Poniedziałek 21 Października 2019r. - 294 dz. roku,  Imieniny: Celiny, Janusza

| Strona główna | | Mapa serwisu 

dodano: 24.03.19 - 13:48     Czytano: [1144]

Lwów w historii gospodarczej Polski


Lwów – czwarte (po Warszawie, Krakowie i Gdańsku) najważniejsze gospodarczo miasto przedrozbiorowej Rzeczpospolitej, położony na skrzyżowaniu ważnych dróg handlowych, był od chwili przyłączenia Rusi Halickiej do Polski przez króla Kazimierza Wielkiego w 1340 roku, wielkim polskim ośrodkiem gospodarczym. Jednak jeszcze za ruskich czasów miasto utrzymywało kontakty handlowe z polskimi miastami: Krakowem, Toruniem i Wrocławiem (tzw. „drogi ruskie”). Początkowo Lwów miał wielonarodowy charakter. Obok Polaków i bardzo wielu Niemców byli tu Ormianie, Żydzi, Rusini i kilkanaście innych narodowości, jak np. Tatarzy (od XIV w.), Szkoci, Anglicy czy Grecy. W XVI wieku element polski – przez spolonizowanie się Niemców - wziął górę nad wszystkimi innymi nacjami. Był nie tylko dominujący liczebnie (ok. 50-60% ogółu ludności; w 1648 r. Lwów miał ok. 30 000 mieszkańców), ale również najbardziej wpływowy w mieście i jego gospodarce. Potwierdza to Jan Stanisław Bystroń w swym dziele „Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI-XVIII” (t. 1 Warszawa 1960) kiedy mówi o Lwowie: „Najzamożniejsze, najbardziej wpływowe, z decydującym głosem w sprawach miejskich było mieszczaństwo polskie”. Od XVI wieku do roku 1939. Później spolonizowali się także Ormianie i (od 2. poł. XIX w.) dużo Żydów oraz prawie wszystkie mniejsze nacje; w 1931 roku Polacy i Żydzi stanowili ok. 85% ludności Lwowa, a ich udział w życiu gospodarczym Lwowa sięgał prawie 100 procent. Do 1939 roku Lwów był pod każdym względem – historycznym, etnicznym, kulturalnym i gospodarczym polskim miastem. Bardzo polskim miastem!
...............

Tereny Lwowa, zamieszkałe w X wieku przez lechickie (polskie) plemię Białych Chorwatów, znalazły się w obrębie państwa polskiego założonego przez księcia Mieszka (960-992). W 981 książę kijowski Włodzimierz dokonał zbrojną agresję na Polskę i zajął południowo-wschodnie tereny Polski zwane Grodami Czerwieńskimi. Odzyskiwał je dla Polski Bolesław Chrobry w 1018 roku i Bolesław Śmiały w 1069 roku. Jednak w 1090 roku ziemie te ponownie odpadły od Polski i tym razem aż na przeciąg 250 lat. Będąc pod panowaniem ruskim – Ruś Halicka - ludność ich uległa rutenizacji, przede wszystkim przez narzuconą jej religię prawosławną. Jednak istniały powiązania dynastyczne polsko-ruskie, a polscy książęta, jak np. Kazimierz Sprawiedliwy i Leszek Biały, nie rezygnowali ze swych praw do tej ziemi. W 1240 roku książę Daniło Halicki założył Lwów. W 1240-41 Ruś Halicka dostała się pod zależność tatarską. W 1323 roku nowym władcą Rusi Halicko-Wołyńskiej został książę Bolesław z Piastów mazowieckich (siostrzeniec króla polskiego Władysława Łokietka), który przyjął imię Jerzego II. W swoim testamencie spadkobiercą tronu halickiego uczynił króla polskiego Kazimierza Wielkiego. Kiedy w 1340 roku zginął niespodziewanie Jerzy II, król Kazimierz Wielki przyłączył Ruś Halicką wraz z Lwowem do Polski.

Zniszczony przez Tatarów drewniany Lwów daniłowy król Kazimierz Wielki budował od podstaw w nowym miejscu jako na on czas nowoczesne europejskie miasto i dlatego w 1356 roku nadał mu prawo magdeburskie. Król mając teraz kontrolę handlu z wybrzeżami Morza Czarnego i koloniami genueńskimi na Krymie prowadził politykę, dającą pierwszeństwo kupcom polskim nad obcymi, umożliwiając w ten sposób rozkwit i Lwowa i Krakowa oraz współpracę gospodarczą między tymi miastami (np. kupcy lwowscy pobudowali sobie sukiennice podobne do słynnych wówczas i po dziś dzień sukiennic krakowskich). Ale nie tylko gospodarczą. Kraków jako największy w Polsce ośrodek życia umysłowego i naukowego oddziaływał bardzo silnie na Lwów. Lwowska szkoła metropolitalna była do poł. XVII w. kolonią wszechnicy jagiellońskiej w Krakowie. Jej rektor musiał być uczniem tej wszechnicy i posiadać stopień bakałarza lub nawet doktora Akademii Krakowskiej. W XV w. ponad 100 lwowian studiowało na Akademii Krakowskiej. To głównie te kontakty przyczyniły się do polonizacji większości mieszczaństwa Lwowa w XVI w. Już w następnym wieku we Lwowie na świat zaczęli przychodzić wielcy Polacy – wybitni twórcy polskiego odrodzenia jak np: Jan Cezaryn – prawnik i wójt sądu wyższego na zamku królewskim w Krakowie, Jan Leopolita – tłumacz Biblii na język polski, Marcin Leopolita – muzyk i kompozytor, Szymon Szymonowic – humanista i poeta o europejskim rozgłosie, Tomasz Drezner – wybitny prawnik, profesor i rektor Akademii Zamojskiej, Jan Ziarnko – jeden z najwybitniejszych sztycharzy XVII w. w Europie, Marcin Śmiglecki – jezuita, rektor kolegium w Kaliszu, logik, autor „Kursu logiki” wydanego w szeregu krajach europejskich, Fabian Birkowski – 1611-34 kaznodzieja na dworze królewskim w Warszawie, Józef Bartłomiej Zimorowic – pisarz okresu baroku, burmistrz Lwowa i kronikarz miasta, Józef Szolc-Wolfowicz – geodeta, malarz, autor obrazu Matki Boskiej Łaskawej z Katedry Łacińskiej we Lwowie, otoczonego już w XVII w. kultem wśród wiernych (od 1945 r. w Lubaczowie). W 1661 roku Lwów, dzięki staraniom polskich jezuitów, prowadzących od 1608 roku kolegium w tym mieście, doczekał się własnej wyższej uczelni – Akademii Lwowskiej: król Jan Kazimierz wystawił w tym roku akt fundacyjny dla tej uczelni, który potwierdził w 1758 roku król August III; na początku XVIII w. kształciło się w Akademii Lwowskiej 800 studentów.

Lwów był zawsze wiernym miastem Rzeczypospolitej (Semper Fidelis). Nawet prawosławna ruska część ludności Lwowa była lojalna wobec Rzeczpospolitej w godzinach próby, co udowodniła nawet wówczas, kiedy w 1648 i 1655 roku miasto oblegali ich współplemieńcy - Kozacy Bohdana Chmielnickiego. Nie chcieli mieć nic wspólnego z jego powstaniem, zmierzającym do utworzenia państwa ruskiego/ukraińskiego. I to pomimo tego, że w polskim Lwowie żyli w cieniu Polaków, a w cechach byli niekiedy nawet dyskryminowani, jak to często bywa w biznesie - w każdym społeczeństwie i na całym świecie i to nie tylko między ludźmi innej narodowości. Ograniczenia wobec niekatolickiej ludności Lwowa we władzach miasta zostały zniesione dopiero w 1745 roku wyrokiem sądu asesorskiego. Niezgodę między polską a rusko-ukraińską ludnością Lwowa zasiali dopiero po 1772 roku Austriacy w myśl zasady politycznej: „dziel i rządź” okupowanym krajem.

Kazimierz Wielki chciał, aby nie jak dotychczas Halicz, ale Lwów był centralnym miastem polskiej Rusi i siedzibą biskupa katolickiego (zapoczątkował budowę obecnej katedry; Lwów stał się siedzibą drugiego w historii polskiego Kościoła arcybiskupstwa metropolii w 1412 r.). Stąd dbał o jego rozwój, także gospodarczy, tak jak i następni władcy polscy. Np. królowa Jadwiga w 1387 roku nadała miastu przywilej na skład soli (Lwów prowadził również na dużą skalę handel woskiem, a woskobojnia była tu czynna jeszcze w końcu XVIII w.), a kupcy lwowscy utrzymywali stałe kontakty handlowe z Hanzą. Jednak bujny rozwój gospodarczy Lwowa nastąpił po nadaniu miastu przez króla Władysława Warneńczyka w 1444 roku bezwzględnego prawa składu wobec kupców wschodnich jeżdżących drogą „tatarską” (prowadzącą przez Lwów), na którego mocy przewożony przez nie towar zagraniczny musiał być wystawiony na sprzedaż miejscowym kupcom, co stanowiło monopolizowanie lokalnego rynku przez władze miejskie, co przynosiło korzyści i lokalnym kupcom i miastu. Poza tym Lwów miał także względne prawo składu na okres 14 dni w roku, które obowiązywało wszystkich kupców przejeżdżających przez Lwów. W 1434 roku Lwów został stolicą województwa ruskiego (w okresie międzywojennym jako lwowskiego).

