Czwartek 20 Stycznia 2022r. - 20 dz. roku,  Imieniny: Fabioli, Mi┼éy, Sebastiana

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 24.11.07 - 16:47     Czytano: [4024]

Zamek w Janowcu

Miasto i zamek Janowiec po┼éo┼╝one s─ů w zachodniej cz─Ö┼Ťci wojew├│dztwa lubelskiego nad rzek─ů Wis┼é─ů w jej ┼Ťrodkowym, prze┼éomowym odcinku. Walory krajobrazowe a tak┼╝e s─ůsiedztwo po┼éo┼╝onego na przeciwleg┼éym brzegu Wis┼éy Kazimierza Dolnego - miasteczka s┼éyn─ůcego renesansowymi kamienicami i spichlerzami, czyni─ů to miejsce atrakcyjnym turystycznie. Zamek bastejowy w Janowcu nad Wis┼é─ů wzniesiony zosta┼é w latach 1508 - 1526 staraniem Miko┼éaja Firleja hetmana wielkiego koronnego i przez ponad 150 lat pozostawa┼é we w┼éadaniu Firlej├│w - jednego z najpot─Ö┼╝niejszych i wp┼éywowych rod├│w ├│wczesnej Polski.

Pierwotnie zamek nie by┼é przeznaczony na rezydencj─Ö w┼éa┼Ťciciela. Ta znajdowa┼éa si─Ö w D─ůbrowicy ko┼éo Lublina. Za┼éo┼╝ony zosta┼é na planie nieregularnego wieloboku, dostosowanego do konfiguracji terenu, na wysokiej skarpie pradoliny Wis┼éy, u podn├│┼╝a kt├│rej znajduje si─Ö miasto Janowiec. Od pocz─ůtku obejmowa┼é obecne wymiary 121x 71 m. Sk┼éada┼é si─Ö z poprzedzonego such─ů fos─ů budynku bramnego z bastej─ů, szyj─ů bramn─ů i reliktowo zachowanym przedbramiem, Wielkiej Bastei p├│┼énocno-wschodniej, naro┼╝nej baszty wschodniej (tzw. puntone), dw├│ch wie┼╝ mieszkalno-obronnych (po┼éudniowej i p├│┼énocnej). Elementy te, po┼é─ůczone murami kurtynowymi z systemem strzelnic tworzy┼éy fortec─Ö, mog─ůc─ů pomie┼Ťci─ç w razie zagro┼╝enia ludno┼Ť─ç tej cz─Ö┼Ťci d├│br firlejowskich wraz z dobytkiem.

Ca┼éo┼Ť─ç wzniesiona z opoki g├│rnokredowej wydobywanej w miejscowych kamienio┼éomach, uzupe┼énionej w niekt├│rych partiach ceg┼é─ů, otynkowana i dla podniesienia wyrazisto┼Ťci ozdobiona malowanymi bia┼éo-cynobrowymi pasami. Badacze obiektu podkre┼Ťlaj─ů nowoczesno┼Ť─ç systemu obronnego zamku, z pe┼énym przystosowaniem do broni palnej, nawi─ůzuj─ůcego do r├│wnolegle powstaj─ůcych fortyfikacji po┼éudniowoeuropejskich. Niew─ůtpliwie, bastejowa fortyfikacja Janowca by┼éa w Polsce pocz. XVI wieku dzie┼éem prekursorskim i musia┼éa mie─ç wp┼éyw na powstaj─ůce p├│┼║niej liczne zamki bastejowe na pograniczu po┼éudniowo-wschodnim np. Kamieniec, Jaz┼éowiec, Trembowla, Brze┼╝any, Klewa┼ä, ┼╗├│┼ékiew i inne obecnie na obszarze Ukrainy.
Z ko┼äcem wieku XVI, forteca zacz─Ö┼éa traci─ç znaczenie militarne, na rzecz funkcji rezydencjonalnych. Kolejny w┼éa┼Ťciciel, Andrzej Firlej w latach 1577-1587 wybudowa┼é renesansowe skrzyd┼éo pa┼éacowe z attyk─ů i kru┼╝gankami kolumnowymi od dziedzi┼äca, wype┼éniaj─ůce przestrze┼ä mi─Ödzy naro┼╝n─ů baszt─ů a po┼éudniow─ů wie┼╝─ů mieszkaln─ů. ┼Üciana z pi─Ötrowymi, kolumnowymi kru┼╝gankami przegrodzi┼éa przestrze┼ä za┼éo┼╝enia, tworz─ůc reprezentacyjny Dziedziniec Wielki.

