Niedziela 3 Lipca 2022r. - 184 dz. roku,  Imieniny: Anatola, Jacka, Miros┼éawy

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 15.02.13 - 10:35     Czytano: [2973]

Kresowianie w Polsce


Polacy z Kres├│w w dzisiejszej Polsce

Wed┼éug bada┼ä, jakich wyniki w kwietniu 2012 roku og┼éosi┼éo Centrum Badania Opinii Spo┼éecznej, co si├│dmy Polak deklaruje, ┼╝e on sam, b─ůd┼║ jego rodzic, dziadek lub pradziadek urodzi┼é si─Ö na dawnych Kresach, zatem w przybli┼╝eniu ┼╝yje dzi┼Ť nad Wis┼é─ů od 4,3 mln do 4,6 mln takich os├│b.

Lw├│w protestowa┼é przeciwko przy┼é─ůczeniu miasta do Austrii w 1772 roku

5 sierpnia 1772 Rosja, Austria i Prusy dokona┼éy I rozbioru Polski. Austria mia┼éa zaj─ů─ç ca┼é─ů po┼éudniow─ů Polsk─Ö (Ma┼éopolsk─Ö Zachodni─ů – Krakowskie i Ma┼éopolsk─Ö Wschodni─ů – Lwowskie), w┼é─ůcznie ze Lwowem. W drugiej po┼éowie wrze┼Ťnia Lw├│w obsadzi┼éy wojska austriackie. 29 wrze┼Ťnia przyby┼é do Lwowa austriacki namiestnik zaj─Ötych ziem, kt├│re Wiede┼ä nazwa┼é Galicj─ů, hrabia Antoni Pergen. Burmistrz miasta Marcin Solski, kt├│ry jak si─Ö okaza┼éo mia┼é by─ç ostatnim polskim burmistrzem Lwowa, a wraz z nim rada miejska, odm├│wi┼é manifestacyjnie z┼éo┼╝enia przysi─Ögi na wierno┼Ť─ç cesarzowi t┼éumacz─ůc, ┼╝e poprzednio przysi─Öga┼é kr├│lowi polskiemu, jak r├│wnie┼╝ odm├│wi┼éa udzia┼éu w instalacji okupanta w mie┼Ťcie, a gdy fizycznie do uczestnictwa tego zosta┼éa zmuszona – zaprotestowa┼éa przeciw temu gwa┼étowi uroczystym pismem, skierowanym do kanclerza koronnego (polskiego) w Warszawie, Andrzeja Stanis┼éawa M┼éodziejowskiego: Kr├│lewskie miasto Lw├│w, kt├│re zawsze niezachwian─ů zachowa┼éo wobec kr├│l├│w polskich, a tak┼╝e i wobec szcz─Ö┼Ťliwie nad teraz panuj─ůcego, kr├│la Stanis┼éawa Augusta, wierno┼Ť─ç, otrzymawszy onegdaj rozporz─ůdzenie gen. Hadika, aby wzi─ů─ç udzia┼é przy instalacji cesarskiego ministra, wszelkimi sposobami stara┼éo si─Ö od tego uwolni─ç – niestety bezskutecznie. Tak wi─Öc dnia jutrzejszego to miasto od wszystkich opuszczone, nie bez ci─Ö┼╝kiego umys┼é├│w przygn─Öbienia, w nakazanym akcie obecno┼Ťci─ů swoj─ů b─Ödzie musia┼éo uczestniczy─ç. Jednak┼╝e czyn ten, sam─ů tylko podyktowany przemoc─ů, sta┼éo┼Ťci miasta tego w zachowaniu nieskazitelnej wiary Najja┼Ťniejszemu Kr├│lowi Polskiemu, Panu swemu mi┼éo┼Ťciwemu, w niczym na przysz┼éo┼Ť─ç zachwia─ç nie potrafi. - Sami zaborcy nie mieli w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e odbieraj─ůc dla siebie przyrzeczenie w┼éadz Lwowa wierno┼Ťci „wymuszaj─ů i wydzieraj─ů” je od Polak├│w, co stwierdzi┼éa cesarzowa Maria Teresa w li┼Ťcie do syna J├│zefa (II): nur erzwungen und diesen armen Leuten abgenoethigt sein wird. Dopiero gdy Sejm polski 29 XII 1773 ratyfikowa┼é – tak┼╝e pod przymusem chwili – traktat rozbiorowy, Lw├│w z┼éo┼╝y┼é przysi─Ög─Ö nowym panom – dynastii Habsburg├│w.

Antoni Osuchowski i Warszawa w walce o polski Lw├│w

Urodzony w Pary┼╝u w 1849 i zmar┼éy w Warszawie w 1928 roku Antoni Osuchowski by┼é znanym adwokatem warszawskim. By┼é tak┼╝e publicyst─ů, mecenasem nauki i o┼Ťwiaty. By┼é wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem i prezesem (1905-07) Zarz─ůdu G┼é├│wnego Polskiej Macierzy Szkolnej w Warszawie. Uratowa┼é tak┼╝e Bibliotek─Ö Publiczn─ů w Warszawie, organizuj─ůc dla niej pomoc materialn─ů (1913-15 prezes Towarzystwa Biblioteki Publicznej w Warszawie). Kiedy podczas I wojny ┼Ťwiatowej, w Szwajcarii w 1915 powsta┼é Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, kt├│rego prezesami honorowymi byli Henryk Sienkiewicz i Ignacy Paderewski, Osuchowski zosta┼é prezesem jego Komisji Wykonawczej, czyli „w┼éa┼Ťciw─ů spr─Ö┼╝yn─ů Komitetu” (Marian Seyda). Troszcz─ůc si─Ö o polskich emigrant├│w Osuchowski za┼éo┼╝y┼é Towarzystwo Opieki Kulturalnej nad Polakami Zagranic─ů im. A. Mickiewicza. Jednak chyba przede wszystkim Osuchowski by┼é zas┼éu┼╝onym obro┼äc─ů polsko┼Ťci na ┼Ül─ůsku Cieszy┼äskim, Warmii i Mazurach. Organizowa┼é pomoc materialn─ů dla Macierzy Szkolnej Ksi─Östwa Cieszy┼äskiego, pism polskich na ┼Ül─ůsku, Warmii i Mazurach (m.in. „Mazura” i „Gazety Olszty┼äskiej”). Po plebiscytach na ┼Ül─ůsku oraz Warmii i Mazurach w 1920-21 roku by┼é inicjatorem akcji pomocy polskim dzia┼éaczom plebiscytowym, kt├│rym grozi┼éy r├│┼╝ne represje ze strony niemieckiej.

Osuchowski nie wyobra┼╝a┼é sobie Polski tak┼╝e bez arcypolskiego Lwowa. Tote┼╝, kiedy 1 listopada 1918 roku nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy z pomoc─ů Austriak├│w dokonali zbrojnego zamachu na Lw├│w, Osuchowski natychmiast utworzy┼é Warszawski Komitet Obrony Lwowa, kt├│rego zosta┼é przewodnicz─ůcym. By┼é autorem jego odezwy do warszawiak├│w, wzywaj─ůcej ich do wszechstronnej pomocy dla zagro┼╝onego miasta – do zorganizowania zbrojnej odsieczy Lwowa. Realizacji tego has┼éa podj─ů┼é si─Ö p┼ék Stanis┼éaw Skrzy┼äski, kt├│ry za zgod─ů Naczelnego Wodza odrodzonego Wojska Polskiego J├│zefa Pi┼ésudskiego zorganizowa┼é I Warszawski Batalion Ochotniczego Oddzia┼éu Odsieczy Lwowa, z┼éo┼╝ony z 27 oficer├│w i 303 ochotnik├│w, na kt├│rego czele stan─ů┼é kpt. Antoni Olkowski. Biuro werbunkowe Warszawskiego Komitetu Obrony Lwowa wyekwipowa┼éo ten oddzia┼é (batalion) oraz ufundowa┼éo mu sztandar. Batalion ten sta┼é si─Ö zawi─ůzkiem 19 Pu┼éku Piechoty Odsieczy Lwowa Wojska Polskiego. 23 grudnia I Warszawski Batalion Ochotniczego Oddzia┼éu Odsieczy Lwowa w┼é─ůczy┼é si─Ö do walk z Ukrai┼äcami i bij─ůc wroga przez Gr├│dek Jagiello┼äski, Lubie┼ä Wielki i Zimn─ů Wod─Ö w dniu 28 grudnia dotar┼é do granic Lwowa, witany owacyjnie przez ludno┼Ť─ç. Swoim dzia┼éaniem zrobi┼é wy┼éom w pier┼Ťcieniu wojsk ukrai┼äskich otaczaj─ůcych miasto. Kiedy ten oddzia┼é walczy┼é o polski Lw├│w, w Warszawie tworzono II Batalion Ochotniczego Oddzia┼éu Odsieczy Lwowa pod dow├│dztwem kpt. Ludwika Szymana, kt├│ry kilka tygodni p├│┼║niej przy┼é─ůczy┼é si─Ö do walk o miasto. Jednocze┼Ťnie Warszawski Komitet Obrony Lwowa organizowa┼é na du┼╝─ů skal─Ö pomoc ┼╝ywno┼Ťciow─ů dla walcz─ůcego Lwowa.
Warszawa – ludno┼Ť─ç stolicy Polski mia┼éa du┼╝y udzia┼é w obronie polskiego Lwowa na prze┼éonie 1918-19 roku.
Kto dzisiaj o tym wie?
NIKT! (wyj─ůtki potwierdzaj─ů regu┼é─Ö).

