Wtorek 16 Czerwca 2026r. - 167 dz. roku,  Imieniny: Aliny, Anety, Benona

| Strona główna | | Mapa serwisu 

dodano: 03.10.11 - 11:24     Czytano: [1995]

Dział: Śladami naszych przodków

Rok 2011 rokiem Heweliusza

Przysługując się potomnym

Wszyscy Polacy, nigdy nie zapomnieli o wielkim człowieku, jakim był Jan Heweliusz, który dokonał wielu odkryć astronomicznych, dających podwaliny pod dzisiejszy rozwój astronomii jako współczesnej dziedziny naukowej. Warto jest po latach, przypomnieć bliżej jego osobę.

- Jan Heweliusz dał się poznać jako niezrĂłwnany piwowar, warząc w odziedziczonym po ojcu browarze piwo zwane jopejskim. Dziś jeszcze w Gdańsku, produkowane jest piwo o nazwie „Heweliusz”, o cierpkim i wyrazistym smaku, takie jakie serwowane było przed ponad trzystu laty. JuĹź od lat pięćdziesiątych siedemnastego wieku, Jan Heweliusz zaczął interesować się inną dziedziną nauki – czytamy w książce Jerzego Tulimowskiego historyka.

Pierwsze obserwacje

Ten znany wszystkim browarnik, interesował się tematyką kometarną. Czynił on rozliczne obserwacje planet, robiąc przy tym wiele zapisów i nowoczesnych jak na tamte czasy odkryć. W 1668 roku, gdański astronom publikuje swoje odkrycia kometarno - matematyczne w niewielkich lokalnych pismach Pomorza. Opisał tam obserwacje 9 komet, które na ówczesną siedemnastowieczną Polskę, były wręcz rewelacyjne. Obserwacje gwiazd i komet, polegały wówczas prawie wyłącznie na wyznaczeniu ich położenia względem słońca oraz samych siebie. Wnioski wyciągane przez Heweliusza z analizy ruchu widomego komet na tle widocznych gwiazd, dotyczyły wykorzystania możliwości analizy matematycznej do obliczania ich orbit.

Prodromus

W Ăłwczesnej gazecie gdańskiej pod tytułem „Prodromus", Heweliusz wyraził przypuszczenie, Ĺźe komety mogą poruszać się po linii przecięć stoĹźkowych. Natomiast w publikacjach zawartych w „Cometographii" pomorski astronom pisze o paraboli jako drodze obserwowanych przez siebie komet. Zamieszczając w piśmie „Cometographia" tablicę przeglądową obserwowanych komet, astronom przeciwstawia się przypisywaniu im jakichkolwiek astrologicznych czy wieszczbiarskich właściwości, uwaĹźając komety za zjawiska ściśle przyrodnicze i matematyczno - astronomiczne.

Poznała go Europa

Dnia 22 października 1668 roku, prezentowano w na zebraniu Towarzystwa Królewskiego w Londynie, prace naukowe gdańskiego astronoma. Prace polskiego astronoma początkowo nie wzbudzały żadnego zainteresowania Londyńskiego Towarzystwa, toteż zmusiło to Heweliusza, do szukania dalszych protekcji dla swoich astronomicznych osiągnięć. Gdański astronom postanowił zatem, napisać list polecający swoją osobę do Jana Henryka Oldenburga, który zasiadał w najgłówniejszej izbie Towarzystwa Królewskiego, by ten zechciał dokładnie przeczytać jego osiągnięcia zawarte i opisane w krótkich traktatach.

Kolejne odkrycie

W 1677 roku obserwował Jan Heweliusz dość jasną kometę, której właściwości starał się dokładnie zbadać i zapisać w specjalnym zeszycie, będącym rewelacją na aukcji zorganizowanej tuż po jego śmierci. Heweliuszowi dopisywała podczas obserwacji wspomnianej komety wyjątkowo dobra pogoda, toteż mógł on oglądać ją przez cały czas jej widoczności na niebie. Kometa ukazała się w Gdańsku dnia 27 kwietnia 1677 roku, zatem Heweliusz obserwował ją aż do 8 maja wspomnianego roku. Opis zjawiska i dane obserwacyjne przesłał Heweliusz znów do Jana Henryka Oldenburga, który już wtedy został mianowany sekretarzem Royal Society w Londynie. Od roku 1682 kometa ta, nosi nazwę komety Halleya. Jan Heweliusz swoje obserwacje prowadził w nowoczesnym obserwatorium, założonym na strychu własnego mieszkania, gdzie konstruował tam instrumenty astronomiczne takie jak teleskopy, zegary wahadłowe, śruby mikrometryczne, a także proste lunety.

Atlas Księżyca

- Największe i najwaĹźniejsze we wspomnianej kwestii dzieło zadedykował swojemu miastu. Był to pierwszy w kartografii naukowej topograficzny Atlas Księżyca pod tytułem „Selenographia z 1647”. Gdański astronom, stworzył nowoczesną jak na owe czasy mapę Księżyca, opartą na wynikach obserwacji jego powierzchni. Dokonane przez Hewelisza obliczenia, aktualne były przez następne 200 lat. Nazwy, ktĂłre nadał kilku kraterom i łańcuchom gĂłrskim znajdującym się na Księżycu, uĹźywane są aĹź do czasĂłw nam współczesnych. Jeden z takich kraterĂłw Heweliusz nazwał Faculae mixum, to znaczy wysoka, ale jasna plama księżycowa –dopowiada Henryk Krasicki historyk.

Obalił stare doktryny

Jednak jego szczególną zasługą dla późniejszej astronomii był opracowany przez Heweliusza Atlas Księżyca, który nie tylko obalił dawne poglądy dotyczące jego budowy, ale w znacznym stopniu utorował drogę późniejszym badaniom astronomicznym. Jego opisy komet i matematyczne obliczenia dotyczące ich drogi i obrotów, do dziś uchodzą za szczególną rzadkość. Gdańszczanie uważają Heweliusza za wielkiego mistrza współczesnej astronomii, a jego postać wciąż przejawia się w historii tego wspaniałego miasta polskiego Pomorza.

Ewa Michałowska Walkiewicz

Wersja do druku

• Strona główna
• Powitanie
• Napisz artykuł
• Redakcja
• Działy
• Bannery Kworum
• Współpraca
• Linki
• Kontakt