Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 01.03.13 - 11:57     Czytano: [3566]

B├│g a sprawa Kres├│w


Ani ja, ani moi rodzice nie pochodzimy z Kres├│w. Mieszkaj─ůc w Polsce mieszka┼éem na Ziemiach Zachodnich gdzie wok├│┼é siebie mia┼éem mas─Ö kresowiak├│w. Np. w kamienicy, w kt├│rej mieszkali┼Ťmy mieszka┼éy dwie wilnianki i dw├│ch lwowiak├│w. Szereg znajomych rodzic├│w pochodzi┼éo z Kres├│w. Wielu moich koleg├│w oraz nauczycieli w szkole podstawowej i w gimnazjum pochodzi┼éo z Kres├│w. Wszyscy opowiadali o swej ma┼éej ojczy┼║nie - o swej ziemi rodzinnej, pokazywali pami─ůtki kresowe. W naszym ko┼Ťciele parafialnym wisia┼é du┼╝y obraz MB Ostrobramskiej i mniejszy MB Kazimierzowskiej na Wo┼éyniu.

I tak zainteresowa┼éem si─Ö Kresami. Nie pobie┼╝nie, ale dog┼é─Öbnie. Studiowanie Kres├│w i spraw kresowych umo┼╝liwi┼é mi dodatkowo pobyt w Australii, gdzie tym tematem mo┼╝na by┼éo swobodnie si─Ö zajmowa─ç, oraz fakt, ┼╝e po┼éowa Polak├│w, kt├│rzy tu przybyli po II wojnie ┼Ťwiatowej pochodzi┼éa w Kres├│w (ok. 30 tys.).

Dog┼é─Öbnie bada─ç sprawy kresowe, to znaczy zahacza─ç cz─Östo o tematy kontrowersyjne lub b─Öd─ůce tabu, jak np. w┼éa┼Ťnie temat: B├│g a sprawa Kres├│w.

Kto dog┼é─Öbnie bada dzieje polskich Kres├│w ten wie, ┼╝e nie w Krakowie, Warszawie czy Cz─Östochowie, ale w┼éa┼Ťnie w kresowym mie┼Ťcie - we Lwowie w 1656 roku Matka Boska zosta┼éa og┼éoszona Kr├│low─ů Polski.
Sam kiedy┼Ť pisa┼éem w „Merkuriuszu Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej” (Melbourne), ┼╝e je┼Ťli B├│g dopu┼Ťci┼é do og┼éoszenia Matki Bo┼╝ej Kr├│low─ů Polski we Lwowie, to tym samym potwierdzi┼é polsko┼Ť─ç miasta, przes─ůdzaj─ůc o tym, do kogo miasto to powinno nale┼╝e─ç.
Sam Ko┼Ťci├│┼é uczy, ┼╝e nad histori─ů panuje B├│g. Je┼Ťli tak, to rodzi si─Ö pytanie: dlaczego B├│g sprawi┼é, ┼╝e utracili┼Ťmy Lw├│w i dlaczego Matka Boska nie obroni┼éa go dla Polski?
To bardzo wa┼╝ne pytania, kt├│re s─ů przemilczane przez Ko┼Ťci├│┼é powszechny i Ko┼Ťci├│┼é polski.

Jeste┼Ťmy katolikami i Polska bez wiary katolickiej stanie si─Ö Polsk─ů postkomunist├│w i palikotowc├│w oraz r├│┼╝nej ma┼Ťci zbocze┼äc├│w. Musimy broni─ç naszej religii i naszych narodowych tradycji.
Nie znaczy to jednak, ┼╝e mamy omija─ç trudne sprawy wiary i Ko┼Ťcio┼éa, bo to nie tyle droga donik─ůd, co droga, kt├│ra szkodzi samemu Ko┼Ťcio┼éowi i wierze. Np. Ko┼Ťci├│┼é irlandzki przemilcza┼é pedofili─Ö wielu irlandzkich ksi─Ö┼╝y z takim skutkiem, ┼╝e ko┼Ťcio┼éy w Irlandii ┼Ťwiec─ů dzi┼Ť pustk─ů, a kraj, kt├│ry wysy┼éa┼é w ┼Ťwiat tysi─ůce misjonarzy, odczuwa dzi┼Ť sam wielki brak ksi─Ö┼╝y; nie ma prawie zupe┼énie powo┼éa┼ä do kap┼éa┼ästwa.

Czy w ┼║le poj─Ötej trosce o Ko┼Ťci├│┼é i wiar─Ö mam milcze─ç, jak ksi─Ö┼╝a polscy udaj─ůcy si─Ö do pracy w duszpasterstwie na Bia┼éorusi i Ukrainie DEPOLONIZUJ─ä tamtejszych Polak├│w, bo Watykan chce stworzy─ç narodowe Ko┼Ťcio┼éy bia┼éoruski i ukrai┼äski, a ten cel mo┼╝e by─ç osi─ůgni─Öty jedynie przez depolonizacj─Ö polskich katolik├│w na Bia┼éorusi i Ukrainie? Bowiem do niedawna prawie wszyscy mieszkaj─ůcy tam katolicy uwa┼╝ali si─Ö za Polak├│w, nawet je┼Ťli ju┼╝ nie znali j─Özyka polskiego!

Czy w ┼║le poj─Ötej trosce o Ko┼Ťci├│┼é i wiar─Ö mam milcze─ç jak grekokatolicy ukrai┼äscy walcz─ů z Ko┼Ťcio┼éem katolickim i Polakami na Ukrainie?

Czy w ┼║le poj─Ötej trosce o Ko┼Ťci├│┼é i wiar─Ö mam milcze─ç jak Watykan wynosi na o┼étarze duchownych grekokatolickich, kt├│rzy s┼éu┼╝yli nie Bogu a zwyrodnia┼éemu nacjonalizomowi ukrai┼äskiemu (polako┼╝erstwo - w┼é─ůcznie z masow─ů rzezi─ů Polak├│w na Wo┼éyniu i w Ma┼éopolsce Wschodniej i popieranie faszyzmu)?

Czy w ┼║le poj─Ötej trosce o Ko┼Ťci├│┼é i wiar─Ö mam milcze─ç o tym, ┼╝e Watykan, obok Rosji i Niemiec by┼é do 1918 roku najwi─Ökszym wrogiem idei niepodleg┼éej Polski i przyjmowa─ç bezkrytycznie co na ten temat pisze czy raczej co przemilcza historiografia katolicka, apologetyczna wobec papiestwa, kt├│ra usi┼éuje – zreszt─ů z du┼╝ym skutkiem – przekona─ç spo┼éecze┼ästwo polskie, ┼╝e Watykan, w tym tak┼╝e papie┼╝ Benedykt XV (1914-22), ca┼éy czas mieli na wzgl─Ödzie interes narodowy Polski?
Jest a┼╝ za wiele dowod├│w na to, ┼╝e Watykan wsp├│┼épracuj─ůcy blisko z zaborcami w okresie porozbiorowym by┼é wrogiem idei niepodleg┼éej Polski, jak np. ksi─ů┼╝ka katolickiego biskupa wroc┼éawskiego Wincentego Urbana "Ostatni etap dziej├│w Ko┼Ťcio┼éa w Polsce 1815-1965" wyd. Edizioni Hosianum, Roma 1966)? Jest to cenny dokument historyczny, tym cenniejszy, ┼╝e napisany przez biskupa katolickiego. Jest on jednak w Polsce nikomu nieznany (wyj─ůtki potwierdzaj─ů regu┼é─Ö). Tak jak dzisiaj prawie nikomu jest nie znana ksi─ů┼╝ka Romana Dmowskiego „Polityka polska i odbudowanie pa┼ästwa” (Warszawa 1926), w kt├│rej pisze, ┼╝e kiedy w pocz─ůtkach 1916 roku prowadzi┼é w Kurii Rzymskiej rozmowy w sprawie odbudowy niepodleg┼éej Polski, ├│wczesny sekretarz stanu kard. Pietro Gasparri ze ┼Ťmiechem powiedzia┼é: „Polska niepodleg┼éa? Ale┼╝ to marzenie, to cel nieziszczalny”. Komentuj─ůc to Dmowski stwierdzi┼é: „Tymi s┼éowy zalecano mi w Watykanie polityk─Ö, kt├│ra w Polsce korzysta┼éa z tytu┼éu „niepodleg┼éo┼Ťciowej”. Polska niepodleg┼éa to marzenie nieziszczalne, przysz┼éo┼Ť─ç jest z Austri─ů”. Dopiero kiedy w Watykanie przestano wierzy─ç w zwyci─Östwo Niemiec i Austro-W─Ögier nad Entant─ů, papie┼╝ Benedykt XV 1 sierpnia 1917 roku wyda┼é not─Ö pokojow─ů skierowan─ů do walcz─ůcych pa┼ästw, w kt├│rej wzywa┼é do zawarcia pokoju bez zwyci─Özc├│w i zwyci─Ö┼╝onych i zacz─ů┼é opowiada─ç si─Ö za przyznaniem niepodleg┼éo┼Ťci Polsce. Niepodleg┼é─ů Polsk─Ö widzia┼é Watykan jednak tylko w granicach Kr├│lestwa Polskiego i ew. Galicji Zachodniej. A wi─Öc bez Kres├│w (bez Lwowa i Wilna), a przede wszystkim bez Wielkopolski i Pomorza, a wi─Öc bez Gniezna, kt├│rego arcybiskupi-metropolici od XV w. nosili tytu┼é „prymasa Polski”, gdy┼╝ zgodnie z polityk─ů Watykanu, ziemie zaboru pruskiego mia┼éy na wieki nale┼╝e─ç do Niemiec.
Nie, w ┼║le poj─Ötej trosce o „dobro” Ko┼Ťcio┼éa i wiary, chocia┼╝ jestem katolikiem i na pewno wiele dobrego zrobi┼éem dla Ko┼Ťcio┼éa swoim pi├│rem, je┼Ťli mam co┼Ť przemilcza─ç w sprawach polskich i kresowych, to lepiej wol─Ö z┼éama─ç pi├│ro i g┼éo┼Ťno protestowa─ç przeciwko cenzurze, kt├│ra, jak pokazuj─ů fakty z przesz┼éo┼Ťci i dnia dzisiejszego, nic dobrego Ko┼Ťcio┼éowi i wierze nie da┼éa i nie daje!
Przecie┼╝ to nie kto inny jak papie┼╝ Jan Pawe┼é II powiedzia┼é, ┼╝e: „Tylko prawda nas wyzwoli”. A w dzienniku katolickim „Nasz Dziennik” (10.1.2013) Wojciech Reszczy┼äski pisze: „Jak ka┼╝dego 10. dnia miesi─ůca i dzi┼Ť zgromadz─ů si─Ö na Mszy ┼Üwi─Ötej w archikatedrze warszawskiej, w intencji ofiar smole┼äskiej tragedii, ludzie, kt├│rzy nie trac─ů nadziei na ostateczny tryumf prawdy. To powinno┼Ť─ç chrze┼Ťcijanina, gdy┼╝ mamy ┼╝y─ç w prawdzie i na prawdzie budowa─ç nasze ┼╝ycie”.