Prace te prowadzi┼é Santi Gucci Fiorentino, z pochodzenia W┼éoch, najwybitniejszy z architekt├│w i rze┼║biarzy dzia┼éaj─ůcych w Polsce w 2 po┼é. XVI wieku. Kolejny w┼éa┼Ťciciel, Jan Karol Tar┼éo, dokonuje w 1 po┼é. XVII wieku najwi─Ökszej w dziejach rozbudowy zamku. Przebudowuje pa┼éac Andrzeja Firleja i rozbudowuje go w kierunku zachodnim, tworz─ůc g├│ruj─ůce dzi┼Ť nad miastem Skrzyd┼éo Po┼éudniowe, flankowane od wschodu i zachodu cylindrycznymi wie┼╝ami. Jego wn─Ötrza uzyskuj─ů bogaty wystr├│j sztukatorski o cechach wczesnego baroku rzymskiego, zachowany cz─Ö┼Ťciowo (obecnie po konserwacji) w apartamencie w Wie┼╝y Zachodniej. Jednocze┼Ťnie w oparciu o pierwotne kurtyny obronne powstaje tzw. Dom P├│┼énocny oraz czterokondygnacyjne Skrzyd┼éo Wschodnie z filarowymi kru┼╝gankami.

Wielka Basteja, kt├│ra jeszcze za Firlej├│w przesta┼éa pe┼éni─ç funkcje militarne i zosta┼éa zabudowana, uzyska┼éa od strony Dziedzi┼äca kru┼╝ganki. W tym okresie, elewacj─Ö Skrzyd┼éa Wschodniego od strony fosy przyozdobiono rysunkami w tynku przedstawiaj─ůcymi pieszych ┼╝o┼énierzy. Na skutek ma┼é┼╝e┼ästwa Barbary Tar┼éo z Jerzym Sebastianem Lubomirskim marsza┼ékiem wielkim koronnym i hetmanem polnym koronnym, zamek ok. 1654 r. przechodzi na ponad 125 lat w r─Öce pot─Ö┼╝nego rodu magnackiego Lubomirskich. Po 1667 r. na miejscu rozebranej wie┼╝y p├│┼énocnej powstaje zabudowa gospodarcza (tzw. czeladna), za┼Ť na Ma┼éym Dziedzi┼äcu, nad studni─ů kaplica oparta o mur z kru┼╝gankami. Wn─Ötrza uzyskuj─ů nowe dekoracje malarskie i sztukatorskie w stylu Ludwika XV, powstaj─ů rokokowe ornamentalno-alegoryczne obramienia okien elewacji po┼éudniowej, podkre┼Ťlaj─ůce pa┼éacowy charakter zamku od strony miasta. W okresie tym udokumentowana jest dzia┼éalno┼Ť─ç na zamku najwybitniejszego architekta baroku w Polsce Tylmana van Gameren z pochodzenia Holendra. Ostatni z Lubomirskich w┼éa┼Ťciciel Janowca Marcin genera┼é i marsza┼éek wielki koronny, sprzeda┼é zamek w 1780 r. Miko┼éajowi Piaskowskiemu. Przez ca┼éy wiek XIX zamek cz─Östo zmienia┼é w┼éa┼Ťcicieli, kt├│rych nie sta─ç by┼éo na utrzymanie kosztownej, wielkiej rezydencji. Znacznie zniszczony w okresie wojny Napoleona z Austri─ů, popada┼é w ruin─Ö staj─ůc si─Ö zar├│wno dla w┼éa┼Ťcicieli jak i okolicznej ludno┼Ťci ┼║r├│d┼éem pozyskiwania materia┼é├│w budowlanych.