Ksi─Ö┼╝a polscy pracuj─ůcy we Lwowie w okresie sowieckim 1945-91

Nie wszyscy Polacy zostali wyp─Ödzeni ze Lwowa przez okupanta sowieckiego w latach 1944-46. We Lwowie pozosta┼éo 10-15 tysi─Öcy Polak├│w (cz─Ö┼Ť─ç Polak├│w postanowi┼éa ukrywa─ç swe polskie pochodzenie, aby m├│c pozosta─ç we Lwowie). Jest prawd─ů, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç z nich nie chcia┼éo za nic opu┼Ťci─ç swego rodzinnego miasta z grobami swoich najbli┼╝szych i w kt├│rym sp─Ödzili najlepsze lata swego ┼╝ycia i z kt├│rych wi─Ökszo┼Ť─ç wierzy┼éa, ┼╝e Lw├│w wcze┼Ťniej czy p├│┼║niej powr├│ci do Polski. Wysiedlanie Polak├│w ze Lwowa by┼éo przymusowe. Stalin zgodzi┼é si─Ö na pozostawienie opornych Polak├│w, bo 10 000 Polak├│w nie zagra┼╝a┼éo sowieckiemu panowaniu we Lwowie, a poza tym pozostali Polacy mieli by─ç sol─ů w oku dla nacjonalist├│w ukrai┼äskich, tak aby martwili oni ich bardziej ni┼╝ sama okupacja sowiecka miasta. ┼╗e Stalin zastosowa┼é tu zasad─Ö „dziel i rz─ůd┼║” (szczucia jednych przeciw drugim) potwierdza to, ┼╝e na ca┼éej Ukrainie w okresie sowieckim tylko we Lwowie istnia┼éy 3 polskie szko┼éy (potem 2) oraz pozostawiono tym Polakom hojnie 4 ko┼Ťcio┼éy: bazylik─Ö metropolitaln─ů, ko┼Ťcio┼éy: ┼Ťw. Antoniego, Matki Boskiej ┼Ünie┼╝nej (do 1949), ┼Ťw. Marii Magdaleny (do 1962) i 6 kap┼éan├│w w nich pracuj─ůcych.

W okresie sowieckim 1945-91 pracowali we Lwowie nast─Öpuj─ůcy polscy ksi─Ö┼╝a katoliccy: w okresie stalinowskim: Karol Jastrz─Öbski (1882-1966), proboszcz katedry; Andrzej Koszty┼éa (1865-1946); Hieronim Kwiatkowski (ur. 1913), 1945-46 wikariusz i 1946-49 proboszcz ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Antoniego, Jan Piwi┼äski (1872-1949), proboszcz ko┼Ťcio┼éa Matki Boskiej ┼Ünie┼╝nej, Stanis┼éaw P┼éoszy┼äski (1914-49), wikary w katedrze; Zygmunt Truszkowski (1876-1949), proboszcz ko┼Ťcio┼éa Marii Magdaleny.

W p├│┼║niejszych latach zast─ůpili ich: Ignacy Chwirut (1887-1973), od 1949 proboszcz ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Antoniego; Zygmunt Ha┼éuniewicz (1889-1974), 1955-62 proboszcz ko┼Ťcio┼éa Marii Magdaleny i 1962-74 duszpasterz w katedrze; Ludwik Kamilewski (ur. 1946), duszpasterz w katedrze, W┼éadys┼éaw Rafa┼é Kiernicki (ur. 1912), od 1948 duszpasterz, nast─Öpnie do 1991 proboszcz katedry; Kazimierz M─ůczy┼äski (ur. 1928), proboszcz ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. Antoniego.

Polscy ksi─Ö┼╝a katoliccy zmarli we Lwowie w okresie okupacji sowieckiej 1945-91

Po ponownym zaj─Öciu przez Zwi─ůzek Sowiecki Lwowa i Ma┼éopolski Wschodniej w 1944 roku i wyp─Ödzeniu z tego terenu do sowieckiej Polski w nowych granicach w latach 1944-46 wi─Ökszo┼Ťci Polak├│w, a tym tak┼╝e i polskich ksi─Ö┼╝y katolickich, we Lwowie i Ma┼éopolsce Wschodniej pozosta┼éo w 1946 roku zaledwie ok. 43 ksi─Ö┼╝y polskich (22 w ukrai┼äskiej cz─Ö┼Ťci archidiecezji lwowskiej i 21 w ukrai┼äskiej cz─Ö┼Ťci diecezji przemyskiej), z kt├│rych 6 przebywa┼éo we Lwowie. W p├│┼║niejszych latach powr├│ci┼éa tu grupka ksi─Ö┼╝y zwolniona z ┼éagr├│w po ┼Ťmierci Stalina i r├│wnie ma┼éa grupka ksi─Ö┼╝y polskich, wychowank├│w seminarium duchownego w Rydze (w├│wczas sowiecka ┼üotwa). W latach 1946-91 w sowieckim Lwowie pracowa┼éo w r├│┼╝nym okresie czasu 11 polskich ksi─Ö┼╝y: Ignacy Chwirut, Zygmunt Ha┼éuniewicz, Karol Jastrz─Öbski, Ludwik Kamilewski, W┼éadys┼éaw Rafa┼é Kiernicki, Andrzej Koszty┼éa, Hieronim Kwiatkowski, Kazimierz M─ůczy┼äski, Jan Piwi┼äski, Stanis┼éaw P┼éoszy┼äski, Zygmunt Truszkowski.

A oto lista księży polskich, którzy zmarli we Lwowie w latach sowieckiej okupacji miasta 1946-91: Antoni Kosztyła zm. 25 VI 1946, Stanisław Płoszyński zm. 25 III 1949, Jan Piwiński zm. 30 IV 1949, Zygmunt Truszkowski 26 X 1949, Kazimierz Holicki zm. 16 XII 1953, Karol Jastrzębski zm. 10 I 1966, Ludwik Seweryn zm. 12 II 1970, Ignacy Chwirut zm. 10 III 1973, Zygmunt Hałuniewicz zm. 30 III 1974, Serafin Kaszuba zm. 20 IX 1977.

Polskie korporacje akademickie we Lwowie

Do 1939 roku polskie korporacje akademickie by┼éy stowarzyszeniami ideowo-wychowawczymi. Od og├│┼éu europejskich korporacji r├│┼╝ni┼éy si─Ö nawi─ůzaniem do tradycji wile┼äskich Filomat├│w i Filaret├│w oraz polskiej tradycji niepodleg┼éo┼Ťciowej. Za zadanie mia┼éy przysposabia─ç swych cz┼éonk├│w do pracy dla dobra narodu i pa┼ästwa. W programach wychowawczych zwracano uwag─Ö na wyrabianie karno┼Ťci spo┼éecznej, wyrabianie odpowiedzialno┼Ťci za swe s┼éowa i czyny i wyrabianie parlamentarne. W korporacjach panowa┼é duch kole┼╝e┼ästwa, ┼é─ůczno┼Ťci braterskiej i r├│wno┼Ťci. Has┼éem by┼éo: „Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego”.