W ten sposób od XV w. Lwów był wielkim ośrodkiem handlu krajowego i międzynarodowego (zwłaszcza lewantyńskiego – z Kaffą, dzięki któremu w znacznym stopniu zawdzięczał swą pomyślność), miejsce wielkich jarmarków (styczeń – głównie futra, lipiec – głównie woły), ściągających kupców z całej Rzeczpospolitej, a także z Wrocławia Lipska i Wschodu i kontraktów (od 1611 do poł. XIX w.), czyli okresowych zjazdów szlachty, na których zawierano różne umowy dotyczące sprzedaży i kupna dóbr ziemskich, dzierżaw, cesji dożywoci w królewszczyznach, wypłat posagów, a także umowy o charakterze kredytowym, jak zastawy dóbr, kupno renty, zabezpieczenie wierzytelności na nieruchomościach, zaciągano długi na spłaty itd. Kontrakty lwowskie, obok poznańskich, odegrały ważną rolę w handlu polskim w życiu gospodarczym całej płd.-wsch. Polski. Jak ważną potwierdza to, że kiedy w 1772 roku Lwów odpadł od Polski, szlachta ziem ukrainnych organizowała od 1774 roku kontrakty w Dubnie na Wołyniu. To na kontraktach lwowskich pojawiła się nowa forma wymiany handlowej opartej na kredycie, na stosowaniu grubej monety (o dużej zawartości kruszcu); na nich zastosowano po raz pierwszy w Polsce zobowiązania produkcyjne i handlowe oparte na zasadach kredytowych. Jeszcze w XIX w., dokładnie od 1837 roku odbywały się we Lwowie duże jarmarki na wełnę.

Lwów był gospodarczo powiązany z całą Polską. Np. jeden z najruchliwszych kupców krakowskich Seweryn Bratman (1420-1515) zapoczątkował bardzo ożywiony handel Krakowa ze Lwowem; trzecie pokolenie bardzo bogatej rodziny kupców krakowskich - Wierzynków miało już swoich przedstawicieli we Lwowie. Bogaty kupiec toruński Samuel Edwards (zm. 1655) założył we Lwowie filię swego wielkiego przedsiębiorstwa. Pierwszą stałą księgarnię we Lwowie założył w XVI w. Piotr z Poznania. Z kolei znany drukarz, księgarz i nakładca warszawski Michał Groell (1722-1798) założył we Lwowie filię swego przedsiębiorstwa. W ogóle Warszawę i Lwów łączyły do 1772 roku bardzo ożywione kontakty handlowe. Duży był udział kupców lwowskich w jarmarkach lubelskich (4 w roku od 1448 r.), które przyciągały kupców z całej Polski. Lwów utrzymywał dość duże kontakty handlowe nawet z dalekim Wilnem, jak również z Łowiczem, który w Polsce przedrozbiorowej stanowił duży ośrodek administracyjno-gospodarczy wielkich dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich, obok wielu innych miast, jak np. z Rzeszowem, Tarnowem, Radomiem. To, że Lwów handlował z całą Polską – nawet z daleką Wielkopolską - wiemy również z kontraktu dzierżawnego wsi Łaszewo w Wielkopolsce z 1605 roku, w którym czytamy, że w tamtejszym dworze był wówczas piec kaflowy polewany „roboty lwowskiej”. Wielkie jarmarki koni, wołów i handel zbożem wiązał coraz silnej Lwów z głównym portem Rzeczypospolitej – Gdańskiem.

Od XVII w. Lwów miał połączenia pocztowe z głównymi ośrodkami handlowymi Polski (Warszawa, Kraków, Wilno, Poznań, Gdańsk), najpierw poprzez pocztę, zorganizowaną w Polsce przez krakowską rodzinę Montelupich. Miał potem zawsze bezpośrednie połączenie pocztowe z Krakowem i Warszawą przez tzw. „pocztę ruską”, utrzymywaną na trasie: Warszawa-Puławy-Lublin-Krasnystaw-Rawa Ruska-Lwów i dalej do Kamieńca Podolskiego. Jan Stanisław Bystroń w swej pracy „Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI-XVIII” (t. 2 Warszawa 1960) pisze, że Lwów miał, podobnie jak Warszawa, Kraków czy Gdańsk, także własną pocztę.

Za panowania króla Jana Kazimierza, w latach 1656-57 i 1660-63 działała we Lwowie mennica koronna, która emitowała monetę dla całej Polski.

Będący pod panowaniem hospodarów Mołdawii Białogród nad Dniestrem pośredniczył między genueńską Kaffą i jej kaukaskimi faktoriami a Lwowem w handlu towarami ze Wschodu; do Lwowa sprowadzano m.in. jedwab, korzenie, pachnidła, a przez Lwów eksportowano na Wschód sukno, futra i wosk. Od XVI w. kupcy lwowscy prowadzili na wielką skalę handel zbożem z Gdańskiem. Patrycjusz i kupiec lwowski Jerzy Boym (1581-1641) był organizatorem spławu zboża i potażu z dóbr ukraińskich Jeremiego Wiśniowieckiego do Gdańska. W tymże wieku rozwinął się również handel Lwowa ze Stambułem (Konstantynopolem). Przez Lwów szły sukna kościańskie, bieckie, chęcińskie, wolborskie i wschowskie na Bałkany. Przez Lwów w wiekach XVI-XVIII szedł również szlak wołowy (kilkadziesiąt tysięcy sztuk bydła rocznie) z Mołdawii na Warszawę i Gdańsk. Kupcy lwowscy zaopatrywali całą Polskę w bardzo popularną wśród szlachty polskiej ozdobną broń wschodnią oraz w kobierce wschodnie (za które płacono we Lwowie w 1474 r. po dukacie za łokieć). No i w małmazję, czyli wina greckie i w ogóle z Bałkanów (tak je wówczas nazywano w Polsce). W „Volumina legum” czytamy: „Małmazyi we Lwowie zawsze wielki dostatek bywał, a skład małmazyjowy nigdzie indziej nie miał być jak we Lwowie”. Toteż Władysław Łoziński w swej książce „„Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie w XVI-XVII w.” (Lwów 1890) pisze, że w XVI w. Lwów był jednym wielkim składem małmazji. Prawie wszyscy tamtejsi kupcy handlowali lub szynkowali małmazją i zaopatrywali w nią prawie wszystkie miasta i dwory w całej Polsce. Lwów produkował także ówczesne polskie napoje narodowe – miód pitny i piwo. Już dokumenty z XIV w. wspominają miodosytnie we Lwowie, a z produkcji piwa Lwów był znany do 1939 roku (w XVII-XVIII w. najlepsze było ponoć piwo z browaru jezuitów – tzw. jezuickie). Wyrabiano tu także tak bardzo popularne wśród szlachty polskiej pasy kontuszowe – były one wręcz koniecznym uzupełnieniem stroju polskiego w tym okresie. Ale zanim je zaczęto wyrabiać w Polsce, zaczął je sprowadzać z Wschodu lwowski dom handlowy Grzegorza i Szymona Nikorowiczów, czynny w 1. poł. XVIII w. Kiedy hetman wielki litewski Michał Kazimierz Radziwiłł „Rybeńko” organizował późniejszą najsłynniejszą w Polsce persjarnię w Słucku (dziś Białoruś), wszedł w stosunki właśnie z Grzegorzem Nikorowiczem, który przez kontakty handlowe ze Wschodem umożliwił mu realizację tego przedsięwzięcia. Mało kto dziś wie, jak wielka była rola Lwowa w powstaniu tradycyjnego ubioru polskiej szlachty – stroju sarmackiego.

W XVI w. kwitł we Lwowie również międzynarodowy handel rybami. Kupcy lwowscy skupywali ryby od szlachty z jej licznych stawów urządzonych w województwie ruskim (lwowskim). Filie lwowskiego handlu rybnego założono w Busku, Jaworowie i Łucku na Wołyniu. Ryby suszone i solono wysyłano ze Lwowa w najdalsze strony Polski, dostarczając je (liny i szczupaki) nawet na dwór królewski w Krakowie, jak również wywożono w dużych ilościach za granicę.

W XVIII wieku do Polski trafia cukier, kawa i herbata, które z dworów magnackich przeszczepiły się na dworki szlacheckie i plebanie, a przede wszystkim do Warszawy. W Polskę szły te towary tak przez import ich z Anglii, jak i za pośrednictwem kupców lwowskich i zamojskich, o czym pisze ks. Benedykt Chmielowski w opracowanej przez siebie pierwszej polskiej encyklopedii pt. „Nowe Ateny”, wydanej we Lwowie w latach 1745-46.

O pozycji kupców lwowskich w handlu polskim niech poświadczy to, że w 1601 roku król Zygmunt III wysłał do Persji kupca lwowskiego Sefera Marutowicza, by polecił tam wykonać jedwabne, złotem przerabiane kobierce z herbami królewskimi oraz namioty, a także dla zakupienia szabel damasceńskich, szlachetnych kamieni i innych kosztowności.

Cło już w wieku XI należało w Polsce do dochodów panującego. Gdy kupcy Kaffy, miasta genueńskiego nad Morzem Czarnym, prowadzili dużych rozmiarów handel z Europą zachodnią, towary swoje przewozili przez Polskę przez Lwów, tzw. traktem lwowskim, król Kazimierz Jagiellończyk w 1466 roku uwolnił ich od cła, zachęcając jednocześnie do większego handlu ze Lwowem. Także sam Lwów otrzymywał nieraz od królów polskich przywileje na różne ulgi celne.

