Poniedzia┼éek 24 Czerwca 2024r. - 175 dz. roku,  Imieniny: Danuty, Jana, Janiny

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 01.06.24 - 10:59     Czytano: [198]

Trzy podr├│┼╝e do Bali


W┼éa┼Ťnie wraz z ┼╝on─ů wr├│cili┼Ťmy z wakacji na Bali. By┼é to trzeci m├│j i nasz drugi pobyt na wyspie.
Pierwszy raz na tej pi─Öknej indonezyjskiej wyspie, maj─ůcej zaledwie 5,780 km2 i a┼╝ 4,5 mln mieszka┼äc├│w, by┼éem w 1968 r., a wi─Öc 56 lat temu, drugi raz w 1993 r., a wi─Öc po 25 latach i teraz po kolejnym d┼éugim okresie - 31 latach. Chyba nale┼╝─Ö do niewielu os├│b, kt├│re mog┼éy na w┼éasne oczy widzie─ç jak wyspa wygl─ůda┼éa prawie 60 lat temu, jak si─Ö rozwija┼éa i jak wygl─ůda dzisiaj.

Ot├│┼╝ 56 lat temu by┼éa to bardzo, bardzo biedna wyspa z ludno┼Ťci─ů ledwo co egzystuj─ůc─ů. N─Ödza rzuca┼éa si─Ö w oczy na ka┼╝dym kroku, tylko w bardzo niewielu budynkach by┼éa elektryczno┼Ť─ç, nie by┼éo wodoci─ůg├│w i kanalizacji, dobrych dr├│g. Ludzie przemieszczali si─Ö tylko na piechot─Ö. Na wyspie w zasadzie nie by┼éo ┼╝adnych turyst├│w. Dlatego na ca┼éej wyspie by┼é tylko jeden hotel dla turyst├│w - 10-pi─Ötrowy Bali Beach International Hotel w Sanur, zbudowany w 1962 r. maj─ůcy elektryczno┼Ť─ç, bie┼╝─ůc─ů wod─Ö z kranu i kanalizacj─Ö (rozebrany w 2008 r., na jego miejscu wzniesiono szpital). By┼é to najwy┼╝szy budynek na wyspie. Bowiem od kilkudziesi─Öciu lat obowi─ůzuje na wyspie prawo zabraniaj─ůce budowania budynk├│w powy┼╝ej pi─Öciu pi─Öter. Nieliczni tury┼Ťci byli zaczepiani zazwyczaj przez dorastaj─ůcych ch┼éopc├│w i zach─Öcani do kupna przedmiot├│w lokalnego cha┼éupniczego wyrobu. Mo┼╝na by┼éo kupi─ç w├│wczas naprawd─Ö pi─Ökne wyroby artystyczne i bardzo tanio. Sam kupi┼éem ┼Ťlicznie wykonan─ů artystycznie rze┼║b─Ö Garudy nios─ůcego Wisznu, r├│wnie pi─Ökn─ů p┼éaskorze┼║b─Ö (60x39 cm) wykonan─ů z drzewa chlebowego - "Zdrada ma┼é┼╝e┼äska" i bogato ornamentowan─ů tradycyjnie hindusk─ů wie┼╝─Ö z bia┼éej ko┼Ťci (19 cm). Dzisiaj takich cacek si─Ö nie kupi nawet za du┼╝e pieni─ůdze. Jakie┼╝ dziesi─Ö─ç lat temu w domu towarowym Myer dla milioner├│w w Melbourne (jego za┼éo┼╝ycielem by┼é ┼╗yd pochodz─ůcy z przedrozbiorowej Polski) widzia┼éem podobn─ů rze┼║b─Ö Garudy i Wisznu, ale nie tak pi─Öknie wykonan─ů jak jest moja - no i kosztowa┼éa ├│wczesnych 800 dolar├│w (moja kosztowa┼éa 10 dol. ameryka┼äskich, czyli ok. 150 dzisiejszych dol. australijskich).

