieckie. Akcj─Ö jednej z moich powie┼Ťci, wydanej przed dziesi─Öciu laty w Londynie My┼Ťl─Ö, ┼╝e wr├│c─Ö kiedy┼Ť (1996), umie┼Ťci┼éem w┼éa┼Ťnie w Krzemie┼äcu, poniewa┼╝ doskonale pami─Öta┼éem, jak to wszystko wygl─ůda┼éo”.

Je┼Ťli Krzemieniec przodowa┼é miastom wo┼éy┼äskim, to g┼é├│wnie dzi─Öki staro┼Ťcie krzemienieckiemu w latach 1930-37 (tw├│rca mi.in. Domu Spo┼éecznego w Krzemie┼äcu) i w latach 1937-39 i kuratorowi Liceum Krzemienieckiego, in┼╝. Stefanowi Czarnockiemu, burmistrzowi Krzemie┼äca w latach 1922-39 Janowi Beaupre no i przede wszystkim Liceum, kt├│re nie tylko stara┼éo si─Ö wp┼éywa─ç na ┼╝ycie kulturalne ca┼éego Wo┼éynia ale tak┼╝e i ca┼éej Polski. Np. organ Liceum Krzemienieckiego „┼╗ycie Liceum Krzemienieckiego” nale┼╝a┼éo do czo┼éowych czasopism pedagogicznych w kraju. Urz─ůdzane przez Liceum Krzemienieckie Ogniska Wakacyjne kszta┼éci┼éy nauczycieli z ca┼éej Polski w dziedzinie muzyki, rysunk├│w i pracy spo┼éecznej. Organizator Wakacyjnego Ogniska Muzycznego prof. Bronis┼éaw Rutkowski sprowadza┼é do Krzemie┼äca wielu wybitnych muzyk├│w z ca┼éej Polski. Liceum, pierwsze w Polsce, wprowadzi┼éo w 1928 roku dalto┼äski system wychowawczy i dochodzi┼éo do ciekawych wynik├│w, a tak┼╝e by┼éo jednym z pionier├│w rozwoju sportu szkolnego (np. narciarstwo, szybownictwo). W roku 1937 prof. Franciszek M─ůczak rozbudowuje skromne dot─ůd Muzeum Liceum Krzemienieckiego na Muzeum Ziemi Krzemienieckiej ze sta┼é─ů obsad─ů pracownik├│w i w odpowiednim pomieszczeniu, a odbyty w Krzemie┼äcu w 1938 roku z inicjatywy Stefana Czarnockiego og├│lnopolski zjazd naukowy wp┼éyn─ů┼é na za┼éo┼╝enie Wo┼éy┼äskiego Instytutu Naukowego w Krzemie┼äcu. Jak dawniej, tak i teraz Krzemieniec i Liceum go┼Ťci w swych murach wielu wybitnych pedagog├│w, pisarzy, malarzy, muzyk├│w i artyst├│w. Np. w 1927 roku wyst─ůpi┼é tu s┼éynny teatr „Reduta” z Wilna, prowadzony przez J. Osterw─Ö, wystawiaj─ůc „Ksi─Öcia Niez┼éomnego” na G├│rze Bony oraz cz─Östo wyst─Öpowa┼é tu Teatr Ziemi Wo┼éy┼äskiej z ┼üucka. M┼éodzie┼╝ licealna mia┼éa cz─Östy i bezpo┼Ťredni kontakt z teatrem – sztuk─ů teatraln─ů, z dzie┼éami polskiej literatury na scenie.

W 1939 roku z okazji 130 rocznicy urodzin i 90 rocznicy ┼Ťmierci krzemie┼äczanina Juliusza S┼éowackiego powstaje w Krzemie┼äcu og├│lnopolski komitet uroczysto┼Ťci, nad kt├│rym patronat obj─ů┼é prezydent RP, prof. Ignacy Mo┼Ťcicki oraz prymas Polski, ks. kard. August Hlond. W mie┼Ťcie uroczysto┼Ťci rozpocz─Ö┼éy si─Ö 2 kwietnia apelem m┼éodzie┼╝y wszystkich szk├│┼é licealnych na dziedzi┼äcu Liceum Krzemienieckiego. Miasto przybra┼éo od┼Ťwi─Ötny wygl─ůd; w ka┼╝dym oknie sklepowym by┼é portret S┼éowackiego i kwiaty, a wieczorem na g├│rze Boby zap┼éon─Ö┼éy wielkie stosy smolne. R├│wnie┼╝ tego dnia wieczorem teatr Liceum Krzemienieckiego dla uczczenia Juliusza S┼éowackiego wystawia jego „Z┼éot─ů Czaszk─Ö” w licealnej sali teatralnej. P├│┼║niej teatr licealny wystawi┼é „Balladyn─Ö” na wolnym powietrzu w pobliskiej Ma─çkowej Dolinie, a 28 maja Teatr Wo┼éy┼äski im. Juliusza S┼éowackiego z ┼üucka wystawi┼é na tle zamczyska krzemienieckiego „Ksi─Ödza Marka”. 3 kwietnia – w 90 rocznic─Ö zgonu poety – w ko┼Ťciele licealnym odprawione zosta┼éo nabo┼╝e┼ästwo, celebrowane przez dziekana krzemienieckiego, ks. Antoniego Staniszewskiego; g┼é─Öbokie kazanie o mesjanizmie S┼éowackiego i jego warto┼Ťciach dla Polski wyg┼éosi┼é ks. prof. W┼éadys┼éaw Bukowi┼äski z ┼üucka; ch├│r m┼éodzie┼╝y szkolnej wykona┼é pi─Ökne pie┼Ťni. Tego dnia wieczorem odby┼éa si─Ö w Sali Kolumnowej Liceum pi─Ökna i wzruszaj─ůca akademia. Wyst─ůpi┼éy na niej m.in. po┼é─ůczone ch├│ry krzemienieckie pod dyrekcj─ů Jana Gipskiego, wykonuj─ůc pot─Ö┼╝n─ů kantat─Ö Jana Galla ku czci Juliusza S┼éowackiego; dyrektor Teatru Wo┼éy┼äskiego w ┼üucku Janusz Strachocki odczyta┼é „Testament m├│j” S┼éowackiego; prawdziwym prze┼╝yciem by┼éo wspania┼ée trio fortepianowe g-moll Fryderyka Chopina, wykonane przez El┼╝biet─Ö i Emila Krch─Ö i Jerzego Gache, a akademi─Ö zako┼äczy┼é psalm B. P─Ökla „Audite mortales” w wykonaniu licealnego zespo┼éu kameralnego pod dyrekcj─ů Mariana O┼Ťki.

18 maja w salach Liceum Krzemienieckiego zosta┼éa otwarta krajowa wystawa literacka pt. „S┼éowacki na tle epoki”. W obchodach odbywaj─ůcych si─Ö od 25 do 28 maja odby┼éy si─Ö m.in. uroczysto┼Ťci licealne na wielkim boisku sportowym z udzia┼éem ministra Poniatowskiego i wiceministra Maciszewskiego oraz wojewody wo┼éy┼äskiego Hauke-Nowaka. Pedagogium nadano oficjalnie imi─Ö Juliusza S┼éowackiego i nast─ůpi┼éo przekazanie sztandaru. Odby┼é si─Ö r├│wnie┼╝ uroczysty akt przekazania pod opiek─Ö Liceum Krzemienieckiego dworku S┼éowackich w Krzemie┼äcu, gdzie postanowiono urz─ůdzi─ç muzeum Juliusza S┼éowackiego, a przy muzeum mia┼é by─ç wzniesiony jego pomnik. 8-9 lipca czci┼éy S┼éowackiego w Bia┼éokrynicy i Krzemie┼äcu organizacje wiejskie: kilkudziesi─Öciu delegat├│w z ca┼éego Wo┼éynia i kilkuset z powiatu krzemienieckiego; m.in. wystawiono ┼Ťliczne widowisko ludowe w barwnych strojach, ze ┼Ťpiewami i ta┼äcami pt. „Gody weselne”, kt├│re ogl─ůda┼éo 2000 os├│b. We wrze┼Ťniu 1939 roku w gmachu Liceum mia┼éy si─Ö odby─ç obrady Polskiej Akademii Umiej─Ötno┼Ťci, kt├│re mia┼éy by─ç ukoronowaniem roku S┼éowackiego (wybuch wojny uniemo┼╝liwi┼é ich odbycie). Miano wyda─ç ksi─Ög─Ö pami─ůtkow─ů i ksi─ů┼╝k─Ö o Krzemie┼äcu. Jednak najwi─Ökszym dzie┼éem ku uczczeniu poety, w kt├│rego budowie mia┼éa uczestniczy─ç ca┼éa Polska, mia┼éa by─ç budowa w Krzemie┼äcu Domu Sztuki im. J. S┼éowackiego. Dom ten, kt├│ry mia┼é posiada─ç m.in. du┼╝─ů sal─Ö wystawow─ů, sal─Ö teatraln─ů, koncertow─ů, kinow─ů, odczytow─ů i konferencyjn─ů, pok├│j artyst├│w, pracownie malarskie, sta┼é─ů galeri─Ö obraz├│w, bibliotek─Ö, czytelni─Ö oraz artystyczno-literack─ů kawiarni─Ö, mia┼é by─ç stra┼╝nic─ů i krzewicielem kultury polskiej na Wo┼éyniu. – Mo┼╝na tu doda─ç, ┼╝e wypo┼╝yczone m.in. z Muzeum Narodowego w Warszawie pami─ůtki po Juliuszu S┼éowackim na zorganizowan─ů w Krzemie┼äcu w 1939 roku krajow─ů wystaw─Ö S┼éowackian├│w (m.in. portrety rodzinne S┼éowackich i Januszewskich, w┼é─ůcznie z „Kupidynem” Rustema) wprost cudownie ocala┼éy podczas II wojny ┼Ťwiatowej i w 1959 roku zosta┼éy zwr├│cone Polsce przez w┼éadze ZSRR, znajduj─ůc teraz schronienie w Muzeum Mickiewicza w Warszawie.

Odrodzona w listopadzie 1918 roku Polska stara┼éa si─Ö o odzyskanie Biblioteki Kr├│lewskiej z Zamku Kr├│lewskiego w Warszawie, kt├│ra by┼éa chlub─ů pierwszego Liceum Krzemienieckiego. Kiedy 7 maja 1920 wojska polskie w porozumieniu z ukrai┼äskim rz─ůdem Semena Petlury zaj─Ö┼éy Kij├│w, Polacy usi┼éowali wywie┼║─ç Bibliotek─Ö Kr├│lewsk─ů-Licealn─ů do Polski. Ksi─Ögozbi├│r by┼é ju┼╝ nie tylko zapakowany w skrzyniach, ale nawet w wagonach kolejowych. Niestety, zarz─ůdzony 11 czerwca szybki odwr├│t z Kijowa pod naporem Armii Czerwonej uniemo┼╝liwi┼é wyruszenie poci─ůgu z kijowskiej stacji kolejowej w kierunku Polski. 31 stycznia 1922 rz─ůd polski za┼╝─ůda┼é do Rosji Sowieckiej zwr├│cenia Polsce Biblioteki Kr├│lewskiej. Sprawa, rozpatrzona przez polsko-sowieck─ů Komisj─Ö Mieszan─ů 7-12 wrze┼Ťnia 1923 roku, mia┼éa by─ç uregulowana drog─ů dyplomatyczn─ů. Jednak wszelkie p├│┼║niejsze starania rz─ůdu polskiego o odzyskanie biblioteki na podstawie polsko-sowieckeigo traktatu (ryskiego) z 1921 roku, nie da┼éy rezultatu. Nawet sugestia strony polskiej na wymian─Ö tego ksi─Ögozbioru na bibliotek─Ö Lenina w Bydgoszczy nie odnios┼éa skutku.(A.Hermaszewski). Co wi─Öcej, w okresie mi─Ödzywojennym biblioteka kr├│lewska, przechowywana w magazynach Centralnej Biblioteki Naukowej Akademii Nauk Ukrainy, by┼éa niedost─Öpna dla polskich badaczy! Po napadzie Niemiec na Zwi─ůzek Sowiecki w czerwcu 1941 roku, sowieci zd─ů┼╝yli wywie┼║─ç Bibliotek─Ö Kr├│lewsk─ů do Ufy pod Uralem, sk─ůd powr├│ci┼éa do Kijowa po zako┼äczeniu wojny. Oczywi┼Ťcie polskie w┼éadze komunistyczne podleg┼ée Moskwie w latach 1945-89 nie stara┼éy si─Ö o zwrot polskiego ruchomego dziedzictwa kulturalnego skradzionego narodowi polskiemu przez Rosj─Ö carsk─ů, a p├│┼║niej Zwi─ůzek Sowiecki nie tylko na Ziemiach Wschodnich przedwojennego pa┼ästwa polskiego, ale tak┼╝e w centralnej i zachodniej Polsce.

Tylko oburzenie i presja ze strony polskiego ┼Ťwiata kulturalnego a i narodu na w┼éadze PRL sprawi┼éy, ┼╝e uzgodniono z w┼éadzami sowieckim zwrot niekt├│rych najwa┼╝niejszych skarb├│w-pami─ůtek historycznych narodu polskiego, kt├│rych nie zwr├│cono zaraz po wojnie. I tak w kwietniu 1952 roku Zwi─ůzek Sowiecki odda┼é Polsce tzw. archiwum kopernikowskie, skradzione przez Armi─Ö Czerwon─ů we Fromborku w 1945 roku; pod presj─ů ze strony narodu polskiego 3 pa┼║dziernika 1956 roku Moskwa odda┼éa Polsce wiele dzie┼é sztuki skradzionych przez Armi─Ö Czerwon─ů z teren├│w dzisiejszej Polski, w tym s┼éynne zbiory z Go┼éuchowa w Wielkopolsce oraz wiele obraz├│w malarzy polskich, jak np. J. Matejki, A. Gierymskiego, J. Malczewskiego, St. Wycz├│┼ékowskiego, O. Bozna┼äskiej, W. Gersona, J. Che┼émo┼äskiego; 17 pa┼║dziernika 1959 roku w┼éadze sowieckie nareszcie odda┼éy 130 cennych eksponat├│w muzealnych, zwi─ůzanych z ┼╝yciem i tw├│rczo┼Ťci─ů Juliusza S┼éowackiego, kt├│re z muze├│w polskich zosta┼éy w 1939 roku wys┼éane do Krzemie┼äca na wystaw─Ö po┼Ťwi─Öcon─ů temu poecie; dopiero w 1960 roku Kreml zgodzi┼é si─Ö na oddanie insygni├│w koronacyjnych kr├│la Augusta III i ┼╝ony jego Marii J├│zefy, kt├│re przed wojn─ů znajdowa┼éy si─Ö w Muzeum Narodowym w Warszawie; 4 pa┼║dziernika 1961 roku Moskwa odda┼éa Polsce skradzione w 1945 roku polskie materia┼éy archiwalne dotycz─ůce okresu 1427-1939.