Najstarsze polskie korporacje student├│w powsta┼éy poza ziemiami polskimi, na uczelniach, na kt├│rych studiowali w wi─Ökszej ilo┼Ťci Polacy, gdy┼╝ zaborcy nie dopuszczali do powstawania polskich organizacji patriotycznych na ziemiach polskich. Najstarsza polska korporacja studnecka pod nazw─ů „Konwent Polonia” powsta┼éa w 1828 roku w Dorpacie (Tartu, ob. Estonia) – na tamtejszym rosyjskim uniwersytecie niemieckoj─Özycznym (1921-39 dzia┼éa┼éa w Wilnie), kt├│ry po likwidacji przez w┼éadze carskie polskich uniwersytet├│w w Warszawie i Wilnie w 1831 roku, sta┼é si─Ö g┼é├│wnym miejscem studi├│w Polak├│w z zaboru rosyjskiego, ze wzgl─Ödu na wysoki poziom kszta┼écenia i na przychylne Polakom stanowisko w┼éadz uczelni. P├│┼║niej na tym uniwersytecie powsta┼éy jeszcze dwie inne polskie korporacje: w 1884 roku „Lutycya” i w 1907 roku „Venedya” (1921-39 po┼é─ůczone pod nazw─ů „Lutyko-Venedya” dzia┼éa┼éy we Lwowie przy Akademii Medycyny Weterynaryjnej). Drug─ů uczelni─ů rosyjsk─ů poza Polsk─ů, na kt├│rej dzia┼éa┼éy polskie korporacje by┼éa Politechnika w Rydze (ob. ┼üotwa). W 1873 roku powsta┼éa korporacja „Weledja” (nale┼╝a┼é do niej p├│┼║niejszy prezydent Polski Ignacy Mo┼Ťcicki), a w 1879 korporacja „Arkonia” (obie przenios┼éy si─Ö do Warszawy po odzyskaniu przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci).

We Lwowie do 1939 roku dzia┼éa┼éy nast─Öpuj─ůce polskie korporacje studenckie (zwi─ůzkowe), kt├│re mia┼éy od 20 do 50 cz┼éonk├│w: od 1921 r. „Lutyko-Venedya” – Akademia Medycyny Weterynaryjnej, od 1923 r. „Leopolia” – korporacja og├│lnoakademicka, od 1924 r. „Znicz” - korporacja og├│lnoakademicka, od 1924 „Gasconia” - korporacja og├│lnoakademicka, od 1924 r. „Scythia” – Politechnika Lwowska, od 1924 r. „Aquitania” - korporacja og├│lnoakademicka, od 1926 r. „Aragonia” - korporacja og├│lnoakademicka, od 1926 r. „Zago┼äczyk” - korporacja og├│lnoakademicka, od 1926 r. „Roxolana” - korporacja og├│lnoakademicka z przewag─ů student├│w Politechniki Lwowskiej, od 1927 r. „Obotritia” – student├│w Wydzia┼éu Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza, w 1927 r. „Cresovia Leopoliensis” – prawnik├│w Uniwersytetu Jana Kazimierza, od 1929 r. „Tytania” – student├│w Wydzia┼éu Chemicznego Politechniki Lwowskiej, od 1932 r. „┼Ül─ůsk” - korporacja og├│lnoakademicka i regionalna skupiaj─ůca syn├│w ziemi ┼Ťl─ůskiej, od 1931 r. „Slavia” - korporacja og├│lnoakademicka.

Obrotna i zas┼éu┼╝ona mieszczka lwowska – Zofia Hanlowa

Zofia Nacz pochodzi┼éa z Biecza lub Przeworska; jej ojciec by┼é burmistrzem Biecza. Ci─ůgn─ů┼é j─ů wielki ┼Ťwiat. Tym wielkim ┼Ťwiatem w tym rejonie by┼é Krak├│w albo troch─Ö dalej le┼╝─ůcy Lw├│w. Wybra┼éa Lw├│w, do kt├│rego przyby┼éa w m┼éodym wieku. Ok. 1560 roku wysz┼éa za m─ů┼╝ za mieszczanina lwowskiego Wojciecha Dusz─Ö. Ma┼é┼╝e┼ästwo to by┼éo nieudane, nawet z punktu widzenia Ko┼Ťcio┼éa, gdy┼╝ w 1559 roku uzyska┼éa rozw├│d ko┼Ťcielny. Jaki┼Ť czas potem wysz┼éa za m─ů┼╝ za Stanis┼éawa Hanla, kt├│ry pochodzi┼é ze starej, znanej we Lwowie rodziny kupieckiej, posiadaj─ůcej w swym rodzie rajc├│w i innych dygnitarzy miejskich. Wsp├│lnie rozpocz─Öli prowadzi─ç dzia┼éalno┼Ť─ç na polu gospodarczym. Niestety, Stanis┼éaw Hanl zmar┼é w 1570; Zofia Hanlowa upami─Ötni┼éa go nagrobkiem w katedrze katolickiej. Mimo ┼╝e by┼éa teraz samotna i bezdzietna, z niezwyk┼é─ů energi─ů prowadzi┼éa dalej dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcz─ů, kt├│r─ů znacznie rozszerzy┼éa. Mia┼éa wyj─ůtkow─ů ┼╝y┼ék─Ö do prowadzenia interes├│w. Na du┼╝─ů skal─Ö handlowa┼éa winem, prowadzi┼éa cegielni─Ö, posiada┼éa w┼éasny maj─ůtek ziemski oraz trudni┼éa si─Ö po┼╝yczaniem pieni─Ödzy (po┼╝yczali od niej nie tylko patrycjusze lwowscy, ale tak┼╝e magnaci polscy, m.in. ┼üascy i Dani┼éowicze), lokowa┼éa pieni─ůdze w nieruchomo┼Ťciach (kilkadziesi─ůt dom├│w) i hipotekowa┼éa sw─ů got├│wk─Ö. Mia┼éa swoj─ů kamienic─Ö w Rynku lwowskim, kt├│r─ů znacznie rozbudowa┼éa. Nie zbija┼éa tego maj─ůtku dla siebie. Zapisa┼éa si─Ö w dziejach Lwowa jako ofiarodawca du┼╝ych funduszy na cele dobroczynne i jako fundatorka oraz dobrodziejka polskich jezuit├│w we Lwowie. Ufundowa┼éa dla nich w 1594 roku pierwotny ko┼Ťci├│┼é i oni zostali jej g┼é├│wnymi spadkobiercami. Ufundowa┼éa tak┼╝e istniej─ůcy do dzi┼Ť w mie┼Ťcie ko┼Ťci├│┼é ┼Ťw. Zofii oraz, tak┼╝e w 1594 roku, lecznic─Ö, na co przeznaczy┼éa obszerny ogr├│d i dwa domki, kt├│r─ů prowadzi┼é chirurg lwowski Stefan Denarowicz. Posta─ç Hanlowej nale┼╝y do wybitnych, wr─Öcz unikatowych postaci mieszcza┼ästwa polskiego tamtych czas├│w. Udowodni┼éa, ┼╝e niewiasta mo┼╝e dor├│wna─ç m─Ö┼╝czy┼║nie w przedsi─Öbiorczo┼Ťci, ┼╝e potrafi nawet samodzielnie zbudowa─ç fortun─Ö. By┼éa pierwsz─ů kobiet─ů w Polsce, kt├│ra prze┼éama┼éa dyskryminacj─Ö, jaka w dziedzinie spo┼éeczno-obyczajowej ci─ů┼╝y┼éa nad kobiet─ů miejsk─ů tamtych czas├│w. Zdoby┼éa sobie uznanie ca┼éego spo┼éecze┼ästwa lwowskiego. Po raz pierwszy w dziejach miasta w odniesieniu do kobiety, dokumenty miejskie m├│wi─ůc o niej u┼╝ywa┼éy okre┼Ťlenia: „matrona najpobo┼╝niejsza, najwybra┼äsza”.

