Sobota 18 Lipca 2026r. - 199 dz. roku,  Imieniny: Kamila, Karoliny, Roberta

| Strona główna | | Mapa serwisu 

dodano: 02.03.10 - 13:24     Czytano: [1898]

Dział: Śladami naszych przodków

Kulturowe dziedzictwo Śląska

Historia przemysłu metalowego


WojewĂłdztwo śląskie, a w szczegĂłlności okolice Tarnowskich GĂłr, jest największym skupiskiem zabytkowych obiektĂłw przemysłowych. Stanowią one bogactwo tego regionu i oddają jego specyfikę kulturową i niezwykłą toĹźsamość. Ich unikatowość i autentyczność zarazem sprawia, Ĺźe są one integralną częścią europejskiego dziedzictwa kulturowego. Trwający przez ponad dwa wieki rozwĂłj przemysłu na tych ziemiach sprawił, Ĺźe Śląsk stał się jednym z wiodących miejsc przemysłowych. Od czasĂłw staroĹźytnych na terenach obecnego wojewĂłdztwa śląskiego rozwijało się gĂłrnictwo kruszcowe, srebra i ołowiu. Jednak nie moĹźna w tym miejscu pominąć gałęzi przemysłu gĂłrniczego, przetwarzającego rudy darniowe Ĺźelaza. Z gĂłrnictwem tym, miało ścisły związane kuĹşnictwo leśne, warsztatowe i nadrzeczne. RĂłwnieĹź cystersi, rezydujący na Śląsku w XIII wieku, zajmowali się gĂłrnictwem i wytopem Ĺźelaza. Za sprawą tegoĹź zakonu, rozwinęło się takĹźe hutnictwo szkła. W połowie XVIII stulecia, rozwĂłj przemysłu w Europie przyniĂłsł znaczne zmiany społeczno-ekonomiczne na Śląsku. WaĹźnym etapem rozwoju przemysłu było powołanie WyĹźszego Urzędu GĂłrniczego z siedzibą we Wrocławiu, na czele ktĂłrego w 1779 roku stanął Wilhelm von Reden. Wracając jednak do lat wcześniejszych, naleĹźy podkreślić, iĹź okręg gĂłrniczo-hutniczy na terenach dzisiejszej krainy Tarnowskich GĂłr, rozpoczął swoją działalność około II wieku przed naszą erą, osiągając szczyt swoich moĹźliwości produkcjach w pierwszej połowie I tysiąclecia nowej ery. Jak czytamy w opracowaniach literackich śląskiego regionalisty Janusza Obratowskiego, …tereny śląskie od zawsze cechowały się ogromnymi pokładami rud Ĺźelaza…Początkowo, człowiek wykorzystywał tamtejsze pokłady rudy Ĺźelaza zwane potocznie hematytem, do rytualnego malowania swojego ciała. JednakĹźe z czasem, z rud Ĺźelaza otrzymywano potrzebny sprzęt rolniczy oraz wojskowy. Fakt ten, był podwaliną późniejszego hutnictwa, ktĂłre miało swĂłj początek na tych ziemiach, w początkach II wieku p.n.e. Najstarsza znana odkrywkowa kopalnia hematytu, istniała na tym terenie, w okolicach wsi Rybna. Funkcjonowała tam ona od 11 do 4 tysiąclecia przed narodzeniem Chrystusa. Ale największy rozwĂłj przemysłu gĂłrniczo – hutniczego, przypada na pierwszą połowę I tysiąclecia naszej ery. Łączy się on z powstaniem pierwszych piecĂłw dymnych, tak zwanych dymarek, lub wytopek. Wytopki, to inaczej mĂłwiąc dawne piece hutnicze, w ktĂłrym przez redukcję tlenkowych rud Ĺźelaza, następującą przy pomocy spalania węgla drzewnego otrzymywano Ĺźelazo w postaci gąbczastej, z zawartością duĹźej ilości ĹźuĹźlu. Ĺťelazo nadające się do wyrobu narzędzi, broni i tym podobnych przedmiotĂłw, uzyskiwano poprzez usunięcie łupki ĹźuĹźlowej na drodze wielokrotnego jej przepłukiwania. Ten jakĹźe skomplikowany proces wytopny, znany był od bardzo dawna w Egipcie, natomiast na ziemiach polskich wprowadzono go na szeroką skalę w 1 wieku, naszego słowiańskiego istnienia. W początkowym okresie, piece wytopne były wyłoĹźonymi gliną zagłębieniami wyrobionymi w ziemi (tzw. ogniska dymarskie), z biegiem czasu, były one piecami jednorazowego uĹźytku, w ktĂłrych po zakończeniu procesu topniczego część nadziemna była doszczętnie niszczona, zaś część zagłębioną w ziemi wraz z ĹźuĹźlem pozostawiano. Właśnie pozostałości te, stanowią dzisiaj cenne ĹşrĂłdło informacji o Ăłwczesnej metalurgii Ĺźelaza. Na przełomie XII i XIII wieku, wspomniana wytopka przekształciła się w stały piec hutniczy z otworem spustowym, wykorzystanym do wylewu ĹźuĹźlu. Jako nowum, posiadała ona sztuczny nawiew i ciąg powietrza. Ówczesny cały zespół piecĂłw hutniczych, tworzących tak zwane piecowiska, był miejscem zatrudniania wielu dziesiątek ludzi. Mimo, Ĺźe praca w nich naleĹźała do bardzo ciężkich, sowite wynagrodzenie ściągało do pracy we wspomnianych dymarkach wielu robotnikĂłw. Obok piecĂłw dymarskich, budowano takĹźe stosy do zwęglania drewna zwane mielerzami, wznoszono teĹź obiekty do praĹźenia rudy tj. praĹźaki. Jak podają nam stare ĹşrĂłdła historyczne, we wspomnianych praĹźakach znajdywały pracę takĹźe i kobiety, poniewaĹź praca w nich wymagała ogromnej dokładności i precyzji. Jak zatem widzimy, okolice Tarnowskich GĂłr, stanowią prawdziwa perłę naszej kultury przemysłowej.

EWA MICHAŁOWSKA WALKIEWICZ

Wersja do druku

• Strona główna
• Powitanie
• Napisz artykuł
• Redakcja
• Działy
• Bannery Kworum
• Współpraca
• Linki
• Kontakt