Przeprowadzone przez polskich historyk├│w po 1956 roku kwerendy w bibliotekach Kijowa wykaza┼éy istnienie w nich bardzo bogatych polskich archiw├│w s─ůd├│w grodzkich i ziemskich oraz – poza zbiorem Biblioteki Kr├│lewskiej – Liceum Krzemienieckiego – dodatkowo 474 wolumina Uniwersytetu Wile┼äskiego i 598 Liceum Krzemienieckiego.

W 1971 roku rz─ůd PRL zadecydowa┼é o odbudowie zniszczonego podczas wojny Zamku Kr├│lewskiego w Warszawie. Zajmuj─ůca si─Ö przed wojn─ů pewnymi aspektami historii Liceum Krzemienieckiego Maria Danilewiczowa, kt├│ra po wojnie (do 1973 roku) by┼éa kierownikiem wielkiej i cennej Biblioteki Polskiej w Londynie rozpocz─Ö┼éa akcj─Ö w┼Ťr├│d Polak├│w w Wielkiej Brytanii, aby domagali si─Ö zwrotu Polsce przez Moskw─Ö Biblioteki Kr├│lewskiej-Licealnej – o ofiarowanie jej, jako akt dobrej woli, odbudowanemu Zamkowi Kr├│lewskiemu. Jednocze┼Ťnie w Polsce prawie ca┼éy ┼Ťwiat polskiej kultury spodziewa┼é si─Ö, ┼╝e Moskwa uczyni ten gest. Tym bardziej, ┼╝e wiele rz─ůd├│w europejskich przekazywa┼éo odbudowywanemu Zamkowi cenne dzia┼éa sztuki zwi─ůzane z Polsk─ů. Nawet historyk i polonista francuski Daniel Beauvois w swej obszernej pracy „Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803-1832”, wydanej po francusku w 1977 roku i po polsku w 1990 roku uwa┼╝a bibliotek─Ö Liceum Krzemienieckiego za w┼éasno┼Ť─ç narodu polskiego pisz─ůc: „Mo┼╝e kiedy┼Ť w┼éadze radzieckie zgodz─ů si─Ö na powr├│t do Zamku Kr├│lewskiego w Warszawie biblioteki Stanis┼éawa Augusta, klejnotu kultury polskiej, kt├│ry tak ucierpia┼é od dziejowych burz?”. Niestety, Kreml nie po raz pierwszy rozczarowa┼é Polak├│w. Zamiast Biblioteki Kr├│lewskiej przekazano Zamkowi 20 ┼Ťredniej warto┼Ťci artystycznej i historycznej eksponat├│w, kt├│re uprzednio skradziono narodowi polskiemu!

Niestety, pod tym wzgl─Ödem nic si─Ö nie zmieni┼éo po upadku komunizmu w Polsce w 1989 roku i upadku Zwi─ůzku Sowieckiego w 1991 roku oraz powstaniu w tym┼╝e roku pa┼ästwa ukrai┼äskiego. Polacy jednak wierzyli, ┼╝e nast─ůpi prze┼éom w stosunkach wolnej Ukrainy z Polsk─ů, ┼╝e wolna Ukraina naprawi krzywdy jakie wyrz─ůdzi┼é Polsce Zwi─ůzek Sowiecki na odcinku spraw polsko-ukrai┼äskich, szczeg├│lnie w odniesieniu do polskich d├│br kulturalnych na Ukrainie, ┼╝e zatriumfuje prawda i sprawiedliwo┼Ť─ç, na czym b─Ödzie budowana prawdziwa, a nie iluzoryczna jak za czas├│w sowieckich, przyja┼║┼ä polsko-ukrai┼äska. Znany historyk polski Leszek Podhorodecki w swej ksi─ů┼╝ce „Dzieje Lwowa” (Warszawa 1993) tak uj─ů┼é sprawy polsko-ukrai┼äskie na odcinku polskich d├│br kulturalnych na Ukrainie: „W publikacjach polskich (po 1991 r.) znowu podnosi si─Ö spraw─Ö lwowskich zbior├│w muzealnych i bibliotecznych, zw┼éaszcza Ossolineum, kt├│re tylko w cz─Ö┼Ťci wr├│ci┼éo do Polski. W nowych warunkach politycznych, po upadku komunizmu, rozpadzie ZSRR i powstaniu niepodleg┼éej Ukrainy wiele jest do zrobienia...”.

Tymczasem rz─ůdy ukrai┼äskie, za wzorem rz─ůd├│w carskiej Rosji i ZSRR, maj─ů dziwne podej┼Ťcie do prawa w┼éasno┼Ťci. Uwa┼╝aj─ů, ┼╝e wszystko co si─Ö znajduje na obszarze Ukrainy, nawet to co zosta┼éo Polakom zrabowane przez Rosj─Ö czy Zwi─ůzek Sowiecki i stanowi wyj─ůtkowo cenn─ů dla narodu polskiego pami─ůtk─Ö historyczn─ů, a nawet to co zosta┼éo na Ukrainie zgromadzone i utrzymywane wysi┼ékiem tamtejszego i nie tylko tamtejszego spo┼éecze┼ästwa polskiego, co zdobyte i stworzone by┼éo jego kosztem, s┼éu┼╝y┼éo przez dziesi─ůtki czy nawet setki lat Polakom i stanowi┼éo niew─ůtpliwie w┼éasno┼Ť─ç narodow─ů polsk─ů w ┼Ťwietle prawa cywilizowanych narod├│w, jest niczyj─ů inn─ů w┼éasno┼Ťci─ů jak tylko Ukrainy i narodu ukrai┼äskiego. Ukraina w og├│le nie bierze pod uwag─Ö ┼╝adnych argument├│w historycznych i moralnych, polskie dziedzictwo kulturalne na terenie dzisiejszej Ukrainy traktuje jako swego rodzaju ┼éup wojenny i ignoruje nawet wol─Ö fundator├│w wyra┼╝on─ů w testamentach (np. Maksymiliana Ossoli┼äskiego – Zak┼éad Narodowy im. Ossoli┼äskich we Lwowie). Dlatego rz─ůdy ukrai┼äskie nie tylko nie my┼Ťl─ů odda─ç Polsce Biblioteki Kr├│lewskiej, ale nawet jeszcze bardziej z ducha polskiej i bezcennej dla narodu polskiego biblioteki Zak┼éadu Narodowego im. Ossoli┼äskich we Lwowie. Jest tam m.in. najpe┼éniejszy zbi├│r prasy polskiej z by┼éego zaboru pruskiego. Oczywi┼Ťcie w ┼╝aden spos├│b nie jest on zwi─ůzany z Ukrain─ů i narodem ukrai┼äskim i jako taki w og├│le Ukrai┼äcom i ich historykom niepotrzebny. A jednak i tego zbioru – i jemu podobnych - nie chc─ů Polsce zwr├│ci─ç! Rz─ůdy Ukrainy okazuj─ů tym samym z┼é─ů wol─Ö i wrogo┼Ť─ç wobec Polski i narodu polskiego! Oczywi┼Ťcie tak┼╝e i Biblioteka Kr├│lewska – Liceum Krzemienieckiego jest przedstawiana jako prawne dziedzictwo narodu ukrai┼äskiego, albo, co jest lansowane w ostatnich latach, wsp├│lne dziedzictwo polsko-ukrai┼äskie.

Z okazji 190 rocznicy za┼éo┼╝enia Zak┼éadu Narodowego im. Ossoli┼äskich we Lwowie w tym roku (2007 r.) ma by─ç urz─ůdzona we Wroc┼éawiu wielka wystawa, na kt├│rej maj─ů by─ç zaprezentowane m.in. cz─Ö┼Ťci zbior├│w dawnego Ossolineum – arcypolskie pami─ůtki! pozostawione we Lwowie po 1946 roku. Z tej okazji dyrektor Muzeum Etnograficznego we Lwowie R. Czeme┼éyk przypomnia┼é Polakom: „Zdajemy sobie spraw─Ö, ┼╝e zbiory Ossoli┼äskich znajduj─ůce si─Ö w naszych zasobach s─ů cz─Ö┼Ťci─ů polskiej spu┼Ťcizny narodowej, s─ů one (jednak) naszym wsp├│lnym dobrem i dziedzictwem...”, no i jako takie maj─ů prawo pozostawa─ç na Ukrainie. Czy doprawdy unikatowe, bo jedynie pe┼éne zbiory prasy polskiej z by┼éego zaboru pruskiego, a wi─Öc nie maj─ůce nic wsp├│lnego z Ukrain─ů i Ukrai┼äcami (!), s─ů wsp├│lnym dziedzictwem polsko-ukrai┼äskim?! Jednak i w tym wypadku strona ukrai┼äska nie jest konsekwentna. Wymy┼Ťli┼éa formu┼é─Ö „wsp├│lnego dziedzictwa”, jednak na zasadzie: „Co twoje (polskie) to i moje, ale co moje (ukrai┼äskie) to nie twoje”. Jaskrawym tego przyk┼éadem by┼éy starania Ukrai┼äc├│w w 2004 roku, aby, w zwi─ůzku z inauguracj─ů prezydentury Wiktora Juszczenki, Polska przekaza┼éa Ukrainie rzekom─ů bu┼éaw─Ö hetmana Bohdana Chmielnickiego, bo to... wa┼╝na dla nich pami─ůtka narodowa.

Tak wi─Öc r├│wnie┼╝ wolna Ukraina odm├│wi┼éa zwrotu Polsce Biblioteki Kr├│lewskiej. Jedynie na co Kij├│w si─Ö zgodzi┼é to na podpisanie w 1992 roku umowy o wsp├│┼épracy mi─Ödzy Centraln─ů Bibliotek─ů Naukow─ů w Kijowie i Bibliotek─ů Narodow─ů w Warszawie. Ze strony polskiej koordynacj─Ö prac dokumentacyjnych powierzono Pracowni Dokumentacji Ksi─Ögozbior├│w Historycznych w Bibliotece Narodowej. Pracownia rozpocz─Ö┼éa ewidencj─Ö ksi─Ögozbioru kr├│lewskiego, zwanego "Regi─ů" w Kijowie. Prace katalogowe zako┼äczono w 1996 roku, a ich rezultatem jest komputerowa baza z katalogiem „Regii” dost─Öpna w Warszawie - Biblioteka Narodowa i Biblioteka Zamku Kr├│lewskiego oraz w Kijowie - Biblioteka Narodowa Ukrainy (Hanna ┼üaskarzewska 1997).

Niestety, r├│wnie┼╝ rz─ůdy polskie po 1989 roku w imi─Ö budowania dobros─ůsiedzkich stosunk├│w (czy mo┼╝ne je budowa─ç na deptaniu prawdy historycznej i na krzywdzie?!) nie robi─ů nic (jedynie pozoruj─ů starania – ┼╝adnej efektownej akcji, NICZEGO od 1989 roku nie zwr├│ci┼éa nam ani Rosja, ani Ukraina, ani Litwa i Bia┼éoru┼Ť: to gorzej ni┼╝ za Sowiet├│w!), aby odzyska─ç to co stanowi o jestestwie narodu polskiego. Wygl─ůda wi─Öc na to, ┼╝e Biblioteka Kr├│lewska – Liceum Krzemienieckiego (i nie tylko ten bezcenny dla Polak├│w skarb narodowy) nigdy nie zostanie Polsce zwr├│cona. Na w┼éasne ┼╝yczenie rz─ůd├│w polskich!

W wojew├│dzkim ┼üucku m├│wiono w okresie mi─Ödzywojennym, ┼╝e atmosfera w Krzemie┼äcu ogarni─Öta by┼éa zawsze „niepokojem wiecznego doskonalenia” wszystkiego. Tak, w ├│wczesnym Liceum Krzemienieckim rzuca┼éo si─Ö w oczy jedno – sta┼ée d─ů┼╝enie do powi─ůzania tradycji z najnowszymi pr─ůdami pedagogicznymi, oparcie si─Ö o wielkie wzory przesz┼éo┼Ťci i wychowanie nowoczesnego obywatela w pa┼ästwie. I jak niegdy┼Ť, tak i w okresie niepodleg┼éo┼Ťci (1918-39) Tadeusz Czacki by┼é duchem przewodnim wszystkich poczyna┼ä. Kiedy kurator Juliusz Poniatowski m├│wi┼é o dziele Czackiego: „Trudno nawet zda─ç sobie dzi┼Ť dok┼éadnie spraw─Ö, jaki to wielki musia┼é nast─ůpi─ç prze┼éom w psychice szlachty i pedagog├│w, [...] aby przej─ů─ç si─Ö szko┼é─ů o tendencjach praktycznej i fachowej spo┼éecze┼ästwu s┼éu┼╝by. [...] Szko┼éa i jej zabiegi wychowawcze dokonywa┼éy niezmiernie du┼╝o dla obudzenia w m┼éodzie┼╝y sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej i wszczepienia odpowiedzialno┼Ťci za bieg ┼╝ycia”, m├│wi┼é r├│wnie┼╝ o wsp├│┼éczesnym Liceum. Bowiem, Liceum mi─Ödzywojenne kontynuowa┼éo t─Ö tradycj─Ö, pozostawiaj─ůc pi─Ökn─ů kart─Ö w dziejach s┼éu┼╝by spo┼éecze┼ästwu.

Wo┼éy┼ä by┼é zamieszka┼éy przez kilka narodowo┼Ťci – Polak├│w, Ukrai┼äc├│w, ┼╗yd├│w, Niemc├│w, Czech├│w, Rosjan. W samym Liceum od chwili jego odnowienia nie stosowano ┼╝adnej dyskryminacji wyznaniowej czy narodowo┼Ťciowej. W gimnazjum i liceum by┼é np. wyk┼éadany j─Özyk ukrai┼äski i to przez dw├│ch nauczycieli: Konstantego Weso┼éowskiego i rodowitego Ukrai┼äca Trofima Litwinienko. Natomiast w okresie po 1927 roku Liceum Krzemienieckie i wszystkie inne jego plac├│wki programowo stan─Ö┼éy na stanowisku rozwijania wsp├│┼épracy mi─Ödzy Polakami i Ukrai┼äcami. J─Özyk ukrai┼äski posiada┼é w nich pe┼éne prawa, podobnie jak ch┼éopi tej narodowo┼Ťci. Uniwersytety Ludowe ┼Ťci┼Ťle wsp├│┼épracowa┼éy z Wo┼éy┼äskim Zwi─ůzkiem M┼éodzie┼╝y Wiejskiej i pomaga┼éy w wychowaniu kolejnych pokole┼ä dzia┼éaczy tej organizacji, tak polskiej jak i ukrai┼äskiej narodowo┼Ťci. Liceum Krzemienieckie wci─ůga┼éo Ukrai┼äc├│w r├│wnie┼╝ do organizowanych sieci bibliotek publicznych, opieki nad domami ludowymi, do organizowania konkurs├│w czytelnictwa czy wycieczek turystycznych (W. M─Ödrzecki). Liceum stara┼éo si─Ö budowa─ç prawdziw─ů przyja┼║┼ä polsko-ukrai┼äsk─ů na Wo┼éyniu, przez co sta┼éo si─Ö sol─ů w oku ukrai┼äskich nacjonalist├│w, d─ů┼╝─ůcych do oderwania Wo┼éynia od Polski i wyp─Ödzenia st─ůd Polak├│w.