Prawda wyzwoli tak┼╝e Ko┼Ťci├│┼é i wytr─ůci bro┼ä z r─Öki jego wrog├│w.

W 2000 roku papie┼╝ Jan Pawe┼é II przeprosi┼é za niekt├│re, te najbardziej rzucaj─ůce si─Ö w oczy, grzechy Ko┼Ťcio┼éa pope┼énione w dw├│ch tysi─ůcleciach istnienia chrze┼Ťcija┼ästwa. Niech wi─Öc Watykan p├│jdzie jeden krok naprz├│d i przeprosi Polak├│w za grzechy, kt├│rych si─Ö dopu┼Ťci┼é i dopuszcza wobec narodu polskiego. Oczy┼Ťci swoje sumienie i wytr─ůci tym samym bro┼ä z r─Öki r├│┼╝nym wrogom Ko┼Ťcio┼éa, jak np. palikotowcom. (Marian Ka┼éuski)

Polskie towarzystwa naukowe powstałe na Kresach

Na Kresach nale┼╝─ůcych do Polski do 1939 roku dzia┼éa┼éy nast─Öpuj─ůce polskie towarzystwa naukowe:

Towarzystwo Naukowe we Lwowie, powstałe w 1920 roku z przekształcenia z powstałego w 1901 roku Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskie, które było jednym z czterech najpoważniejszych, tzw. akademickich towarzystw naukowych w Polsce w okresie międzywojennym. Tradycje tego Towarzystwa przejęło Wrocławskie Towarzystwo Naukowe założone w 1946 roku.

Do grona czterech akademickich towarzystw naukowych należała także powstała w 1920 roku Akademia Nauk Technicznych w Warszawie. Pierwszych 12 jej członków stanowili wybitni profesorowie Politechniki Warszawskiej i Politechniki Lwowskiej.

Do ogólnych towarzystw naukowych należały towarzystwa:

Towarzystwo Przyjaci├│┼é Nauk w Wilnie powsta┼ée w 1907 roku; przyczyni┼éo si─Ö do wznowienia uniwersytetu w Wilnie w 1919 roku, a nast─Öpnie ┼Ťci┼Ťle z nim wsp├│┼épracowa┼éo. Maj─ůtek i zbiory Towarzystwa po wojnie przyw┼éaszczyli sobie Litwini.

Wołyńskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Łucku, założone 13 grudnia 1934 roku.

Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Stanisławowie, założone w marcu 1938 roku.

W 1939 roku w trakcie zaawansowanej organizacji by┼éo Poleskie Towarzystwo Naukowe w Brze┼Ťciu nad Bugiem.

Pierwszym w Polsce towarzystwem nale┼╝─ůcym do nurtu stowarzysze┼ä profesjonalnych, stawiaj─ůcych sobie bardzo wyra┼║nie tak┼╝e cele naukowe by┼éo Towarzystwo Lekarskie Wile┼äskie za┼éo┼╝one w Wilnie w 1805 roku.

Do nurtu towarzystw naukowych specjalistycznych jako pierwsze nale┼╝a┼éo i nale┼╝y Ma┼éopolskie Towarzystwo Le┼Ťne za┼éo┼╝one we Lwowie w 1882 roku przez prof. Henryka Strzeleckiego; wkr├│tce zmieni┼éo nazw─Ö na Galicyjskie Towarzystwo Le┼Ťne, a po odrodzeniu si─Ö pa┼ästwa polskiego w 1918 roku dzia┼éa┼éo i dzia┼éa po dzi┼Ť dzie┼ä (po 1945 roku w Warszawie) jako Polskie Towarzystwo Le┼Ťne.

Natomiast pierwszym w Polsce towarzystwem naukowym specjalistycznym powsta┼éym w ┼Ťrodowisku naukowym sta┼éo si─Ö Polskie Towarzystwo Historyczne za┼éo┼╝one we Lwowie w 1866 roku z inicjatywy prof. Ksawerego Liskiego.

Do tego typu towarzystw naukowych nale┼╝─ů za┼éo┼╝one r├│wnie┼╝ we Lwowie: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w 1895 roku, Polskie Towarzystwo Filozoficzne, dzia┼éaj─ůce po 1945 roku we Wroc┼éawiu i Polskie Towarzystwo Zoologiczne, kt├│re powsta┼éo we Lwowie w 1937 roku jednak siedzib─ů jego Zarz─ůdu G┼é├│wnego by┼éa Warszawa.

Natomiast pierwszym (poza lekarskimi) polskim towarzystwem naukowym przyrodniczym stanowi─ůcym w┼éa┼Ťciwie form─Ö przej┼Ťciow─ů mi─Ödzy towarzystwami og├│lnymi a specjalistycznymi by┼éo powsta┼ée we Lwowie w 1875 roku Polskie Towarzystwo Przyrodnik├│w im. Miko┼éaja Kopernika, maj─ůce po wojnie swoj─ů siedzib─Ö w Warszawie.

Drugim tego typu towarzystwem powsta┼éym we Lwowie w 1886 roku by┼éo Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, dzia┼éaj─ůce po II wojnie ┼Ťwiatowej w Warszawie.

W okresie mi─Ödzywojennym g┼é├│wnie we Lwowie i Wilnie by┼éy oddzia┼éy wielu innych dzia┼éaj─ůcych w Polsce towarzystw naukowych.

Kresowiana w ko┼Ťciele Mariackim w Krakowie

Jednym z najbardziej znanych ko┼Ťcio┼é├│w nie tylko w Polsce ale w Europie jest gotyki ko┼Ťci├│┼é Mariacki w Krakowie, pochodz─ůcy z XIV wieku. Znany jest on przede wszystkim z wielkiego o┼étarza Wita Stwosza – jednego z najcenniejszych o┼étarzy gotyckich w Europie, kt├│ry jest jednocze┼Ťnie najwi─Öksz─ů i najwspanialsz─ů rze┼║b─ů gotyck─ů w drzewie.

Do kr├│lewskiego Krakowa prowadzi┼éy drogi z ca┼éej historycznej Polski i Europy. Tote┼╝ tak┼╝e i w tym ko┼Ťciele spotykamy do┼Ť─ç liczne kresowiana.