W 1931 roku ruin─Ö wraz z przylegaj─ůcym 16. hektarowym parkiem kupi┼é Leon Koz┼éowski. Pomimo wielu wysi┼ék├│w i podejmowanych prac remontowych, nie by┼é on w stanie zapobiec szybko post─Öpuj─ůcemu procesowi rozpadania si─Ö ruiny, do czego przyczyni┼éy si─Ö znaczne uszkodzenia spowodowane ostrza┼éem artyleryjskim podczas II wojny ┼Ťwiatowej, czynniki atmosferyczne i porastaj─ůca ruiny ro┼Ťlinno┼Ť─ç. Resztki male┼äkiego maj─ůtku Janowiec by┼éy zbyt ma┼ée, by zosta─ç przej─Öte przez w┼éadze w ramach reformy rolnej 1945 r., dlatego Leon Koz┼éowski znany by┼é jako jedyny prywatny w┼éa┼Ťciciel zamku w komunistycznej Polsce. W 1975 r. zamek wraz z parkiem zosta┼é zakupiony przez Muzeum Nadwi┼Ťla┼äskie w Kazimierzu Dolnym z zamiarem zabezpieczenia konserwatorskiego ruin i utworzenia tu swojego oddzia┼éu. W 1976 r. rozpocz─Öto metodyczne badania archeologiczne i architektoniczno-historyczne. Badania te, prowadzone w zakresie rzadko spotykanym przy zabytkach architektury, pozwoli┼éy na odczytanie wszystkich faz budowy i rozbudowy zamku. Pocz─ůtkowo, dzia┼éania konserwatorskie mia┼éy na celu zachowanie trwa┼éej ruiny, b─Öd─ůcej znacz─ůcym elementem krajobrazu kulturowego. Odst─ůpiono jednak od tej koncepcji na rzecz cz─Ö┼Ťciowej odbudowy i adaptacji na potrzeby muzealne. W 1993 r. powsta┼é plan realizacyjny, kt├│ry wcze┼Ťniej przeprowadzone dzia┼éania konserwatorskie i budowlane pr├│bowa┼é scali─ç z wizj─ů zamku - muzeum, niewielkiego hotelu i restauracji. W chwili obecnej, przy znacznym ograniczeniu ┼Ťrodk├│w finansowych (a w┼éa┼Ťciwie ich braku), priorytetem staje si─Ö stabilizacja istniej─ůcego stanu technicznego zamku, utrzymanie go i bie┼╝─ůca konserwacja. Tworzona nowa koncepcja, oparta na nowoczesnym planowaniu i zarz─ůdzaniu, wymaga waloryzacji odkry─ç archeologicznych i architektonicznych i opracowania studium mo┼╝liwo┼Ťci, ┼é─ůcz─ůcego priorytety konserwatorskie i nowe sposoby finansowania przedsi─Öwzi─Öcia. W odbudowanych wn─Ötrzach zamku prezentujemy sta┼é─ů wystaw─Ö dotycz─ůc─ů historii zamku. W okresie sezonu turystycznego (maj - pa┼║dziernik) organizujemy r├│wnie┼╝ wystawy czasowe, w tym te┼╝ okresie na zamku czynna jest kawiarnia.
Mamy nadziej─Ö, ┼╝e spotkamy si─Ö w Janowcu, dok─ůd serdecznie zapraszamy.

24-123 Janowiec, ul. Lubelska 20
Tel./ fax (081) 8815228

zamekjanowiec@kazimierz-muzeum.pl

http://www.janowiec.pl/

zastępca dyrektora ds. Oddziału Muzeum Zamek w Janowcu Honorata Mielniczenk

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

20 Stycznia 1945 roku
W─Ögry podpisa┼éy bezwarunkow─ů kapitulacj─Ö i wypowiedzia┼éy wojn─Ö Niemcom


20 Stycznia 1320 roku
Władysław I Łokietek został koronowany w katedrze na Wawelu na króla Polski.


Zobacz wi─Öcej