W Liceum Krzemienieckim by┼éa r├│wnie┼╝ grupa uczni├│w ┼╝ydowskich, kt├│rzy po II wojnie ┼Ťwiatowej w Izraelu spotykali si─Ö dla mi┼éych wspominek krzemieniecko-licealnych; pracownikiem w Zarz─ůdzie d├│br Liceum Krzemienieckiego by┼é in┼╝. elektryk David Katz, zmar┼éy w Izraelu w 1975 roku; David Katz i kilku ┼╝ydowskich wychowank├│w Liceum Krzemienieckiego podczas II wojny ┼Ťwiatowej s┼éu┼╝y┼éo w 2 Korpusie Polskim gen. W┼éadys┼éawa Andersa.

Jednak, si┼é─ů rzeczy, Liceum Krzemienieckie by┼éo uczelni─ů polsk─ů „z cia┼éa i duszy”; zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç uczni├│w i pedagog├│w stanowili Polacy, a ich zdrowy patriotyzm polski rzuca┼é si─Ö w oczy. A gdy si─Ö wesz┼éo w orbit─Ö wiekowych mur├│w licealnych, bi┼éo w oczy na ka┼╝dym kroku to, co nosi miano kultury: zachowanie si─Ö wzajemne m┼éodzie┼╝y i grona nauczycielskiego, czysty i schludny wygl─ůd m┼éodzie┼╝y – ch┼éopc├│w i dziewcz─ůt, pi─Ökne sale, zw┼éaszcza wspania┼éa Sala Kolumnowa i Sala Ko┼é┼é─ůtaja, stylowy ko┼Ťci├│┼é, zasobna biblioteka z czytelni─ů, muzeum, licealny teatr, orkiestra, ch├│ry, organizacje samokszta┼éceniowe i m┼éodzie┼╝owe, urz─ůdzenia i boiska sportowe, bie┼╝nia narciarska, kursy szybowcowe, pi─Ökne ogrody licealne i rosarium S┼éowackiego. S┼éowem – kultura!

Natomiast z prac realnych m┼éodzie┼╝y, kt├│re opiera┼éy si─Ö o dawne wzory, wymieni─ç nale┼╝y inicjatyw─Ö m┼éodzie┼╝y licealnej niesienia o┼Ťwiaty na dalek─ů wie┼Ť wo┼éy┼äsk─ů. Dzia┼éo si─Ö to zazwyczaj w czasie uroczysto┼Ťci pa┼ästwowych, podczas kt├│rych m┼éodzie┼╝ licealna organizowa┼éa wyjazdy do szk├│┼é wiejskich z odpowiednim programem artystycznym. M┼éodzie┼╝ Liceum Krzemienieckiego wydawa┼éa od 1924 roku swoje pismo, miesi─Öcznik „Nasz Widnokr─ůg”, kt├│ry by┼é redagowany na wysokim poziomie.

Jak gdyby echem dawnej sp├│jni kole┼╝e┼äskiej i wysokiego poczucia honoru by┼éo Zrzeszenie By┼éych Wychowank├│w Liceum Krzemienieckiego, kt├│re stara┼éo si─Ö utrzymywa─ç ┼Ťcis┼éy kontakt z Liceum i wzajemnie sobie pomaga┼éo w dalszej pracy po opuszczeniu mur├│w szkolnych. M┼éodzie┼╝ ta bra┼éa nadal aktywny udzia┼é w ┼╝yciu kulturalno-spo┼éecznym Wo┼éynia, a jej wysoka warto┼Ť─ç ideowa wyra┼╝a┼éa si─Ö przede wszystkim w ufundowaniu Funduszu Stypendialnego dla niezamo┼╝nych uczni├│w Liceum. Pismem by┼éych wychowank├│w Liceum by┼é dodatek „Droga Pracy”, ukazuj─ůcy si─Ö w dwutygodniku Zwi─ůzku Organizacji Spo┼éecznych w Krzemie┼äcu i w powiecie „┼╗ycie Krzemienieckie”. Bardzo aktywne do 1939 roku by┼éo ┼Ťrodowisko wychowank├│w Liceum skupione w szeregach Zrzeszenia Wychowank├│w Liceum Krzemienieckiego w Warszawie, kt├│rego wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielk─ů i dusz─ů by┼éa c├│rka kuratora Liceum Krzemienieckiego w latach 1927-34, a w latach 1934-39 ministra rolnictwa Juliusza Poniatowskiego i wychowanka tego liceum (matura 1931) – Barbara Poniatowska.

S┼éynny na ca┼é─ů Polsk─Ö Zwi─ůzek Organizacji Spo┼éecznych w Krzemie┼äcu, kt├│ry rozwija┼é tak bujnie ┼╝ycie kulturalne Krzemie┼äca, prowadzi┼é Dom Spo┼éeczny w Krzemie┼äcu, domy ludowe w powiecie, liczne biblioteki, uniwersytety niedzielne, organizacje sportowe w┼é─ůcznie z p┼éywalni─ů na Ikwie, skoczniami narciarskimi i kortami tenisowymi, by┼é niczym innym jak dalszym ci─ůgiem poczyna┼ä Alojzego Feli┼äskiego, kt├│re zd─ů┼╝a┼éy do zespolenia wszystkich krzemie┼äczan w jedn─ů wsp├│ln─ů rodzin─Ö, by praca spo┼éeczno-kulturalno-o┼Ťwiatowa tym wydatniej sz┼éa.

Tylko na wskro┼Ť ideowy i fachowy zesp├│┼é pracownik├│w – tak Liceum Krzemienieckiego jak i Zwi─ůzku Organizacji Spo┼éecznych, w kt├│rym dzia┼éa┼éo wielu wychowawc├│w i wychowank├│w Liceum Krzemienieckiego – m├│g┼é tego dokona─ç. Np. Aleksander Berger, wyk┼éadowca matematyki, by┼é zarazem prezesem zarz─ůdu powiatowego Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, przewodnicz─ůcym sekcji sportowej Okr─Ögowego Zwi─ůzku Narciarskiego, a Stanis┼éaw Sheybal, nauczyciel rysunk├│w, by┼é r├│wnocze┼Ťnie radnym miasta Krzemie┼äca i redaktorem „┼╗ycia Krzemienieckiego”. Natomiast Franciszek M─ůczak, profesor geografii, by┼é tak┼╝e prezesem powiatowego Zwi─ůzku M┼éodzie┼╝y Wiejskiej i prezesem oddzia┼éu Towarzystwa Krajoznawczego, a Zbigniew Trylski, wyk┼éadowca w ┼Üredniej Szkole Rolniczej w Bia┼éokrynicy, by┼é w latach 1937-39 naczelnikiem harcerzy. R├│wnie┼╝ zas┼éu┼╝on─ů dzia┼éaczk─ů harcerstwa polskiego by┼éa Jadwiga Falkowska, wyk┼éadowczyni fizyki. Roman Za┼é─Öski, by┼éy dyrektor ┼Üredniej Szko┼éy Rolniczej w Bia┼éokrynicy, by┼é cz┼éonkiem Zwi─ůzku Ziemian i Wo┼éy┼äskiego Towarzystwa Rolniczego w ┼üucku oraz jednym z g┼é├│wnych organizator├│w Wystawy Rolniczej w Dubnie, a Teodozy Marcinkiewicz, r├│wnie┼╝ wyk┼éadowca w Bia┼éokrynicy, prezesem Kasy Stefczyka i prezesem Rady Nadzorczej Sp├│┼édzielni Spo┼╝ywc├│w w Bia┼éokrynicy oraz kuratorem Towarzystwa Kole┼╝e┼äskiego Uczni├│w Szko┼éy Rolniczej w Bia┼éokrynicy. Nauczycielka historii i geografii w Liceum Helena Paliwodzianka by┼éa r├│wnie┼╝ harcmistrzyni─ů i cz┼éonkiem Komendy Chor─ůgwi Wo┼éy┼äskiej Organizacji Harcerek, a we wrze┼Ťniu 1939 roku instruktork─ů Pogotowia Harcerek w Krzemie┼äcu. Z kolei ostatni kurator Liceum Krzemienieckiego, in┼╝. Stefan Czarnocki, jako starosta powiatowy krzemieniecki doprowadzi┼é do zjednoczenia oraz harmonijnej i owocnej pracy Zwi─ůzku Organizacji Spo┼éecznych w Krzemie┼äcu i bra┼é udzia┼é w za┼éo┼╝eniu na Sokolej G├│rze s┼éynnej w Polsce szko┼éy szybowcowej, powi─ůzanej z Liceum Krzemienieckim. Jego ┼╝ona, Halina udziela┼éa si─Ö w ruchu sp├│┼édzielczym i o┼Ťwiatowym na terenie Krzemie┼äca i wsp├│┼éredagowa┼éa „┼╗ycie Krzemienieckie”.

W pobliskiej Bia┼éokrynicy, w kt├│rej, w by┼éym pa┼éacu Czosnowskich (w jego murach w 1617 r. ksi─ů┼╝─Ö Jerzy Zbarski podejmowa┼é okazale kr├│lewicza W┼éadys┼éawa, p├│┼║niejszego kr├│la Polski), by┼éa szko┼éa rolniczo-le┼Ťna Liceum Krzemienieckiego, w latach 1921-39 stacjonowa┼é powsta┼éy w grudniu 1917 roku 12. Pu┼ék U┼éan├│w Podolskich. W okresie 1918/19 stacjonowa┼é on w Wilanowie pod Warszaw─ů, a nast─Öpnie do 1920 na Podolu ukrai┼äskim, bior─ůc chwalebny udzia┼é w wojnie polsko-bolszewickiej. Pu┼ék ten, stacjonuj─ůcy zaledwie 7 km od Krzemie┼äca utrzymywa┼é bliskie i serdeczne kontakty tak z tym miastem jak i Liceum Krzemienieckim, szczeg├│lnie podczas obchod├│w rocznicowych 11 listopada, 3 Maja, Bo┼╝ego Cia┼éa, specjalnych uroczysto┼Ťci, imprez towarzyskich i spo┼éecznych a┼╝ do Pogotowia Spo┼éecznego do Obrony Kraju przeprowadzonego przed wybuchem II wojny ┼Ťwiatowej. Miasto i m┼éodzie┼╝ Liceum szczeg├│lnie uroczy┼Ťcie wita┼éa pu┼ék powracaj─ůcy z dorocznych manewr├│w. Miasto i liceali┼Ťci brali udzia┼é w Bia┼éokrynicy w 1928 roku w obchodach 10-lecia i w 1938 roku 20-lecia istnienia pu┼éku w odrodzonej Polsce. Wsp├│lnie - miasto, Liceum Krzemienieckie i 12. Pu┼ék U┼éan├│w - obchodzono bardzo uroczy┼Ťcie ┼Ťwi─Öto 3 Maja; najbardziej pami─Ötne obchody odby┼éy si─Ö w 1938 roku. Powracaj─ůcy w tym roku z manewr├│w pu┼ék i tam razem by┼é owacyjnie witany przez ludno┼Ť─ç Krzemie┼äca i m┼éodzie┼╝ licealn─ů. Na powitanie spo┼éecze┼ästwo miasta wr─Öczy┼éo dow├│dztwu pu┼ékowemu ufundowane przez siebie cztery nowe karabiny maszynowe oraz par─Ö kot┼é├│w dla orkiestry wojskowej. Wr─Öczenie dar├│w odby┼éo si─Ö bardzo uroczy┼Ťcie przez burmistrza Jana Beaupre w asy┼Ťcie starosty powiatowego Jana Zaufalla i kuratora Liceum Krzemienieckiego Stefana Czarnockiego oraz licznie zebranych mieszka┼äc├│w miasta oraz m┼éodzie┼╝y i nauczycieli Liceum Krzemienieckiego. Wielu wychowank├│w Liceum Krzemienieckiego s┼éu┼╝y┼éo potem w 12 Pu┼éku U┼éan├│w; np. oficerem by┼é Antoni Kropielnicki, a chor─ů┼╝ym Antoni Staniewicz, wychowanek Szko┼éy Rolniczo-Le┼Ťnej L.K. w Bia┼éokrynicy.

15 pa┼║dziernika 1922 roku przyby┼é z oficjaln─ů wizyt─ů do Krzemie┼äca na spotkanie z przedstawicielami spo┼éecze┼ästwa nie tylko miasta ale i ca┼éego powiatu Naczelnik Pa┼ästwa, marsza┼éek J├│zef Pi┼ésudski. Podczas wizyty marsza┼éek odwiedzi┼é r├│wnie┼╝ odradzaj─ůce si─Ö Liceum Krzemienieckie. Drugi raz marsza┼éek J├│zef Pi┼ésudski przyby┼é do Krzemie┼äca-Bia┼éokrynicy 2 lutego 1923 roku na uroczysto┼Ť─ç wr─Öczenia 12. Pu┼ékowi U┼éan├│w nowego sztandaru pu┼ékowego. W czerwcu 1934 roku w koszarach w Bia┼éokrynicy gen. W┼éadys┼éaw Anders ods┼éoni┼é tablic─Ö pami─ůtkow─ů na pami─Ötk─Ö tej wizyty i uroczysto┼Ťci. W uroczysto┼Ťci tej wzi─Öli udzia┼é przedstawiciele w┼éadz Krzemie┼äca i powiatu krzemienieckiego oraz Liceum Krzemienieckiego. Kiedy 12 maja 1935 roku zmar┼é marsz. J├│zef Pi┼ésudski miasto, Liceum Krzemienieckie i 12. Pu┼ék U┼éan├│w zorganizowa┼éy uroczysto┼Ťci ┼╝a┼éobne z udzia┼éem tak ca┼éego spo┼éecze┼ästwa jak i Liceum.