Kupców lwowskich zrzeszała gildia.
...............

W 1772 roku Lwów wraz z całą południową Polską zajęła Austria podczas I rozbioru Polski. Zajęty i okupowany kraj nazwano Galicją. Do wyznaczonej na 4 października 1772 roku przysięgi wierności dla zaborcy nie stawił się starosta lwowski J. Kicki, ani też magistrat lwowski, tłumacząc się tym, że przysięgali wierność królowi polskiemu. W okupowanym kraju wprowadzono niemiecką administrację i niemiecki jako oficjalny język w administracji, sądownictwie i szkolnictwie (na zniemczonym uniwersytecie lwowskim była jednak od 1826 r. katedra języka i literatury polskiej). Wiedeń dążył do podporządkowania sobie również galicyjskiej gospodarki i do odcięcia jej w miarę możności od Polski i jej gospodarki. Stąd m.in. w 1784 roku włączył Galicję do jednolitego austriackiego obszaru celnego, a w 1787 roku wprowadzono w Galicji nowy system miar, zwany miarami lwowskimi (bo został najpierw wprowadzony we Lwowie; w Krakowie w 1802 r.) lub galicyjskimi, który obowiązywał do 1857 roku. Jednak był on pochodny od miar staropolskich, wprowadzonych w Polsce przez Sejm w 1764 roku. W 1876 roku w Galicji wprowadzono metryczny system miar i wag. We Lwowie założono Dyrekcję Poczt, której podlegały wszystkie poczty na terenie Galicji.

Uczynienie Lwowa siedzibą władz Galicji ugruntowało administracyjną i gospodarczą rolę miasta. W XIX w. powstały we Lwowie pierwsze nowoczesne instytucje finansowe, związane z polską finansjerą lwowską i wschodnio-galicyjską: Stanowy Zakład Kredytowy - Towarzystwo Kredytowe Ziemskie (1841), które jako pierwsze udzielało kredytu hipotecznego, Galicyjska Kasa Oszczędności (1844; powstała z inicjatywy społecznej i była najpoważniejszą instytucją oszczędnościową w Galicji; we Lwowie istniała również Lwowska Kasa Oszczędnościowa) i Galicyjskie Towarzystwo Gospodarcze (1845, w okresie międzywojennym jako Towarzystwo Gospodarskie Wschodniej Małopolski) i Izba Przemysłowo-Handlowa (1850). W 1867 roku został założony we Lwowie Uprzywilejowany Akc. Bank Hipoteczny, w 1883 roku Bank Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii (stanowił własną galicyjską instytucję kredytową, niezależną od Wiednia), w 1897 roku filia wiedeńskiego Laenderbanku, w 1910 roku jako spółka akcyjna Bank Przemysłowy, którego głównym akcjonariuszem został Bank Krajowy, a podczas I wojny światowej – w 1915 roku Galicyjski Wojenny Zakład Kredytowy. W 1862 roku istniały we Lwowie 84 domy bankowe (44 w Krakowie). W 1868 roku powstał we Lwowie pierwszy lombard. W 1912 roku istniało w Galicji 238 stowarzyszeń kredytowych systemu Schulze z Delitsch, które od 1904 roku miały własną centralę finansową – Akc. Bank Związkowy we Lwowie.

W 1850 roku powstała Lwowska Izba Przemysłowo-Handlowa, której prezesem w latach 1929-36 był wybitny bankowiec Władysław Byrka, następnie, w latach 1936-41 prezes Banku Polskiego w Warszawie i Londynie. W 1866 roku utworzono we Lwowie giełdy pieniężną, zbożową i towarową, które funkcjonowały do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku. 26 września 1907 roku została utworzona we Lwowie Centralna Kasa Spółek Rolniczych, która do lutego 1919 roku działała jako Krajowa Centralna Kasa dla Spółek Rolniczych. W latach 1919-39 obejmowała zasięgiem swej działalności całą Polskę. W 1889 roku powstał we Lwowie Zakład Ubezpieczeń od wypadków, który istniał do 1939 roku; w 1929 roku jego dochody i rozchody wynosiły 116 mln zł, a jego majątek oceniany był na 40,25 mln zł.

We Lwowie działały także różne inne instytucje związane z gospodarką samego Lwowa i Galicji, jak np.: od 1873 roku Krajowe Biuro Statystyczne, które wydawało „Wiadomości Statystyczne o Stosunkach Krajowych” (1873-1918) i „Rocznik Statystyki Galicji” (od 1886), potem „Podręcznik Statystyki Galicji” (1900-14); od 1879 roku Krajowe Biuro Melioracyjne, które kierowało pracami chłopskich spółek melioracyjnych korzystających z subwencji państwowych; 1899-1918 Biuro Patronatu dla Spółek Oszczędności i Pożyczek przy Wydziale Krajowym (dyr. Franciszek Stefczyk). Działało wreszcie we Lwowie Krajowe Towarzystwo Chowu Drobiu i Królików oraz od 1878 roku Galicyjskie Towarzystwo Łowieckie, którego organem był „Łowiec” wydawany w latach 1878-1939. Od 1882 roku działało we Lwowie Galicyjskie Towarzystwo Leśne, wydające w latach 1883-1939 czasopismo „Sylwan”, poświęcone leśnictwu i drzewnictwu (przez długi czas było o jedyne polskie pismo zajmujące się tą tematyką), które zostało wznowione w Warszawie w 1947 roku.

W 1861 roku Lwów uzyskał pierwsze połączenie kolejowe – z Krakowem, co wpłynęło na dalszy rozwój miasta. Linię tę oraz jej dalszy odcinek: Lwów-Czerniowce na Bukowinie wybudowała spółka polska na czele której stał książę Leon Sapieha (1803-1878). Trasa kolejowa Lwów-Kraków przez Przemyśl, Jarosław, Rzeszów i Tarnów miała największe znaczenie w całej Galicji – tak pasażerskie jak i gospodarcze, i zapewniała łączność Lwowa z Królestwem Polskim przez linię kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W 1858 roku uruchomiono pierwszą gazownię. Zaczął rozwijać się przemysł fabryczny. W 1902 roku było w mieście ok. 50 zakładów przemysłowych, zatrudniających od 30 do 800 robotników (klasa robotnicza była również głównie polska). W 1893 roku wprowadzono elektryczność w mieście. W 1880 roku uruchomiono we Lwowie tramwaje konne, a w 1894 roku uruchomiono tramwaj elektryczny (pierwszy na ziemiach polskich), w 1897 roku dużą nową gazownię miejską, 1899-1901 rozbudowano system wodociągowo-kanalizacyjny (Lwów był tak bogatym miastem, że już w 1404 r. miał wodociągi), 1901 roku oddano do użytku nowoczesną rzeźnię miejską. Wobec zwiększającego się zapotrzebowania na energię elektryczną zbudowano nową dużą elektrownię z turbinami parowymi, którą znacznie rozbudowano w okresie międzywojennym; w latach 1913-37 energia zużyta na oświetlanie ulic lwowskich wzrosła ośmiokrotnie. W latach 1880-1910 ludność Lwowa wzrosła ze 110 000 do ok. 200 000. Na peryferiach Lwowa w 2. poł. XIX w. rozwinęło się na wielką skalę warzywnictwo.

W latach 1861-73 Galicja uzyskała od rządu austriackiego pełną autonomię. Władzę w kraju przejęli Polacy, będący nie tylko najliczniejszą grupą narodowościową w Galicji (Galicja zachodnia z Krakowem była etnicznie polska), ale także jedyną o wieloklasowej strukturze: od arystokracji po chłopstwo, z dużym odsetkiem mieszczaństwa i klasy robotniczej, z silną i liczną grupą inteligencji, kupców i przemysłowców (90% Rusinów-Ukraińców było chłopami, gospodarującymi na karłowatych gospodarstwach rolnych, a ukraińska inteligencja dopiero zaczęła się rodzić; np. w Galicji Wschodniej było 2000 majątków ziemskich w rękach polskich i tylko 47 w ukraińskich; 85% podatku ściąganego w Galicji Wschodniej pochodziło od Polaków i Żydów, chociaż stanowili oni tylko 40% ludności tego kraju). Nastąpiła prawie całkowita polonizacja Galicji (poza szkolnictwem, które było osobne dla Polaków i Ukraińców, z tym, że ukraińskie szkolnictwo średnie było szczątkowe, a wyższe nie istniało – poza wykładami po ukraińsku na wydziale grekokatolickiej teologii), w tym również życia gospodarczego. To właśnie w okresie autonomii nastąpiła polonizacja bardzo wielu żydów galicyjskich, których pozycja w handlu i przemyśle tak lwowskim i galicyjskim była bardzo duża. Władzę we Lwowie przejęła 100-osobowa Rada Miejska, zdominowana również przez Polaków i Żydów. Polak był zawsze prezydentem miasta, a polski żyd wiceprezydentem. Finanse Lwowa od 1884 roku działały na podstawie własnych statutów i miały prawo samodzielnego ustanawiania dodatków do 50%, zaś do podatków pośrednich do 30%. Lwów dysponował ok. 15% wpływów samorządowych – powiatowych i gminnych Galicji. Stąd miasto mogło się rozwijać i to z iście zachodnioeuropejskim rozmachem i nowoczesnością. W okresie autonomii zostały wzniesione takie monumentalne budowle (głównie przez polskich architektów) jak np. Politechnika (1873-77), Namiestnictwo (1877-80), Sejm Krajowy, potem Uniwersytet (1877-78), Sąd Krajowy (1892), Teatr Wielki (1897-1904), Miejskie Muzeum Przemysłowe (1874), Galicyjska Kasa Oszczędności 1891, Dworca Głównego (1904) – najbardziej okazałego w Polsce.