Lwowianka pierwsz─ů Miss Polski

W 1930 roku spo┼Ťr├│d 5000 (!) kandydatek wybrano po raz pierwszy Miss Polski – Miss Polonia. Zosta┼éa ni─ů rodowita lwowianka Zofia Batycka (1907 – 1989), aktorka teatralny i filmowa. W 1931 roku Batycka zosta┼éa wybrana wicemiss Miss Europy 1931, a tak┼╝e Miss Paramount 1931.

W PRL s┼éowo „Lw├│w” by┼éo dla re┼╝ymu trefne

W londy┼äskim „Tygodniu Polskim” z dnia 15 stycznia 1977 roku ukaza┼é si─Ö ciekawy list do redakcji pana M. Skupa, w kt├│rym czytamy: „Swego czasu w tygodniku krajowym „Stolica” ukaza┼é si─Ö artyku┼é niejakiego p. R. Rogowskiego pt. „Plac Saski”, szczeg├│┼éowo i bardzo ciekawie opisuj─ůcy histori─Ö tego placu i mi─Ödzy innymi Gr├│b Nieznanego ┼╗o┼énierza, w kt├│rym umieszczono „prochy nieznanych ┼╝o┼énierzy z r├│┼╝nych pobojowisk”. Napisa┼éem wtedy list do redaktora „Stolicy”, w kt├│rym poda┼éem, ┼╝e nie s─ů to prochy ┼╝o┼énierzy, lecz zw┼éoki nieznanego ┼╝o┼énierza pobrane z Cmentarza Obro┼äc├│w Lwowa. Po paru miesi─ůcach przeczyta┼éem sw├│j list w „Stolicy” w rubryce „Poczta warszawska”, w kt├│rym s┼éowa „pobrane z Cmentarza Obro┼äc├│w Lwowa” poprawiono na „pobrane z jednego cmentarzy”. Nie chcia┼ébym, aby czytelnicy „Stolicy”, r├│wnie┼╝ na obczy┼║nie my┼Ťleli, ┼╝e to ja tak napisa┼éem, ale na m├│j powt├│rny list protestuj─ůcy nie otrzyma┼éem ┼╝adnej odpowiedzi. Zapewne dla redakcji „Stolicy” s┼éowo „Lw├│w” jest zbyt „trefne””.

Awantura antypolska w soborze grekokatolickim w Stanisławowie

Do po┼éowy XIX w. w Galicji Wschodniej/Ma┼éopolsce Wschodniej nie by┼éo wrogo┼Ťci mi─Ödzy Polakami rzymskokatolikami i Rusinami grekokatolikami; z tym ┼╝e w├│wczas i do XX w. du┼╝o grekokatolik├│w by┼éo Polakami. Np. profesor Uniwersytetu Lwowskiego Euzebiusz Czerkawski (1822-1896) by┼é synem Tymoteusza, proboszcza grekokatolickiego w Tuczapach, jednak czu┼é si─Ö Polakiem i dzia┼éa┼é w duchu narodowo polskim, np. w latach 1868-72 usilnie zabiega┼é o polonizacj─Ö do tej pory niemieckiego Uniwersytetu Lwowskiego; tak┼╝e synem grekokatolickiego proboszcza w Waniowicach Jana by┼é Marcjan ┼üapczy┼äski (1815 – 1873), bernardyn i znany polski dzia┼éacz spiskowy, dzia┼éacz Stowarzyszenia Ludu Polskiego, wi─Öziony przez Austraiak├│w. Maciej Mas┼éowski w biografii wielkiego i arcypolskiego malarza Juliusza Kossaka („Juliusz Kossak” Warszawa 1984) pisze, ┼╝e Antonina Kossakowa w Wi┼Ťniczu 15 grudnia 1824 urodzi┼éa Juliusza. „Wr├│ci┼éa potem po┼Ťpiesznie do domu, aby czym pr─Ödzej ochrzci─ç syna w s─ůsiedniej unickiej cerkwi. Malec bowiem pochodzi┼é z rodziny, kt├│ra Rusin├│w uwa┼╝a┼éa za odmian─Ö Polak├│w i nie robi┼éa r├│┼╝nicy mi─Ödzy wyznaniem rzymskim a greckim...”.

Austriacy sw─ů polityk─ů „dziel i rz─ůd┼║” oraz nacjonalizm, kt├│ry wybuch┼é w Europie w 2. po┼é. XIX w. nie tylko doprowadzi┼éy do zerwania polsko-ruskiego braterstwa, ale zasia┼éy wprost zwierz─Öc─ů nienawi┼Ť─ç pewnej grupy Rusin├│w-Ukrai┼äc├│w do Polak├│w. I to nawet w┼Ťr├│d grekokatolik├│w rusi┼äskich do Polak├│w tego samego wyznania. Pomimo nauki Pana Jezusa aby┼Ťmy si─Ö WSZYSCY mi┼éowali, wielu, bardzo wielu duchownych grekokatolickich zacz─Ö┼éo sia─ç nienawi┼Ť─ç nie tylko do Polak├│w, ale tak┼╝e do grekokatolik├│w polskich, kt├│rzy razem z Rusinami modlili si─Ö w tych samych cerkwiach. Polskoj─Özyczni grekokatolicy, b─Öd─ůcy w mniejszo┼Ťci, byli zmuszani, szczeg├│lnie w parafiach wiejskich, przez grekokatolickiego proboszcza i s─ůsiad├│w, do zerwania z polsko┼Ťci─ů, albo oficjalnie przechodzi─ç na obrz─ůdek ┼éaci┼äski, z czego skorzysta┼éo wiele tysi─Öcy os├│b.

Ostatnim propolskim grekokatolickim arcybiskupem lwowskim by┼é Julian Kui┼éowski (1826 – 1900). Chocia┼╝ by┼é Rusinem, by┼é blisko zwi─ůzany z Polakami podczas studi├│w na Uniwersytecie Lwowskim (wi─Ökszo┼Ť─ç student├│w niemieckiego w├│wczas uniwersytetu stanowili Polacy), podczas Wiosny Lud├│w 1848 roku, by┼é ┼╝o┼énierzem w Polskim Legionie na W─Ögrzech w 1849 roku, otrzyma┼é ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie w obrz─ůdku ┼éaci┼äskim, podczas pobytu w Pary┼╝u spotka┼é si─Ö z ksi─Öciem Adamem Czartoryskim i Adamem Mickiewiczem. Od 1891 roku zosta┼é grekokatolickim biskupem stanis┼éawowskim, w 1899 roku arcybiskupem lwowskim. Z tego powodu, ┼╝e by┼é ┼╝yczliwie ustosunkowany do Polak├│w spotyka┼éy go liczne przykro┼Ťci. Kiedy 8 VI 1893 roku wraca┼é z Rzymu do Lwowa przez Wiede┼ä, przechodz─ůc z jednego poci─ůgu do drugiego (Wiede┼ä – Lw├│w), zosta┼é publicznie zniewa┼╝ony w stolicy Austrii przez nacjonalistyczn─ů m┼éodzie┼╝ ukrai┼äsk─ů. Gdy w pa┼║dzierniku 1896 roku, na obchodzie 300-lecia unii brzeskiej, Kui┼éowicz w stanis┼éawowskiej katedrze przem├│wi┼é tak┼╝e po polsku z ambony do swoich polskich grekokatolik├│w (katedra nie by┼éa ┼╝adn─ů ┼Ťwi─Öto┼Ťci─ů ukrai┼äsk─ů, gdy┼╝ przed zaj─Öciem tych ziem przez Austri─Ö w 1772 roku by┼é to polski ko┼Ťci├│┼é jezuicki, kt├│ry Austriacy zabrali Polakom i sprezentowali grekokatolikom w ramach polityki siania nienawi┼Ťci mi─Ödzy Polakami i Rusinami), wybuch┼éa straszna awantura publiczna, kt├│r─ů wszcz─Öli nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy.