Niezapomniane dla wielu krzemie┼äczan i licealist├│w by┼éo po┼╝egnanie przy Dubie┼äskiej rogatce w Krzemie┼äcu noc─ů w wielkiej ciszy wychodz─ůcego na wojn─Ö 1939 roku 12 Pu┼éku U┼éan├│w podolskich, kt├│ry okry┼é si─Ö chwa┼é─ů w bitwach wrze┼Ťniowych i w bojach p├│┼║niejszych na obcej ziemi, ale w walce o woln─ů Polsk─Ö. 1 wrze┼Ťnia 1939 roku pu┼ék stoczy┼é pod Mokr─ů w rejonie Cz─Östochowy zwyci─Ösk─ů bitw─Ö z czo┼égami niemieckimi, 8 wrze┼Ťnia bi┼é si─Ö dzielnie pod Cyrusow─ů Wol─ů i walczy┼é 13 wrze┼Ťnia pod Mi┼äskiem Mazowieckim. Cz─Ö┼Ť─ç pu┼éku przebi┼éa si─Ö do Warszawy 19 wrze┼Ťnia i walczy┼éa w obronie stolicy jako zgrupowanie kawalerii mjr. Juniewicza. Pu┼ék odtworzony w 1942 roku w Palestynie jako pu┼ék rozpoznawczy II Korpusu Polskiego pod dow├│dztwem gen. W┼éadys┼éawa Andersa bra┼é udzia┼é w ca┼éej kampanii w┼éoskiej 1944-45. To jego u┼éani pierwsi zatkn─Öli polsk─ů flag─Ö na murach zdobytego klasztoru Monte Cassino 18 maja 1944 roku i otworzyli Aliantom drog─Ö na Rzym.

Hejna┼éem Liceum Krzemienieckiego by┼é XIX-wieczny polonez – „Dobra chwila niech si─Ö ┼Ťwi─Öci”. – Niestety, ta dobra chwila nie mia┼éa trwa─ç jednak d┼éugo. Przysz┼éa po┼╝oga i katastrofa oraz prawie ca┼ékowita zag┼éada polskiego Krzemie┼äca.

1 wrze┼Ťnia 1939 roku Niemcy hitlerowskie napad┼éy na Polsk─Ö. Ewakuowane z Warszawy korpusy dyplomatyczne obcych pa┼ästw wycofa┼éy si─Ö na wsch├│d i przez kilka dni znalaz┼éy go┼Ťcin─Ö w budynkach Liceum Krzemienieckiego. 17 wrze┼Ťnia cios w plecy walcz─ůcej Polsce zada┼éa Armia Czerwona. W my┼Ťl porozumienia Hitlera ze Stalinem wschodnia Polska mia┼éa przypa┼Ť─ç Zwi─ůzkowi Sowieckiemu. Ju┼╝ 17 wrze┼Ťnia wojska sowieckie wkroczy┼éy do przygranicznego Krzemie┼äca, rozpoczynaj─ůc pierwsz─ů sowieck─ů okupacj─Ö miasta, kt├│ra trwa┼éa do czerwca 1941 roku. Wbrew prawu mi─Ödzynarodowemu Zwi─ůzek Sowiecki wprowadzi┼é tu swoj─ů administracj─Ö i prawa. Jednocze┼Ťnie przyst─ůpiono do brutalnej i cz─Östo krwawej walki z Polakami i polsko┼Ťci─ů w mie┼Ťcie Juliusza S┼éowackiego. Liceum Krzemienieckie przesta┼éo istnie─ç, a jego ostatni kurator in┼╝. Stefan Czarnocki, tylko dlatego ┼╝e by┼é kuratorem (!) zosta┼é uwi─Öziony „na posterunku licealnym” przez NKWD i nast─Öpnie skazany przez s─ůd sowiecki w Krzemie┼äcu na kar─Ö ┼Ťmierci zamienion─ů na 15 lat obozu pracy przymusowej na Syberii, sk─ůd nigdy nie wr├│ci┼é. Polskie Liceum Krzemienieckie przesta┼éo istnie─ç, a w budynkach Liceum znalaz┼é teraz pomieszczenie zesp├│┼é zsowietyzowanych szk├│┼é ukrai┼äsko-polskich; by┼éa tu polskoj─Özyczna dziesi─Öcioletnia szko┼éa podstawowo-┼Ťrednia. Na pocz─ůtku 1940 roku rozpocz─Ö┼éa si─Ö fala aresztowa┼ä i deportacji w g┼é─ůb Rosji setek rodzin polskich tak z Krzemie┼äca jak i z powiatu krzemienieckiego. W Katyniu zgin─Öli nauczyciele Liceum Krzemienieckiego jako oficerowie Wojska Polskiego w kampanii wrze┼Ťniowej 1939 roku wzi─Öci do niewoli: Stefan Zienkiewicz (matematyka), Marian O┼Ťko (┼Ťpiew), J├│zef Etrych (┼éacina) i dr Chomicki (lekarz). NKWD aresztowa┼éo i zes┼éa┼éo na Sybir lub trzyma┼éo we wi─Özieniu krzemienieckim szereg innych nauczycieli Liceum Krzemienieckiego, jak np. Jadwig─Ö i Zbigniewa Trylskich (zes┼éani wraz z czw├│rk─ů dzieci do Kazachstanu) czy Janin─Ö Poniatowsk─ů (wi─Öziona w Krzemie┼äcu).

22 czerwca 1941 roku Niemcy hitlerowskie napad┼éy na najlepszego swego dotychczasowego sojusznika – Zwi─ůzek Sowiecki. Antypolsk─ů postaw─Ö Niemc├│w wspierali tu nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy. W dniach 28-30 lipca 1941 roku Niemcy rozstrzelali 22 nauczycieli by┼éego Liceum Krzemienieckiego. W┼Ťr├│d rozstrzelanych byli m.in.: Franciszek M─ůczak, Joanna Kopci┼äska, Helena Paliwodzianka i Janina Poniatowska. List─Ö ofiar sporz─ůdzili dla Niemc├│w nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy. Oni r├│wnie┼╝ przyczynili si─Ö do p├│┼║niejszego aresztowania Marii Zdobnickiej (rozstrzelana w wi─Özieniu krzemienieckim w grudniu 1941 r.) oraz zamordowali 20 lipca 1943 roku Zofi─Ö Sier┼╝yck─ů; obie by┼éy przed wojn─ů nauczycielkami Liceum Krzemienieckiego. Na skutek donos├│w Ukrai┼äc├│w, we wrze┼Ťniu 1942 roku Niemcy aresztowali katolickiego proboszcza krzemienieckiego, ks. Stefana Iwanickiego, kt├│rego rozstrzelano w R├│wnem 6 lutego 1943 roku.

Szczeg├│lnie tragiczny by┼é los Janiny Poniatowskiej (1906-1941), w latach 1936-40 nauczycielki j─Özyka francuskiego w Liceum Krzemienieckim (uko┼äczy┼éa filologi─Ö roma┼äsk─ů na Uniw. Jagiello┼äskim). Jednocze┼Ťnie by┼éa czynn─ů dzia┼éaczk─ů polsko-ukrai┼äskiego ruchu ludowego na Wo┼éyniu oraz harcerstwa – cz┼éonkiem Komendy Chor─ůgwi Wo┼éy┼äskiej, a po wybuchu wojny we wrze┼Ťniu 1939 roku pe┼éni┼éa funkcj─Ö instruktorki Pogotowia Harcerek w Krzemie┼äcu. Po zako┼äczeniu dzia┼éa┼ä wojennych – podczas okupacji sowieckiej w dalszym ci─ůgu uczy┼éa w Liceum i bardzo ofiarnie opiekowa┼éa si─Ö m┼éodzie┼╝─ů polsk─ů potrzebuj─ůc─ů pomocy, w trudnym okresie dla ludno┼Ťci polskiej. Jako „wr├│g ludu” zosta┼éa aresztowana przez NKWD na wiosn─Ö 1940 roku i by┼éa wi─Öziona w lokalnym wi─Özieniu do wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 roku. Przed samym wej┼Ťciem Niemc├│w do miasta zosta┼éa uwolniona wraz z innymi wi─Ö┼║niami przez ludno┼Ť─ç Krzemie┼äca. Ukrywa┼éa si─Ö przez miesi─ůc, po czym wr├│ci┼éa do domu. Rozpozna┼é j─ů dawny ucze┼ä Ukrainiec i wyda┼é Niemcom.

Niemiecka okupacja Krzemie┼äca trwa┼éa do 1944 roku. W walce z Polakami wspierali Niemc├│w nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy. Wed┼éug publikacji „Zbrodnie nacjonalist├│w ukrai┼äskich dokonane na ludno┼Ťci polskiej na Wo┼éyniu 1939-1945”, wydanej przez G┼é├│wn─ů Komisj─Ö Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Instytutu Pami─Öci Narodowej (Warszawa 1990), w Krzemie┼äcu i powiecie krzemienieckim w latach 1943-44 zosta┼éo zamordowanych przez nacjonalist├│w ukrai┼äskich ok. 5100 Polak├│w (str. 155). Zgin─Ö┼éo w├│wczas wiele os├│b, kt├│re by┼éy przed wojn─ů zwi─ůzane z Liceum Krzemienieckim. Np. w kwietniu 1943 roku bandy Ukrai┼äskiej Powsta┼äczej Armii (UPA) spali┼éy 53 folwarki polskie, m.in. nale┼╝─ůce do Liceum Krzemienieckiego. Zgin─Ö┼éo w├│wczas wielu Polak├│w spo┼Ťr├│d folwarcznych robotnik├│w rolnych (str. 50). Natomiast w lutym 1944 roku bandy nacjonalist├│w ukrai┼äskich opanowa┼éy zbrojnie polski o┼Ťrodek samoobrony w Wi┼Ťniowcu (by┼éa tu du┼╝a szko┼éa rzemie┼Ťlnicza Liceum Krzemienieckiego), morduj─ůc 350 Polak├│w broni─ůcych si─Ö w murach starego klasztoru katolickiego, kt├│ry po opanowaniu spalono (str. 155). Kiedy w kwietniu 1943 roku UPA zaatakowa┼éa wie┼Ť K─ůty ko┼éo Krzemie┼äca, gdzie ┼╝y┼éo oko┼éo 2000 Polak├│w, wie┼Ť broni┼éa Stra┼╝ Ch┼éopska pod dow├│dztwem Jana Kucharzewskiego. W ataku i w obronie wsi zgin─Ö┼éy 672 osoby, a g┼é├│wny punkt oporu – ko┼Ťci├│┼é pw. ┼Üw. Izydora Oracza zosta┼é spalony. Nie mog─ůc odeprze─ç ataku wielkiej bandy i wobec ogromnych strat w ludziach, pozostali przy ┼╝yciu Polacy przebili si─Ö do innej wsi bronionej przez Polak├│w - Szumska, a stamt─ůd udali si─Ö do Krzemie┼äca, co wykorzystali Niemcy, si┼é─ů pakuj─ůc ich do wagon├│w i wywo┼╝─ůc na roboty przymusowe do Niemiec.

Oblicza si─Ö, ┼╝e podczas II wojny ┼Ťwiatowej okupanci sowieccy i niemieccy oraz bandy nacjonalist├│w ukrai┼äskich wysiedlili na Sybir, zamordowali lub wywie┼║li na przymusowe roboty do Niemiec ok 10-12 tysi─Öcy Polak├│w z Krzemie┼äca i powiatu krzemienieckiego, z kt├│rych wielu by┼éo przed wojn─ů zwi─ůzanych z Liceum Krzemienieckim.

Podczas II wojny ┼Ťwiatowej 1939-45 wielu wychowank├│w i pedagog├│w oraz os├│b zwi─ůzanych z Liceum Krzemienieckim w r├│┼╝nym okresie czasu walczy┼éo z Niemcami w szeregach polskich formacji wojskowych na Zachodzie i 1. Armii (ludowego) Wojska Polskiego oraz w szeregach Armii Krajowej. Np. nauczyciel wychowania fizycznego w Liceum do 1939 roku Julian Koz┼éowski „Cichy” przedosta┼é si─Ö do formowanego w Wielkiej Brytanii Wojska Polskiego, zosta┼é „cichociemnym” w stopniu kapitana i zosta┼é przez rz─ůd polski w Londynie skierowany na okupowany przez Niemc├│w Wo┼éy┼ä w charakterze najpierw zast─Öpcy, a nast─Öpnie delegata rz─ůdu na Wo┼éy┼ä (1943-44); w chwili wybuchu Powstania Warszawskiego 1 sierpnia przebywa┼é w Warszawie, wzi─ů┼é w nim udzia┼é i 18/19 sierpnia zgin─ů┼é na Sadybie w natarciu na Wilan├│w. Halina Czarnocka (1900-1998), ┼╝ona ostatniego kuratora Liceum, in┼╝. Stefana Czarnockiego i wsp├│┼éredaktorka „┼╗ycia Krzemienieckiego”, po aresztowaniu m─Ö┼╝a przez NKWD uciek┼éa z dzie─çmi do Warszawy, gdzie by┼éa kapitanem Armii Krajowej, kierowniczk─ů ┼é─ůczno┼Ťci konspiracyjnej Komendy G┼é├│wnej AK. Natomiast zast─Öpczyni─ů szefa Wojskowej S┼éu┼╝by Kobiet w Komendzie G┼é├│wnej Armii Krajowej w Warszawie by┼éa Jadwiga Falkowska, w latach 1929-38 nauczycielka fizyki i r├│wnocze┼Ťnie dyrektorka wszystkich internat├│w Liceum Krzemienieckiego. Z kolei wychowanek Liceum Krzemienieckiego Stanis┼éaw Pozna┼äski pracowa┼é w Biurze Informacji i Propagandy Komendy G┼é├│wnej AK, jako redaktor pisma podziemnego „G┼éos Ojczyzny”, a podczas Powstania Warszawskiego 1944 w zgrupowaniu AK „Kryska” redagowa┼é powsta┼äcze pismo „Czerniak├│w w walce”. C├│rka kuratora Liceum Krzemienieckiego w latach 1927-34 Juliusza Poniatowskiego i wychowanka tego liceum (matura 1931) – Barbara Poniatowska by┼éa podczas niemieckiej okupacji Polski szefem ┼é─ůczno┼Ťci Komendy G┼é├│wnej Batalion├│w Ch┼éopskich w Warszawie; zamordowana przez Niemc├│w podczas Powstania Warszawskiego 4 sierpnia 1944; jej nazwisko jest upami─Ötnione na tablicy w bibliotece Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego. W Powstaniu Warszawskim 1944 zgin─Ö┼éa r├│wnie┼╝ by┼éa nauczycielka Liceum Krzemienieckiego Wanda Kopijowska-D─ůbrowska. W tym┼╝e powstaniu walczyli i oddali ┼╝ycie za Ojczyzn─Ö i inni wychowankowie Liceum Krzemienieckiego, jak np. brat i siostra Zbigniew („Szczerbiec”) i Irena („Irena”) Potoccy – on 4 sierpnia 1944 roku jako ┼╝o┼énierz batalionu „Parasol” zgrupowania AK „Rados┼éaw” na Woli, a ona 5 sierpnia 1944 roku jako sanitariuszka tego samego batalionu oraz Stanis┼éawa Walig├│rska w sierpniu 1944 roku jako sanitariuszka pu┼éku AK „Baszta”. A poza Warszaw─ů: Jan i Helena Kawczy┼äscy – on nauczyciel, a ona dentystka w Liceum Krzemienieckim do 1930 roku, zaanga┼╝owani w pracy konspiracyjnej zostali rozstrzelani przez Gestapo w Prusach ko┼éo Sochaczewa 25 czerwca 1943 roku; oraz absolwentka Liceum Krzemienieckiego i nauczycielka w Nowym S─ůczu Jadwiga Wolska, kt├│ra podczas wojny kierowa┼éa oddzia┼éem nowos─ůdeckim Rady G┼é├│wnej Opieku┼äczej (RGO), organizuj─ůc m.in. wysy┼ék─Ö paczek (ok. 300 tygodniowo!) dla ┼╝o┼énierzy WP w oflagach i stalagach w Niemczech i utrzymywa┼éa za pomoc─ů gryps├│w ┼é─ůczno┼Ť─ç z osadzonymi w wi─Özieniu nowos─ůdeckim konspiratorami i z kuchni RGO dostarcza┼éa im codziennie ┼╝ywno┼Ť─ç.