Wtr─ůc─Ö tu, ┼╝e pierwsi tury┼Ťci, a w┼éa┼Ťciwie pierwsza zorganizowana grupa turyst├│w przyby┼éa na nale┼╝─ůc─ů wraz z ca┼é─ů Indonezj─ů (w├│wczas by┼éy to Indie Wschodnie) do Holandii Bali w latach 20. XX wieku. By┼éa to bodaj┼╝e 20-osobowa grupa malarzy, kt├│rych do podr├│┼╝y do Indonezji i Bali nam├│wili Holendrzy. W┼Ťr├│d nich by┼é Polak - Czes┼éaw Mystkowski (1898 Wo┼éy┼ä -1938), malarz i ilustrator. Po uko┼äczeniu Szko┼éy Sztuk Pi─Öknych w Warszawie w 1924 r. wyjecha┼é na dodatkowe studia do Pary┼╝a, gdzie o┼╝eni┼é si─Ö z Holenderk─ů jawajskiego pochodzenia Jawajk─Ö Corry van Rhijn. Zainteresowa┼é si─Ö wycieczk─ů do Indonezji, a zachwycony jej pi─Öknem mieszka┼é do 1932 r. na Jawie, po czym przeni├│s┼é si─Ö na Bali, gdzie mieszka┼é do 1938 r. Zyska┼é rozg┼éos jako malarz folkloru indonezyjskiego; tworzy┼é g┼é├│wnie pejza┼╝e, portrety i sceny rodzajowe, d─ů┼╝─ůc w nich do ukazania walor├│w indonezyjskiego/balijskiego krajobrazu i kultury oraz pi─Ökno ludu balijskiego: np. Kobieta balijska w zielonym sorongu, Zmierzch na pla┼╝y w Bali. Wystawia┼é obrazy w Pary┼╝u i Amsterdamie oraz mia┼é sta┼é─ů wystaw─Ö w Bandungu. Zmar┼é w D┼╝akarcie.

Wraz z rozwojem transportu lotniczego wysp─Ö "odkryli" Australijczycy, szczeg├│lnie m┼éodzie┼╝ i m┼éode ma┼é┼╝e┼ästwa. Tak┼╝e dlatego, ┼╝e pobyt na Bali by┼é i jest ta┼äszy od pobytu w australijskim ┼éadnym k─ůpielisku nadmorskim w Broome (Zachodnia Australia), znanym r├│wnie┼╝ jako jedno z wi─Ökszych centrum hodowli pere┼é na ┼Ťwiecie, le┼╝─ůcym naprzeciwko Bali. Od wielu lat sp─Ödza na Bali wakacje milion turyst├│w australijskich. Stanowi─ů oni najwi─Öksz─ů turystyczn─ů grup─Ö narodow─ů. Przed Covidem19 by┼éo tu r├│wnie┼╝ bardzo wielu Chi┼äczyk├│w z komunistycznych Chin. Dzisiaj jest ich du┼╝o mniej. Natomiast teraz na drugie miejsce wskoczyli Rosjanie i Ukrai┼äcy. Nie tyle tury┼Ťci, co uciekinierzy wojenni - zasobni m┼éodzi ludzie, kt├│rzy cz─Östo wraz z ┼╝on─ů i ma┼éymi dzie─çmi uciekli przed poborem do wojska. Upatrzyli sobie tajlandzk─ů wysp─Ö Phuket, gdzie mieszka a┼╝ 350 tysi─Öcy (!) samych Rosjan, no i Bali, na kt├│r─ů w 2022 r., a wi─Öc po agresji rosyjskiej na Ukrain─Ö, przyjecha┼éo 60 tys. i w samym styczniu 2023 r. dalszych 22 500 potencjalnych rekrut├│w do wojska, g┼é├│wnie jednak Rosjan (tylko 7 tys. Ukrai┼äc├│w). Ch─Ötnie tu tym bardziej przybywali, ┼╝e w┼éadze indonezyjskie przyznawa┼éy im wiz─Ö na podstawie programu wizowego po przyje┼║dzie. Uchod┼║cy ci nie mieszkaj─ů na wyspie w rozproszeniu. Upodobali sobie du┼╝e k─ůpielisko nadmorskie Canggu, le┼╝─ůce na po┼éudniu wyspy - 10 km od "okupowanej" przez Australijczyk├│w Kuty, w okolicy Denpasaru. Dzisiaj miasto Canggu, tak przez Rosjan jak i Balijczyk├│w nazywane jest "Little Moscow/Ma┼é─ů Moskw─ů".