Przede wszystkim jest tu kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej (dawniej ┼Ťw. Walentego). Poza tym w absydzie prezbiterialnej umieszczono w 1893 i 1894 roku dwa witra┼╝e z Matk─ů Bosk─ů Cz─Östochowsk─ů i Matk─ů Bosk─ů Ostrobramsk─ů, obydwa zrealizowane wed┼éug karton├│w Tadeusza Dmochowskiego. Samo prezbiterium, kt├│re zosta┼éo gruntownie przebudowane w latach 1889-90, by┼éo konsekrowane 31 marca 1890 roku przez kard. Albina Dunajewskiego, pochodz─ůcego ze Stanis┼éawowa (dzi┼Ť Iwanofrankowsk na Ukrainie).

W┼Ťr├│d niema┼éej galerii pomnik├│w znanych i zas┼éu┼╝onych mieszczan krakowskich, du┼╝ym artyzmem wyr├│┼╝nia si─Ö niemal graficzna rze┼║ba pochodz─ůcego ze Lwowa s┼éynnego kaznodziei i t┼éumacza Biblii na j─Özyk polski – Jana Leopolity (zm. 1572).

W skarbcu ko┼Ťcio┼éa znajduje si─Ö m.in. rokokowa monstrancja z 2. po┼é. XVIII w. z daru wojewody inflanckiego Franciszka Jakuba Szembeka i jego ┼╝ony Anny z Potockich, z┼éoty kielich z daru biskupa przemyskiego Micha┼éa Wodzickiego z ok. 1750 roku i skrzynka na relikwie ze scenami z ┼╝ycia ┼Ťwi─Ötych Kosmy i Damiana z XV/XVI wieku ruskiego wyrobu.

Z kolei w krypcie pod ko┼Ťcio┼éem jest m.in. rokokowa trumna biskupa przemyskiego Micha┼éa Wodzickiego, zmar┼éego w 1764 roku.

Polscy kresowi geniusze-nastolatkowie

Wcale nie do rzadkich nale┼╝─ů wypadki, gdy m┼éodzie┼╝ b─Öd─ůca jeszcze w wieku gimnazjalnym wybija si─Ö ponad przeci─Ötno┼Ť─ç, fascynuje profesor├│w dzie┼éami, kt├│rych nie powstydzi┼é by si─Ö prawdziwy specjalista. Z polskich uczonych nastolatk├│w zwi─ůzanych z Kresami na uwag─Ö zas┼éuguje np. Wielkopolanin Jan ┼Üniadecki (1756-1830), w latach 1807-15 rektor Uniwersytetu Wile┼äskiego, kt├│ry ju┼╝ jako 19-letni m┼éodzieniec uzyska┼é stopie┼ä doktora filozofii, a wraz z nim zezwolenie na wyk┼éady algebry w Akademii Krakowskiej. Jan ┼Üniadecki zmar┼é 21 listopada 1830 roku w Jaszunach ko┼éo Wilna i tam jest pochowany.

Jednak najm┼éodszym polskim uczonym w mundurku szkolnym by┼é Aleksander Dunin-Borkowski – dzia┼éacz polityczno-kulturalny, publicysta, satyryk, poeta urodzony 11 stycznia 1811 w Gr├│dku nad Dniestrem i zmar┼éy 30 listopada 1896 we Lwowie. Mia┼é zaledwie 13 lat, gdy ukaza┼éa si─Ö we Lwowie pierwsza jego drukowana pozycja pt. „O handlu ksi─ů┼╝ek w czasach staro┼╝ytnych” (1824).

Św. Królowa Jadwiga i Lwów

┼Üw. Jadwiga Andegawe┼äska (1873 – 1399) zosta┼éa kr├│lem Polski w 1384 r. Po ┼Ťmierci kr├│low─ů Jadwig─Ö otoczono kultem. 31 maja 1979 kr├│lowa Jadwiga zosta┼éa osobi┼Ťcie przez papie┼╝a Jana Paw┼éa II beatyfikowana, a kanonizowana 8 czerwca 1997 r. i og┼éoszona patronk─ů Polski. Jako kr├│lowa Polski na wiosn─Ö 1387 r. stan─Ö┼éa na czele wyprawy polskiej, kt├│rej celem by┼éa rewindykacja zaj─Ötej przez W─Ögr├│w w 1378-79 polskiej Rusi Czerwonej. 8 marca 1387 r. potwierdzi┼éa przywileje dla Lwowa, gwarantuj─ůc mu prawo sk┼éadu. Od tej pory Lw├│w ponad 550 lat by┼é z┼é─ůczony z Polsk─ů – z narodem polskim i rozwin─ů┼é si─Ö w wielkie polskie miasto. – ┼Üw. Kr├│lowa Jadwiga powinna by─ç zatem patronk─ů historycznego polskiego Lwowa, bo w sensie politycznych miasto z woli Stalina jest ukrai┼äskie od 1945 r. i takim, niestety, pozostanie ju┼╝ na wieki.

Hitlerowcy potwierdzili polsko┼Ť─ç Lwowa

Po podboju Polski przez Niemcy i Zwi─ůzek Sowiecki we wrze┼Ťniu 1939 roku, Niemcy z cz─Ö┼Ťci ziem pa┼ästwa polskiego okupowanych przez Niemcy utworzyli jednostk─Ö administracyjn─ů pod nazw─ů Generalne Gubernatortwo (ziemie: krakowska, warszawska, lubelska i radomska) ze stolic─ů w Krakowie, kt├│ra by┼éa de facto koloni─ů niemieck─ů zamieszkiwan─ů przez Polak├│w. Wschodnie ziemie Polski zaj─ů┼é w├│wczas Stalin. W czerwcu 1941 roku Niemcy napad┼éy na Zwi─ůzek Sowiecki i ziemia lwowska nie zosta┼éa przy┼é─ůczona do utworzonego przez Niemc├│w Komisariatu Rzeszy Ukraina, ale zosta┼éa przy┼é─ůczona do POLSKIEGO Generalnego Gubernatorstwa.
W zarz─ůdzanym przez Niemc├│w Generalnym Gubernatorstwie funkcjonowa┼é za┼éo┼╝ony przez nich „Bank Emisyjny w Polsce” z siedzib─ů w Krakowie. W dniu 1 sierpnia 1941 roku, a wi─Öc zaledwie w miesi─ůc po zaj─Öciu przez Niemc├│w Lwowa, bank ten wypu┼Ťci┼é nowy banknot (wszystkie by┼éy drukowane w j─Özyku polskim) warto┼Ťci 100 z┼éotych, na kt├│rym zamieszczony zosta┼é widok Lwowa, a w szczeg├│lno┼Ťci jego pi─Öknego zgrupowania wie┼╝ (bez ukrai┼äskiej katedry ┼Ťw. Jura!). Tak wi─Öc nawet niemieccy okupanci przyznali w ten spos├│b, ┼╝e Lw├│w jest POLSKIM miastem.

Likwidacja polskiego arcybiskupstwa lwowskiego

Za┼éo┼╝one w 1412 roku katolickie (polskie) arcybiskupstwo lwowskie w 1939 roku mia┼éo obszar 38 900 km kw., na kt├│rym mieszka┼éo ok. 1 080 000 katolik├│w, w przygniataj─ůcej wi─Ökszo┼Ťci Polak├│w. Lwowskie arcybiskupstwo katolickie mia┼éo w├│wczas 28 dekanat├│w, 412 parafii, 754 ksi─Ö┼╝y diecezjalnych i 249 zakonnych, 638 zakonnik├│w w 57 domach zakonnych i 2545 si├│str zakonnych 295 domach zakonnych, 180 alumn├│w w Wy┼╝szym Seminarium Duchownym we Lwowie i 4 w ni┼╝szym seminarium duchownym, 181 s┼éuchaczy na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1930 r.),
W wyniku narzucenia przez Stalina (Zwi─ůzek Sowiecki) w 1945 roku nowej wschodniej granicy polsko-sowieckiej, od Polski odpad┼éa prawie ca┼éa Ma┼éopolska Wschodnia, a wraz z ni─ů a┼╝ 94% powierzchni katolickiego (polskiego) arcybiskupstwa lwowskiego, w┼é─ůcznie z siedzib─ů arcybiskup├│w we Lwowie. Polska cz─Ö┼Ť─ç arcybiskupstwa lwowskiego mia┼éa w latach 1945-51 zaledwie 2290 km kw., a wymuszonym odst─ůpieniu Zwi─ůzkowi Sowieckiemu Sokalszczyzny 15 lutego 1951 roku zaledwie 1810 km kw. i 20 parafii z ok. 65 000 katolik├│w; w 1986 roku by┼éo 36 parafii, 98 ksi─Ö┼╝y i 76 840 katolik├│w.