Polacy w Krzemie┼äcu tak┼╝e walczyli z Niemcami o woln─ů Polsk─Ö. W┼Ťr├│d tych ┼╝o┼énierzy wolno┼Ťci by┼éo wielu wychowank├│w i wiele os├│b zwi─ůzanych do 1939 roku z Liceum Krzemienieckim. Komendantem powiatowym Batalion├│w Ch┼éopskich w Krzemie┼äcu i powiecie krzemienieckim by┼é Micha┼é Wi┼Ťniowski, wychowanek Liceum Krzemienieckiego, a po studiach nauczyciel chemii w nale┼╝─ůcej do Liceum szkole rolniczej w Bia┼éokrynicy i do 1939 roku cz┼éonek Rady Wo┼éy┼äskiego Zwi─ůzku M┼éodzie┼╝y Wiejskiej. Opiek─ů nad uciekaj─ůcymi do Krzemie┼äca Polakami z pobliskich wsi atakowanych przez bandy UPA kierowa┼éa ofiarna dr Maria Fafius, przed wojn─ů r├│wnie┼╝ zwi─ůzana z Liceum Krzemienieckim. Kazimierz Banach, kt├│ry w latach 1935-38 by┼é kierownikiem zannego w Polsce Uniwersytetu Ludowego w R├│┼╝ynie ko┼éo Kowla, prowadzonego przez Liceum Krzemienieckie, i kt├│ry by┼é pierwszym delegatem rz─ůdu polskiego na Wo┼éy┼ä podczas jego niemieckiej okupacji, w swej ksi─ů┼╝ce „Z dziej├│w Batalion├│w Ch┼éopskich” (Warszawa 1984) tak wspomina jedn─ů z krzemienieckich ┼é─ůczniczek BCH: „”Olga” 18-lenia b. uczennica Liceum Krzemienieckiego niezawodna w ka┼╝dej potrzebie i o ka┼╝dej porze – przemierza┼éa du┼╝e odleg┼éo┼Ťci z ┼üucka do (…) Dubna i Krzemie┼äca. Kilka razy by┼éa w zasi─Ögu ┼éapanki. Przez pewien czas by┼éa w Pa┼äskiej Dolinie – bardzo pomocna na plac├│wce (polskiej) samoobrony (przed bandami UPA). Charakteryzowa┼éy j─ů odwaga, szybki refleks, obowi─ůzkowo┼Ť─ç” (str. 197). Komendantem Obwodu Krzemienieckiego Armii Krajowej by┼é in┼╝. Jan Skowronek. Poza samym Krzemie┼äcem, gdzie znowu du┼╝─ů rol─Ö odgrywali ludzie powi─ůzani z przedwojennym Liceum Krzemienieckim, kom├│rki AK powsta┼éy w Bia┼éokrynicy, Dederka┼éach, Rybczy, Smydze i Szumsku. ┼ü─ůcznikiem mi─Ödzy Warszaw─ů a Krzemie┼äcem by┼é wychowanek Liceum i nauczyciel ze Starego Oleksina, Izydor Ozere┼äski. W wyniku wojny 1939-45 - zsy┼éki wychowank├│w i uczni├│w Liceum Krzemienieckiego na Sybir, terror niemiecki tak na Wo┼éyniu jak i w ca┼éej Polsce, masowe wyw├│zki Polak├│w na przymusowe roboty do Niemiec, co spowodowa┼éo pozostanie na Zachodzie wielu wychowank├│w L.K., rzezie Polak├│w przez Ukrai┼äc├│w na Wo┼éyniu, s┼éu┼╝ba w Armii Krajowej, w wojsku polskim na Zachodzie i w 1 Armii WP, kt├│ra sko┼äczy┼éa si─Ö ┼Ťmierci─ů wielu ┼╝o┼énierzy by┼éych wychowank├│w L.K., wreszcie terror stalinowski w Polsce i przemilczanie w biogramach w okresie PRL ucz─Öszczania do Liceum Krzemienieckiego - niewielu wychowank├│w tego Liceum zab┼éysn─Ö┼éo w polskim ┼╝yciu po 1945 roku. Cz─Ö┼Ť─ç wr─Öcz ukrywa┼éa do 1989 roku fakt studiowania w Krzemie┼äcu. Dlatego nie jeste┼Ťmy w stanie poda─ç wielu nazwisk zas┼éu┼╝onych absolwent├│w L.K.

Spo┼Ťr├│d uczni├│w Liceum Krzemienieckiego, kt├│rych nazwiska znamy wybili si─Ö: Zbigniew Jagodzi┼äski (1927-2001), historyk, publicysta, bibliotekarz, 1973-2002 kierownik wielkiej i bardzo cennej Biblioteki Polskiej w Londynie, wyk┼éadowca Polskiego Uniwersytetu na Obczy┼║nie w Londynie, autor szeregu rozpraw historycznych i redaktor publikacji historycznych; Leon Kowal (1909-1981), oficer artylerii 2 Korpusu Polskiego, uczestnik bitwy o Monte Cassino 1944, d┼éugoletni i zas┼éu┼╝ony kierownik polskiego osiedla dla ludzi starszych w Penhors (Wielka Brytania); Stanis┼éaw Pozna┼äski (1913-1981), redaktor i znakomity dziennikarz pism Armii Krajowej w Warszawie, „G┼éosu Ojczyzny” w Niemczech i p├│┼║niej wielu pism krajowych (w tygodniku „Stolica” stworzy┼é pami─Ötn─ů rubryk─Ö „Otwartych szkatu┼é”), autor i wsp├│┼éautor szergu ksi─ů┼╝ek, m.in. „Walka, ┼Ťmier─ç, pami─Ö─ç”, „Drukarskim szlakiem”, „Ostatni kosynierzy”, „Po prostu Polska”, „Treblinka”, „Sonderaktion Krakau”), inicjator i wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel Muzeum Hymnu Narodowego w B─Ödominie; Zygmunt Jan Rumel (1915-1943), poeta, dzia┼éacz konspiracyjny, podczas wojny redaktor pisma Batalion├│w Ch┼éopskich „┼╗ywi─ů i Broni─ů”, po┼Ťmiertnie wydane „Poezje” (Warszawa 1975); Jerzy Stanis┼éaw Sarek (1927-1982), absolwent i nast─Öpnie wyk┼éadowca (od 1952) College of Aeronautical Engineering w Londynie, 1959-65 w Nigerii dyrektor O┼Ťrodka Zawodowego w Ijebu-Ode (1959-61) i Szef Szkolenia Technicznego na Zachodni─ů Nigeri─Ö w Ibadanie (1961-65), 1974-82 dyrektor szwajcarskiej firmy Zumbach Electronics Ltd na Angli─Ö; W┼éadys┼éaw Sheybal (1923-1992), znany aktor teatralny i filmowy polski do 1957 roku (m.in. Teatr Nowy w Warszawie, film „Kana┼é” 1957) i nast─Öpnie angielski teatralny i filmowy (kilkadziesi─ůt r├│l filmowych) oraz re┼╝yser, jedyny po Helenie Modrzejewskiej Polak graj─ůcy w sztukach Szekspira w j─Özyku angielskim; Bogus┼éaw Szwacz (ur. 1912), malarz abstrakcjonista, do 1990 roku profesor Akademii Sztuk Pi─Öknych w Warszawie; W┼éodzimierz Tiunin (zm. 1981), artysta malarz, profesor Zesp├│┼éu Pa┼ästwowych Szk├│┼é Plastycznych im. Wojciecha Gersona w Warszawie. Absolwentki Liceum Krzemienieckiego: Halina Szyma┼äska Ogrodzi┼äska podczas II wojny ┼Ťwiatowej we Lwowie ratowa┼éa ┼╗yd├│w (www.humboldt.edu/-rescuers), a Irena Sandecka pozosta┼éa po wojnie w Krzemie┼äcu, zostaj─ůc najbardziej zas┼éu┼╝on─ů stra┼╝niczk─ů polsko┼Ťci w mie┼Ťcie – w okresie sowieckim jako opiekunka ko┼Ťcio┼éa i pami─ůtek polskich oraz wychowawczyni kilku pokole┼ä dzieci polskich w mie┼Ťcie w duchu polskim.

Natomiast spo┼Ťr├│d wyk┼éadowc├│w Liceum Krzemienieckiego du┼╝y rozg┼éos po 1945 roku zdoby┼é malarz Jan Cybis (1897-1972), nauczyciel rysunk├│w w latach 1937-39 w Krzemie┼äcu, od 1945 roku profesor Akademii Sztuk Pi─Öknych w Warszawie. Znany fotograf Henryk Hermanowicz (1912-1992), po wojnie zamieszka┼é w Krakowie, wsp├│┼épracowa┼é z „Przekrojem” i „Turyst─ů”, na swoich dzi┼Ť ju┼╝ historycznych fotografiach utrwali┼é pierwsze lata Nowej Huty. Z kolei nauczycielka Liceum Krzemienieckiego
Jadwiga Trylska (1900-1980), by┼éa po wojnie profesork─ů Zespo┼éu Szk├│┼é Mechanicznych w Krakowie i zosta┼éa odznaczona Z┼éot─ů Odznak─ů „Za prac─Ö spo┼éeczn─ů dla miasta Krakowa”; a nauczycielka j─Özyka francuskiego Liceum Krzemienieckigo w latach 1930-39 Lucja Romanowska (1896-1979) po wojnie by┼éa nauczycielk─ů w szko┼éach ┼Ťrednich w Wa┼ébrzychu, Legnicy, Siedlcach i Mrozach.

Po ponownym zaj─Öciu Wo┼éynia przez Zwi─ůzek Sowiecki w 1944 roku nast─ůpi┼éa deportacja w granice tzw. Polski Ludowej pozosta┼éej przy ┼╝yciu ludno┼Ťci polskiej; z Krzemie┼äca i powiatu krzemienieckiego wyp─Ödzono 22 011 Polak├│w; w Krzemie┼äcu pozosta┼éo zaledwie ok. 350 Polak├│w. Podczas drugiej tzw. „repatriacji” Polak├│w z Ziem Wschodnich w latach 1957-58 z Krzemie┼äca wyjecha┼éo do nowej Polski ok. 100 Polak├│w; kilkudziesi─Öciu Polakom odm├│wiono prawa wyjazdu. W budynkach Liceum Krzemienieckiego w┼éadze sowieckie zorganizowa┼éy tym razem ukrai┼äsko-rosyjsk─ů Wy┼╝sz─ů Szko┼é─Ö Pedagogiczn─ů, kt├│r─ů p├│┼║niej przeniesiono do stolicy obwodu tarnopolskiego – Tarnopola; w budynkach otwarto teraz szko┼é─Ö podstawow─ů i ┼Ťredni─ů. Ko┼Ťci├│┼é licealny zamieniono na sal─Ö sportow─ů, a relacja z 1970 roku m├│wi┼éa, ┼╝e szyby w g├│rnych oknach ko┼Ťcio┼éa by┼éy powybijane. Budynki liceum by┼éy r├│wnie┼╝ zaniedbane, nie by┼éy remontowane od czas├│w przedwojennych a┼╝ do lat 80. XX w. (jednak zdj─Öcia Liceum Krzemienieckiego w Internecie z 2001 roku pokazuj─ů w strasznym stanie schody prowadz─ůce do niego), park licealny zaniedbany, poro┼Ťni─Öty chwastami i dzik─ů traw─ů. Przedwojenn─ů bibliotek─Ö Liceum ( g┼é├│wnie ksi─ů┼╝ki polskie) wywieziono do Kijowa, pono─ç do Muzeum Kijowskiego. R├│wnie┼╝ sam Krzemieniec bardzo podupad┼é za czas├│w sowieckich. Podczas gdy w 1939 roku mia┼é 25 000 mieszka┼äc├│w i miasto rozwija┼éo si─Ö z roku na rok, to w 1959 roku tylko 16 400 mieszka┼äc├│w, a obecnie ok. 22 000, w tym ok. 300 Polak├│w.

Krzemie┼äczanie wyp─Ödzeni ze swej ojcowizny (bo ojcowizn─ů na pewno jest ziemia, kt├│r─ů si─Ö zamieszkuje od kilkuset lat!) w narzucone przez Zwi─ůzek Sowiecki , Wielk─ů Brytani─Ö i Stany Zjednoczone Ameryki (Ja┼éta 1945) granice zniewolonej przez Kreml Polski nie zapomnieli o swej ziemi rodzinnej. Nie mogli tego jawnie okazywa─ç w zniewolonej Polsce. Jednak, chocia┼╝ rozrzuceni po ca┼éej Polsce, utrzymywali ze sob─ů kontakt, piel─Ögnuj─ůc pami─Ö─ç i tradycje. Dopiero upadek komunizmu w Polsce w 1989 roku da┼é mi mo┼╝no┼Ť─ç „wyj┼Ťcia z podziemia” – jawnej dzia┼éalno┼Ťci. Np. w Warszawie powsta┼éo Ko┼éo Krzemie┼äczan przy Towarzystwie Przyjaci├│┼é Warszawy. Z inicjatywy tego Ko┼éa powsta┼éa w 2003 roku Kolekcja Krzemieniecka w Muzeum Niepodleg┼éo┼Ťci w Warszawie. Jej celem jest gromadzenie oryginalnych pami─ůtek zwi─ůzanych z tym miastem oraz dokumentowanie historii polskich siedlisk usytuowanych na ziemi wo┼éy┼äskiej. Dzi─Öki ofiarno┼Ťci darczy┼äc├│w stosunkowo niedawno powo┼éana kolekcja ju┼╝ dzi┼Ť stanowi znacz─ůcy zbi├│r muzeali├│w. Sk┼éadaj─ů si─Ö na ni─ů archiwalia, poczt├│wki, fotografie i wydawnictwa, kt├│re obrazuj─ů specyfik─Ö przedwojennego Krzemie┼äca oraz rejestruj─ů wsp├│┼éczesne dzia┼éania maj─ůce na celu zachowanie pami─Öci o "mie┼Ťcie wielkiej t─Ösknoty" i jego okolicach. Na szczeg├│ln─ů uwag─Ö zas┼éuguje zr├│┼╝nicowana dokumentacja zwi─ůzana z dzia┼éalno┼Ťci─ů s┼éynnego Liceum Krzemienieckiego oraz artystyczne fotografie Henryka Hermanowicza i Stanis┼éawa Sheybala ukazuj─ůce pi─Ökno architektury i krajobrazu (Muzeum Niepodleg┼éo┼Ťci).