Balijczycy powitali ich swoj─ů tradycyjn─ů go┼Ťcinno┼Ťci─ů. Niestety, jak pisa┼é "The New York Times" (23.3.2023), ju┼╝ nied┼éugo po przybyciu tych uchod┼║c├│w/uciekinier├│w mieszka┼äcy Bali znale┼║li si─Ö w konflikcie z praktykami niekt├│rych tych os├│b. Nagminnie ┼éami─ů lokalne prawo, dokonuj─ů licznych akt├│w wandalizmu (np. rosyjski nastolatek zosta┼é przy┼éapany na dewastowaniu szko┼éy, maluj─ů graffiti na prywatnych domach), nielegalnie pracuj─ů: wielu Rosjan podj─Ö┼éo prac─Ö na wyspie jako instruktorzy surfingu i przewodnicy wycieczek inni za┼éo┼╝yli w┼éasne firmy wynajmuj─ůce samochody i domy, ┼éami─ůc przepisy reguluj─ůce wizy turystyczne i odbieraj─ůc miejscowej ludno┼Ťci dochody, zajmuj─ů si─Ö prostytucj─ů, handlem narkotykami, upijaj─ů si─Ö na um├│r, powoduj─ů liczne wypadki drogowe na wypo┼╝yczonych skuterach (56 wypadk├│w w jednym tygodniu), bezczeszcz─ů przedmioty, kt├│re s─ů uwa┼╝ane za ┼Ťwi─Öte na wyspie (np. jeden Rosjanin wspi─ů┼é si─Ö nago na 700-letnie ┼Ťwi─Öte drzewo). Niegdy┼Ť go┼Ťcinni Balijczycy maj─ů ju┼╝ do┼Ť─ç. W obliczu lawiny skarg gubernator Bali, Wayan Koster, og┼éosi┼é na pocz─ůtku marca 2023 r., ┼╝e zwr├│ci┼é si─Ö do rz─ůdu Indonezji o cofni─Öcie Rosji i Ukrainie dost─Öpu do programu wizowego po przyje┼║dzie. Dzisiaj, jak m├│wili mi moi przewodnicy turystyczni, jest jeszcze gorzej. Do poprzedniej listy skarg na Rosjan dosz┼éo i to, ┼╝e w Canggu - swojej "Ma┼éej Moskwie" pozak┼éadali nielegalne rosyjskie sklepy z rosyjskimi produktami spo┼╝ywczymi i restauracje serwuj─ůce rosyjskie dania i wiele balijskich legalnych restauracji w tym mie┼Ťcie jest na skraju bankructwa.

Tak wi─Öc ko┼äc├│wka lat 70. i lata 80. zapocz─ůtkowa┼éy na wyspie turystyk─Ö na wielk─ů skal─Ö. W 1993 r. nasz ┼éadny - w stylu balijskim i dobry hotel by┼é w Kuta. W hotelu tym by┼éo kilka rodzin z Polski, a i na ulicach miasta s┼éyszeli┼Ťmy kilka razy mow─Ö polsk─ů. Jednak wakacje w tym mie┼Ťcie nie nale┼╝a┼éy do przyjemnych. Pe┼éno by┼éo Australijczyk├│w, a szczeg├│lnie m┼éodych, bardzo ha┼éa┼Ťliwych ludzi. Takie ha┼éa┼Ťliwe zachowanie si─Ö w takich miejscach i na pla┼╝ach oraz na zabawach tak w Australii i za granic─ů po┼é─ůczone z piciem piwa (to narodowy trunek) do nieprzytomno┼Ťci jest charakterystyczne dla m┼éodych Australijczyk├│w. Dobrze, ┼╝e zorganizowali┼Ťmy sobie wycieczki turystyczne do ciekawych miejsce na wyspie, m.in. jedn─ů dooko┼éa wyspy czy na przecudne ry┼╝owe pola tarasowe oraz na balijskie wyst─Öpy teatralne. One przyjemnie muska┼éy nasze poczucie pi─Ökna - w tym wypadku przyrodniczo-kulturalnego. Co irytowa┼éo cz┼éowieka, to nachalne i na ka┼╝dym kroku wpychanie nam r├│┼╝nych rzeczy przez miejscowych kramarzy. Cywilizacja turystyczna bardzo zmieni┼éa Bali, a stopa ┼╝yciowa Balijczyk├│w posz┼éa wyra┼║nie w g├│r─Ö.