Uzyskanie autonomii przez Galicję przyniosło z sobą polonizację wielu dotychczasowych szkół we Lwowie i powstanie wielu nowych, w tym zawodowych i wyższych uczelni. W Uniwersytecie Lwowskim język polski stał się wykładowym w 1871 roku. Natomiast niemieckojęzyczna Akademia Techniczna (od 1844) stała się w 1870 roku Szkołą Politechniczną z polskim językiem wykładowym. Była to druga po Szkole Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego w Warszawie (1826-31) politechnika polska i jedyna do 1915 roku (w 1914 r. 30% studentów stanowili Polacy z zaboru rosyjskiego). Liczba jej studentów wzrosła z 204 w 1870 roku do ok. 2000 w 1910 roku, studiujących na wydziałach: Inżynierii Lądowej, Inżynierii Wodnej, Budownictwa Lądowego (czyli Architektury), Budowy Maszyn i Chemii Technicznej. Szkoła Politechniczna we Lwowie w 1914 roku posiadała 30 muzeów, 11 laboratoriów, obserwatorium astronomiczne i trzy stacje doświadczalne, a Biblioteka Główna liczyła 20 000 tomów i prenumerowała ponad 200 czasopism. Jej absolwenci, w przygniatającej większości Polacy, odgrywali wielką rolę w życiu gospodarczym Galicji, jak również Królestwa Polskiego, a potem odrodzonej Polski. W latach 1888-1918 lwowska Szkoła Politechniczna wydała 2013 dyplomów.

W 1874 roku powstała we Lwowie nowa polska wyższa uczelnia typu zawodowego - Krajowa Szkoła Gospodarstwa Leśnego. Jej założycielem i w latach 1874-92 był Henryk Strzelecki, wybitny leśnik polski, autor licznych prac i podręczników.

W roku następnym (1875) została utworzona we Lwowie polska szkoła średnia o nazwie Akademia Handlowa, odłączona od lwowskiej Szkoły Politechnicznej. W 1894 roku została przekształcona w średnio-wyższą 4-letnią Państwową Szkołę Handlową (PSH).

Kolejną polską uczelnią powstałą we Lwowie w okresie autonomii była Cesarsko-Królewska Szkoła Weterynaryjna. Została założona w 1881 roku dzięki staraniom i wnioskowi Sejmu Galicyjskiego przez znanego polskiego lekarza weterynarii prof. Piotra Seifmana, wcześniej założyciela Instytutu Weterynarii w Kazaniu, w Rosji. Był on jej pierwszym dyrektorem w latach 1881-94. W 1909 roku szkoła uzyskała pełne prawa akademickie.

Powstanie Krajowej Szkoły Gospodarstwa Leśnego, Państwowej Szkoły Handlowej i Cesarsko-Królewskiej Szkoły Weterynaryjnej poprzedziło powstanie Wyższej Szkoły Rolniczej w Dublanach koło Lwowa. Tamtejszy folwark (407 ha) zakupiło w 1852 roku Galicyjskie Towarzystwo Gospodarcze. W 1856 roku powstała tam prywatna Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego, przekształcona w 1858 roku, dzięki staraniom Leona Sapiehy, w Wyższą Szkołę Rolniczą o trzyletnim kursie nauczania (zajęcia teoretyczne i praktyczne w dziedzinie produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz zarządzania gospodarstwem). Jej organizatorem był Ludwik Skrzyński. Od 1878 roku Wyższa Szkoła Rolnicza w Dublanach przeszła pod zarząd Wydziału Krajowego, który ją finansował. Nastąpiła znaczna rozbudowa szkoły – jej bazy materialnej (m.in. wzorowe gospodarstwo rolne, ogród botaniczny, dobrze zaopatrzona biblioteka). W 1888 roku został wzniesiony nowy „budynek główny” (administracja, sale wykładowe, gabinety profesorskie, sale ćwiczeniowe), a w 1900 roku budynek, w którym mieściły się: laboratoria chemii rolnej, gleboznawstwa, technologii rolniczej, a także stacja chemiczno-rolnicza. W 1901 roku szkoła uzyskała prawa akademickie i nazwę Akademia Rolnicza w Dublanach (była to wówczas jedyna akademia rolnicza na ziemiach polskich). Akademia przeżyła wielki rozkwit pod kierunkiem prof. Józefa Mikułowskiego-Pomorskiego (1906-11), równocześnie dyrektora Krajowych Zakładów Rolnych w Dublanach (do których obok Akademii Rolniczej wchodziła także m.in. niższa szkoła rolnicza, stacja chemiczno-rolnicza i stacja torfowa. Do uczelni w Dublanach zapisywało się blisko 1500 studentów rocznie, tak z Galicji jak i Królestwa Kongresowego (zabór rosyjski). W latach 1858-1914 uczelnię w Dublanach ukończyło 1360 absolwentów. Akademia Rolnicza w Dublanach odegrała wielką rolę w historii polskiego gospodarstwa rolnego.

Pod koniec 1852 roku w laboratorium aptecznym przy aptece Mikolascha we Lwowie polski aptekarz Ignacy Łukasiewicz (1822-1882) wraz z Janem Zehem destylując ropę naftową wydzielił z niej naftę, co dało początek rozwojowi światowego przemysłu naftowego; sam stał się pionierem przemysłu naftowego w Polsce. W 1853 roku skonstruował lampę naftową i 31 lipca tego roku wprowadził oświetlenie naftowe w lwowskim szpitalu powszechnym na Łyczakowie, będące znacznym osiągnięciem w technice oświetleniowej, przyjętym wkrótce na całym świecie. W 1877 roku Łukasiewicz zorganizował we Lwowie pierwszy polski kongres naftowy.

Jak już wspomniałem, pierwsza gazownia we Lwowie powstała jako czwarta na ziemiach polskich (po Krakowie i Warszawie 1856 i Poznaniu 1857) w 1858 roku. Rozwój gazownictwa w Galicji i na ziemiach polskich sprawił, że na V Zjeździe Techników Polskich, który odbył się we Lwowie w 1910 roku, utworzono odrębną sekcję gazowniczą; na tym zjeździe powołano do życia Polski Związek Techników Gazownictwa.
We Lwowie miał miejsce w 1848 roku – w okresie tzw. Wiosny Ludów - pierwszy na ziemiach polskich strajk na tle politycznym – strajk zecerów polskich.
...............

W 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, a w jej skład wszedł Lwów i cała Małopolska Wschodnia (15 III 1923 międzynarodowe uznanie tego faktu). Następowało zrastanie się ziem trzech byłych zaborów w jedną państwową całość. I tak np. w 1924 roku powstał w Warszawie bank państwowy - Bank Gospodarstwa Krajowego z fuzji trzech banków publicznych: Polskiego Banku Krajowego, Państwowego Banku Odbudowy i lwowskiego Zakładu Kredytowego Miast Małopolskich. Również w 1924 roku powstała w Warszawie federacja związków spółdzielni – Unia Związków Spółdzielczych w Polsce obejmująca m.in. Związek Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych we Lwowie. Natomiast Galicyjska Kasa Oszczędności upadła w 1923 roku w wyniku przemian polityczno-gospodarczych powstałych po odrodzeniu się państwa polskiego. Galicyjskie Towarzystwo Leśne z siedzibą we Lwowie stało się od 1918 roku Małopolskim Towarzystwem Leśnym i w 1925 roku jako Polskie Towarzystwo Leśne przeniosło się do Warszawy. We Lwowie powstał oddział warszawskiego Stowarzyszenia Kupców Polskich oraz w 1933 roku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w Warszawie. Były prezes dyrekcji Banku Przemysłowego we Lwowie w odrodzonej Polsce działał w Warszawie i stał się jednym z czołowych działaczy gospodarczych II Rzeczypospolitej, m.in. prezesem Związku Banków Polskich, a jednocześnie prezesem giełdy towarowej i pieniężnej we Lwowie.