W okresie sowieckim Krzemieniec by┼é w zasadzie zamkni─Öty dla Polak├│w z Polski. Po 1991 roku miasto sta┼éo si─Ö celem licznych polskich wycieczek z Kraju. Np. w „Ostrowskim Portalu Internetowym” czytamy: W pierwszych dniach pa┼║dziernika 2006 roku zesp├│┼é dzieci─Öcy „Fantazja” ze Szko┼éy Podstawowej nr 3 w Ostrowi Mazowieckiej wyjecha┼é na warsztaty artystyczne na Ukrain─Ö. M┼éodych artyst├│w zaprosi┼éa na Wo┼éy┼ä wieloletnia prezes Stowarzyszenia Kultury Polskiej im. Ewy Feli┼äskiej w ┼üucku pani Irena Kostecka. W czasie czterodniowego pobytu "Fantazja" zwiedzi┼éa najciekawsze miejsca w ┼üucku, Krzemie┼äcu i Kowlu, a szczeg├│lnie te zwi─ůzane z Polsk─ů, b─Öd─ůce ┼Ťwiadectwem obecno┼Ťci Polak├│w i kultury polskiej na kresach w ubieg┼éych wiekach. Znakomita lekcja historii po┼é─ůczona z bezpo┼Ťrednim kontaktem ze ┼Ťwiadkami dawnych wydarze┼ä i miejscami ┼╝ywo zwi─ůzanymi z dziejami Polski odbywa┼éa si─Ö pod has┼éem "szukamy ┼Ťlad├│w polsko┼Ťci". Mimo up┼éywaj─ůcego czasu i wieloletniej pr├│by zniszczenia tych ┼Ťlad├│w uda┼éo si─Ö bez trudu z pomoc─ů doskona┼éych przewodnik├│w odszuka─ç wiele ciekawych miejsc, w kt├│rych ka┼╝dy Polak, powinien, cho─ç przez chwil─Ö poby─ç, wspomnie─ç dawne pokolenia i ich los, pomy┼Ťle─ç i znale┼║─ç dobr─ů drog─Ö na przysz┼éo┼Ť─ç. W Krzemie┼äcu zwiedzono miejsce urodzenia Juliusza S┼éowackiego i jego Muzeum, s┼éynne Liceum Krzemienieckie i ruiny zamku na g├│rze kr├│lowej Bony. Szczeg├│ln─ů warto┼Ť─ç mia┼éo niezapomniane spotkanie w domu pani Ireny Sandeckiej, kt├│ra przez lata uczy┼éa przez d┼éugi czas potajemnie j─Özyka polskiego, historii Polski i religii w Krzemie┼äcu. Obecnie ma 94 lata i b─Öd─ůc w ┼Ťwietnej kondycji ch─Ötnie i barwnie opowiada o wydarzeniach sprzed lat. Z jej opowie┼Ťci wida─ç ogromn─ů mi┼éo┼Ť─ç do miejsca, w kt├│rym mieszka, nieustaj─ůcy zapa┼é, by jak najwi─Öcej z tego wszystkiego przekaza─ç potomnym. W swoich wspomnieniach wraca do tragicznych spraw polsko-ukrai┼äskich, kt├│re tu na Wo┼éyniu pozosta┼éy w pami─Öci bardzo wielu os├│b - nie tylko Polak├│w, ale i Ukrai┼äc├│w. Jest gor─ůc─ů rzeczniczk─ů zbadania tych wydarze┼ä, bo tylko ich wyja┼Ťnienie umo┼╝liwi dobre stosunki obu narod├│w. Spotkanie w domu pani Ireny Sandeckiej sta┼éo si─Ö spotkaniem a┼╝ pi─Öciu pokole┼ä Polak├│w w tym czterech pokole┼ä nauczycieli: Zofii Wendler, Jolanty Swaczyny, Moniki Wi┼Ťniewskiej i Arkadiusza Parzycha i oczywi┼Ťcie pani Ireny.

Z kolei NSZZ Solidarno┼Ť─ç Region Rzeszowski w dniach 28 kwietnia – 3 maja 2007 roku zorganizowa┼éa wycieczk─Ö na Zachodni─ů Ukrain─Ö zatytu┼éowan─ů „┼Üladami I i II Rzeczypospolitej”, podczas kt├│rej zwiedzono r├│wnie┼╝ Krzemieniec: Muzeum S┼éowackiego, Liceum Krzemienieckie, G├│r─Ö Kr├│lowej Bony. Nocleg Polacy z Rzeszowszczyzny sp─Ödzili w polskich domach prywatnych, co stworzy┼éo okazj─Ö do bli┼╝szego kontaktu z gospodarzami, rozm├│w, wsp├│lnych ┼Ťpiew├│w i posi┼ék├│w.

Oczywi┼Ťcie do Krzemie┼äca przyci─ůga Polak├│w przede wszystkim s┼éawa Liceum Krzemienieckiego i obecnie Muzeum S┼éowackiego. Pami─Ö─ç o Liceum Krzemienieckim w narodzie polskim jest ci─ůgle ┼╝ywa, a nawet ┼é─ůczona z dniem dzisiejszym polskiego szkolnictwa. Potwierdza to chocia┼╝by przem├│wienie rektora Politechniki Wroc┼éawskiej, prof. dr hab. in┼╝. Andrzeja Mulaka w dniu ┼Üwi─Öta Uczelni w 2000 roku, w kt├│rym powiedzia┼é m.in.: „Chc─Ö teraz po┼Ťwi─Öci─ç kilka s┼é├│w czasom Komisji Edukacji Narodowej i nasuwaj─ůcym si─Ö analogiom do czas├│w dzisiejszych... Komisja Edukacji Narodowej dzia┼éa┼éa 21 lat do 1795 roku, ale pozosta┼éy po niej system utrzymywa┼é ┼╝ywotno┼Ť─ç i autonomi─Ö np. w zaborze rosyjskim do roku 1839, a wi─Öc przez ponad 40 lat. W tym drugim okresie powsta┼éo wspania┼ée Liceum Krzemienieckie (1805) i Uniwersytet Warszawski (1816). Warto pami─Öta─ç o rozpi─Öto┼Ťci tych dat przy pr├│bie oceny efekt├│w wdro┼╝enia obecnej reformy (szkolnictwa polskiego) po 3 latach...”.

Wyp─Ödzeni Polacy z Krzemie┼äca pragn─Öli jak gdyby odtworzy─ç Liceum Krzemienieckie na poniemieckich ziemiach przy┼é─ůczonych do Polski, na kt├│rych zostali osiedleni. Polska nie by┼éa w├│wczas jeszcze ca┼ékowicie w szponach stalinowskiej niewoli i wielu niekomunist├│w si┼é─ů rzeczy sprawowa┼éo r├│┼╝nego rodzaju urz─Ödy w kraju i mo┼╝na by┼éo zrobi─ç to czy tamto, a co by┼éo nie do pomy┼Ťlenia ju┼╝ w 1948 roku; jednocze┼Ťnie rz─ůd komunistyczny chcia┼é r├│┼╝nymi sposobami pozyska─ç jakie┼Ť poparcie ze strony narodu. St─ůd w 1946 roku Rz─ůd Jedno┼Ťci Narodowej dla upami─Ötnienia 536 rocznicy bitwy pod Grunwaldem, podj─ů┼é uchwa┼é─Ö w sprawie utworzenia nowego Liceum Krzemienieckiego na terenie wojew├│dztwa olszty┼äskiego. Powo┼éano komitet organizacyjny, kt├│ry dzia┼éa┼é do 1949 roku; uleg┼é rozwi─ůzaniu na polecenie PZPR. ┼╗e uchwa┼éa by┼éa nieszczera potwierdza przeci─ůganie sprawy w niesko┼äczono┼Ť─ç. Pod koniec 1956 roku nast─ůpi┼é upadek stalinizmu w Polsce, a wraz z nim odrodzi┼éa si─Ö sprawa utworzenia na Mazurach trzeciego w historii Liceum Krzemienieckiego. W dzienniku partyjnym „Trybuna Ludu” z 14 kwietnia 1957 roku czytamy: „Pos┼éowie woj. olszty┼äskiego, zasiadaj─ůcy w Komisji Ziem Zachodnich, wysun─ů zapewne na pierwszym posiedzeniu projekt utworzenia na Ziemi Mazursko-Warmi┼äskiej du┼╝ego o┼Ťrodka szkoleniowo-wychowawczego, kt├│ry by przyj─ů┼é tradycyjn─ů nazw─Ö „Liceum Krzemienieckiego” nawi─ůzuj─ůc tym samym do post─Öpowych tradycji Liceum, za┼éo┼╝onego przez jednego z wybitnych my┼Ťlicieli polskiego O┼Ťwiecenia – Tadeusza Czackiego... Pos┼éowie i dzia┼éacze o┼Ťwiatowi – zwolennicy utworzenia „Liceum Krzemienieckiego”, pragn─ů, aby by┼éo ono instytucj─ů spo┼éeczn─ů, prowadz─ůc─ů szereg ┼Ťrednich szk├│┼é og├│lnokszta┼éc─ůcych – przede wszystkim rolniczych i artystycznych – na terenie powiat├│w: Szczytno, Mr─ůgowo, K─Ötrzyn i Reszel. Idea utworzenia „Liceum Krzemienieckiego” na Ziemi Warmi┼äsko-Mazurskiej ma bardzo wielu zwolennik├│w i gor─ůcych entuzjast├│w. ┼Üwiadcz─ů o tym niezliczone listy, nap┼éywaj─ůce w tej sprawie do poszczeg├│lnych pos┼é├│w”.

Wi─Öcej szczeg├│┼é├│w na temat jak mia┼éo by wygl─ůda─ç to nowe „Liceum Krzemienieckie” poza Krzemie┼äcem i w granicach obecnej Polski poda┼é tygodnik „7 Dni w Polsce” z 12 maja 1957 roku w artykule „Liceum Krzemienieckie „przenosi si─Ö” na Mazury”, w kt├│rym czytamy: „Liceum... wed┼éug projektodawc├│w ma by─ç oparte o formy organizacyjne s┼éynnej fundacji krzemienieckiej. Ma to by─ç uczelnia typu ┼Ťredniego, oparte o w┼éasne gospodarcze zaplecze. Na u┼╝ytek jej wydzielonych ma by─ç oko┼éo 20 tysi─Öcy hektar├│w ziemi ornej, ┼é─ůk i obszar├│w le┼Ťno-jeziornych. Na tym terenie znajduje si─Ö wiele pa┼éac├│w – dawniejszych siedzib junkr├│w pruskich. Pa┼éace te stan─ů si─Ö o┼Ťrodkami zespo┼éu uczelni rozrzuconymi w powiatach: szczycie┼äskim, reszelskim, mr─ůgowskim i k─Ötrzy┼äskim. Te o┼Ťrodki szkolne ┼é─ůcznie stanowi─ç b─Öd─ů organizacyjnie Liceum... Przy liceum powstanie wiele zak┼éad├│w naukowych, jak szko┼éa kszta┼éc─ůca pedagog├│w, szko┼éa gospodarcza, plac├│wka badawczo-rolnicza, o┼Ťrodek nauk technicznych, studium sztuk plastycznych, studium muzyczne itd. Mi─Ödzy poszczeg├│lnymi plac├│wkami Liceum... istnie─ç b─Ödzie nie tylko ┼Ťcis┼éa wi─Ö┼║ organizacyjna, ale i bezpo┼Ťrednia ┼é─ůczno┼Ť─ç, polegaj─ůca na sta┼éej wymianie do┼Ťwiadcze┼ä pedagogicznych profesor├│w, z drugiej – na r├│┼╝nych formach wsp├│┼é┼╝ycia mi─Ödzy zespo┼éami uczni├│w. Ca┼éa ta spo┼éeczno┼Ť─ç zgrupowanych w Liceum pedagog├│w i uczni├│w ┼╝y─ç b─Ödzie nie tylko ┼╝yciem uczelni, ale i ┼╝yciem wielkiego zespo┼éu gospodarczego, kt├│ry stanowi─ç ma baz─Ö gospodarcz─ů Liceum: wielkim gospodarstwem rolnym i wieloma zak┼éadami produkcyjnymi z nim zwi─ůzanymi. Te metody, stosowane dawniej z wielkim powodzeniem w Liceum Krzemienieckim, zapewni─ç maj─ů wychowanie kadr ┼Ťwiat┼éej m┼éodzie┼╝y, wynosz─ůcej z uczelni nie tylko zas├│b rzetelnej wiedzy humanistycznej i przygotowanie do samodzielnej pracy zawodowej. W ten spos├│b na Mazurach od┼╝yje w nowych warunkach i na nowym terenie wielka idea Tadeusza Czackiego, Stanis┼éawa Staszica, Hugo Ko┼é┼é─ůtaja, czo┼éowych dzia┼éaczy Epoki O┼Ťwiecenia, stwarzaj─ůcych niegdy┼Ť w Krzemie┼äcu wielk─ů szko┼é─Ö wychowuj─ůc─ů pokolenia ┼Ťwiat┼éych obywateli, post─Öpowych patriot├│w”.