Teraz po raz trzeci postanowili┼Ťmy polecie─ç na Bali. ┼╗ona zaznaczy┼éa jednak, ┼╝e nie chce powrotu do pe┼énej turyst├│w, krzykliwej i pijackiej Kuty. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e i inni Australijczycy podzielaj─ů jej opini─Ö o szeroko dotychczas reklamowanej Kucie. Wielu z nich przenios┼éo si─Ö na p├│┼énoc od Kuty - do Seminyak czy na wschodnie wybrze┼╝e - do Sanur, kt├│re zrobi┼éo na mnie bardzo dobre wra┼╝enie. My wybrali┼Ťmy nowy i elegancki hotel Grand Mercury w Seminyak ze s┼éynn─ů i najpopularniejsz─ů w mie┼Ťcie greck─ů restauracj─ů Santorini. Greck─ů kuchni─Ö znamy z Melbourne, kt├│re jest najwi─Ökszym skupiskiem spo┼éeczno┼Ťci greckiej w Australii. Polubi┼éem j─ů podczas 42-dniowej podr├│┼╝y morskiej po Pacyfiku w 1968 r. na greckim statku turystycznym "Queen Frederica". A jak chodzili┼Ťmy ze sob─ů przed ┼Ťlubem to bardzo cz─Östo przed kinem chodzili┼Ťmy do greckiej restauracji na Lonsdale Street, albo do europejskiej na Flinders Street, w kt├│rej atrakcj─ů by┼é ┼╝ywy krokodyl. Wn─Ötrza ├│wczesnych kin w ┼Ür├│dmie┼Ťciu (City) Melbourne by┼éy prawdziwie bajkowe. A┼╝ ┼╝al by┼éo je opuszcza─ç po seansie.

Kuchnia balijska nam odpowiada┼éa, gdy┼╝ nie jest za pikantna. Naszym prywatnym przewodnikiem turystycznym po Bali by┼éa Balijka o imieniu Avirana. Cztery nasze wycieczki trwa┼éy od 9 do 11 godzin, wi─Öc mogli┼Ťmy z ni─ů du┼╝o sobie porozmawia─ç na temat Bali, Balijczyk├│w, kultury i religii balijskiej (hinduizm; na pozosta┼éych wyspach indonezyjskich kr├│luje islam, a na wyspie Flores dominuje katolicyzm). Balijczycy s─ů ┼Ťredniego wzrostu, Balijki bardzo szczup┼ée w przeciwie┼ästwie do dziewcz─ůt wysp Pacyfiku, kt├│re s─ů bardzo solidne, bo w ich kulturze korpulentny cz┼éowiek to dobrze sytuowana osoba. Nie widzia┼éem ┼╝adnej grubszej Balijski. Avirana t┼éumaczy to diet─ů nie tylko Balijek, ale tak┼╝e wszystkich ludzi Dalekiego Wschodu. Jej rodzina jest pi─Öcioosobowa. M├│wi, ┼╝e zawsze z rana gotuje jedzenie dla ca┼éej rodziny na ca┼éy dzie┼ä (3 posi┼éki) z┼éo┼╝one z 1i1/4 kg ry┼╝u, p├│┼é kilograma mi─Ösa i du┼╝ej ilo┼Ťci r├│┼╝nych ┼Ťwie┼╝ych warzyw. Wszystko to jest zjadane i nic nie jest przechowywane w lod├│wce. Tylko na specjalne okazje gotowane s─ů inne potrawy. Ale, jak m├│wi stare powiedzenie: "nie kijem go to pa┼ék─ů". Ry┼╝ jest niezdrowy - powoduje u ludzi cukrzyc─Ö. Dlatego du┼╝o Azjat├│w, w tym Balijczycy ma cukrzyc─Ö.