Nast─Öpc─ů Kui┼éowicza tak na stolicy biskupiej stanis┼éawowskiej jak i lwowskiej zosta┼é Andrej Szeptycki, za rz─ůd├│w kt├│rego (1900 – 1944) nacjonalizm ukrai┼äski i polako┼╝erstwo zatriumfowa┼éy we wszystkich cerkwiach grekokatolickich, o czym mo┼╝na by by┼éo napisa─ç wielotomow─ů prac─Ö. Starczy tu wspomnie─ç, ┼╝e np. podczas wojny polsko-ukrai┼äskiej w Ma┼éopolsce Wschodniej 1918-19 grekokatolicy zamordowali 5 polskich ksi─Ö┼╝y katolickich. Jednym z nich by┼é ks. Walerian Raba (1892 – 1918), wikariusz parafii rzymskokatolickiej w Ska┼éacie (woj. tarnopolskei, ob. Ukraina). Do mordu na duchownym przyzna┼é si─Ö na ┼éo┼╝u ┼Ťmierci nam├│wiony do tego przez swojego grekokatolickiego spowiednika staroska┼éacki w├│jt, Ukrainiec – Sielski (Maksymec). Podczas II wojny ┼Ťwiatowej grekokatolicy ukrai┼äscy zamordowali kilkudziesi─Öciu ksi─Ö┼╝y polskich, a kilkadziesi─ůt innych odnios┼éo rany.

Ulica „Bohater├│w dywizji SS Galiczyna” w Tarnopolu

Miasto Tarnopol w Galicji Wschodniej/Ma┼éopolsce Wschodniej za┼éo┼╝y┼é w 1540 roku hetman polski Jan Tarnowski. Do 1945 roku by┼éa to jedna z wielu twierdz polsko┼Ťci na Podolu; Ukrai┼äcy stanowili w mie┼Ťcie zaledwie 15% ludno┼Ťci. Z miasta pochodzi wielu znanych Polak├│w („Wielka Encyklopedia PWN” podaje biogramy kilkunastu z nich). W latach 1919-39 by┼éo to miasto wojew├│dzkie Polski. Po 1945 roku Tarnopol zosta┼é miastem obwodowym Republiki Ukrai┼äskiej, od 1991 roku Ukrainy. Najcenniejszym zabytkiem miasta jest pi─Ökny barokowy ko┼Ťci├│┼é polskich Dominikan├│w, wzniesiony ok. 1770 przez polskiego architekta A. Moszy┼äskiego. Po powstaniu pa┼ästwa ukrai┼äskiego w 1991 roku, nowe w┼éadze nie odda┼éy go jego prawowitym w┼éa┼Ťcicielom czyli miejscowym katolikom polskim (musieli si─Ö oni zadowoli─ç kaplic─ů cmentarn─ů), ale przekaza┼éy go Cerkwi grekokatolickiej (unickiej) i zosta┼é cerkwi─ů katedraln─ů. A teraz nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy w radzie miejskiej nadali jednej z ulic Tarnopola nazw─Ö „Bohater├│w dywizji SS Galiczyna”, upami─Ötniaj─ůc w ten spos├│b 60-lecie utworzenia (1943) tej hitlerowskiej dywizji, sformowanej z ochotnik├│w ukrai┼äskich. Dywizja ta bra┼éa udzia┼é m.in. w wymordowaniu 1500 Polak├│w w Podkamieniu i Hucie Pieniackiej w 1944 roku („Nasz Dziennik” 22-23.11.2003).

Takich mamy „przyjaci├│┼é” z dzisiejszych Ukrai┼äc├│w.

Muzeum Staro┼╝ytno┼Ťci w Wilnie

Hrabiowie Tyszkiewicze odegrali du┼╝─ů rol─Ö w ┼╝yciu Rzeczypospolitej – Polski i narodu polskiego. Pochodz─ůc z ziem litewsko-bia┼éoruskich Rzeczypospolitej zwi─ůzani byli g┼é├│wnie z tymi ziemiami. Ale nie tylko, np. biskup wile┼äski Jerzy Tyszkiewicz (zm. 1656) bra┼é udzia┼é w 1628 roku w obradach synodu piotrkowskiego, jako pose┼é kr├│la W┼éadys┼éawa IV pos┼éowa┼é do papie┼╝a Urbana VIII czy przewodniczy┼é delegacji katolik├│w na colloquium charitativum w Toruniu w 1645 roku; Tadeusz Tyszkiewicz (zm. 1852) by┼é genera┼éem, kasztelanem i senatorem Kr├│lestwa Polskiego, obro┼äc─ů warszawskiej Pragi w 1794; Wincenty Tyszkiewicz (zm. 1870) po Powstaniu Listopadowym 1830-31 osiad┼é w Tarnowskiem, a po 1848 osiad┼é w Pozna┼äskiem; Micha┼é Tyszkiewicz (zm. 1974) by┼é sekretarzem poselstwa polskiego w Teheranie, jak r├│wnie┼╝ m─Ö┼╝em bardzo popularnej w okresie mi─Ödzywojennym piosenkarki polskiej – legendarnej Hanki Ordon├│wny (zm. 1950).

Hrabia Eustachy Tyszkiewicz (zm. 1873) by┼é badaczem pradziej├│w ziem Rzeczpospolitej – ziem Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, autorem prac w j─Özyku polskim. W 1855 roku by┼é za┼éo┼╝ycielem i do┼╝ywotnim prezesem Komisji Archeologicznej w Wilnie. Zgromadziwszy bardzo du┼╝─ů ilo┼Ť─ç wykopalisk i pami─ůtek przesz┼éo┼Ťci wielkolitewskiej-polskiej w 1856-58 za┼éo┼╝y┼é w Wilnie przy Bibliotece Publicznej Muzeum Staro┼╝ytno┼Ťci, dokumentuj─ůce histori─Ö Rzeczypospolitej Obojga Narod├│w. Pochodz─ůcy tak┼╝e z ziem bia┼éoruskich Rzeczypospolitej i tak┼╝e badacz ziemi rodzinnej i innych ziem polskich (Ma┼éopolska Wschodnia) Adam Honory Kirkor (zm. w 1886 w Krakowie) poda┼é w swoich pismach, ┼╝e dzia┼é archeologiczny Muzeum Staro┼╝ytno┼Ťci w Wilnie sk┼éada┼é si─Ö z 2920 eksponat├│w oraz 128 portret├│w i sztych├│w. On sam przekaza┼é Muzeum 526 przedmiot├│w. Gabinet ptak├│w, g┼é├│wnie krajowych (dar Rajnolda Tyzenhausa), sk┼éada┼é si─Ö z 1093 egzemplarzy. Biblioteka Muzeum liczy┼éa 11 428 tom├│w; sam Eustachy Tyszkiewicz z┼éo┼╝y┼é w darze przesz┼éo 3000 tom├│w cennych ksi─ů┼╝ek. By┼éo to drugie najstarsze polskie muzeum i pierwsze na polskich ziemiach litewsko-bia┼éoruskich. Po Powstaniu Styczniowym 1863-64 Muzeum zosta┼éo zamkni─Öte w 1863 roku. Rz─ůd carski na wniosek genera┼é-gubernatora wile┼äskiego Michai┼éa Murawiewa powo┼éa┼é „Komisj─Ö w celu wybrania odpowiedniego uporz─ůdkowania i udost─Öpnienia przedmiot├│w znajduj─ůcych si─Ö w wile┼äskim Muzeum Staro┼╝ytno┼Ťci”, poniewa┼╝ „muzeum maj─ůce by─ç zbiorem staro┼╝ytno┼Ťci kraju litewsko-ruskiego w wi─Ökszo┼Ťci swej stanowi┼éo kolekcj─Ö odnosz─ůc─ů si─Ö do obcej temu krajowi narodowo┼Ťci polskiej” (!). Tej polsko┼Ťci zbior├│w nie mo┼╝na by┼éo zmieni─ç, dlatego w 1865 roku Muzeum zosta┼éo zlikwidowane na polecenie Murawiewa i zagrabione przez rosyjskie instytucje naukowe. Po przy┼é─ůczeniu Wilna do Polski w 1919 roku Muzeum zosta┼éo ponownie zorganizowane przy polskim Uniwersytecie Stefana Batorego. Nowe zbiory (13 600 eksponat├│w), stworzone przez Polak├│w i za polskie pieni─ůdze oraz cz─Östo b─Öd─ůce zwi─ůzane z Polsk─ů i Polakami, w 1941 roku zagrabi┼éa Litewska Akademia Nauk. W 1992 roku zbiory te przej─Ö┼éo Litewskie Muzeum Narodowe w Wilnie, w kt├│rym jest tyle skradzionych nam polonik├│w, ┼╝e w┼éa┼Ťciwie powinno si─Ö ono nazywa─ç Polskie Muzeum Narodowe w Wilnie.