Arcybiskup lwowski od 1944 roku Eugeniusz Baziak zosta┼é zmuszony przez Sowiet├│w do opuszczenia Lwowa. Swoj─ů ostatni─ů msz─Ö ┼Ťw. pontyfikaln─ů odprawi┼é w archikatedrze lwowskiej w niedziel─Ö wielkanocn─ů 1946 roku i 26 kwietnia t.r. opu┼Ťci┼é na zawsze Lw├│w, udaj─ůc si─Ö do sowieckiej Polski w jej nowych granicach; w sierpniu 1946 roku osiad┼é wraz z kuri─ů metropolitaln─ů w Lubaczowie, g┼é├│wnym mie┼Ťcie pozosta┼éej przy Polsce cz─Ö┼Ťci archidiecezji lwowskiej.
Z powodu upadku Zwi─ůzku Sowieckiego i wobec odnowienia administracji Ko┼Ťcio┼éa katolickiego w ukrai┼äskiej cz─Ö┼Ťci archidiecezji lwowskiej w 1991 roku, papie┼╝ Jan Pawe┼é II reorganizuj─ůc Ko┼Ťci├│┼é w wolnej od komunizmu Polsce bull─ů Totus tuus Poloniae populus z 25 marca 1992 roku zni├│s┼é polsk─ů cz─Ö┼Ť─ç archidiecezji lwowskiej, tworz─ůc w jej miejsce now─ů diecezj─Ö zamojsko-lubaczowsk─ů z ko┼Ťcio┼éem katedralnym w Zamo┼Ťciu i konkatedr─ů w Lubaczowie.

W ten spos├│b Watykan – papie┼╝ Jan Pawe┼é II oderwa┼é raczej brutalnie do Polski i od Ko┼Ťcio┼éa polskiego arcybiskupstwo lwowskie – drugie, po gnie┼║nie┼äskim, najstarsze arcybiskupstwo i metropoli─Ö polsk─ů, kt├│ra odegra┼éa wielk─ů rol─Ö w ┼╝yciu Ko┼Ťcio┼éa polskiego. A przecie┼╝ mo┼╝na by┼éo t─Ö spraw─Ö (podobnie ma si─Ö rzecz z arcybiskupstwem wile┼äskim) za┼éatwi─ç zupe┼énie inaczej. Mo┼╝na by┼éo w 1992 roku utworzy─ç z polskiej cz─Ö┼Ťci archidiecezji lwowskiej i w┼é─ůczonych do niej parafii z diecezji lubelskiej diecezj─Ö LWOWSKO-zamojsk─ů, kt├│ra piel─Ögnowa┼éa by polskie tradycje i polsk─ů histori─Ö arcybiskupstwa lwowskiego; Watykan wsp├│lnie z rz─ůdem polskim powinni w├│wczas postara─ç si─Ö, aby arcypolska archikatedra lwowska uzyska┼éa prawny statut ko┼Ťcio┼éa polskiego, na wz├│r np. polskiego ko┼Ťcio┼éa w Rzymie (kt├│ry przecie┼╝ znajduje si─Ö na terytorium pa┼ästwa w┼éoskiego!) i z niego uczyni─ç konkatedr─Ö diecezji lwowsko-zamoyjskiej.

Niestety, ani papie┼╝owi Janowi Paw┼éowi II, wszak Polakowi!, ani biskupom polskim takie rozwi─ůzanie sprawy arcybiskupstwa lwowskiego nie przysz┼éo do g┼éowy, albo poszli ca┼ékowicie na r─Ök─Ö postulat├│w ukrai┼äskich, tj. utworzenia z polskiego dotychczas Ko┼Ťcio┼éa katolickiego w Ma┼éopolsce Wschodniej-Ukrainie Zachodniej przez depolonizacj─Ö wiernych etnicznie ukrai┼äskiego Ko┼Ťcio┼éa katolickiego.

I tak za mo┼╝e ju┼╝ za 25 lat tak bardzo arcypolska archikatedra lwowska, w kt├│rej m.in. w 1656 roku kr├│l Jan Kazimierz og┼éosi┼é Matk─Ö Bo┼╝─ů Kr├│low─ů Polski, stanie si─Ö ┼Ťwi─ůtyni─ů ukrai┼äsk─ů, w kt├│rej kr├│lowa─ç b─Ödzie j─Özyk ukrai┼äski (mo┼╝e b─Öd─ů w niej odprawiane polskie nabo┼╝e┼ästwa, albo i nie), ukrai┼äscy duchowni oczyszcz─ů j─ů z polonik├│w, a jej dzieje i dzieje ca┼éego rzymskokatolickiego arcybiskupstwa lwowskiego b─Öd─ů przedstawiane z biegiem lat i przez liczne i zwyk┼ée przek┼éamywania (tak jak to Ukrai┼äcy czyni─ů obecnie z histori─ů Lwowa) jako dzieje katolicyzmu ukrai┼äskiego, w najlepszym wypadku UKRAI┼âSKO-polskiego, a najprawdopodobniej jako wieloetnicznego! No bo chocia┼╝ od XVI w. Polacy stanowili ponad 95% wiernych, b─Ödzie si─Ö pisa─ç nachalnie i k┼éamliwie o wielkiej w niej roli Niemc├│w w pierwszym okresie jej istnienia, a potem ma┼éych grup innych narodowo┼Ťci, jak Austriacy, Czesi czy W─Ögrzy no i ukrai┼äskie banialuki o tym, ┼╝e wielu rzekomo polskich katolik├│w by┼éo de facto Ukrai┼äcami.

A Ko┼Ťci├│┼é polski b─Ödzie to w pe┼éni akceptowa┼é, bo czego nie zrobi dla Watykanu?! No i b─Ödziemy, jak zwykle, og┼éupiani nachalnymi i k┼éamliwymi twierdzeniami, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é polski by┼é zawsze z narodem polskim.


Tarnopolski kolekcjoner dzieł sztuki

Znanym przed wojn─ů kolekcjonerem dzie┼é sztuki w Tarnopolu (Ma┼éopolska Wschodnia, ob. Ukraina) by┼é W┼éodzimierz Jaworski. Ocala┼é─ů po kradzie┼╝y sowieckiej cz─Ö┼Ť─ç jego zbior├│w, kt├│re po wojnie uda┼éo mu si─Ö sekretnie wywie┼║─ç do Polski Ludowej, naby┼éy w 1963 r. Pa┼ästwowe Zbiory Sztuki na Wawelu w Krakowie.

Brody w dziejach edukacji polskiej

Do 1939 roku w Brodach (woj. tarnopolskie, dzi┼Ť Ukraina) dzia┼éa┼é, jako instytucja Zwi─ůzku Nauczycielstwa Polskiego, Uniwersytet Spo┼éeczno-Rolniczy, kt├│ry dokszta┼éca┼é nauczycieli w dziedzinach pedagogiki i rolnictwa.

Seminaria duchowne katolickiej diecezji łuckiej na Wołyniu od 1639 do 1939 roku

Do upadku Polski w 1795 roku w katolickiej diecezji ┼éuckiej, kt├│ra w├│wczas obejmowa┼éa nie tylko Wo┼éy┼ä, ale i cale Polesie oraz Podlasie, powsta┼éy nast─Öpuj─ůce seminaria duchowne: w 1639 roku w O┼éyce (Wo┼éy┼ä), w 1684 roku w Janowie Podlaskim, w 1711 roku w W─Ögrowie (Podlasie), ok. 1714 roku w ┼üucku (Wo┼éy┼ä), w 1726 roku i ponownie w 1772 roku w Brze┼Ťciu Litewskim-Brze┼Ťciu nad Bugiem (Polesie), w 1727 roku w Karolinie k. Pi┼äska na Polesiu (zamkni─Öte w 1750 r.) i w 1769 roku w Tykocinie. Trwa┼éym by┼éo jedynie seminarium duchowne w ┼üucku. Po Powstaniu Listopadowym 1830-31 w┼éadze rosyjskie zmusi┼éy biskupa ┼éuckiego Micha┼éa Piwnickiego (1831-1845) do przeniesienia w 1844 roku rezydencji biskupiej, konsystorza i seminarium duchownego z ┼üucka do ┼╗ytomierza. Seminarium duchowne powr├│ci┼éo z ┼╗ytomierza do ┼üucka dopiero w 1919 roku, wobec podzia┼éu diecezji ┼éucko-┼╝ytomierskiej/┼╝ytomierskiej (od 1798 r.) na cz─Ö┼Ť─ç polsk─ů w ┼üucku i cz─Ö┼Ť─ç ukrai┼äsk─ů w ┼╗ytomierzu, kt├│ry w 1921 roku przypad┼é Zwi─ůzkowi Sowieckiemu (traktat ryski). W okresie mi─Ödzywojennym kszta┼éci┼éo si─Ö ka┼╝dego roku w seminarium ┼éuckim kilkudziesi─Öciu alumn├│w. Seminarium Duchowne w ┼üucku zlikwidowa┼éy w┼éadze sowieckie wkr├│tce po zbrojnym napadzie na Polsk─Ö 17 wrze┼Ťnia 1939 roku i w┼é─ůczeniu (okupacja) Ziem Wschodnich do Zwi─ůzku Sowieckiego.