W okresie międzywojennym Lwów nadal się rozwijał: ludność wzrosła do ok. 345 000 w 1939 roku, a samo miasto stanowiło poważny ośrodek przemysłowo-handlowy. Reaktywowano giełdy: pieniężną, zbożową i towarową. W przemyśle i rzemiośle pracowało ok. 50 000 robotników i rzemieślników, jednak w dużych zakładach przemysłowych pracowało tylko 7000 robotników. Wielka lwowska fabryka maszyn (gł. gorzelniczych) weszła w skład powstałego w 1928 roku wielkiego przedsiębiorstwa Zjednoczone Fabryki Maszyn, Kotłów i Wagonów L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper S.A. Została uruchomiona we Lwowie nowoczesna łuszczarnia ryżu, dostarczająca ryż na rynek całej Polski. We Lwowie miała siedzibę Spółka Akcyjna Eksploatacji Soli Potasowych „Tesp” (nowoczesne i duże kopalnie w Kałuszu i Stebniku), w której udział Skarbu Państwa wynosił 95%. W latach 1921-38 organizowane były we Lwowie wielkie Międzynarodowe Targi Wschodnie z udziałem ponad 1000 wystawców krajowych i zagranicznych. W 1922 roku założono Wyższą Szkołę Handlu Zagranicznego (od 1937 Akademia Handlu Zagranicznego). Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach założył we Lwowie wydział ochrony roślin. Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie działało nadal, z tym, że w 1919 roku zmieniło nazwę na Towarzystwo Gospodarskie Wschodniej Małopolski i nadal prowadziło działalność rolniczą i propagowało oświatę rolniczą. W okresie międzywojennym Towarzystwo Ziemskie we Lwowie odgrywało zasadniczą rolę w emitowaniu listu zastawnego. W październiku 1928 roku powstało Lwowskie Towarzystwo Kredytowe Miejskie, obejmujące okręgi sądów apelacyjnych we Lwowie i Krakowie oraz Sądu Okręgowego w Cieszynie. Zawiązało się Towarzystwo Popierania Przemysłu Ludowego. Miasto otrzymało bezpośrednie połączenie kolejowe z Warszawą przez Rawę Ruską – Lublin i z po raz pierwszy bezpośrednią z Wołyniem – linia kolejowa do Łucka. Od 1929 roku Lwów (lotnisko w Skniłowie) miał komunikację lotniczą z Warszawą; z Lwowa samoloty leciały do Czerniowiec i Bukaresztu (Rumunia), Sofii (Bułgaria), Salonik i Aten (Grecja) i Lydda (Palestyna). W 1922 roku Lwów otrzymał połączenie telefoniczne z Warszawą. W 1929 roku oddano do użytku gazociąg z Daszawy k. Stryja (wydobycie gazu) do Lwowa (67 km długości). W 1930 roku uruchomiono we Lwowie radiostację o mocy 50 KW. Giełda lwowska miała w 1928 roku 4 miliony zł obrotów, a w 1935 roku 8 mln zł. Obroty lwowskiej Izby Rozrachunkowej w 1936 roku przedstawiały się następująco: przedstawione dowody – 55 000, suma obrotów – 283 mln zł, sumy skompensowane – 157 mln zł, sumy skompensowane w odsetkach ogółu obrotów – 55,5 mln zł. (dla porównania sumy krakowskiej Izby Rozrachunkowej: 60 000 – 174 mln zł – 86 mln zł – 49,4 mln zł).

W międzywojennym Lwowie miały swoją siedzibę: Okręgowa Dyrekcja Lasów Państwowych, okręgowa Dyrekcja Kolejowa i okręgowa Dyrekcja Poczt; poza tym Lwów był siedzibą dyrekcji innych okręgów związanych z gospodarką: skarbowego, celnego, sądowego, górniczego, pobierczego, ubezpieczeniowego, inspekcji pracy i ziemskiego. 24 listopada 1927 roku powstał we Lwowie Zakład Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych, którego w 1930 roku dochody i rozchody wynosiły 78,5 mln zł, a majątek 71,5 mln zł.

We Lwowie miały swoją siedzibę towarzystwa, pielęgnujące obok naukowych również praktyczne – gospodarcze cele, jak: Polskie Towarzystwo Leśne (organ „Sylwan”), Małopolskie Towarzystwo Ogrodnicze (organ „Przegląd Ogrodniczy”, z tym, że pierwsze polskie czasopismo ogrodnicze ukazywało się we Lwowie już w 1830 roku – „Gazeta Ogrodnicza”), Małopolski Związek Pszczelniczy (organ „Bartnik Postępowy”), Polskie Towarzystwo Dendrologiczne, Polskie Towarzystwo Zootechniczne.

Pod koniec I wojny światowej zaczęły powstawać w Polsce Związki Ziemian, zrzeszające właścicieli większych majątków rolnych. Organizacja taka powstała również we Lwowie i zrzeszała ziemian Wschodniej Małopolski. Organizacje te utworzyły w 1919 roku Radę Naczelną Organizacji Ziemiańskich w Warszawie. Lwowski Związek Ziemian, podobnie jak inne analogiczne organizacje, odgrywał znaczącą rolę w życiu gospodarczym Małopolski Wschodniej, uczestnicząc jako strona w układach zbiorowych zawieranych ze związkami zawodowymi robotników rolnych, brały też udział w pracach różnych komisji opiniodawczych, ziemskich i rozjemczych, działających w rolnictwie.

Lwów był drugim po Warszawie największym i najważniejszym ośrodkiem akademickim w Polsce (w roku szkolnym 1935/36 w Warszawie 19.8 tys. studentów, we Lwowie 9 tys.), z czterema wyższymi uczelniami: Uniwersytetem Jana Kazimierza, Politechniką Lwowską, Akademia Handlu Zagranicznego i Akademia Medycyny Weterynaryjnej. Szczególnie ważne dla gospodarki Lwowa, a przede wszystkim Polski były Politechnika Lwowska i Akademia Handlu Zagranicznego.

Lwowska Szkoła Politechniczna otrzymała w 1920 roku nazwę Politechnika Lwowa i była obok Politechniki Warszawskiej drugą tego typu uczelnią polską. Do poprzednich jej wydziałów w latach 1919-21 doszły trzy nowe: Wojskowy (istniał tylko w latach 1921-22; miał 37 studentów), Ogólny (zlikwidowany w 1933), połączono zaś w jeden dwa wydziały inżynieryjne. Z Akademii Rolniczej w Dublanach (której budynki uległy zniszczeniu podczas wojny polsko-ukraińskiej 1918-19; potem je odbudowano) i Wyższej Szkoły Lasowej utworzono na Politechnice Lwowskiej Wydział Rolno-Leśny, który do 1930 roku ukończyło 556 słuchaczy. Politechnika Lwowska w okresie międzywojennym była ciągle rozbudowywana, liczba studentów wzrosła z 2108 w 1920/21 do 3606 w roku akademickim (głównie Polaków; około 9% studentów stanowili Ukraińcy) 1938/39; natomiast liczba pracowników naukowych w tym samym okresie wzrosła z 262 do 653, w tym 65 profesorów, 3 zastępców profesora i 18 docentów. Politechnika, mając wśród profesorów wielu wybitnych uczonych, miała wysoki poziom i była jedną z najlepszych wyższych uczelni technicznych w Europie. W latach 1919-39 ukończyło ją ok. 5110 osób (ok. 150 kobiet), głównie Polaków (dyplomy ukończenia dostało ok. 700 Ukraińców).

Po wspólnej hitlerowsko-sowieckiej agresji na Polskę we wrześniu 1939 roku i włączeniu Lwowa do Związku Sowieckiego Politechnika Lwowska stała się sowiecką uczelnią – Lwowskim Instytutem Politechnicznym. Liczba jej studentów zmniejszyła się do 2058 (547 Polaków, 345 Ukraińców i 1166 Żydów). „Rektorem” uczelni został przysłany z Kijowa Maksym Pawłowicz Sadowskij, a prorektorem do spraw nauki Włodzimierz Krukowski, przedwojenny profesor Politechniki Lwowskiej. Większość profesorów stanowili Polacy i wykłady były prowadzone po polsku i rosyjsku. Po napadzie Niemiec na Związek Sowiecki w czerwcu 1941 roku, w lipcu tego roku hitlerowcy z pomocą nacjonalistów ukraińskich rozstrzelali kilkunastu Polaków - profesorów Politechniki, m.in. K. Bartla, W. Krukowskiego, A. Łomnickiego, K. Weigla, R. Witkiewicza. W 1942 roku w miejsce Instytutu Politechnicznego i w pomieszczeniach Politechniki Lwowskiej Niemcy utworzyli Państwowe Techniczne Kursy Zawodowe, których program nauczania był zbliżony do politechnicznego, pod kierownictwem Niemca T. Boedefeldta. Większość z 739 studentów (kursy techniczne – 508, rolnicze – 181, lasowe – 50) stanowili Polacy. Prawie normalne wykłady i ćwiczenia dla elektrotechników, mechaników, budowniczych dróg i mostów, chemików, rolników, w języku głównie polskim przez przedwojennych profesorów Politechniki Lwowskiej, co z braku ukraińskiej kadry naukowo-pedagogicznej i znajomości języka niemieckiego akceptowali nawet nacjonaliści ukraińscy. Przed samym opuszczeniem Lwowa Niemcy mianowali 12 lipca 1944 roku dyrektorem uczelni prof. Włodzimierza Burzyńskiego. Po ponownym włączeniu Lwowa do Związku Sowieckiego pod koniec lipca 1944 roku Politechnika Lwowska-Instytut Politechniczny wznowiła spontanicznie działalność jako de facto polska uczelnia. Jednak już w sierpniu 1944 roku przejęli ją ponownie Sowieci i jej dyrektorem został I.N. Jampolskij, przybyły z Odessy. W latach 1944-46 miała ona ciągle charakter w dużym stopniu polski. Jednak po wyjeździe polskich profesorów i pracowników naukowych oraz większości Polaków ze Lwowa do utworzonej przez Stalina Polski Ludowej, Politechnika Lwowska straciła charakter polski. Oblicza się, że z wydanych we Lwowie w latach 1940-45 ok. 600 dyplomów na poziomie inżynierskim, około połowę otrzymali Polacy.

Byli profesorowie (35) i wykładowcy Politechniki Lwowskiej, którzy w latach 1945-46 wyjechali ze Lwowa do Polski Ludowej byli współorganizatorami polskich politechnik we Wrocławiu, Gliwicach i Gdańsku.