Nie kijem go to pa┼ék─ů uwidacznia si─Ö r├│wnie┼╝ w sprawie otrzymania pracy na Bali. Bowiem osoby obojga p┼éci maj─ůcy powy┼╝ej 35 lat maj─ů ma┼ée szanse na otrzymanie jakiejkolwiek pracy. Chodzi tu wy┼é─ůcznie o otrzymanie pracy. Tzn. osoby, kt├│re otrzyma┼éy prac─Ö przed 35 rokiem ┼╝ycia i uko┼äczy┼éy 35 lat nie trac─ů pracy. Jednak problem ze znalezieniem pracy po powrocie na Bali maj─ů r├│wnie┼╝ m┼éode osoby, kt├│re zatrudni┼éy si─Ö do pracy na wielkich statkach turystycznych, aby zarobi─ç troch─Ö grosza. Spodziewa si─Ö bowiem od nich tego, ┼╝e po powrocie z pomoc─ů zarobionych pieni─Ödzy powinny za┼éo┼╝y─ç sw├│j w┼éasny interes.

Avirana jest praktykuj─ůc─ů hindusk─ů, podobnie jak nasz pierwszy przewodnik turystyczny Eddy, kt├│ry po 10 latach pracy na statkach ameryka┼äskich powr├│ci┼é na Bali, kupi┼é samoch├│d i zosta┼é taks├│wkarzem najwi─Ökszej na wyspie firmy turystycznej. Opowiadali nam wiele i ciekawie o tej religii. Od indyjskiego hinduizmu balijski hinduizm r├│┼╝ni si─Ö m.in. tym, ┼╝e nie jest wegetaria┼äski, co do szpiku ko┼Ťci oburza turyst├│w indyjskich, kt├│rych jest tu pe┼éno. Przyje┼╝d┼╝aj─ů z w┼éasnymi garnkami i sami sobie gotuj─ů jedzenie. R├│wnie┼╝ kastowo┼Ť─ç nie jest wa┼╝na w spo┼éecze┼ästwie balijskim jak jest w┼Ťr├│d indyjskich hindus├│w; na Bali kap┼éani pochodz─ů z wszystkich kast i pe┼éni─ů pos┼éug─Ö we wszystkich kastach. Nie ma mi┼éo┼Ťci mi─Ödzy obiema grupami tak┼╝e i z tego powodu, ┼╝e z Indii przyje┼╝d┼╝aj─ů tu jako tury┼Ťci tylko i wy┼é─ůcznie ludzie raczej bogaci, kt├│rzy na "biednych" Balijczyk├│w patrz─ů z g├│ry i og├│lnie s─ů pono─ç niegrzeczni w zachowaniu wobec swych balijskich wsp├│┼ébraci w wierze. Ch┼éodne s─ů tak┼╝e stosunki Balijczyk├│w z indonezyjskimi muzu┼éma┼äskimi przybyszami na wysp─Ö. Kiedy by┼éem na Bali w 1968 r. to nie przypominam sobie, abym widzia┼é muzu┼éman├│w, kt├│rzy strojem odr├│┼╝niaj─ů si─Ö od Balijczyk├│w. Dzisiaj stanowi─ů oko┼éo 15% ludno┼Ťci wyspy. Z pomoc─ů muzu┼éma┼äskich w┼éadz indonezyjskich, czyli jako osoby uprzywilejowane, przyje┼╝d┼╝aj─ů tu do pracy w administracji, szkolnictwie i w hotelach, odbieraj─ůc prac─Ö Balijczykom i ich awans spo┼éeczny. Rz─ůd buduje tu okaza┼ée meczety. Dwa s─ů przy lotnisku mi─Ödzynarodowym i zapewne maj─ů dowodzi─ç, ┼╝e to r├│wnie┼╝ kraj muzu┼éma┼äski. Prawie 3 miliony Balijczyk├│w nie ma w┼éasnego uniwersytetu. J─Özyk wyk┼éadowy na tutejszych uniwersytetach jest wy┼é─ůcznie indonezyjski, co sprzyja asymilacji.