Skarb boroczycki z Wołynia

W 1928 roku, w trakcie budowy przez Polskie Koleje Pa┼ästwowe nowej linii kolejowej ┼üuck –Stojan├│w, kt├│ra mia┼éa po┼é─ůczy─ç stolic─Ö wojew├│dztwa wo┼éy┼äskiego – ┼üuck ze Lwowem, we wsi Boroczyce w powiecie horochowskim na Wo┼éyniu odkryto, obok naczy┼ä srebrnych, s┼éynny skarb monet rzymskich - ponad 20 kg srebrnych denar├│w rzymskich z I i II wieku po Chrystusie. By┼éo to kilka tysi─Öcy monet oraz nies┼éychanej pi─Ökno┼Ťci i ogromnej warto┼Ťci z┼éoty medalion cesarza Jowianusa. Zbiory te trafi┼éy do Muzeum Narodowego w Warszawie. Podczas wojny Niemcy wywie┼║li do Niemiec skarb boroczycki, kt├│ry obecnie znajduje si─Ö w Muzeum Archeologicznym w Warszawie, jednak cz─Ö┼Ťciowo pomniejszony i bez medalionu Jowianusa, kt├│ry zosta┼é uznany za straty wojenne. W „Wiadomo┼Ťciach Numizmatycznych” (XLIII, 1999, z. 1-2) ukaza┼éa si─Ö praca K. Mitkowej-Szubert Zawarto┼Ť─ç, losy i pr├│ba interpretacji skarbu rzymskiego z Boroczyc na Wo┼éyniu.

Zbrodnia w Ponarach

W Ponarach pod Wilnem w latach 1941–1944 Niemcy i Litwini wymordowali ponad 100 tys. mieszka┼äc├│w Wile┼äszczyzny: ┼╗yd├│w (w tym 95% ┼╗yd├│w Wilna), Polak├│w, Rom├│w i Rosjan. Polak├│w zamordowano ok. 20 tys. os├│b. W┼Ťr├│d pomordowanych dominowa┼éa polska inteligencja — profesorowie, nauczyciele, duchowni, lekarze, m.in. Mieczys┼éaw Engiel – adwokat, pose┼é na Sejm Wile┼äski, Mieczys┼éaw Gutkowski – prawnik, do 1939 profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Kazimierz Pelczar – lekarz, pionier polskiej onkologii, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Wanda Rewie┼äska – geograf, znana dzia┼éaczka harcerska i niepodleg┼éo┼Ťciowa, Stanis┼éaw W─Ös┼éawski – adwokat, kompozytor, prezes Polskiego Czerwonego Krzy┼╝a w Wilnie i pierwszy konspiracyjny prezydent miasta Wilna.
Za zbrodni─ů sta┼éy nazistowskie Niemcy i kolaboruj─ůce z nimi ochotnicze zbrojne formacje litewskie jak r├│wnie┼╝ cywilni Litwini na us┼éugach Niemc├│w. Po zag┼éadzie ┼╗yd├│w Litwini czynili starania u niemieckich w┼éadz okupacyjnych, aby zamkn─ů─ç w po┼╝ydowskim getcie wszystkich Polak├│w mieszkaj─ůcych w Wilnie (ponad 100 tys.!).
Świadkiem zbrodni był pisarz Józef Mackiewicz, który w 1945 roku opublikował tekst Ponary-Baza, a także dziennikarz Kazimierz Sakowicz, którego wieloletnie notatki z obserwowanych zbrodni w Ponarach wydano w 1998 roku.
Dzi┼Ť na terenie lasu znajduje si─Ö pomnik upami─Ötniaj─ůcy t─Ö zbrodni─Ö faszyst├│w litewskich.

Cmentarz na Rossie w Wilnie

Wilno chocia┼╝ by┼éo stolic─ů Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego od 1386/87 roku by┼éo do 1945 roku zwi─ůzane ┼Ťci┼Ťle z Polsk─ů. By┼éo miastem, kt├│re odegra┼éo wielk─ů rol─Ö w dziejach j─Özyka polskiego, kolebk─ů polskiego romantyzmu, gdzie mieszkali i tworzyli A. Mickiewicz, J. S┼éowacki, J. I. Kraszewski i W. Syrokomla, J. Lelewel. Jest miastem, kt├│re jest po dzi┼Ť dzie┼ä per┼é─ů architektury polskiej. By┼éo miastem, kt├│re odegra┼éo wielk─ů rol─Ö w historii nauki polskiej, jak r├│wnie┼╝ w dziejach polskiego katolicyzmu i protestantyzmu.

Wilno to drugie po Lwowie wielkie i znacz─ůce miasto czysto polskie, kt├│re utracili┼Ťmy na rzecz ZSRR na skutek zawartego w sierpniu 1939 roku paktu Ribbentrop – Mo┼éotow (Hitler-Stalin) , potwierdzonego po wojnie ustaleniami Konferencji Poczdamskiej, a od 1991 roku stolica niepodleg┼éej Litwy.

Wilno od samego pocz─ůtku swych dziej├│w nie by┼éo miastem czysto litewskim - by┼éo zawsze miastem wieloetnicznym, z tym ┼╝e od XVI-XVII w. dominowali w nim Polacy. Litwin├│w by┼éa w mie┼Ťcie zawsze garstka, a jeszcze mniej co┼Ť znacz─ůcych os├│b tej narodowo┼Ťci. Dlatego w dzisiejszym Wilnie, kt├│re z ┼éaski jednego z najwi─Ökszych zbrodniarzy w dziejach ludzko┼Ťci – Stalina, jest od 1945 stolic─ů najpierw sowieckiej, a obecnie niepodleg┼éej Litwy nie ma litewskiej nekropolii narodowej.

Polacy maj─ů cztery nekropolie narodowe: Cmentarz Pow─ůzkowski w Warszawie, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Cmentarz ┼üyczakowski we Lwowie i Cmentarz na Rossie w... Wilnie.

Cmentarz na Rossie (cmentarz Misjonarzy na Rossie w Wilnie) w wile┼äskiej dzielnicy Rossa, o powierzchni 10,8 ha, jest jedn─ů z najstarszych nekropolii w Europie. Zosta┼é za┼éo┼╝ony w 1769 roku i w 1801 oficjalnie zalegalizowany przez magistrat wile┼äski. Jest to zesp├│┼é cmentarny na kt├│ry sk┼éada si─Ö Stara Rossa (1769), Nowa Rossa ( 1847), Cmentarz Wojskowy (1920) oraz mauzoleum Matka i Serce Syna (1936). Dlatego, ┼╝e to tak bardzo polski cmentarz, po 1945 roku by┼é niszczony przez w┼éadze sowieckie (najwi─Ökszego zniszczenia dokonano w 1952 r.) i szowinist├│w litewskich. W 1965 roku zosta┼é zamkni─Öty, a w 1969 roku wpisany do rejestru zabytk├│w. Jednak zachowane na cmentarzu obiekty zabytkowe znajduj─ů si─Ö w z┼éym stanie technicznym. Bowiem wpisanie cmentarza do rejestru zabytk├│w polega na liczeniu na to, ┼╝e z biegiem lat przez brak opieki nad grobami przestanie istnie─ç. ┼╗e stolica wsp├│┼éczesnej Litwy pozb─Ödzie si─Ö wreszcie widomego znaku dominacji ludno┼Ťci polskiej w mie┼Ťcie do 1945 roku. W odpowiedzi na te antypolskie litewskie zamiary w 2010 roku powsta┼é polski Spo┼éeczny Komitet Opieki nad Star─ů Ross─ů.

Cmentarz jest pi─Öknie po┼éo┼╝ony na wzg├│rzach: tysi─ůce kamiennych krzy┼╝y i nagrobki z polskimi tablicami schodz─ů z niego w d├│┼é. Najcz─Ö┼Ťciej s─ů to skromne nagrobki w kszta┼écie postument├│w lub g┼éaz├│w, cho─ç znajduje si─Ö tu te┼╝ kilka kaplic rodzinnych i szereg rze┼║b figuralnych. Najs┼éynniejsz─ů i najpi─Ökniejsz─ů rze┼║b─ů tego cmentarza jest zapewne Czarny Anio┼é, wznosz─ůcy si─Ö z grobu ku niebu; znanym jest tak┼╝e popiersie historyka Joachima Lelewela oraz rze┼║ba na grobie Maurycego Stackiewicza. A najbardziej znanym tak┼╝e przez wsp├│┼éczesnych Polak├│w nagrobkiem jest znajduj─ůcy si─Ö po lewej stronie bramy cmentarza grobowiec z czarnego granitu matki marsza┼éka J├│zefa Pi┼ésudskiego, Marii z Billewicz├│w Pi┼ésudskiej z pochowan─ů u jej st├│p urn─ů z sercem jej syna (1936). Na p┼éycie widnieje prosty napis "MATKA I SERCE SYNA".