Kult wileńskiej MB Ostrobramskiej w dzisiejszej Polsce

Chocia┼╝ Wilno zosta┼éo oderwane od Polski w 1945 roku, kult cudownego obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej jest ci─ůgle ┼╝ywy. W ca┼éej Polsce jest wiele ko┼Ťcio┼é├│w pod Jej wezwaniem, a w wielu setkach innych ko┼Ťcio┼é├│w s─ů albo osobne Jej o┼étarze, albo chocia┼╝by Jej obraz.

Oto jeden z przykładów.
W ko┼Ťciele Naj┼Ťwi─Ötszego Serca Jezusowego w ┼üodzi (Rekitnia) odby┼éo si─Ö w dniu 30 czerwca 1985 roku, przy bardzo licznym udziale wiernych, po┼Ťwi─Öcenie obrazu Matki Bo┼╝ej Ostrobramskiej (kopia wykonana przez malark─Ö ┼é├│dzk─ů Barbar─Ö Osi┼äsk─ů). Uroczystej, koncelebrowanej mszy ┼Ťw. w intencji poleg┼éych i ┼╝yj─ůcych ┼╝o┼énierzy Armii Krajowej Ziemi Wile┼äskiej przewodniczy┼é proboszcz parafii, ks. Jan Sobczak. Ko┼Ťci├│┼é ten sta┼é si─Ö wile┼äskim sanktuarium dla ┼éodzian pochodz─ůcych z Wilna.

Wilno i Lw├│w a literatura islandzka

Islandczycy zamieszkuj─ůcy Islandi─Ö – wysp─Ö po┼éo┼╝on─ů w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci Oceanu Atlantyckiego s─ů ma┼éym narodem. Jest ich raptem 300 tysi─Öcy. Ale maj─ů bogat─ů histori─Ö i ciekaw─ů literatur─Ö. Znana jest ona na ┼Ťwiecie, w tym tak┼╝e w Polsce, g┼é├│wnie z „Eddy starszej” i „Eddy m┼éodszej”, kt├│re s─ů skandynawsko-islandzkimi legendami o bogach i bohaterach, z sag, czyli opowie┼Ťci wielkich rod├│w islandzkich i z tw├│rczo┼Ťci Halld├│ra Kiljana Laxnessa, laureata literackiej nagrody Nobla w 1955 roku. Od 1807 do 2000 roku wydano w Polsce og├│┼éem 38 t┼éumacze┼ä literatury islandzkiej.

Polskie Wilno i polski Lw├│w maj─ů sw├│j udzia┼é w przyswajaniu Polakom literatury islandzkiej. Wilno dzier┼╝y nawet palm─Ö pierwsze┼ästwa w tej dziedzinie. Ot├│┼╝ w Wilnie w 1807 roku w drukarni J├│zefa Zawadzkiego ukaza┼éa si─Ö praca-t┼éumaczenie Joachima Lelewela pt. „Edda to jest Ksi─Öga religii dawnych Skandynawii mieszka┼äc├│w”. Jej drugie wydanie ukaza┼éo si─Ö w Wilnie w 1828 roku.

Dopiero po 93 latach ukaza┼éa si─Ö w j─Özyku polskim kolejna pozycja z literatury islandzkiej. By┼éa to powie┼Ť─ç Jon Svenssona „Noni i Manni” o jego m┼éodzie┼äczych latach (Krak├│w 1921). W tym czasie zainteresowa┼é si─Ö tw├│rczo┼Ťci─ů wybitnego pisarza i poety islandzkiego Gunnara Gunnarssona nasz wspania┼éy poeta – pochodz─ůcy ze Lwowa Leopold Staff (1878-1957). Przet┼éumaczy┼é na polski i wyda┼é trzy powie┼Ťci Gunnarssona: „Ludzie z Borg” (1930), „Sag─Ö islandzk─ů” (1930) i „Czarne ptaki” (1932).

Zbrodniarze litewscy w Polsce

Londy┼äski „Dziennik Polski” z 8 czerwca 1977 doni├│s┼é, ┼╝e: „S─ůd Okr─Ögowy w Olsztynie skaza┼é na 25 lat wi─Özienia Litwina Wiktora Galwanauskasa, kt├│remu udowodniono zamordowanie w czasie wojny w Wilnie 300 Polak├│w. Galwanauskas mieszka┼é w Olsztynie pod fa┼észywym nazwiskiem”.

Galwanauskas nie by┼é jedynym Litwinem s─ůdzonym w powojennej Polsce za zbrodnie pope┼énione na Polakach podczas wojny. Bowiem takich Galwanauskas├│w-zbrodniarzy znalaz┼éa si─Ö w powojennej Polsce ca┼ékiem spora grupa. By┼éy to osoby, kt├│re, jak tysi─ůce innych Litwin├│w, pod koniec wojny lub zaraz po jej zako┼äczeniu ucieka┼éy przed bolszewikami lub szubienic─ů za pope┼énione zbrodnie do Niemiec przez ziemie polskie i ugrz─Ö┼║li z tych czy innych powod├│w w Polsce, albo Litwini z przedwojennej Wile┼äszczyzny, kt├│rzy, podczas wyp─Ödzania przez okupanta sowieckiego ludno┼Ťci polskiej z Wilna i Wile┼äszczyzny w 1945-46, podali si─Ö Polak├│w, aby w Polsce przeczeka─ç do wybuchu III wojn─ů ┼Ťwiatowej (o czym w├│wczas wszyscy m├│wili i na co czekali), albo potem z Polski, w miar─Ö mo┼╝no┼Ťci, uciec lub wyjecha─ç na Zach├│d. Znali j─Özyk polski i pod cz─Östo fa┼észywymi nazwiskami mieszkali wi─Öc w Polsce. Sam zna┼éem jednego takiego Litwina o nazwisku Simkus. Prawie jawnie okazywa┼é sw─ů wrogo┼Ť─ç do Polak├│w.

Nacjonalizm litewski w służbie szatana

Patriotyzm nie jest grzechem. Wolno nam kocha─ç swoj─ů ojczyzn─Ö i dba─ç o jej dobro. Natomiast sprzecznym z nauk─ů Pana Jezusa i Ko┼Ťcio┼éa jest nacjonalizm, stawiaj─ůcy swoj─ů narodowo┼Ť─ç i swoj─ů ojczyzn─Ö ponad inne. Jest on sprzeczny z przykazaniem mi┼éo┼Ťci bli┼║niego.

Niestety, nacjonalizm odegra┼é ujemn─ů rol─Ö w ┼╝yciu wielu narod├│w i historii ┼Ťwiata. Tylko i wy┼é─ůcznie nacjonalizm pchn─ů┼é Hitlera do rozp─Ötania II wojny ┼Ťwiatowej. Przez zwierz─Öcy nacjonalizm by┼éo i jest wiele innych mniejszych konflikt├│w lokalnych i nienawi┼Ťci mi─Ödzy narodami.