Przeje┼╝d┼╝aj─ůc przez miasta i miasteczka Bali w ┼╝adnym z nich nie zauwa┼╝y┼éem budynku poczty. Rzuci┼éo mi si─Ö to w oczy, gdy┼╝ w Australii, kt├│r─ů mia┼éem okazj─Ö bardzo dobrze pozna─ç (przez 12 lat mieli┼Ťmy samoch├│d s┼éu┼╝bowy w prawem korzystania z niego na terenie ca┼éej Australii plus darmow─ů benzyn─Ö i reperacje na koszt firmy), nawet w ma┼éych miasteczkach budynek Australia Post jest nie tylko w centrum miasta, ale zazwyczaj jest to bardzo okaza┼éy i ┼éadny budynek czy budyneczek. Ot├│┼╝ na Bali (Indonezji?) s─ů urz─Ödy pocztowe - zazwyczaj ma┼ée i jakby ukryte przed cz┼éowiekiem. Najmniej zajmowa┼éy si─Ö zawsze (nawet jak nie by┼éo wsp├│┼éczesnych metod komunikacji) i zajmuj─ů si─Ö przesy┼ék─ů list├│w, a to przede wszystkim z tego powodu, ┼╝e domy w miejscowo┼Ťciach balijskich nie maj─ů numer├│w. Jak jaki┼Ť ┼Ťmia┼éek zdecyduje si─Ö na wysy┼ék─Ö listu, to w├│wczas dostarczany jest on do urz─Ödu miejskiego, kt├│ry zawiadamia dan─ů osob─ů o jego odebraniu w urz─Ödzie. Avirana m├│wi, ┼╝e ca┼éy ten proces mo┼╝e trwa─ç do kilku tygodni.

I tak doszli┼Ťmy do naszego trzeciego pobytu na Bali. Wyspa i Balijczycy jeszcze bardziej si─Ö zmienili. Zmienili na lepsze. Wci─ů┼╝ ┼╝ycie nie jest ┼éatwe, ale du┼╝o, du┼╝o lepsze nie tylko w por├│wnaniu z 1968 r., kiedy panowa┼éa tu totalna bieda, czy od tego w 1993 r., kiedy ju┼╝ wida─ç by┼éo post─Öp we wszystkich dziedzinach ┼╝ycia. Np. nie ma chyba na wyspie ani jednej rodziny, kt├│ra by nie mia┼éa skutera, kt├│ry sta┼é si─Ö powszechnie u┼╝ywanym i koniecznym ┼Ťrodkiem transportu. A kupno takiego skutera to wydatek 2500 dolar├│w - to du┼╝o jak na tutejsze zarobki. Prawda, po┼╝yczaj─ů pieni─ůdze na jego kupno, ale ten d┼éug potrafi─ů sp┼éaci─ç. Wszystkie dzieci musz─ů chodzi─ç do szko┼éy do dwunastego roku ┼╝ycia, znacznie poprawi┼éa si─Ö higiena i opieka medyczna. Dzisiaj powszechnie krytykuje si─Ö kolonializm. Ale jak m├│wi Avirana, koloni┼Ťci holenderscy wprowadzili na Bali dobre europejskie prawa, obalaj─ůce okropne, niekiedy barbarzy┼äskie prawa z okresu przed kolonialnego, zbudowali na wyspie pierwsze bite drogi, pierwsz─ů szko┼é─Ö dla tubylc├│w i pierwszy szpital, zapocz─ůtkowali upraw─Ö kawy, a Kopi Luwak jest dzi┼Ť rzekomo najlepsz─ů i najdro┼╝sz─ů kaw─ů ┼Ťwiata.