Do starego cmentarza na Rossie przylega ma┼éy cmentarzyk wojskowy (0,2 ha) z pomnikiem z napisem: „Wilno swoim wybawcom”. Spoczywaj─ů tu ┼╝o┼énierze polscy polegli w walkach o polskie Wilno w latach 1919, 1920, 1939, 1944 (┼╝o┼énierze Armii Krajowej polegli podczas operacji Ostra Brama w lipcu 1944 r.).

Na Cmentarzu na Rossie jest pochowanych wielu znanych i zas┼éu┼╝onych Polak├│w, tw├│rc├│w polskiej literatury, nauki i kultury oraz dzia┼éaczy narodowych, jak np.: Ludwik Abramowicz (zm. 1939) – za┼éo┼╝yciel i redaktor „Przegl─ůdu Wile┼äskiego” 1911-39, wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel polskiego Towarzystwa Przyjaci├│┼é Nauk w Wilnie; Adam Ferdynand Adamowicz (zm. 1881) - jeden z pionier├│w weterynarii polskiej, prezes Wile┼äskiego Towarzystwa Lekarskiego; Boles┼éaw Ba┼ézukiewicz (zm. 1935) - rze┼║biarz, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; J├│zef Ba┼ézukiewicz (zm. 1915) – malarz; Jan Baniewicz (zm. 1881) – malarz, portrecista, m.in. wykona┼é portret Juliusza S┼éowackiego z natury; August Becu (zm. 1824) - lekarz, ojczym Juliusza S┼éowackiego; Antonina de Bondy (zm. 1936) – prawnuczka po k─ůdzieli Tadeusza Ko┼Ťciuszki, dzia┼éaczka spo┼éeczna w Wilnie, nast─Öpnie w┼Ťr├│d Polak├│w w Kownie, wi─Öziona przez Litwin├│w, zmar┼éa w wi─Özieniu; Konstanty Bukowski (zm. 1936) – literat, pierwszy prezes syndykatu Dziennikarzy Polskich w Wilnie; Janina Burchard├│wna (zm. 1924) – malarka, dziennikarka, uczestniczka walk o niepodleg┼éo┼Ť─ç Polski i zas┼éu┼╝ona dzia┼éaczka polska na Litwie Kowie┼äskiej; Wincenty Che┼émi┼äski (zm. 1887) – poeta-satyryk, wsp├│lnik wile┼äskiej ksi─Ögarni Elizy Orzeszkowej; Stanis┼éaw Cytowicz (zm. 1930) – jeden z bohater├│w Powstania Styczniowego 1863 na Litwie, zes┼éaniec syberyjski; Ludwik Czarkowski (zm. 1929) – zas┼éu┼╝ony lekarz wile┼äski, cz┼éonek honorowy Stowarzyszenia Lekarzy Polskich w Warszawie, dzia┼éacz narodowy w Wilnie, publicysta, autor ksi─ů┼╝ek; Aleksander (zm. 1862) i Franciszek (zm. 1904) Dalewscy – m─Öczennicy narodowi: w okresie „Wiosny Lud├│w” 1846-48 za┼éo┼╝yli w Wilnie „Zwi─ůzek Bratni” m┼éodzie┼╝y polskiej, d─ů┼╝─ůcy do odrodzenia duchowego narodu, aresztowani i skazani na ci─Ö┼╝ki roboty na Sybirze; Wac┼éaw Dziewulski (zm. 1938) – fizyk, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Antonina Fiszer (zm. 1840) – aktorka teatralna; Antoni J├│zef Gli┼äski (zm. 1865) – literat, bajkopisarz; Joachim Gli┼äski (zm. 1898) – kompozytor, skomponowa┼é wiele utwor├│w ko┼Ťcielnych, szerzy┼é znajomo┼Ť─ç pie┼Ťni polskiej w Wilnie; J├│zef Godwod (zm. 1931) – in┼╝ynier, cz┼éonek rz─ůdu (polskiej) Litwy ┼Ürodkowej, niestrudzony obro┼äca robotnik├│w wile┼äskich; W┼éadys┼éaw Horodyjski (zm. 1920) – filozof, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Walentyna Horoszkiewicz├│wna (zm. 1949) – historyk filozofii, 1922-39 sekretarz naukowy Uniwersytetu Stefana Bartorego w Wilnie, badaczka dzia┼éalno┼Ťci A. Towia┼äskiego; Rafa┼é Jachimowicz (zm. 1961) – rze┼║biarz, wyr├│┼╝niony w 1926 roku za projekt pomnika A. Mickiewicza w Wilnie; Czes┼éaw Janowski (zm. 1929) - poeta, krytyk, publicysta, historyk, krajoznawca, dzia┼éacz spo┼éeczny; Ludwik Janowski (zm. 1921) - prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Kazimierz Jantzen (zm. 1940) – astronom, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Wac┼éaw Jasi┼äski (zm. 1936) - lekarz, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Kazimierz Jelski (zm. 1867) – utalentowany architekt i rze┼║biarz, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Adam Jocher (zm. 1860) – bibliotekarz, za┼éo┼╝yciel pierwszej biblioteki publicznej w Wilnie, wyk┼éadowca Uniwersytetu Wile┼äskiego, autor jednej z pierwszych polskich bibliografii narodowych; Franciszek Juriewicz (zm. 1924) – malarz (pejza┼╝e wile┼äskie), 1906-14 redaktor „Dziennika Wile┼äskiego” i 1914-17 ┼╝o┼énierz Legion├│w Polskich J├│zefa Pi┼ésudskiego; ┼Üwiatope┼ék Karpi┼äski (zm. 1940) – znany poeta; Franciszka Kleczkowska (zm. 1889) – dzia┼éaczka o┼Ťwiatowa, w okresie rusyfikacji organizatorka polskiego tajnego nauczania w Wilnie; Juliusz K┼éos (zm. 1933) - architekt, historyk architektury, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Felicjan Kochanowski (zm. 1887) – ksi─ůdz katolicki, dzia┼éacz o┼Ťwiatowy; Kazimierz Kontrym (zm. 1836) – wydawca i publicysta wile┼äski, wsp├│┼éredaktor „Dziennika Wile┼äskiego”, jeden z za┼éo┼╝ycieli Towarzystwa Szubrawc├│w w Wilnie; W┼éadys┼éaw Kotwicz (zm. 1944) – orientalista, prof. Uniwersytetu Lwowskiego; Kajetan Krasowski (zm. 1854) – agronom, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego, w 1819 za┼éo┼╝yciel i kierownik pierwszej w Polsce katerdy uprawy roli; Jan Kurczewski (zm. 1916) – ksi─ůdz, pra┼éat, historyk Ko┼Ťcio┼éa wile┼äskiego, prof. Seminarium Duchownego w Wilnie; Joachim Lelewel (zm. 1861) - historyk, dzia┼éacz polityczny, profesor Uniwersytetu Wile┼äskiego i Uniwersytetu Warszawskiego; Antoni ┼üazarewicz (zm. 1905) – literat i historyk Wilna; J├│zef ┼üukaszewicz (zm. 1928) – fizyk, geolog, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Stanis┼éaw Maciejewicz (zm. 1940) – ksi─ůdz katolicki, kanonik kapitu┼éy wile┼äskiej, pose┼é na Sejm RP i senator RP; Barbara Majerowa (zm. 1854) – ┼Ťpiewaczka operowa w Warszawie i Wilnie, jej g┼éosem zachwyca┼é si─Ö F. Chopin; Ludwika Majewska z domu Pi┼ésudska (zm. 1924) - siostra marsz. J├│zefa Pi┼ésudskiego; Wac┼éaw Makowski (zm. 1929) – ksi─Ögarz i wydawca wile┼äski, w 1902 otworzy┼é pierwsz─ů w Wilnie polsk─ů czytelni─Ö publiczn─ů, jako pierwszy wyda┼é w 1910 roku Orzeszkowej „Gloria victis”, radny miasta Wilna; Miko┼éaj Malinowski (zm. 1865) – historyk, archeolog, wydawca ┼║r├│de┼é z historii Polski; Antoni Marcinkowski (zm. 1855) – wydawca „Kuriera Litewskiego” i „Dziennika Wile┼äskiego”; Hipolit Korwin-Milewski (zm. 1932) – ziemianin, hrabia, filantrop, ufundowa┼é Teatr Polski na Pohulance w Wilnie; Ignacy Karol Korwin-Milewski (zm. 1926) – ziemianin, hrabia, kolekcjoner obraz├│w (Muzeum Narodowe w Warszawie), publicysta i podr├│┼╝nik; J├│zef Montwi┼é┼é (zm. 1911) – ziemianin, bankier, dzia┼éacz spo┼éeczny i filantrop, wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel polskiego Towarzystwa Przyjaci├│┼é Nauk w Wilnie; Marcjanna Morawska (zm. 1823) – aktorka, za┼éo┼╝ycielka i dyrektorka teatru polskiego w Wilnie w 1810; J├│zef Noworyto (zm. 1944) – rze┼║biarz rodem z Krakowa, tw├│rca wielu rze┼║b w ko┼Ťcio┼éach wile┼äskich; Jerzy Orda (zm. 1972) - historyk kultury, archiwista, dzia┼éacz spo┼éeczny; Aleksander Oskierko (zm. 1911) – podczas Powstania Styczniowego cz┼éonek powsta┼äczego Rz─ůdu Narodowego, prezes Wydzia┼éu Zarz─ůdzaj─ůcego Prowincjami Litwy; J├│zef Ozi─Öb┼éowski (zm. 1878) – malarz i litograf, tw├│rca portret├│w profesor├│w wile┼äskich i kr├│l├│w polskich; Alojzy Perzanowski (zm. 1910) – dzia┼éacz spo┼éeczny, za┼éo┼╝yciel „Lutni” w Wilnie; Onufry Pietraszkiewicz (zm. 1863) - poeta, wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel i archiwista Towarzystwa Filomat├│w w Wilnie, przyjaciel A. Mickiewicza i Ignacego Domeyki; Maria Pi┼ésudska (zm. 1921) – ┼╝ona marsza┼éka J├│zefa Pi┼ésudskiego; Adam Pi┼ésudski (zm. 1935) - brat marsza┼éka Polski J├│zefa Pi┼ésudskiego, polityk, wiceprezydent Wilna, senator RP; Karol Podczaszy┼äski (zm. 1860) – architekt, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Rafa┼é Radziwi┼é┼éowicz (zm. 1929) - lekarz psychiatra, dzia┼éacz spo┼éeczny, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego, wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel Towarzystwa Medycyny Spo┼éecznej, wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (1920); Aldona Rajecka (zm. 1922) - nauczycielka i dzia┼éaczka o┼Ťwiatowa, organizatorka tajnego polskiego nauczania w Wilnie w okresie caratu; Jan Rodowicz (zm. 1945) – zas┼éu┼╝ony aptekarz wile┼äski, w┼éa┼Ťciciel za┼éo┼╝onej w 1777 roku apteki „Pod ┼üab─Ödziem”, prezes Wile┼äskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, dziadek znanej piosenkarki Maryli Rodowicz; Tadeusz Rostworowski (zm. 1926) – architekt, m.in. budowniczy Dyrekcji Kolei Pa┼ästwowych i Hotelu „George” w Wilnie; Euzebiusz S┼éowacki (zm. 1814) - teoretyk i historyk literatury, t┼éumacz, dramatopisarz, ojciec Juliusza S┼éowackiego; Franciszek Smuglewicz (zm. 1807) - malarz i rysownik, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Ludwik Soko┼éowski (zm. 1936) - in┼╝ynier, architekt, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Marek Soko┼éowski (zm. 1883) – s┼éynny w ca┼éej Europie gitarzysta; Wiktor Staniewicz (zm. 1932) - matematyk, profesor i 1921-22 rektor Uniwersytetu Wile┼äskiego; W┼éadys┼éaw Syrokomla (zm. 1862) - polski poeta i t┼éumacz epoki romantyzmu; J├│zef Trzebi┼äski (zm. 1911) – entomolog, kierownik Ogrodu Botanicznego w Warszawie; Eustachy Tyszkiewicz (zm. 1873) – historyk, archeolog, kolekcjoner, tw├│rca Muzeum Staro┼╝ytno┼Ťci w Wilnie; Micha┼é W─Ös┼éawski (zm. 1917) – adwokat, wieloletni prezydent miasta Wilna, pose┼é do rosyjskiej Dumy, w kt├│rej przewodniczy┼é ko┼éu polskich pos┼é├│w z ziem litewsko-bia┼éoruskich; Witold W─Ös┼éawski (zm. 1930) - dzia┼éacz o┼Ťwiatowy, lekarz, wieloletni prezes polskiego Towarzystwa „O┼Ťwiata” i „Macierzy Polskiej”; Jan Karol Wilczy┼äski (zm. 1885) – lekarz, kolekcjoner, wydawca; Antoni Wiwulski (zm. 1919) – architekt i rze┼║biarz, tw├│rca pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie i pomnika Trzech Krzy┼╝y w Wilnie; Stanis┼éaw Karol W┼éadyczko (zm. 1936) – lekarz naurolog i psychiatra, prof. Instytutu Psychoneurologicznego w Petersburgu i Uniwersytetu Wile┼äskiego; Bronis┼éaw Wr├│blewski (zm. 1941), prawnik, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Tadeusz Wr├│blewski (zm. 1925) - prawnik i teoretyk prawa, bibliofil, za┼éo┼╝yciel Biblioteki Wr├│blewskich w Wilnie; Antoni Wyrwicz (zm. 1865) – astronom, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego; Bronis┼éawa Zanowa (zm. 1938) – jej dom w Wilnie podczas zaboru rosyjskiego by┼é jednym z wa┼╝niejszych o┼Ťrodk├│w polskiego ┼╝ycia kulturalnego i patriotycznego; Ludwik Zdanowicz (zm. 1896) – katolicki biskup pomocniczy wiele┼äski od 1889; Romuald Zienkiewicz (zm. 1869) – pedagog, poeta i zbieracz utwor├│w literatury ludowej; Bronis┼éaw ┼╗ongo┼é┼éowicz (zm. 1944) - ksi─ůdz katolicki, prof. prawa kanonicznego Uniwersytetu Wile┼äskiego, 1930-36 wiceminister wyzna┼ä religijnych i o┼Ťwiecenia publicznego, 1930-35 pose┼é na Sejm RP; Tomasz ┼╗ycki (zm. 1830) – matematyk, prof. Uniwersytetu Wile┼äskiego, nauczyciel Adama Mickiewicza.

