Sobota 18 Maja 2024r. - 139 dz. roku,  Imieniny: Alicji, Edwina, Eryka

| Strona g┼é├│wna | | Mapa serwisu 

dodano: 27.12.23 - 13:03     Czytano: [515]

Dział: Zakamarki historii

Chciał by Warszawa była wielka


Stefan Starzy┼äski by┼é rodowitym warszawiakiem. W mie┼Ťcie tym, a dok┼éadnie przy ul. Dobrej 33, urodzi┼é si─Ö 19 sierpnia 1893 r. By┼é trzecim dzieckiem Alfonsa Starzy┼äskiego i Jadwigi z d. Lipskiej. Rodzice Stefana byli polskimi patriotami. Matka uczy┼éa j─Özyka francuskiego, natomiast ojciec pochodzi┼é z ubogiej szlachty - pracowa┼é pocz─ůtkowo jako urz─Ödnik, a potem rzemie┼Ťlnik.

Stefan swoj─ů m┼éodo┼Ť─ç sp─Ödza┼é pocz─ůtkowo w ┼üowiczu, gdzie ucz─Öszcza┼é do gimnazjum i uczestniczy┼é w pierwszym w swoim ┼╝yciu strajku. Potem powr├│ci┼é do Warszawy i nauki pobiera┼é w prywatnym gimnazjum Emiliana Konopczy┼äskiego. Ponadto kszta┼éci┼é si─Ö na ├│wczesnych Wy┼╝szych Kursach Handlowych im. Augusta Zieli┼äskiego, czyli dzisiejszej Szkole G┼é├│wnej Handlowej w Warszawie.
Od pocz─ůtku XX wieku przysz┼éy Prezydent Warszawy zaj─ů┼é si─Ö dzia┼éalno┼Ťci─ů konspiracyjn─ů. Nale┼╝a┼é do Zwi─ůzku M┼éodzie┼╝y Post─Öpowo - Niepodleg┼éo┼Ťciowej przez co kilka razy by┼é zatrzymywany przez rosyjskie w┼éadze. W 1910 r. trafi┼é nawet na miesi─ůc do wi─Özienia na warszawskiej Cytadeli. W 1912 r. rozpocz─ů┼é dzia┼éalno┼Ť─ç w strukturach Zwi─ůzku Strzeleckiego oraz Zwi─ůzku Walki Czynnej.

Gdy wybuch┼éa I wojna ┼Ťwiatowa zosta┼é ┼╝o┼énierzem Legion├│w Polskich, a po tzw. kryzysie przysi─Ögowym trafi┼é do obozu internowania w Beniaminowie. Ostatecznie w 1918 r. zosta┼é r├│wnie┼╝ dzia┼éaczem Polskiej Organizacji Wojskowej, a┼╝ do odzyskania przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci. Nast─Öpnie by┼é ┼╝o┼énierzem Wojska Polskiego, mi─Ödzy innymi szefem sztabu 9 Dywizji Piechoty.
Gdy zako┼äczy┼éa si─Ö wojna polsko-bolszewicka Starzy┼äski trafi┼é, na rozkaz J├│zefa Pi┼ésudskiego, na stanowisko sekretarza generalnego, pracuj─ůcej w Moskwie Polskiej Komisji Reewakuacyjnej i Specjalnej, powo┼éanej do realizacji ustale┼ä traktatu ryskiego. Ponadto by┼é bacznym obserwatorem zmian, jakie w tamtym czasie zachodzi┼éy w Zwi─ůzku Socjalistycznych Republik Sowieckich.
Po powrocie do Warszawy, kt├│ry nast─ůpi┼é w roku 1924 r., Starzy┼äski zosta┼é urz─Ödnikiem pa┼ästwowym. Swoj─ů karier─Ö rozpocz─ů┼é w├│wczas w Ministerstwie Skarbu, gdzie zosta┼é cz┼éonkiem Sekretariatu Komitetu Ekonomicznego Rady Ministr├│w. Ponadto napisa┼é kilkudziesi─Öciostronicow─ů broszur─Ö, kt├│r─ů zatytu┼éowa┼é "Program rz─ůdu pracy w Polsce". By┼é to swoisty program reformy administracyjno-gospodarczej pa┼ästwa, kt├│r─ů w opinii Starzy┼äskiego powinna przej┼Ť─ç Rzeczpospolita.

Po zamachu majowym, jako oddany pi┼ésudczyk zosta┼é wsp├│┼épracownikiem ├│wczesnego premiera prof. Kazimierz Bartla. Nast─Öpnie skupi┼é si─Ö na pracy w Ministerstwie Skarbu, gdzie w latach 1929-1932 by┼é wiceministrem. Ponadto by┼é Pos┼éem na Sejm RP, oczywi┼Ťcie z ramienia pi┼ésudczykowskiego Bezpartyjnego Bloku Wsp├│┼épracy z Rz─ůdem, a w okresie od 1932 do 1934 r. pe┼éni┼é stanowisko wiceprezesa Banku Gospodarstwa Krajowego.

2 sierpnia 1934 r. obj─ů┼é stanowisko Tymczasowego Prezydenta Miasta Sto┼éecznego Warszawy, czyli zosta┼é de facto komisarzem Warszawy. Powy┼╝ej wspomniana nominacja by┼éa wynikiem walki politycznej pi┼ésudczykowskiej rz─ůdu i opozycji. Jej efektem by┼éo rozwi─ůzanie, przez polskie w┼éadze Rady oraz Zarz─ůdu Miejskiego stolicy, opanowanych przez przeciwnik├│w marsza┼éka. Wobec powy┼╝szych, komisarzem stolicy zosta┼é najpierw Marian Zyndrama-Ko┼Ťcia┼ékowski, a potem zast─ůpi┼é go Starzy┼äski.
Ten ostatni nie by┼é rado┼Ťnie przyj─Öty przez Warszawiak├│w. Wr─Öcz przeciwnie. Komisarz obejmowa┼é swoje stanowisko w bardzo trudnym dziejowym momencie. Na ┼Ťwiecie ko┼äczy┼é si─Ö wielki gospodarczy kryzys, kt├│ry dotkn─ů┼é r├│wnie┼╝ Polsk─Ö, a jego skutki odczu┼éa tak┼╝e Warszawa.