Podczas ka┼╝dego pobytu na wyspie zwiedzi┼éem czy zwiedzili┼Ťmy szereg ┼Ťwi─ůty┼ä i pi─Öknych miejsc. Tak┼╝e teraz, ju┼╝ w Melbourne opracowali┼Ťmy plan pobytu na wyspie. Po┼éowa czasu przeznaczony by┼éa na odpoczynek na pla┼╝y (2 min. od hotelu) lub w ┼éadnym przyhotelowym ogrodzie (przez ca┼éy rok temperatura na Bali wynosi 30-32 stopnie, a teraz jest pora sucha). Pierwszego dnia Eddy zabra┼é nas do ┼Ťwi─ůtyni Tanah Lot z XVI wieku, cudownie po┼éo┼╝onej na formacji skalnej na Oceanie Indyjskim, kilkadziesi─ůt metr├│w od brzegu, nast─Öpnie w rejon Ubud, gdzie s─ů skalne grobowce kr├│l├│w balijskich, potem do przepi─Öknych tarasowych p├│l ry┼╝owych otoczonych lasem palmowym i pi─Öknym kwieciem, i na koniec do czynnego wulkanu Mount Batur (1717 m), znajduj─ůcego si─Ö w p├│┼énocno-wschodniej cz─Ö┼Ťci wyspy, w g├│rach Kintamani. Jest to jeden z najbardziej aktywnych wulkan├│w na Bali i popularny punkt widokowy dla turyst├│w, gdy┼╝ jest malowniczo po┼éo┼╝ony. Tam mieli┼Ťmy nasz pierwszy balijski obiad, na kt├│ry z┼éo┼╝y┼éy si─Ö ros├│┼é z kukurydz─ů, ma┼ée porcje r├│┼╝nych potraw oraz deser - budy┼ä ry┼╝owy. Podczas drugiej wycieczki razem z przewodnikiem Aviran─ů i jej ucz─ůc─ů si─Ö asystentk─ů - ┼éadn─ů Balijk─ů o imieniu Jesie (przy niej czu┼éem si─Ö m┼éodszy) zwiedzili┼Ťmy tradycyjne balinejskie domostwo w wiosce Batuan oraz poblisk─ů ┼éadn─ů i du┼╝─ů ┼Ťwi─ůtyni─Ö Pura Puseh z 11 wieku, po czym pojechali┼Ťmy do wodospadu Tegenungan ko┼éo wioski Kemenuh nad rzek─ů Petanu. Wodospad ma tylko 15 metr├│w, ale robi wra┼╝enie, a dodatkow─ů atrakcj─ů jest r├│wnie┼╝ wyj─ůtkowy punkt widokowy na dolin─Ö, d┼╝ungl─Ö i wodospad przy g┼é├│wnym wej┼Ťciu. Na ponownie obiad balijski mieli┼Ťmy zup─Ö og├│rkowo-pomidorow─ů z sokiem kokosowym, kaczk─Ö po balijsku, a na deser lokalne owoce. Po objedzie pojechali┼Ťmy do drugiej ┼Ťwi─ůtyni - Tirta Empul w pobli┼╝u miasta Tampaksiring, s┼éyn─ůcej ze ┼Ťwi─Ötej wody ┼║r├│dlanej, do kt├│rej balijscy Hindusi udaj─ů si─Ö na rytualne oczyszczenie zwane Melukat. Do basenu obok wyznawc├│w hinduizmu wchodzi┼éo pe┼éno bia┼éej m┼éodzie┼╝y. Trzecia wycieczka, ponownie z Aviran─ů zaprowadzi┼éa nas do wyj─ůtkowo atrakcyjnej widokowo ┼Ťwi─ůtyni Pura Luhur Uluwatu. Wzniesiona jest na wysokiej skale (80 m) nad brzegiem Oceanu Indyjskiego. W ┼Ťwi─ůtyni, w kt├│rej buszuj─ů ma┼épy, spotka┼éa mnie przykra niespodzianka. Ot├│┼╝ stoj─ůc przed murkiem amfiteatru niespodziewanie ma┼épa z ty┼éu podesz┼éa do mnie i wyrwa┼éa mi z nosa okulary. Odzyska┼é je dla mnie specjalnie wyszkolony m─Ö┼╝czyzna do odbierania ma┼épom skradzionych przedmiot├│w (okulary, czapki, telefony kom├│rkowe, butelki z wod─ů itd.), szcz─Ö┼Ťliwie znajduj─ůcy si─Ö w pobli┼╝u. Po drodze do ┼Ťwi─ůtyni min─Öli┼Ťmy Pos─ůg Garuda Wisnu Kencana znajduj─ůcy si─Ö w Parku Kulturowym Garuda Wisnu Kencana. Zosta┼é zaprojektowany przez Nyomana Nuart─Ö. Jego budowa trwa┼éa dwadzie┼Ťcia osiem lat i kosztowa┼éa oko┼éo 100 milion├│w dolar├│w. Ca┼ékowita wysoko┼Ť─ç pomnika, ┼é─ůcznie z 46-metrowym coko┼éem bazowym, wynosi 122 m. Jest to najwy┼╝szy pos─ůg hinduskiego b├│stwa i najwy┼╝szy pos─ůg w Indonezji. Pomnik zosta┼é uko┼äczony 31 lipca 2018 r., a inauguracja przez prezydenta Indonezji Joko Widodo odby┼éa si─Ö 22 wrze┼Ťnia 2018 r. Po zwiedzeniu ┼Ťwi─ůtyni, po zachodzie s┼éo┼äca byli┼Ťmy na balijskim przedstawieniu hinduistycznym Kecak, kt├│re mia┼éo miejsce w przyklasztornym amfiteatrze nad morzem.