Historycy Grodna

W 1935 roku, w ramach VI Zjazdu Powszechnego Historyk├│w Polskich w Wilnie, za┼éo┼╝ono w Grodnie Oddzia┼é Polskiego Towarzystwa Historycznego. Spo┼Ťr├│d sporego grona historyk├│w grodzie┼äskich (g┼é├│wnie nauczyciele gimnazjalni) wybijali si─Ö J├│zef Jodkowski (wyda┼é m.in.: Grodno 1923, Piecz─Öcie miejskie grodzie┼äskie z XVI w. 1924, Huta szklana w Grodnie za Zygmunta III 1929, Cechy grodzie┼äskie w wiekach dawnych 1926, Kr├│lewski Zamek Stary i Muzeum w Grodnie 1929, Pami─ůtki po Elizie Orzeszkowej w Grodnie 1929, U grobu Jana i Cecylii 1933, Grodno wczesno┼Ťredniowieczne... 1934, Grodno i okolice 1934, ┼Üwi─ůtynia warowna na Ko┼éo┼╝y w Grodnie 1936) i Tadeusz Jankowski (wyda┼é m.in. ┼Ümier─ç Stefana Batorego w Grodnie 1930), autorzy szeregu prac historycznych i monografii zwi─ůzanych z Grodnem i Grodzie┼äszczyzn─ů. Z Grodna pochodzi┼é wybitny historyk polski Stanis┼éaw Ko┼Ťcia┼ékowski (1881-1960), przed wojn─ů profesor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

Polski uczony uchroni┼é przesz┼éo┼Ť─ç etniczn─ů Polesia

Jednym z najwi─Ökszych znawc├│w spo┼éecznej problematyki Polesia (dzi┼Ť Bia┼éoru┼Ť i Ukraina) by┼é dr J├│zef Obr─Öbski (1905-1967), po 1945 roku m.in. profesor socjologii w Long Island University w USA. By┼é autorem m.in. prac: „Problem etniczny Polesia” (1936), „Dzisiejsi ludzie Polesia” i „Polesie” (1946), z kt├│rych pierwsza, a zw┼éaszcza opublikowana w tej┼╝e publikacji mapa, ma nieprzemijaj─ůc─ů warto┼Ť─ç dowodow─ů dla bada┼ä etnogenetycznych Polesia, a to m.in. dlatego, ┼╝e przedwojenny obraz ugrupowa┼ä Poleszuk├│w dzisiaj, tj. po II wojnie ┼Ťwiatowej ju┼╝ w wielu okr─Ögach nie istnieje. W ┼Ťwietle bada┼ä J. Obr─Öbskiego wynika, ┼╝e etniczne j─ůdro Poleszuk├│w znajduje si─Ö g┼é├│wnie na po┼éudnie od linii Prypeci, co potwierdzi┼éa po wojnie archeologia i hydronimia. Dzi┼Ť, po 70 latach, od chwili ukazania si─Ö tej pracy mo┼╝emy by─ç dumni, ┼╝e uczony polski uchroni┼é przed zag┼éad─ů tak stare relikty przesz┼éo┼Ťci etnicznej Polesia.