Na bazie działającej we Lwowie do 1914 roku 4-letniej Państwowej Szkoły Handlowej powstała w 1922 roku Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego, która w 1937 roku przekształcona została w Akademię Handlu Zagranicznego (z prawem nadawania stopni magisterskich). W roku akademickim 1926/27 miała 237 studentów, których liczba wzrosła do ponad 300 w 1938 roku. Była w II RP jedyną uczelnią, kształcącą fachowców dla polskiej służby konsularnej. Za okupacji sowieckiej Lwowa 1939-41 liczba jej studentów wzrosła aż do 1470, z których 94 było Polakami, 81 Ukraińcami i 1295 Żydami.

Istniejąca nadal we Lwowie Wyższa Szkoła Weterynaryjna z racji wysokiego poziomu kształcenia w 1922 roku otrzymała nazwę Akademii Medycyny Weterynaryjnej. Była to teraz jedna z dwóch uczelni kształcących lekarzy w tej specjalności w II RP (druga była w Warszawie). W roku akademickim1938/39 kształciło się na niej ponad 400 studentów, działało 17 katedr i szereg specjalistycznych laboratoriów. Za czasów sowieckim okupacji 1939-41 liczba jej studentów wzrosła do 566, spośród których 303 stanowili Polacy, 192 Ukraińcy i 71 Żydzi.

W okresie międzywojennym istniała także średnio-wyższa szkoła rolnicza: Szkoła Gospodarska Żeńska w Snopkowie pod Lwowem.
...............

Lwów był wielkim ośrodkiem rzemiosła. Na pocz. XV w. było tu 9 cechów rzemieślniczych, pod koniec XVI w. – 20, w poł. XVII w. - 30 cechów (133 specjalności rzemieślniczych), a w 1772 roku – 37. Niektóre z cechów lwowskich pełniły rolę zrzeszeń naczelnych w województwie ruskim (lwowskim). Z początku w rzemiośle lwowskim dominował element niemiecki, który w XVI w. zastąpił element głównie polski. Większość mistrzów była Polakami, a wśród czeladników obok Polaków było sporo Rusinów (Ukraińców). Rzemiosło lwowskie było tak wielkie i bogate, że stać je było na doskonalenie produkcji z pomocą cudzoziemskich specjalistów.

Natomiast o wielkości rzemiosła lwowskiego i jego wielkiej roli w życiu gospodarczym przedrozbiorowej Polski ilustrują dane dotyczące ilości wykonywanych specjalności w rzemiośle cechowym w poszczególnych miastach Rzeczypospolitej. I tak kiedy w 1 połowie XVII wieku w rzemiośle cechowym i nie cechowym Lwowa reprezentowanych było 133 specjalności, to w rzemiośle cechowym krakowskim i poznańskim po 100, a toruńskim 70; Warszawa była daleko w tyle za Lwowem (w 1781 r. w Warszawie było zaledwie 33 cechy rzemieślnicze). Największym ośrodkiem rzemieślniczym w Polsce był Gdańsk, w którego warsztatach rzemieślniczych było wtedy ok. 3150 mistrzów cechowych, podczas gdy we Lwowie było ich ok. 1500 – podobnie jak w Warszawie, a w Poznaniu ok. 1000. We Lwowie były cechy o bardzo nieraz wąskiej specjalizacji, jak np. cech czarnego chleba.

Rzemiosło lwowskie produkowało wiele rzeczy, jednak najbardziej rozwinięte było bednarstwo, białoskórnictwo, blacharstwo (na pocz. XIX w. było we Lwowie 20 zakładów blacharskich), ciesielstwo, cukiernictwo (cech od XVII w.; wyrabiano tu słynne w całej Polsce pachnące cukierki), czapnictwo, czerwonoskórnictwo, drukarstwo (pierwszy polski warsztat drukarski we Lwowie założył w 1578 r. Mikołaj Szarfenberg, a stałą drukarnię M. Garwolczyk w 1586 r.; Lwów był zawsze bardzo dużym ośrodkiem drukarskim, szczególnie od XIX w.; od 1578 do 1794 roku były we Lwowie 22 drukarnie polskie; w XVI w. funkcjonowała miejska papiernia w Brzuchowicach), garbarstwo, gwoździarstwo, hafciarstwo (w XVII w. wyrabiano ozdobne namioty), iglarstwo (duże skupisko), introligatorstwo (pierwsi introligatorzy świeccy wymienieni są we lwowskich archiwaliach w roku 1486), konwisarstwo (cech od 2. poł. XVI w.), kordybanictwo (cech od XVII w.), kotlarstwo (cech od 1616 r.), kowalstwo (cech od 1425 r. – 26 mistrzów w końcu XVI w.), ludwisarstwo (już w XIV w. była czynna ludwisarnia miejska, trzeci najważniejszy ośrodek w Polsce od XVI w.), malarski (cech od 1595 r.), miechownictwo (cech od XVI w.), miecznictwo (cech od 1634 r.; szable wyrabiane we Lwowie należały do najsłynniejszych i najlepszych w Polsce – wyrabiano tu głównie karabelki tureckie, czeczugi tatarskie i półpasiki w srebro oprawiane, albo pozłacane lub szmelcowane), murarstwo (cech od 1572 r.), mydlarstwo, nożownictwo (cech wspólnie z gwoździarzami i drutownikami; część noży wyrabianych we Lwowie eksportowano za granicę), piekarnictwo (cech od 1479 r.), piwowarstwo (w XIX w. powstał wielki browar), płatnerstwo (najstarsza wzmianka z 1359, cech od XV w.), puszkarstwo (od XV w.; lwowscy mieli nawet prawo lać dzwony), rękawicznictwo, rymarstwo (cech od XV w.; w dziejach sztuki polskiej nazywani są manufakturą lwowską – w XVII i XVIII w. produkowała rzędy na konia, które stały się jednym z elementów najbardziej rzucającym się w oczy w całości obrazu polskiego szlachcica), rzeźbiarstwo, safianictwo (produkowano go jeszcze do połowy XIX w.), siodlarstwo (cech od 1617 r.), stolarstwo (25 stolarzy w 1606 r., wyrabiano piękne meble), szewstwo (60 szewców w 1618 r.), szkatulnictwo (w rękach Żydów), ślusarstwo (24 w 1606 r.), tokarstwo (drugi najważniejszy ośrodek po Gdańsku), zamszownictwo (zwłaszcza lwowscy Ormianie), zegarmistrzostwo (cech od 1637 r.; zegary stojące o srebrnej tarczy ornamentowej, które były szczególnie popularne w polskich środowiskach mieszczańskich, wyrabiali we Lwowie L. Skarżyński i Fr. Kinkowski, zegary w stylu neoklasycyzmu wyrabiał jeden z najlepszych zegarmistrzów lwowskich, Kamiński), złotnictwo (cech od 1387 r.).

Wiele ciekawych szczegółów o cechach lwowskich podał Władysław Łoziński w książce „Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie w XVI-XVII w.” (Lwów 1890).

Niestety, dzisiaj dzieje rzemiosła lwowskiego są mało znane, nawet wśród historyków dziejów gospodarczych Polski. Np. Józef Maroszek w haśle „Czapnictwo” w „Encyklopedii Historii Gospodarczej Polski do 1945 roku” (t. 1, Warszawa 1981), wymieniając największe ośrodki czapnictwa na historycznych ziemiach Polski w ogóle pominął Lwów. Tymczasem to miasto należało do większych ośrodków czapnictwa w Polsce. Piszą o tym W. Łoziński w swej książce „Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie w XVI-XVII w.” (Lwów 1890) oraz Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” (t.1-4 Warszawa 1901-03). I tak w XVI w. Lwów, razem z Krakowem, zaopatrywał w czapki bałkańskie księstwa naddunajskie. Dla przykładu lwowski czapnik Dymitr zobowiązał się w 1557 roku do dostarczenia 3000 czapek „roboty swojej własnej wedle próby” w zamian za 10 kufli małmazji (wina greckiego). Kupiec lwowski Michał Hanel wywozi w 1559 roku na Wołoszczyznę raz 6 fur czapek, później 800 sztuk. Jarosz Wedelski wysyła do Stambułu 200 – jak napisano - „czapek lwowskich”.

Na bliższą uwagę zasługuje lwowskie miecznictwo, płatnerstwo, rymarstwo, ludwisarstwo i złotnictwo. Nie tylko, że wyszło naprzeciw modzie sarmackiej, ale wręcz ją współtworzyło.

Szable wyrabiane we Lwowie należały do najsłynniejszych i najlepszych w Polsce – wyrabiano tu głównie karabelki tureckie, czeczugi tatarskie i półpasiki w srebro oprawiane, albo pozłacane lub szmelcowane.