Starzy┼äski bardzo szybko i pr─Ö┼╝nie zabra┼é si─Ö do pracy. Przede wszystkim opanowa┼é deficyt bud┼╝etowy miasta i postawi┼é na rozw├│j jego technicznej infrastruktury - w planach by┼éa na przyk┼éad budowa znanego ju┼╝ w wielu zak─ůtkach ┼Ťwiata metra. Ponadto uda┼éo si─Ö wyremontowa─ç wiele ulic, po┼éo┼╝y─ç spore ilo┼Ťci tor├│w tramwajowych czy te┼╝ rozbudowa─ç sie─ç wodoci─ůgowo-kanalizacyjn─ů. Jednocze┼Ťnie powsta┼éo kilkadziesi─ůt szk├│┼é oraz kilka wa┼╝nych obiekt├│w u┼╝yteczno┼Ťci publicznej, a tak┼╝e tysi─ůce mieszka┼ä. Prezydent by┼é r├│wnie┼╝ wielkim or─Ödownikiem akcji "Warszawa w kwiatach" oraz popiera┼é powi─Ökszenie grunt├│w stolicy.

Opr├│cz powy┼╝szych jego niespe┼énionym dzie┼éem by┼é czteroletni plan rozbudowy miasta, kt├│ry zak┼éada┼é, ┼╝e w latach 1938-1942 powstanie wiele nowym mieszka┼ä, centrum sportowe, nowa elektrownia, drogi, a tak┼╝e wspomniane ju┼╝ wcze┼Ťniej metro. Niestety tego wielkiego zamiaru nigdy nie uda┼éo mu si─Ö osi─ůgn─ů─ç, cho─ç w 1938 r. przesta┼é by─ç komisarzem, a zosta┼é rzeczywistym Prezydentem Warszawy. Jego marzenia o wielkiej stolicy przerwa┼éa II wojna ┼Ťwiatowa...

Po jej wybuchu Starzy┼äski postanowi┼é pozosta─ç w stolicy i wspiera─ç duchem oraz czynem mieszka┼äc├│w swojego miasta. 8 wrze┼Ťnia 1939 r. zosta┼é powo┼éany na stanowisko Komisarza Cywilnego przy Dow├│dztwie Obrony Warszawy.

23 wrze┼Ťnia 1939 r., tu┼╝ przed kapitulacj─ů stolicy, Prezydent Starzy┼äski wyg┼éosi┼é swoje ostatnie przem├│wienie, z kt├│rego niekt├│re fragmenty przesz┼éy do historii: "Chcia┼éem, by Warszawa by┼éa wielka. Ja i moi wsp├│┼épracownicy kre┼Ťlili┼Ťmy plany wielkiej Warszawy przysz┼éo┼Ťci. I Warszawa jest wielka. Pr─Ödzej to nast─ůpi┼éo, ni┼╝ przypuszczali┼Ťmy. I cho─ç tam, gdzie mia┼éy by─ç parki, dzi┼Ť s─ů barykady, cho─ç p┼éon─ů nasze biblioteki, cho─ç pal─ů si─Ö szpitale, Warszawa, broni─ůca honoru Polski, jest dzi┼Ť u szczytu swej wielko┼Ťci i s┼éawy!"

Cztery dni p├│┼║niej Prezydent zosta┼é przez Niemc├│w aresztowany i przewieziony na Pawiak, po czym s┼éuch o nim zagin─ů┼é. Przez wiele lat polscy badacze uwa┼╝ali, ┼╝e Starzy┼äski zosta┼é zamordowany w jednym z niemieckich oboz├│w koncentracyjnych dopiero w 1944 r. w 2014 r. pion ┼Ťledczy Instytutu Pami─Öci Narodowej, badaj─ůcy spraw─Ö mordu na Prezydencie Warszawy zakomunikowa┼é: "Zebrany w ┼Ťledztwie materia┼é dowodowy pozwoli┼é na bezsporne ustalenie, i┼╝ do zab├│jstwa, przez rozstrzelanie, Prezydenta m.st. Warszawy Stefana Starzy┼äskiego dosz┼éo w okresie pomi─Ödzy 21 a 23 grudnia 1939 r. w Warszawie lub w jej okolicach. Zbrodni dokonali funkcjonariusze Gestapo: oberscharfuehrer Hermann Schimmann, hauptscharfuehrer Weber i unterscharfuehrer Perlbach. Nie zdo┼éano natomiast w spos├│b jednoznaczny ustali─ç funkcjonariuszy niemieckiego pa┼ästwa okupacyjnego, kt├│rzy wydali rozkaz zab├│jstwa Stefana Starzy┼äskiego". Niemniej miejsca poch├│wku cia┼éa ostatniego Prezydenta przedwojennej Warszawy nie uda┼éo si─Ö odnale┼║─ç i zapewne nigdy si─Ö to nie powiedzie...

Z powa┼╝aniem,
Zespół Reduty Dobrego Imienia

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

18 Maja 1674 roku
Jan III Sobieski został wybrany królem Polski.


18 Maja 1910 roku
Zmarła Eliza Orzeszkowa, pisarka ("Nad Niemnem") (ur. 1841)


Zobacz wi─Öcej