Litwini, jako ostatni nar├│d w Europie, przyj─Öli chrze┼Ťcija┼ästwo za po┼Ťrednictwem Polak├│w po zawartej unii Polski i Litwy w 1385 r. Do ko┼äca XIX w. Polacy i Litwini byli bra─çmi; jeszcze podczas Powstania Styczniowego 1863-64 ch┼éopi litewscy bardziej masowo walczyli o woln─ů Polsk─Ö ni┼╝ ch┼éopi polscy. Jednak pod koniec XIX w. wielu Litwin├│w uleg┼éo rozpowszechnionemu w├│wczas w Europie nacjonalizmowi – zreszt─ů nie bez pomocy naszych wrog├│w: Rosjan i Niemc├│w. Przyw├│dcy nacjonalist├│w litewskich postawili na rozbicie unii polsko-litewskiej – na ponowne stworzenie osobnego pa┼ästwa litewskiego i to pa┼ästwa o zdecydowanie antypolskiej postawie. Nast─ůpi┼éo to w 1918 r. Niepodleg┼ée pa┼ästwo litewskie zlikwidowa┼é Stalin w latach 1940/1944. Odzyskali je Litwini dopiero w 1990 r.

Jednak odrodzone pa┼ästwo litewskie w 1990 r. ponownie jest rz─ůdzone przez nacjonalist├│w i to niezale┼╝nie od przynale┼╝no┼Ťci partyjnej, ludzi je┼Ťli nie wrogo to na pewno niech─Ötnie ustosunkowanych do Polski i Polak├│w, chocia┼╝ Polska d─ů┼╝y do jak najlepszych stosunk├│w z Litw─ů. Litwini prze┼Ťladuj─ů Polak├│w w Wilnie i na Wile┼äszczy┼║nie, d─ů┼╝─ůc do pe┼énego zlitwinizowania tego do 1945 roku arcypolskiego miasta i tej r├│wnie polskiej (nawet po dzi┼Ť dzie┼ä) krainy. Co wi─Öcej, z niech─Öci do Polak├│w wielu Litwin├│w przestaje by─ç katolikami. Wed┼éug katolickiej strony internetowej „Catholic Hierarchy” tylko w latach 1999-2002, a wi─Öc w okresie zaledwie trzech lat, ilo┼Ť─ç katolik├│w w samej tylko archidiecezji wile┼äskiej spad┼éa z 600 000 do 470 000 ludzi. Jednocze┼Ťnie odradza si─Ö zorganizowany ruch poga┼äski – starych wierze┼ä litewskich. Litwin├│w dra┼╝ni to, ┼╝e chrzest przyj─Öli od Polak├│w i ┼╝e papie┼╝em by┼é Polak, a na dok┼éadk─Ö tak d┼éugo.

Grodno – Koszalin

Organizatorami polskiego ┼╝ycia katolickiego w Koszalinie, zaraz po jego wyzwoleniu w 1945 roku i przy┼é─ůczeniu do Polski, byli franciszkanin, o. Nikodem Sza┼éankiewicz przyby┼éy z Krakowa i Marcin Sidorowicz, wyp─Ödzony tu z rodzinnego Grodna, przy┼é─ůczonego do Zwi─ůzku Sowieckiego; w Grodnie by┼é przez wiele lat organist─ů w tamtejszym ko┼Ťciele oo. Franciszkan├│w, z kt├│rym zwi─ůzane by┼éo przez kilka lat ┼╝ycie ┼Ťw. Maksymiliana Kolbe. Obaj przyczynili si─Ö do przej─Öcia i otwarcie ko┼Ťcio┼éa parafialnego ┼Ťw. J├│zefa Oblubie┼äca w Koszalinie (kt├│ry od 1857 by┼é jedynym ko┼Ťcio┼éem katolickim w mie┼Ťcie), do kt├│rego w┼é─ůczono nast─Öpnie poewangelicji ko┼Ťci├│┼é mariacki - obecnie katedra Niepokalanego Pocz─Öcia NMP.

Bitwa pod Krupczycami na Polesiu

Krupczyce to wie┼Ť ko┼éo Kobrynia (ob. Bia┼éoru┼Ť). Kiedy┼Ť by┼éa to jedna z polskich wysp na Polesiu. By┼é tu do 1842 roku klasztor karmelit├│w trzewiczkowych, ufundowany przez skarbnika ┼éom┼╝y┼äskiego Andrzeja Leopolda Ossowieskiego, na pami─ůtk─Ö zwyci─Östwa polskiego pod Wiedniem; p├│┼║niej wspom├│g┼é w rozwoju tej fundacji kasztelan brzeski (od 1721 r.) Piotr Nestorowicz. Klasztor zosta┼é skasowany przez Rosjan w ramach represji po Powstaniu Listopadowym 1830-31. Katolicki ko┼Ťci├│┼é parafialny w┼éadze carskie zamkn─Ö┼éy w 1865 roku w ramach represji po Powstaniu Styczniowym 1863-64. Ko┼Ťci├│┼é zosta┼é zamieniony na cerkiew prawos┼éawn─ů, do kt├│rej gnano Polak├│w-katolik├│w, aby z nich uczyni─ç prawos┼éawnych rab├│w i Ruskich. Potem z mur├│w rozebranego klasztoru wzniesiono now─ů cerkiew, a ko┼Ťci├│┼é popad┼é w ruin─Ö.

W Krupczycach, podczas insurekcji ko┼Ťciuszkowskiej, dosz┼éo 17 wrze┼Ťnia 1794 roku do bitwy pomi─Ödzy polsk─ů dywizj─ů gen. Karola Sierakowskiego (5000 ludzi, w tym kawaleria – 1600 koni i 28 dzia┼é) a pod─ů┼╝aj─ůcym z Wo┼éynia w kierunku Kr├│lestwa Polskiego korpusem rosyjskim feldmarsza┼éka Aleksandra Suworowa (13 000 ludzi i 49 dzia┼é). Kiedy stoj─ůcy w Brze┼Ťciu nad Bugiem gen. Sierakowski dowiedzia┼é si─Ö o marszu Suworowa, wyruszy┼é 15 wrze┼Ťnia z obozu pod Terespolem, podszed┼é pod Krupczyce, gdzie zaj─ů┼é dobr─ů pozycj─Ö obronn─ů: front os┼éania┼éo 5 baterii i rzeka Tro┼Ťcianica, oba skrzyd┼éa opiera┼éy si─Ö o lasy, a z ty┼éu za grobl─ů usypano bateri─Ö. Lewym skrzyd┼éem polskim dowodzi┼é gen. mjr Izydor Krasi┼äski, a prawym gen. mjr Dionizy Poniatowski; rezerw─ů dowodzi┼é pu┼ékownik Koenig. 17 wrze┼Ťnia korpus rosyjski nadci─ůgn─ů┼é pod Krupczyce i Suworow stwierdziwszy od razu b┼éotnisto┼Ť─ç przedpola, skierowa┼é piechot─Ö rosyjsk─ů do ataku z marszu tylko na lewe skrzyd┼éo polskie, kt├│ra utkn─Ö┼éa w b┼éotach Tro┼Ťcianicy. Kolejne ataki Rosjan za┼éamywa┼éy si─Ö w ogniu polskiej artylerii. Jednak lewe skrzyd┼éo wojska polskiego nie potrafi┼éo przeszkodzi─ç znacznie liczniejszym Rosjanom w zbudowaniu prowizorycznej grobli (miejscowy ┼╗yd wskaza┼é Rosjanom dogodne miejsce do przeprawy kawalerii). Jednocze┼Ťnie by odwr├│ci─ç polsk─ů uwag─Ö Suworow rzuci┼é do natarcia jegr├│w perejas┼éawskich, kt├│rzy przypu┼Ťcili szturm na stoj─ůc─ů w centrum gwardi─Ö konn─ů koronn─ů. W mi─Ödzyczasie jazda Suworowa dokona┼éa ruchu okr─ů┼╝aj─ůcego, obchodz─ůc polskie pozycje i o godzinie 3 po po┼éudniu znalaz┼éa si─Ö na ty┼éach wojska polskiego. Zagro┼╝ony okr─ů┼╝eniem gen. Sierakowski zarz─ůdzi┼é dobrze przeprowadzony odwr├│t do Terespola, do kt├│rego ┼╝o┼énierze polscy dotarli 18 wrze┼Ťnia. W ten spos├│b gen. Sierakowski uratowa┼é dywizj─Ö przed zniszczeniem pod Krupczycami. W bitwie tej zgin─Ö┼éo 192 Polak├│w, a 67 zosta┼éo rannych, a straty rosyjskie dosz┼éy podobno do 300 zabitych i rannych, gdy┼╝ Suworow chcia┼é za wszelk─ů cen─Ö zniszczy─ç dywizj─Ö polsk─ů (w armii rosyjskiej ┼╝o┼énierze byli zawsze uwa┼╝ani za mi─Öso armatnie).