Czwarty dzie┼ä przeznaczony na wycieczk─Ö przeznaczyli┼Ťmy na zwiedzenie najbardziej eleganckiej miejscowo┼Ťci k─ůpieliskowej - Sanur, stolicy Bali - Denpasaru i Kuty. W Denpasarze zwiedzili┼Ťmy monumentaln─ů katedr─Ö katolick─ů. Diecezja Denpasar, utworzona w 1961 r., obejmuje prowincje Bali i West Nusa Tenggara o obszarze 25,953 km2, ma 9,425,352 ludno┼Ťci, w tym zaledwie 49 245 katolik├│w, 55 ksi─Ö┼╝y, 23 zakonnik├│w, 190 si├│str zakonnych i 23 parafie. Obecna okaza┼éa katedra pw. Ducha ┼Üwi─Ötego zosta┼éa zbudowana w stylu balijskim w latach 1993-98 z bardzo du┼╝─ů pomoc─ů finansow─ů rz─ůdu indonezyjskiego, kt├│ry buduj─ůc liczne meczety na terenie hinduistycznej Bali, chcia┼é pokaza─ç, ┼╝e toleruje i wspiera tak┼╝e katolik├│w, co tak to s┼éodko wcale nie wygl─ůda. Rzuca┼éy mi si─Ö w oczy liczne i okaza┼ée budynki administracji lokalnej i r├│┼╝nych instytucji pa┼ästwowych, kt├│rych nie powstydzi┼éa by si─Ö stolica wielu ma┼éych pa┼ästw, jak np. Litwy, Albanii czy S┼éowacji. Po zwiedzeniu Denpasaru pojechali┼Ťmy do Kuta, aby zobaczy─ç nasz stary hotel, a przede wszystkim pomnik upami─Ötniaj─ůcy 202 ofiary, w tym 88 australijskich, terrorystycznego zamachu bombowego, dokonanego przez islamist├│w indonezyjskich 12 pa┼║dziernika 2002 r. W miejscu zniszczonego pubu Paddys Pub na Legian Street zbudowano sta┼éy pomnik z misternie rze┼║bionego kamienia, wysadzany du┼╝─ů marmurow─ů tablic─ů, na kt├│rej widniej─ů nazwiska i narodowo┼Ťci ka┼╝dego z zabitych. Otaczaj─ů go flagi narodowe ofiar. Pomnik zosta┼é ods┼éoni─Öty 12 pa┼║dziernika 2004 r., z udzia┼éem ambasadora Australii i indonezyjskich urz─Ödnik├│w. Kuta tym razem zrobi┼éa na nas dobre wra┼╝enie, gdy┼╝ bardzo wypi─Öknia┼éa.

Niestety podczas obecnej podr├│┼╝y po Bali nigdzie nie spotka┼éem Polak├│w, nigdzie nie us┼éysza┼éem polskiej mowy. Przypuszczam jednak, ┼╝e moi rodacy odwiedzaj─ů t─Ö pi─Ökn─ů wysp─Ö.

© Marian Ka┼éuski

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

24 Czerwca 972 roku
Bitwa pod Cedyni─ů. Mieszko I opanowa┼é Pomorze Zachodnie na prawym brzegu Odry z Wolinem i Szczecinem.


24 Czerwca 1946 roku
Podczas pr├│by przebicia si─Ö przez kordon ob┼éawy ko┼éo wsi Piotr├│wek na Lubelszcz. zgin─ů┼é major Marian Bernaciak ps. "Orlik", dow├│dca Inspekt. WiN Pu┼éawy


Zobacz wi─Öcej