Ostateczny proces spolszczenia szlachty litewsko-białoruskiej

Po kolejnych trzech rozbiorach Polski przez Prusy, Austri─Ö i Rosj─Ö w latach 1772-1795 w granicach Imperium Rosyjskiego znalaz┼éo si─Ö kilka milion├│w Polak├│w. Carat nie wiedzia┼é jeszcze w├│wczas co pocz─ů─ç i kilkoma milionami Polak├│w, kt├│rzy znale┼║li si─Ö w Rosji. Car Aleksander I (1801-25) w stosunku do Polak├│w wykazywa┼é r├│wnie┼╝ chwiejno┼Ť─ç, brak konsekwencji i dwulicowo┼Ť─ç, bowiem interesy rosyjskie stawia┼é zawsze powy┼╝ej interes├│w Polak├│w. Uczyni┼é jednak bezwiednie jedn─ů wielk─ů rzecz dla Polak├│w i to nie tylko na ziemiach litewsko-bia┼éoruskich, ale w og├│le dla Polak├│w.

Aleksander zaprzyja┼║niony z ksi─Öciem Adamem J. Czartoryskim, po wst─ůpieniu na tron w 1803 roku mianowa┼é go kuratorem wile┼äskiego okr─Ögu naukowego, kt├│rym by┼é do 1824 roku. By┼é to okres szczytowy znaczenia ziem litewsko-ruskich w dziejach nauki i kultury polskiej. Adam Czartoryski jako kurator przyczyni┼é si─Ö do odnowienia i unowocze┼Ťnienia uniwersytetu w Wilnie (1803 r.) oraz rozbudowa┼é na ca┼éym obszarze kuratorium liczn─ů sie─ç szk├│┼é podstawowych i ┼Ťrednich z polskim j─Özykiem wyk┼éadowym. ├ôwczesny Uniwersytet Wile┼äski odegra┼é wielk─ů rol─Ö w dziejach kultury i nauki polskiej – by┼é w├│wczas naj┼╝ywszym o┼Ťrodkiem polskiego ┼╝ycia umys┼éowego, z kt├│rego rozchodzi┼éo si─Ö ┼Ťwiat┼éo na ca┼é─ů Polsk─Ö. Jego rektorem by┼é w latach 1807-15 Jan ┼Üniadecki, a profesorami m.in. takiej s┼éawy uczeni jak: L.H. Bojanus, J. Frank, G.E. Groddeck, S.B. Jundzi┼é┼é, J. Lelewel, M. Oczapowski, M. Poczobutt-Odlanicki, E. S┼éowacki, H. Stroynowski, Jan i J─Ödrzej ┼Üniadeccy, a s┼éuchaczami m.in. A. Mickiewicz, J. S┼éowacki, J.I. Kraszewski.

Poza tym w Wilnie ukazywa┼éy si─Ö do 1830 roku czasopisma polskie, kt├│re odegra┼éy r├│wnie┼╝ wielk─ů i wszechstronn─ů rol─Ö w ┼╝yciu narodu polskiego oraz du┼╝ym o┼Ťrodkiem wydawniczym ksi─ů┼╝ek polskich.

Wszystko to sprawi┼éo, ┼╝e w┼éa┼Ťnie w├│wczas dokona┼é si─Ö ostatecznie proces spolszczenia reszty szlachty etnicznie litewskiej i bia┼éoruskiej (by┼éo tu ju┼╝ przedtem bardzo du┼╝o etnicznej szlachty polskiej oraz wcze┼Ťniej spolszczonej). To w├│wczas g┼é├│wnie wytworzy┼é si─Ö na ziemiach litewsko-bia┼éoruskich pot─Ö┼╝ny zbiornik polskich uczu─ç patriotycznych, dzi─Öki kt├│remu ziemie litewskie, mimo represji Nowosilcowa (po 1823 r.) i nawrotu do polityki rusyfikacji za cara Miko┼éaja I (1825-55), m┼éodzie┼╝ garn─Ö┼éa si─Ö t┼éumnie do Powstania Listopadowego 1830-31, w dobie ucisku ery paszkiewiczowskiej bra┼éa udzia┼é w spiskach, nast─Öpnie za┼Ť w wielkich demonstracjach patriotycznych i w Powstaniu Styczniowym 1863-64 oraz swoim czynem, wspartym przez szerokie rzesze spo┼éecze┼ästwa polskiego tych ziem, doprowadzi┼éa do tego, ┼╝e w 1919-1920 roku Wilno i Wile┼äszczyzna wraz z Grodzie┼äszczyzn─ů i Nowogr├│dczyzn─ů znalaz┼éy si─Ö w odbudowanym pa┼ästwie polskim.

Prasa polska na Litwie Kowieńskiej w okresie zaboru rosyjskiego 1795-1915

W latach 1795-1915 ziemie litewskie by┼éy pod zaborem rosyjskim. Na etnicznej Litwie, a stanowi┼é j─ů w stu procentach obszar p├│┼║niejszego pa┼ästwa litewskiego zwanego Litw─ů Kowie┼äsk─ů (1918-1940), Polacy stanowili najwy┼╝ej 10% mieszka┼äc├│w. Nie stwarza┼éo to dobrych warunk├│w dla powstawania polskich czasopism na tym terenie. Do tego dochodzi┼éo jeszcze to, ┼╝e w latach 1864-1905 w┼éadze rosyjskie zabroni┼éy u┼╝ywania j─Özyka polskiego w miejscach publicznych, nie by┼éo polskich szk├│┼é i by┼é zakaz wydawania polskich czasopism. A kiedy po 1905 roku mo┼╝na by┼éo wydawa─ç polskie czasopisma na Kresach, polska Litwa Kowie┼äska ┼╝y┼éa w cieniu pobliskiej etnicznie polskiej Wile┼äszczyzny i polskiego Wilna, w kt├│rym w latach 1905-15 ukazywa┼éo si─Ö w r├│┼╝nym okresie czasu a┼╝ 80 polskich czasopism, w tym kilka dziennik├│w. St─ůd na Litwie Kowie┼äskiej pod zaborem rosyjskim ukazywa┼éo si─Ö przed 1915 rokiem zaledwie 5 polskich czasopism, w tym jedno przed 1864 rokiem (czyli przed wprowadzeniem zakazu wydawania polskich czasopism na Litwie) – „Rocznik Teatru Kowie┼äskiego”, kt├│ry m├│g┼é si─Ö ukaza─ç kilka razy, jednak na pewno ukaza┼é si─Ö w 1860 roku (zachowany egzemplarz); w Kownie mieszka┼éo du┼╝o Polak├│w i przed 1863 rokiem kwit┼éo tu polskie ┼╝ycie teatralne. W okresie zakazu wydawania polskich czasopism ukazywa┼éy si─Ö tylko dwa czasopisma polskie – oba nielegalnie: w 1897 roku „Robotnik” w Kownie, kt├│ry by┼é organem Litewskiej Socjal-Demokratycznej Partii, czyli dla polskich robotnik├│w na Litwie, gdy┼╝ litewskiej klasy robotniczej na Litwie w├│wczas jeszcze nie by┼éo i „G┼éos M┼éodzie┼╝y” w Kownie na pewno w 1905 roku, a mo┼╝liwe, ┼╝e by┼é wydawany ju┼╝ od 1904 roku. Po ukazie tolerancyjnym wydanym przez cara Miko┼éaja II w 1905 roku na Litwie Kowie┼äskiej do 1915 roku ukazywa┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ dwa czasopisma polskie: legalnie „Gospodarz Litewski” w Kownie w 1906 roku i nielegalnie lewicowy „Towarzysz” w Kownie na pewno w 1906 roku, a jest mo┼╝liwe, ┼╝e ukazywa┼é si─Ö ju┼╝ w okresie rewolucji 1905 roku.

Marian Kałuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1941 roku
Niemieccy agresorzy aresztowali i rozstrzelali profesor├│w wy┼╝szych uczelni lwowskich.


03 Lipca 1924 roku
Reprezentacja Polski po raz pierwszy uczestniczyła w Igrzyskach Olimpijskich.


Zobacz wi─Öcej