Iuventus Christiana rodem z Białorusi

Iuventus Christiana to by┼éo stowarzyszenie polskiej katolickiej m┼éodzie┼╝y akademickiej. Powsta┼éo ono w Warszawie 3 XII 1921 z inicjatywy ks. Edwarda Szwejnica (1887 – 1934) , kt├│ry urodzi┼é si─Ö w Mi┼äsku Litewskim, dzisiejszej stolicy Bia┼éorusi i by┼é niezr├│wnanym wychowawc─ů i przyw├│dc─ů m┼éodej inteligencji katolickiej w mi─Ödzywojennej Polsce. A chocia┼╝ Iuventus Christiana powsta┼éa w stolicy Polski, to w chwili jej za┼éo┼╝enia sk┼éada┼éa si─Ö z cz┼éonk├│w organizacji szkolnej formowanej w 1918 roku przez ks. Szwejnica w Mi┼äsku, kt├│rzy po odpadni─Öciu miasta od Polski w 1920 zostali z niego wyp─Ödzeni. Ks. Szwejnic dzia┼éa┼é w Warszawie i na tamtejszych wy┼╝szych uczelniach (Uniwersytet, Politechnika, Szko┼éa G┼é├│wna Gospodarstwa Wiejskiego, G┼é├│wna Szko┼éa Handlowa, Akademia Sztuk Pi─Öknych, Szko┼éa Nauk Politycznych, Wolna Wszechnica Polska, Akademia Stomatologiczna, Instytut Rob├│t R─Öcznych) powsta┼éo do 1939 roku 15 k├│┼é Iuventus Christiana. Poza Warszaw─ů ko┼éa Iuventus Christiana dzia┼éa┼éy na uniwersytetach w Poznaniu (2 ko┼éa), Wilnie i Lwowie. Od 1928 stowarzyszenie wydawa┼éo w Warszawie miesi─Öcznik „Iuventus Christiana”. Z powodu represjonowania przez komunist├│w stowarzyszenia, Iuventus Christiana przesta┼éa istnie─ç w 1949 roku. W┼Ťr├│d cz┼éonk├│w Iuventus Christiana by┼éy m.in. tak p├│┼║niej znane osoby jak: pisarz Jan Dobraczy┼äski, Maciej ┼Üwi─Öcicki, Aleksander ┼╗yli┼äski, Franciszka Guttner.

Równe na Wołyniu w dziejach lotnictwa polskiego

Chocia┼╝ od 1945 roku Kresy nie nale┼╝─ů do Polski i w czasach Zwi─ůzku Sowieckiego by┼éy w zasadzie odci─Öte od Polski pod ka┼╝dym wzgl─Ödem, to jednak i w├│wczas zapisywa┼éy si─Ö takim czy innym wydarzeniem w dziejach narodu polskiego. Do takich wydarze┼ä nale┼╝y m.in. trwa┼ée zapisane si─Ö R├│wnego na Wo┼éyniu (przed wojn─ů woj. wo┼éy┼äskie) w dziejach polskiego lotnictwa.

Ot├│┼╝ 19 kwietnia 1977 roku polska pilotka samolotowa i szybowcowa Adela Dankowska, kt├│ra w 1975 roku za swe dotychczasowe rekordy ┼Ťwiata w szybownictwie zosta┼éa nagrodzona Medalem Lilienthala – najwy┼╝szym mi─Ödzynarodowym odznaczeniem szybowcowym ustanowionym w 1938 roku i przyznawanym corocznie przez Mi─Ödzynarodow─ů Federacj─Ö Lotnicz─ů (FAI), ustanowi┼éa nowy fantastyczny rekord ┼Ťwiata w przelocie otwartym. Po wyczepieniu si─Ö od samolotu holuj─ůcego nad S┼éubicami, wyl─ůdowa┼éa po ponad 8-godzinnym locie w mie┼Ťcie R├│wne na Wo┼éyniu, przelatuj─ůc 837 km. Wynik ten by┼é o ok. 90 km lepszy od dotychczasowego rekordu ┼Ťwiata kobiet w przelocie otwartym, nale┼╝─ůcym od po┼éowy 1939 roku do sowieckiej pilotki Olgi Klepikowej (749 km). Rekordowy przelot Dankowska wykona┼éa na szybowcu polskiej konstrukcji „Jantar-1”.

Cebulaste cerkwie w Polsce

Podczas zaboru rosyjskiego w┼éadze carskie d─ů┼╝y┼éy do zrusyfikowania nie tylko Polak├│w, ale i oblicza Polski, a szczeg├│lnie jej stolicy – Warszawy. M.in. w latach 1894-1912 na placu Saskim – a wi─Öc w samym sercu Warszawy – wzniesiono ogromny sob├│r (70 m. wysoko┼Ťci), kt├│rego z┼éocone kopu┼éy dominowa┼éy w panoramie miasta. Natomiast w panoramie warszawskiej Pragi przez kilka dekad dominowa┼éa cerkiew (obecnie prawos┼éawna katedra), wzniesiona w latach 1868-69. Sob├│r na placu Saskim mia┼é, wed┼éug aktu erekcyjnego podpisanego przez cara, ┼Ťwiadczy─ç po wsze czasy o rosyjskim panowaniu w Warszawie. I tylko dlatego zosta┼é on rozebrany po odzyskaniu przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci. Nie tylko Rosjanie, ale tak┼╝e Polska Cerkiew Prawos┼éawna uwa┼╝a rozebranie tego soboru za akt barbarzy┼äski i nietolerancji. Wida─ç st─ůd, ┼╝e przes┼éanie aktu erekcyjnego uwa┼╝aj─ů za moralne i tolerancyjne!

Z kolei Stalin przekonywa┼é Roosevelta i Churchilla do zgody na przy┼é─ůczenie do Zwi─ůzku Sowieckiego polskich Ziem Wschodnich argumentuj─ůc, ┼╝e dok─ůd si─Ögaj─ů cerkwie rosyjskie tam jest Rosja. Ten argument przej─Öli od Stalina nacjonali┼Ťci ukrai┼äscy i bia┼éoruscy i Polska Cerkiew Prawos┼éawna.
Potwierdzaj─ů to nowobudowane cerkwie w Polsce. S─ů okaza┼ée i nawi─ůzuj─ů do rosyjskiej architektury cerkiewnej. Np. w Bia┼éymstoku zbudowano w ostatnich latach a┼╝ kilka takich agresywnie rosyjskich w swej architekturze cerkwi. Czy nie w tym celu, aby miastu nada─ç charakter miasta prawos┼éawnego czyli niepolskiego? I czy nie o to w┼éa┼Ťnie chodzi nacjonalistom bia┼éoruskim i rosyjskim? Warto by by┼éo sprawdzi─ç kto finansowa┼é budow─Ö a┼╝ kilku i tak okaza┼éych cerkwi. ┼╗e mamy do czynienia z agresywno┼Ťci─ů prawos┼éawn─ů w katolickiej Polsce potwierdza i to, ┼╝e Polska Cerkiew Prawos┼éawna stara┼éa si─Ö przed kilku laty, aby podatnicy polscy wznie┼Ťli przy mi─Ödzynarodowym lotnisku Ok─Öcie w Warszawie prawos┼éawn─ů katedr─Ö polow─ů. I w┼éa┼Ťnie w tym miejscu tak, aby licznie przybywaj─ůcy do Polski cudzoziemcy odnosili wra┼╝enie, ┼╝e Polska to kraj tak┼╝e prawos┼éawny.

Marian Kałuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

03 Lipca 1923 roku
Józef Piłsudski wycofał się z życia publicznego.


03 Lipca 1941 roku
Niemieccy agresorzy aresztowali i rozstrzelali profesor├│w wy┼╝szych uczelni lwowskich.


Zobacz wi─Öcej