W dziele Jana Stanisława Bystronia „Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. XVI-XVIII wiek” (t.2 Warszawa 1960) czytamy: „Do stroju męskiego należała obowiązkowo szabla; była ona oznaką szlachetnego stanu, była obroną, była też i dekoracją... coraz częściej dekoracją, w pięknej pochwie, z rękojeścią zdobioną klejnotami, z paskami ze złotej czy srebrnej taśmy. Głównym centrum jubilerstwa płatnerskiego był Lwów, pozostający pod silnym wpływem orientalnym; stąd to przeważnie wychodziły te kosztowne zabawki, szacowane nieraz na tysiące talarów. Typem takiej kostiumowej broni jest krzywa karabela, która zresztą dopiero w osiemnastym wieku się rozpowszechniła”. Orientalne motywy w wyrobach lwowskich mieczników, płatnerzy i rymarzy sprawiły, że polscy historycy rzemiosła artystycznego w Polsce nazywają je „manufakturą lwowską”. A odnośnie tych motywów w rzemiośle lwowskim, to już w XVI wieku lwowscy rymarze stwierdzili, że i oni „laborem turcaicum etiam sciunt laborare”. To przez nich wyrabiane pod koniec XVII i w XVIII w. rzędy na konia stały się jednym z elementów najbardziej rzucającym się w oczy w całości obrazu polskiego szlachcica. W zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu w Krakowie jest wiele wyrobów artystycznych rzemiosła lwowskiego, a wśród bardzo cennych m.in. tarcze z manufaktury lwowskiej z XVII w., utworzone z plecionych prętów figowych bądź osłoniętych blachą złoconą lub tkaniną złotolitą i suto ozdobionych na powierzchni srebrnymi medalionami usianymi turkusami nićmi z wydobyciem ornamentu o motywach tkaninowych. Pośrodku mają uchwyt (umbo), stanowiący dzięki subtelnie wykuwanej, inkrustowanej i grawirowanej dekoracji oraz kameryzowaniu prawdziwe dzieło złotnicze. Jest tam także jeden kałkan wchodzący w skład rzędu „po Jerzym Lubomirskim” z 1. poł. XVIII w., wykonany w guście wschodnim we Lwowie oraz szable i koncerz z XVII w., wykonane przez Ormian lwowskich. Jedna z szabel ma głownię gęsto złotem w arabeski inkrustowanej, druga o charakterystycznym kształcie krytej jaszczurem rękojeści z głowicą w kształcie naparstka, ustawioną do trzonu pod rozwartym kątem. Rękojeść i okucia pochwy koncerza są wysadzane płytkami nefrytowymi i szmaragdami.

Jeśli chodzi o ludwisarstwo lwowskie, to po krakowskim i gdańskim, było trzecim najważniejszym w Polsce. W 1498 roku wróg – Wołosi – po raz pierwszy zagroził bezpośrednio Lwowowi. I przez to zbrojne pogotowie Lwowa (ciągłe zagrożenie tatarsko-tureckie) dało początek ludwisarstwu polskiemu, a odlewanie dział i dzwonów stanowiło największą jego produkcję. Z tym, że już pod rokiem 1382 wymieniony był nijaki Nicol jako „fusor campanarum”, a w 1426 roku Lwów ma stałego płatnego ludwisarza i puszkarza Walentego. W 1549 roku ludwisarz Leonardus zobowiązał się do ulania dzwonu 8-centnarowej wagi. W dziejach sztuki polskiej znany jest głównie z produkcji armat. Produkował je od czasów króla Zygmunta I Starego (1506-48). Zygmunt Gloger w swej „Encyklopedii staropolskiej” (t. 1-4 Warszawa 1901-03) podaje informację, że w zbiorach zamku Radziwiłłów w Nieświeżu było 7 armat większego kalibru z lat 1929, 1534, 1536, 1541 i 1543 z herbami Lwowa. Wspomniany wyżej Leonardus to zapewne Lenart Hirt czy Hirl, którego nazwisko umieszczone zostało na kilku pięknie modelowanych i ornamentowanych działach z 1529 i 1534 roku, które do 1939 roku znajdowały się w Muzeum Historycznym Miasta Lwowa. Od połowy XVI w. w aktach lwowskich mnożą się nazwiska ludwisarzy lwowskich odlewających działa i dzwony, z biegiem lat coraz częściej noszących nazwiska polskie. Hirl odlał działa dla zamku w Żytomierzu (Ukraina) i twierdzy w Kamieńcu Podolskim. Do wybitniejszych ludwisarzy lwowskich należeli: Feliks Zieliński (2. poł. XVI w.), który odlał działa dla księcia Wiśniowieckiego, Jana Sienawskiego i Czaplica; Daniel Stefanowicz, który odlewał działa dla kasztelana kamienieckiego Jakuba Pretficza; puszkarz Jerzy, który w 1614 roku odlał 3 działa wojewodzie kijowskiemu; Jan Tuczyński – również twórca wielu dział; oraz Jerzy, Kasper, Jan i Andrzej Frankowie. Jerzy Frank w 1 poł. XVII w. odlał wiele dział i moździerzy m.in. dla dowódcy polskiej artylerii, Pawła Grodzickiego (zm. 1645), który urządzał arsenały w Warszawie, Krakowie, Lwowie, Malborku i Barze. Jego syn Kasper odlał wiele dział dla Lwowa, hetmana polnego Potockiego, a także hospodara mołdawskiego. Wyrobem albo Jana, albo Andrzeja Franka było istne cacko odlewnicze, które ufundował dla Lwowa bogaty mieszczanin Marcin Kampian, fundator kaplicy Kampianów w katedrze łacińskiej (polskiej). Kilka ich dział posiadało do 1939 roku Muzeum Historyczne Miasta Lwowa. Było tam również siedem innych ładnie ornamentowanych działek ludwisarzy lwowskich z 1740 roku, tzw. Apostołów.

Jak pisze Zygmunt Gloger w swej „Encyklopedii staropolskiej” w dawnym polskim Lwowie była dwa nieodzowne warunki rozwoju złotnictwa: dobrobyt i zamiłowanie zbytku. Złotnictwu lwowskiemu sprzyjały również głębokie uczucia religijne mieszczan Lwowa, ofiarujących niekiedy bardzo kosztowne sprzęty ze złota i srebra do bardzo licznych (szczególnie katolickich) świątyń lwowskich. Zachowane testamenty mieszczan lwowskich i sporządzane inwentarze po ich śmierci wskazują na to jak wiele w ich domach było wyrobów ze złota. Pierwsza wzmianka o złotnictwie lwowskim pochodzi z 1384 roku. Na przełomie XVI-XVII w. było w mieście 40 mistrzów-złotników, w tym 30 Polaków i 10 Rusinów, Ormian i Żydów, a także kilku złotników niemieckich z Ausburga, Drezna i Norymbergii, jako nauczyciele polskich mistrzów, co na ówczesną ludność Lwowa było bardzo wysoką liczbą. Wyroby złotników lwowskich były o najwyższym poziomie artystycznym i widoczny był w nich wpływ stylu orientalnego. Z warsztatów ich wychodziła zarówno tak zwana grosseria jak i minuteria. Lwowscy złotnicy słynęli z wyrobu płaskorzeźb figuralnych, na które otrzymywali zamówienia z całej Polski. Rodzaj i przeznaczenie przedmiotów wyrabianych we lwowskich warsztatach świadczy również pochlebnie o rodzaju złotnictwa. Stąd złotnicy lwowscy wytrzymywali długo, bo przez prawie 300 lat, konkurencję ze wspaniałymi złotnikami krakowskimi i gdańskimi na głośnym jarmarku św. Agnieszki we Lwowie, a towar ich panował na słynnych jarmarkach w Jarosławiu i Łucku. Duże ilości wyrobów lwowskich złotników były eksportowane do Mołdawii. Wołoszczyzny i Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Wszystko to wzmacniało i wpływało na rozwój złotnictwa lwowskiego. Złotnictwo lwowskie nigdy nie upadło, jednak od 2 poł. XVII w. zaczynało upadać z powodu zalewu rynku tak lwowskiego jak i województwa ruskiego (lwowskiego), a także Mołdawii i Wołoszczyzny wyrobami złotników niemieckich. O prestiżu złotników lwowskich świadczy i to, że łatwo znajdowali pracę w innych ośrodkach polskiego złotnictwa, jak np. znany złotnik Kasper Kisielkiewicz, który w 1758 roku przeniósł się ze Lwowa do Torunia, gdzie został mistrzem złotniczym. Wyroby złotników lwowskich są po dziś dzień chlubą złotnictwa polskiego.

Najwięcej wyrobów lwowskiego rzemiosła znajdowało się oczywiście do 1939 roku w założonych, finansowanych i prowadzonych przez Polaków muzeach lwowskich: Muzeum Historycznym Miasta Lwowa i Miejskim Muzeum Przemysłu Artystycznego, które po 1945 roku przejęli Ukraińcy i uważają nie tylko za swą własność, ale także włączyli do historii sztuki... ukraińskiej, starając się jednocześnie przemilczać czy nawet zacierać ich polskie pochodzenie. – Jednak wiele wyrobów lwowskiego rzemiosła, pomimo odpadnięcia Lwowa i Małopolski Wschodniej od Polski w 1945 roku, znajduje się w muzeach i kościołach polskich. O niektórych lwowianach w Zamku Królewskim na Wawelu w Krakowie już pisałem. Nie brak ich również na Zamku Królewskim w Warszawie. Czy w tamtejszym Muzeum Narodowym. Można tu wspomnieć, że np. w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się misterny zegarek prawdopodobnie roboty lwowskiej w kształcie krzyża, noszony w końcu XVI w. przez ksienię benedyktynek lwowskich; w Krakowie jest przechowywany również haft własnoręcznie wyhaftowany przez Dorotę Daniłowiczównę, ciotkę króla Jana III Sobieskiego, również kseni benedyktynek we Lwowie, z napisem „prze cnotę i zwycięstwo do korony”; w muzeum w zamku w Pieskowej Skale, które jest oddziałem Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu, są wyroby stolarki lwowskiej.
...............

Lwów odegrał wielką rolę w dziejach polskiego czasopiśmiennictwa gospodarczego, tak jak i w ogóle w historii czasopiśmiennictwa polskiego.