Historia Liceum Krzemienieckiego by┼éa na indeksie. Jedynie na co zezwolono to na ograniczon─ů pami─Ö─ç o Tadeuszu Czackim jako o „czo┼éowym organizatorze o┼Ťwiaty i ruchu narodowego” po upadku Polski (WEPWN t.2, 1963). W Warszawie od 1918 roku istnieje Liceum im. Tadeusza Czackiego, od 1921 roku Liceum im. Hugona Ko┼é┼é─ůtaja, a od 1922 roku ┼╝e┼äskie (od 1945 r. koedukacyjne) Liceum im. Juliusza S┼éowackiego. Do 1939 roku wszystkie te licea by┼éy zwi─ůzane duchowo z Wo┼éyniem i Liceum Krzemienieckim. Po 1945 roku jedynie Liceum im. Tadeusza Czackiego w skromnym zakresie podtrzymywa┼éo, czy raczej mog┼éo podtrzymywa─ç tradycje Liceum Krzemienieckiego. Szko┼éa uchodzi┼éa za jedn─ů z najlepszych w mie┼Ťcie i by┼éa pod patronatem Politechniki Warszawskiej. Jej absolwentem (jak i PW) jest m.in. Lech J. Janczewski, obecnie profesor Uniwersytetu w Auckland w Nowej Zelandii, od kt├│rego uzyska┼éem t─Ö informacj─Ö.

W┼éadze PRL odwr├│ci┼éy si─Ö plecami od wk┼éadu Ziem Wschodnich w ┼╝yciu Polski i narodu polskiego. Natomiast rz─ůdy polskie po upadku komunizmu w 1989 roku nie by┼éy zainteresowane odbudow─ů patriotyzmu w spo┼éecze┼ästwie polskim. Natomiast rz─ůdy polskie po upadku komunizmu w 1989 roku nie by┼éy zainteresowane odbudow─ů patriotyzmu w spo┼éecze┼ästwie polskim. Nie stworzono naturalnej wi─Özi Polak├│w z Kres├│w i innych rejon├│w Polski z Ziemiami Zachodnimi i P├│┼énocnymi. Np. w Szczecinku na Pomorzu Zachodnim z ko┼Ťcio┼éa NMP w latach 80. XX w. usuni─Öto obrazy MB Ostrobramskiej i MB Kazimierzowskiej na Wo┼éyniu zawieszone przez Polak├│w wyp─Ödzonych z Ziem Wschodnich; jednocze┼Ťnie w tym mie┼Ťcie – i nie tylko w tym – niszczy si─Ö groby pionier├│w polskich na tych ziemiach, niszcz─ůc tym samym korzenie polskiej powojennej – pionierskiej - historii tych ziem! Co wi─Öcej, w 1991 roku wydano w t┼éumaczeniu na j─Özyk polski paszkwil na Liceum Krzemienieckie pi├│ra francuskiego polonisty-rusofila Daniela Beauvois „Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1802-1832”; autor z jak─ů┼Ť dziwn─ů lubo┼Ťci─ů uwypukla wszystko co mo┼╝na by┼éo krytycznie powiedzie─ç o Liceum Krzemienieckim w stylu: grzechy jednego ucznia rzucaj─ů cie┼ä na wszystkich uczni├│w, a z┼ée poci─ůgni─Öcie Czackiego w jakiej┼Ť sprawie dyskwalifikuje go ca┼ékowicie jako zas┼éu┼╝onego cz┼éowieka. Dlatego dzisiaj cz─Ö┼Ť─ç POLSKIEJ ludno┼Ťci Ziem Zachodnich i P├│┼énocnych „wywo┼éuje pruskie duchy” i zamiast stawia─ç pomniki na przyk┼éad Tadeuszowi Czackiemu stawia... Bismarckowi na Mazurach (!), przywraca niemieckie nazwy ulic w Szczecinie czy niemieck─ů nazw─Ö Hali Ludowej we Wroc┼éawiu (Piotr Semka „Wywo┼éywanie pruskich duch├│w” Rzeczpospolita 9.6.2007). A inni, szczeg├│lnie m┼éodzie┼╝, wychowana ju┼╝ po 1989 roku, i w wi─Ökszo┼Ťci nie maj─ůca poj─Öcia co to jest patriotyzm, co znaczy wyraz „ojczyzna”, masowo wyje┼╝d┼╝a z kraju, cz─Östo nie tyle w poszukiwaniu chleba, co w poszukiwaniu wi─Ökszego kawa┼éka mas┼éa do tego chleba, w my┼Ťl powiedzenia: „Tam ojczyzna gdzie wi─Öcej mo┼╝na zje┼Ť─ç”. Godzi si─Ö przy tym na degradacj─Ö spo┼éeczn─ů. Np. w┼Ťr├│d emigracji posolidarno┼Ťciowej w Australii 49% os├│b mia┼éo uko┼äczone wy┼╝sze studia. Jednak rzadko kto z tych ludzi dosta┼é prac─Ö w swoim zawodzie; chyba 90% ludzi z dyplomami musia┼éo podj─ů─ç prac─Ö fizyczn─ů w fabrykach.

Quo vadis (dok─ůd zmierzasz) narodzie polski? Czy nie przypadkiem do dobrowolnej narodowej samozag┼éady?! Bo czy samozag┼éad─ů nie jest odwracanie si─Ö plecami do polskiej historii i polskiego dziedzictwa na Kresach by┼éej Rzeczpospolitej i piel─Ögnowanie niemieckiej tradycji Ziem Zachodnich i P├│┼énocnych? Nie m├│wi─ůc ju┼╝ o tym, ┼╝e nar├│d polski wymiera, gdy┼╝ wi─Öcej Polak├│w umiera ni┼╝ si─Ö rodzi. Marsza┼éek J├│zef Pi┼ésudski powiedzia┼é, ┼╝e nar├│d kt├│ry nie ma historii, nie ma prawa do przysz┼éo┼Ťci.

II wojna ┼Ťwiatowa rozp─Ödzi┼éa krzemie┼äczan i licealist├│w po ca┼éym ┼Ťwiecie. Bardzo wielu z tych co zostali zes┼éani na Sybir, a potem znale┼║li si─Ö w wyprowadzonym ze Zwi─ůzku Sowieckiego Wojsku Polskim gen. W┼éadys┼éawa Andersa i z tych, kt├│rych Niemcy wywie┼║li na przymusowe roboty do Niemiec nie wr├│ci┼éo po wojnie do Polski. Bo ta Polska by┼éa w szponach komunizmu sowieckiego (kt├│rego terror poznali ju┼╝ na w┼éasnej sk├│rze w latach 1939-41) i bez ich Krzemie┼äca, a wi─Öc domu rodzinnego, do kt├│rego mogliby powr├│ci─ç. Wielu krzemie┼äczan znalaz┼éo si─Ö w Australii, Kanadzie i USA, jednak najwi─Öcej osiedli┼éo si─Ö w Wielkiej Brytanii. Tutaj – wzorem krzemie┼äczan XIX w. – gromadzili si─Ö razem na tradycyjne „Biesiady Krzemienieckie” dla wspomnie┼ä i obchod├│w rocznic, bo doprawdy mieli co wspomina─ç, szanowa─ç i kocha─ç. Tych biesiad, pocz─ůwszy od pierwszej w 1950 roku, odby┼éo si─Ö czterna┼Ťcie, kt├│re organizowa┼éa Halina Czarnocka (1900-1998), ┼╝ona ostatniego kuratora Liceum Krzemienieckiego. Wydali nawet trzy tomiki „Biesiady Krzemienieckiej” pod redakcj─ů krzenie┼äczanina, dr Zdzis┼éawa Jagodzi┼äskiego (1927-2001), kt├│ry w Londynie w latach 1973-2001 by┼é kierownikiem wielkiej i bardzo cennej Biblioteki Polskiej. Zorganizowali si─Ö r├│wnie┼╝ krzemie┼äczanie w Stanach Zjednoczonych. W Chicago w 1958 roku zosta┼é za┼éo┼╝ony Zwi─ůzek Ziemi Wo┼éy┼äskiej im. Juliusza S┼éowackiego pod prezesur─ů Juliusza Lipskiego, wychowanka Liceum Krzemienieckiego. W Kanadzie pierwsze spotkanie krzemie┼äczan odby┼éo si─Ö w St. Catharines 1 czerwca 1980 roku z udzia┼éem 28 os├│b. Seniorem by┼é Antoni G┼éowacki, kt├│ry w 1924 uko┼äczy┼é szko┼é─Ö rolnicz─ů w Bia┼éokrynicy, a najm┼éodsz─ů uczestniczk─ů by┼éa Mira Jasionowska, kt├│ra urodzi┼éa si─Ö w Krzemie┼äcu w 1940 roku i razem z rodzicami wyjecha┼éa do Polski w 1957 roku, podczas drugiej „repatriacji” Polak├│w z Kres├│w.

Oczywi┼Ťcie ani Uniwersytet Kijowski, kt├│ry powsta┼é w latach 1833-34 w oparciu o wyposa┼╝enie i bibliotek─Ö Liceum Krzemienieckiego, w kt├│rym profesorami zosta┼éo wielu wyk┼éadowc├│w Liceum, i w kt├│rym przez pierwszych 30 lat dominowali polscy studenci, ani Wy┼╝sza Szko┼éa Pedagogiczna, kt├│ra po II wojnie ┼Ťwiatowej mie┼Ťci┼éa si─Ö w budynkach Liceum w Krzemie┼äcu nigdy tak naprawd─Ö nie nawi─ůzywa┼éy do tradycji Liceum Krzemienieckiego, uwa┼╝anego za twierdz─Ö polsko┼Ťci na ziemiach ukrai┼äskich. Jedynym ┼é─ůcznikiem mi─Ödzy dawnym polskim Liceum Krzemienieckim a obecnym ukrai┼äskim zupe┼énie nic nie znacz─ůcym w o┼Ťwiacie ukrai┼äskiej Kolegium Pedagogicznym, mieszcz─ůcym si─Ö w dawnym Liceum Krzemienieckim, jest wyk┼éadany tam j─Özyk polski przez nauczyciela z Polski (Joanna Dudek).

Jednak pami─Ö─ç o Juliuszu S┼éowackim trwa w Krzemie┼äcu po dzi┼Ť dzie┼ä, o czym ┼Ťwiadcz─ů kwiaty sk┼éadane cz─Östo na grobie jego matki na miejscowym cmentarzu. Sk┼éadaj─ů je miejscowi i przybyli Polacy z Polski, jak r├│wnie┼╝ niekt├│rzy lokalni Ukrai┼äcy. W czasach PRL i Zwi─ůzku Sowieckiego - od 1959 roku pisarze polscy i ukrai┼äscy obchodzili co pi─Ö─ç lat w Krzemie┼äcu urodziny Juliusza S┼éowackiego; w 1959 roku odby┼éa si─Ö w Krzemie┼äcu sesja naukowa polsko-ukrai┼äska po┼Ťwi─Öcona Juliuszowi S┼éowackiemu. Na obchodach w pa┼║dzierniku 1969 roku by┼éo obecnych 16 literat├│w polskich z prezesem Zwi─ůzku Pisarzy Polskich Jaros┼éawem Iwaszkiewczem; byli tu tak┼╝e z bardziej znanych literat├│w polskich: Halina Auderska, Ryszard Matuszewski i Julian Przybo┼Ť; na dziedzi┼äcu biblioteki ods┼éoni─Öto w├│wczas popiersie S┼éowackiego d┼éuta ukrai┼äskiego rze┼║biarza W. Borodoja; miejscowi Polacy zebrali si─Ö w├│wczas w krzemienieckim ko┼Ťciele na mszy ┼Ťw. w intencji poety, kt├│r─ů odprawi┼é ks. Jakub Macyszyn, po czym z┼éo┼╝ono kwiaty przed popiersiem poety znajduj─ůcym si─Ö w ko┼Ťciele. Pisarze polscy odwiedzili Krzemieniec tak┼╝e w 1977 roku podczas odbywaj─ůcych si─Ö na Ukrainie 18-25 kwietnia Dni Literatury Polskiej. Na obchodach rocznicy S┼éowackiego w Krzemie┼äcu w 1984 roku postanowiono urz─ůdzi─ç w tamtejszym w Dworku Januszewskich muzeum S┼éowackiego.

Za┼éo┼╝enie i otwarcie muzeum zaj─Ö┼éo jednak a┼╝ 20 lat! Dworek, w kt├│rym urodzi┼é si─Ö Juliusz S┼éowacki sta┼é si─Ö w 2. po┼é. XIX w. w┼éasno┼Ťci─ů Cerkwi prawos┼éawnej. W 1921 roku Cerkiew sprzeda┼éa go kupcowi ┼╝ydowskiemu, kt├│ry go rozebra┼é (M. Or┼éowicz), czemu nie mogli zapobiec Polacy. Ocala┼é natomiast dom dworek dziadk├│w S┼éowackiego – Aleksandry i Teodora Januszewskich. Jego stan w latach 80. XX by┼é op┼éakany, jak zreszt─ů ca┼éego sowieckiego Krzemie┼äca. Dom trzeba by┼éo odremontowa─ç od podstaw. Podj─Ö┼éa si─Ö tego na sw├│j koszt strona polska. Generalnym wykonawc─ů rob├│t by┼éa polska firma Energopol. Powo┼éano jednocze┼Ťnie specjaln─ů Polsko-Ukrai┼äsk─ů Komisj─Ö ds. za┼éo┼╝enia muzeum. Pe┼énomocnikiem Rz─ůdu Polskiego ds. utworzenia muzeum by┼é Jacek Miler z Min. Kultury i Sztuki RP. Dworek po remoncie sta┼é pusty przez ┼éadnych kilka lat. Ot├│┼╝ ka┼╝de muzeum potrzebuje eksponat├│w. Dostarczy─ç ich mia┼éa, jak r├│wnie┼╝ umeblowa─ç dworek, tak┼╝e Polska. Jednak w┼éa┼Ťcicielem muzeum wraz z eksponatami i umeblowaniem chcia┼éa by─ç wy┼é─ůcznie Ukraina. Na to nie godzi┼éa si─Ö strona polska, kt├│ra nie chcia┼éa legalnie pozbywa─ç si─Ö niekt├│rych pami─ůtek po polskim wieszczu, kt├│re do Krzemie┼äca mia┼éo przekaza─ç Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie. Z wielkim trudem uzgodniono wreszcie statut Muzeum. Uroczyste otwarcie Muzeum nast─ůpi┼éo 20 wrze┼Ťnia 2004 roku, a uczestniczy┼éy w nim takie osobisto┼Ťci, jak: wicepremier Ukrainy Dmytro Tabacznyk, gubernator wojew├│dztwa tarnopolskiego Mychaj┼éo Cymbaluk, mer Krzemie┼äca Andriej Gus┼éawski oraz Minister Kultury RP Waldemar D─ůbrowski i liczna grupa Polak├│w – mi┼éo┼Ťnik├│w tw├│rczo┼Ťci Juliusza S┼éowackiego. Podczas uroczysto┼Ťci fragment poematu "Beniowski" deklamowa┼éa bardzo znana aktorka polska Magdalena Zawadzka. W salach muzeum zaaran┼╝owano wyj─ůtkowo pi─Ökn─ů wystaw─Ö pod tytu┼éem "Juliusza S┼éowackiego Godzina My┼Ťli". Jej autork─ů by┼éa Jolanta Pol, dyrektor Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza. Natomiast w miejscu, w kt├│rym sta┼é dworek, w kt├│rym urodzi┼é si─Ö Juliusz S┼éowacki postawiono du┼╝y kamie┼ä z umocowan─ů tablic─ů z informacj─ů w j─Özyku ukrai┼äskim i polskim: "Tutaj znajdowa┼é si─Ö dworek, w kt├│rym urodzi┼é si─Ö Juliusz S┼éowacki".

Trudno z Juliusza S┼éowackiego zrobi─ç Ukrai┼äca i raczej nikt tego nawet nie pr├│buje robi─ç. Jednak niekt├│rzy ukrai┼äscy literaci i historycy literatury pragn─ů w pewnym sensie chocia┼╝ cz─Ö┼Ťciowo zukrainizowa─ç tego polskiego wieszcza. Prym w tym wi├│d┼é Hryhoryj Werwes, autor pracy „Juliusz S┼éowa─çkyj i Ukraina” (1959) i ksi─ů┼╝ki „Tam, gdzie Ikwy srebrne fale p┼éyn─ů” (1972). Rzuca si─Ö w oczy nie bez celu, chocia┼╝ na poz├│r niewinne, zukrainizowanie nazwiska S┼éowackiego ju┼╝ w samym tytule jego pracy. Poza tym podkre┼Ťla si─Ö, ┼╝e S┼éowacki urodzi┼é si─Ö na Ukrainie w dzisiejszym znaczeniu tego wyrazu, ┼╝e w swojej tw├│rczo┼Ťci tak wiele pisa┼é o Ukrainie i o Ukrai┼äcach, ignoruj─ůc fakt, ┼╝e kiedy ┼╝y┼é i tworzy┼é S┼éowacki Ukrainy nie by┼éo, a wyrazy „Ukraina” i „Ukrai┼äcy” mia┼éy inny od dzisiejszego wyd┼║wi─Ök, szczeg├│lnie w j─Özyku polskim i literaturze polskiej. S┼éowacki by┼é Polakiem, dla kt├│rego ziemie ukrainne dawnej Rzeczypospolitej by┼éy po prostu Polsk─ů. W swoim rozumowaniu pisz─ůc o Ukrainie i Ukrai┼äcach zazwyczaj mia┼é na my┼Ťli Polsk─Ö i od┼éam narodu polskiego, kt├│ry by┼é w├│wczas okre┼Ťlany „Natione Polonus, gente Ruthenus”. – Nie jest to ju┼╝ dzisiaj tak bardzo istotne. Istotne natomiast jest jednak to, ┼╝e pami─Ö─ç o Juliuszu S┼éowackim ┼é─ůczy w sensie pozytywnym narody polski i ukrai┼äski. ┼╗e chocia┼╝ dzisiaj Krzemieniec jest i ju┼╝ pozostanie na zawsze ukrai┼äski (gdy┼╝ s─ů wydarzenia historyczne, kt├│re s─ů nieodwracalne, a tym by┼éo np. oderwanie od Polski Ziem Wschodnich w 1945 roku i ich prawie ca┼ékowita depolonizacja przez Zwi─ůzek Sowiecki), historycznie jest to miasto r├│wnie┼╝ czy przede wszystkim polskie. Takie miasta w spo┼éecze┼ästwach demokratycznych i tolerancyjnych oraz maj─ůcych poszanowanie dla historii powinny ┼é─ůczy─ç narody zwi─ůzane historycznie z takim miastem. I miejmy nadziej─Ö, ┼╝e tak b─Ödzie.

A ┼╝e zaczyna tak by─ç potwierdza to, ┼╝e 20 pa┼║dziernika 2006 roku w┼éadze samorz─ůdowe ┼Üwi─ůtnik G├│rnych ko┼éo Krakowa i Krzemie┼äca zawar┼éy porozumienie - pakt przyja┼║ni mi─Ödzy tymi miastami, kt├│ry przewiduje m.in. wymian─Ö m┼éodzie┼╝y; podj─Öto rozmowy z dyrekcj─ů ukrai┼äskiego liceum w Krzemie┼äcu (mieszcz─ůcym si─Ö w gmachu by┼éego Liceum Krzemienieckiego) o warunkach i zasadach wzajemnych odwiedzin.
Krzemieniec (ukr. Кременець, Kremenec) dzisiaj i na zawsze jest ukrai┼äski – wczoraj by┼é i na zawsze pozostanie per┼é─ů w Koronie Polskiej.
BIBLIOGRAFIA
Alma Mater Vilnensis t. 1 Londyn 1949; Biesiada Krzemieniecka t. I Londyn 1977, t. II Londyn 1985; Daniel Beauvois Polacy na Ukrainie 1831-1863 Pary┼╝ 1987; Daniel Beauvois Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803-1832 t. 2 Rzym-Lublin 1991; I. Broniatowska Kraj sw├│j cho─ç daleki Londyn 1956; Czy wiesz kto to jest t.1-2 Warszawa 1938-1939; Maria Danilewiczowa ┼╗ycie naukowe dawnego Liceum Krzemienieckiego, ┼╗ycie literackie Krzemie┼äca w latach 1813-1816, Towarzystwo Uczni├│w Liceum Wo┼éy┼äskiego ─ćwicz─ůcych si─Ö w Porz─ůdnym M├│wieniu i Pisaniu w: Pier┼Ťcie┼ä z Herkulanum i p┼éaszcz pokutnicy Londyn 1960; Maria Danilewiczowa Pr├│by przywo┼éa┼ä Warszawa 1992; Encyklopedia Gutenberga t. 1-33 Krak├│w 1933; Encyklopedia Kres├│w Krak├│w 2004; (red. K. Dopiera┼éa) Encyklopedia Polskiej Emigracji i Polonii t. 1-5 Toru┼ä 2003-2005; Antoni Hermaszewski Krzemie┼äczanie o kuratorze Stefanie Czarnockim „Tydzie┼ä Polski” Londyn 8.3.1969; A. Hermaszewski Biesiada Krzemieniecka w Londynie „Dziennik Polski” Londyn 14.6.1971; Jakub Hoffman Dzieje Rocznika Wo┼éy┼äskiego „Kultura” 11/49, Pary┼╝ 1951; Zdzis┼éaw Jagodzi┼äski Narodziny Gimnazjum Wo┼éy┼äskiego”Tydzie┼ä Polski” Londyn 26.2.1966; Z. Jagodzi┼äski Liceum Krzemienieckie 1920-39 maszynopis, Londyn 1973, udost─Öpniony Marianowi Ka┼éuskiemu; Marian Ka┼éuski Liceum Krzemienieckie. Zarys dziej├│w „Tygodnik Polski” Nr 14-19 1975, Melbourne (Australia); A. Kami┼äski Polskie zwi─ůzki m┼éodzie┼╝y (1804-1831) Warszawa 1963; K. Kochler The Krzemieniec Lyceum „The New Era” Londyn, stycze┼ä 1930; Marian Kukiel Dzieje Polski porozbiorowe 1795-1921 Londyn 1961; Marian J. Lech Hugo Ko┼é┼é─ůtaj Warszawa 1973; A. Lewicki i J. Friedberg Zarys historii Polski Londyn 1947; Liceum Krzemienieckie „przenosi si─Ö” na Mazury „7 Dni w Polsce” 12.5.1957; Liceum Krzemienieckie w dobie obecnej Krzemieniec 1936; Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny t. 1-2 Warszawa 1980; W┼éodzimierz M─Ödrzecki Wojew├│dztwo wo┼éy┼äskie 1921-1939 Wroc┼éaw 1988; J├│zefa M─Ökarska W─Ödr├│wka po Ziemiach Wschodnich Rzeczpospolitej Londyn 1966; Nowe Liceum Krzemienieckie w Polsce „Trybuna Ludu” 14.4.1957; J├│zef Olechnowicz Polska my┼Ťl patriotyczna i post─Öpowa na Ziemiach Ukrainnych w latach 1835-1863 (w:) Pami─Ötnik Kijowski t. II Londyn 1963; Mieczys┼éaw Or┼éowicz Ilustrowany przewodnik po Wo┼éyniu ┼üuck 1929; Stanis┼éaw Paluchowski Wskrzeszenie Liceum Krzemienieckiego „Ziemia" 1.6.1926; Stanis┼éaw Peters Pi─Ötnastolecie Liceum Krzemienieckiego w Odrodzonej Polsce „Kurier Literacko-Naukowy Krak├│w 5.6.1935; Juliusz Poniatowski Liceum Krzemienieckie. Dawne zas┼éugi – nowe obowi─ůzki „┼╗ycie Liceum Krzemienieckiego” Nr 7, czerwiec 1931; Ryszard Przybylski Krzemieniec. Opowie┼Ť─ç o rozs─ůdku zwyci─Ö┼╝onych Warszawa 2003; Rocznik Polityczny i Gospodarczy 1935 Warszawa 1935; Micha┼é Rolle Ateny Wo┼éy┼äskie Lw├│w 1923; Piotr Semka Wywo┼éywanie pruskich duch├│w Rzeczpospolita 9.6.2007; S┼éowacki w Krzemie┼äcu „EKO-U Nas” Nr 24, stycze┼ä 2005; Zofia Skuba┼éa-Tokarska Uniwersytety w Polsce Warszawa 1972; L. S┼éowi┼äski Dla tej, co nie zgin─Ö┼éa Pozna┼ä 1985; J├│zef Turowski i W┼éadys┼éaw Siemaszko Zbrodnie nacjonalist├│w ukrai┼äskich dokonane na ludno┼Ťci polskiej na Wo┼éyniu 1939-1945 Warszawa 1990; W┼éadys┼éaw Wielhorski Ziemie Ukrainne Rzeczypospolitej. Zarys dziej├│w Londyn 1959; Wielka Encyklopedia Powszechna PWN t. 1-13 Warszawa 1962-1970; Stanis┼éaw Wn─Ök Biesiada Krzemieniecka „Dziennik Polski” Londyn 3.1.1966; S. Wn─Ök Biesiada Krzemieniecka Dziennik Polski” 8.1.1968; S. Wn─Ök W pami─Öci krzemie┼äczan „Tydzie┼ä Polski” Londyn 24.7.1971.

Marian Kałuski

Wersja do druku

Kazimierz Wichrowski - 15.04.13 12:08
Ukaza┼éo si─Ö trzecie wydanie „Ko┼äca kresowego ┼Ťwiata” i drugie wydanie „Koni ┼╝al” Anny Pawe┼éczy┼äskiej. Autorka przenosi nas na polskie Podole drugiej po┼éowy XIX wieku i snuje opowie┼Ť─ç o losach tamtejszej szlachty do pokoju ryskiego, a nast─Öpnie opowiada o ┼╝yciu uciekinier├│w w wolnej Polsce, ko┼äcz─ůc na czasach powojennych. Ten fresk historyczny dawnej Polski, pokazany przez pryzmat dziej├│w rodzin kresowych, jest bogato ilustrowane starymi fotografiami.

Autorka opisuje ┼Ťwiat, kt├│ry odszed┼é ju┼╝ sto lat temu i to w wielu wypadkach bezpotomnie, gdy┼╝ wiele rod├│w wygin─Ö┼éo w wi─Özieniach i obozach lub ┼Ťlad po nich urwa┼é si─Ö w zawieruchach wojennych. Byli nawet tacy, kt├│rzy wzi─Öci w jasyr stali si─Ö Tatarami i ich potomkowie mog─ů ┼╝y─ç jeszcze w Turcji.

Historia polskiej szlachty na Podolu, ta zapami─Ötana w rodzinach, si─Öga XV wieku, kiedy W┼éadys┼éaw Warne┼äczyk nada┼é wielu rycerzom polskim szlachectwo i dobra, by bronili po┼éudniowej granicy Polski przeciwko Tatarom i Turkom. Przybywa┼éy tu rody bezpo┼Ťrednio z Ma┼éopolski albo poprzez Litw─Ö. Opr├│cz szlachty istnia┼é te┼╝ polskie wsie ch┼éopskie jak Rosochy, gdzie matka autorki mieszka┼éa i za┼éo┼╝y┼éa polsk─ů szko┼é─Ö w 1916. Byli to potomkowie Mazur├│w, kt├│rzy niegdy┼Ť osiedlili si─Ö na Podolu.
Do nabycia przez internet pod adresem:
http://bookshop.freepl.info/

Lubomir - 15.04.13 10:09
Przy antypolskiej polityce edukacyjnej, prowadzonej przez r├│┼╝nej ma┼Ťci pogrobowc├│w Hitlera i podobnych renegat├│w, wkr├│tce na Kresach Zachodnich Polski mo┼╝e pojawi─ç si─Ö analfabetyzm. Wr─Öcz zapanowa┼éa tutaj epidemia likwidacji szk├│┼é. W sferze obyczajowo┼Ťci i kultury analfabetyzm jest ju┼╝ mocno odczuwalny. Swoist─ů pogard─Ö dla polskiego szkolnictwa i dla j─Özyka polskiego siej─ů rodacy Bismarcka i Hitlera na ┼Ül─ůsku Opolskim i ┼Ül─ůsku Katowickim. Tutaj antypolacy bardzo promuj─ů gwary. Wida─ç ch─Ötnie doprowadziliby do tego, by ka┼╝de miasteczko i wioska propagowa┼éy sw├│j lokalny dialekt, odgradzaj─ůc si─Ö ca┼ékowicie od polskiej edukacji i od uto┼╝samiania si─Ö z polsk─ů mow─ů. Robi─ů to jurgieltnicy na ┼╝o┼édzie Berlina. Ci niemieccy utrzymankowie najcz─Ö┼Ťciej obok coraz bardziej niewygodnego dla nich polskiego dowodu to┼╝samo┼Ťci, maj─ů dokumenty ┼Ťwiadcz─ůce o ich niemieckim obywatelstwie. Z Polsk─ů kojarzy im si─Ö wszystko co najgorsze. Pa┼ästwo niemieckie traktuj─ů wr─Öcz ba┼éwochwalczo.

Wszystkich komentarzy: (2)   

Publikowane komentarze s─ů prywatnymi opiniami naszych Czytelnik├│w. Gazeta Internetowa KWORUM nie ponosi odpowiedzialno┼Ťci za tre┼Ť─ç opinii.

03 Lipca 1961 roku
Urodził się 30 milionowy obywatel Polski.


03 Lipca 1802 roku
Urodził się Ignacy Domeyko, polski geolog, badacz Ameryki Południowej, przyjaciel Adama Mickiewicza (zm. 1889)


Zobacz wi─Öcej