Pierwszym czasopismem polskim wydawanym we Lwowie, które podjęło tematykę gospodarczą była ogólnoinformacyjna „Gazeta Lwowska” (1811-1939). Już w 1811 roku ogłosiła ankietę: „Jakie gałęzie przemysłu lub płody ziemi byłyby dla Galicji podług fizycznej i agronomicznej własności kraju najbardziej do udoskonalenia i powiększenia zdolne? Gdzie zbywane być mogą? Jakie środki byłyby do tego najdogodniejsze i najprzyzwoitsze”! Jak pisze historyk prasy polskiej Aleksandra Galicka („Encyklopedia historii gospodarczej Polski” 1981) wypowiedzi wpłynęło niewiele, jednak te co wpłynęły przyczynić się mogły do podniesienia stanu gospodarczego Galicji, tym bardziej, że do tych spraw „Gazeta Lwowska” powracała w swoim dodatku „Rozmaitości”, wydawanym w latach 1817-49 i 1854-59 i zajmującym się m.in. sprawami gospodarczymi. Można tu dodać, że zapoczątkowany w prasie polskiej przez „Gazetę Lwowską” forma wydawnicza w postaci dodatku do pism codziennych (dodatek „Rozmaitości”), stała się popularna w prasie polskiej wszystkich trzech zaborów.

Kolejnymi czasopismami lwowskimi, które zajmowały się „przemysłem krajowym”, czyli sprawami gospodarczymi, był miesięcznik „Pamiętnik Galicyjski, wydawany w 1821 roku i tygodnik „Gazeta Ogrodniczy”, ukazujący się w 1830 roku. W latach 1832-64 we Lwowie ukazywało się 8 polskich periodyków gospodarczych, z których większe znaczenie miały: „Ziemianin Galicyjski, pismo poświęcone gospodarstwu krajowemu” (1835-37), „Tygodnik Rolniczy i Przemysłowy” (1837-41), którego kontynuacją był „Tygodnik Rolniczo-Przemysłowy” (1841-49), „Merkur, tygodnik przemysłowo-handlowy” (1849), „Pamiętnik Gospodarski, pismo poświęcone sprawie gospodarstwa wiejskiego i krajowego” (1849-50), a przede wszystkim wydawane 2 razy w tygodniu „Rozprawy c.k. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego” (1846-62), redagowany przez Stanisława Przyłęckiego. Sprawami przemysłu i handlu zajmowały się również dzienniki lwowskie: „Świt” (1856-57) i „Przegląd Powszechny” (1860-61).

Nowością w dziejach czasopiśmiennictwa polskiego w 2. poł. XIX w. były czasopisma ekonomiczne, które były wydawane tylko w Warszawie, Krakowie i Lwowie. We Lwowie ukazywały się kolejno: „Przegląd Ekonomiczny” (1875), „Ekonomista” (1877-83), „Ekonomista Polski” (1890-94) wraz z dodatkiem „Tygodnik Ekonomiczny o Ruchu Przemysłowym i Handlowym” oraz „Przegląd Ekonomiczny” (1892-94).

W ogóle 2. poł. XIX w. i początek XX w. (do 1914 r., czyli do chwili wybuchu I wojny światowej) były okresem bujnego rozwoju polskiego czasopiśmiennictwa gospodarczego we Lwowie. Z ważniejszych pozycji należy wymienić spośród pism związanych z rolnictwem i przemysłem rolnym oraz leśnictwem: „Czasopismo dla Gospodarzy Polskich” (1863), „Odczyty Popularne z Nauk Przyrodniczych i Ekonomii Społecznej dla Rzemieślników i Przemysłowców” (1865), „Rolnik. Tygodnik Rolniczy” (1869-1935), miesięcznik „Rolnik. Czasopismo Rolniczo-Przemysłowo-Handlowe” (1867-1914 i 1916-39), „Poczta Handlowo-Przemysłowa” (1868), „Flora” (1870), „Przewodnik Gospodarski” (1871-77), „Korespondent Handlowo-Przemysłowo-Rolniczy” (1875), „Bartnik Postępowy” (1875-1939), „Ekonomista” (1877-83), „Pszczółka. Gazeta Gospodarska dla Ludu” (1875-80), „Praca. Dwutygodnik Poświęcony Sprawom Drukarskim” (1878-92), „Szewc Postępowy” (1879-80), „Gospodarz Wiejski” (1880-94), „Gazeta Młynarska” (1886-90 i 1906-14), która w okresie międzywojennym wychodziła do 1939 roku jako „Powszechna Gazeta Młynarska”, „Gorzelnik” (1887-1908), „Przewodnik Kółek Rolniczych” (1889-1928), „Ekonomista Polski” (1890-94), „Najnowsze Wiadomości o Wyrobach Żelaznych” (1890-93), „Dźwignia Przemysłowo-Handlowa i Gospodarcza” (1894 i 1900-03), „Przewodnik Przemysłowy” (1894-1908), „Tygodnik dla Gospodarzy Wiejskich” (1897-1911), „Kurier Kolejowy” (1901-13), „Ogrodnik Zawodowy” (1901-03), „Hodowca Drobiu” (1900-14), „Maszynista” (1903-05), „Samopomoc” (1903-14), „Przemysłowiec” (1903-11), „Gazeta Mleczarska” (1904-14, organ Galicyjskiego Towarzystwa Mleczarskiego), „Oszczędność” (1904-20), „Robotnik Krawiecki” (1905-07), „Gazeta Handlowa” (1906-16), „Lwów w Cyfrach” (1906-39), „Gazeta Cukierniczo-Piekarska” (1908-14), „Robotnik Budowlany” (1908-14), „Odrodzenie” (1909-22), „Przewodnik Metalurgiczny” (1909-11), „Trybuna Kupiecka” (1910-14), „Targowisko” (1911-12), „Rękodzielnik” (1912-14), „Robotnik Kaflarski” (1912-14), „Terminator Polski” (1912-13), „Gazeta Młynarsko-Powszechna” (1914-28). Poza tym ukazywały się we Lwowie również 2 naukowe pisma rolnicze: „Roczniki Krajowej Wyższej Szkoły Rolniczej w Dublanach”, zamienione następnie na „Rocznik Akademii Rolniczej w Dublanach” (do 1917) oraz miesięcznik poświęcony nauce o lasach „Sylwan” (1883-1939, wznowiony w Warszawie w 1947), który w 1907 roku został uznany za wspólny organ wszystkich polskich towarzystw leśnych w 3 zaborach.

Spośród lwowskich pism poświęconych górnictwu i przemysłowi na uwagę zasługują czasopisma: „Wiadomości Statystyczne o Stosunkach Krajowych” (1873-1918), redagowane przez Romana Pilata, „Dźwignia” (1894-1918), „Przewodnik Przemysłowy” (1896-1907), „Przewodnik Metalurgiczny” (1909), „Kurier Kolejowy” (1901-13), a z czasopism związanych z wydobyciem w Galicji ropy naftowej i gazu ziemnego: „Nafta” (1893-1914) i „Przegląd Techniczny-Naftowy” (1907-08, jako dodatek do „Nafty”), dziennik „Gazeta Naftowa” (1912-14), „Metan” (1917-19”), następnie pod nazwą „Przemysł Chemiczny” (1919-39).

Z pism handlowych ukazywały się we Lwowie w okresie autonomii Galicji: „Gazeta Ogłoszeń” (1892-93), „Przewodnik Handlowo-Geograficzny” (1893-98), zamieniony następnie na „Gazetę handlowo-Geograficzną” (1898-1902), powiązaną z pismem narodowo-demokratycznym „Przeglądem Wszechpolskim”, „Korespondencja Przemysłowa” (1904-05), „Czasopismo dla Spółek Rolniczych” (1904-20), „Dwutygodnik Dostaw” – zamieniony potem na „Tygodnik Dostaw” (1909-33), „Korespondencja Centralnego Związku Galicyjskiego Przemysłu Fabrycznego” (1910), „Bojkot” (1911-14), „Korespondencja Galicyjskiej Spółki Zbytu Bydła” (1912-14), „Dziennik Rozporządzeń Giełdy Zbożowej i Towarowej we Lwowie” (1913-14).

Czasopisma te ukazywały się jako tygodniki, ale najczęściej jako dwutygodniki i miesięczniki.

W okresie międzywojennym (1919-39) ukazywało się nadal szereg wyżej wspomnianych czasopism, a z nowych m.in.: „Przemysł Chemiczny” (1919-39), „Miesięcznik Ogrodniczy” (1919-21), „Hodowla Drobiu” (1920-24), „Leśnik Polski” (1920-22), „Sprawa Chłopska” (1920-28), „Wiadomości Gospodarcze Izby Handlowej i Przemysłowej we Lwowie” (1922-29, następnie „Wiadomości Gospodarcze Izby Przemysłowo-Handlowej we Lwowie” 1929-39), „Nafta” (1922-39), „Obrona. Centralny Organ Drobnych Kupców i Handlarzy” (1922-28), „Tygodnik Kupiecki” (1923-28),”Czasopismo Spółdzielni Rolniczych” (1925-35), „Tydzień Kupiecki” (1927-33),”Wiadomości Giełdowe” (1928-39), „Przegląd Spółdzielczy” (1928-34), „Kwartalnik Kas Oszczędności” (1929-39), „Chłop” (1929-33), „Kooperator” (1929-34), „Polski Przemysł Drzewny” (1929.31), „Nowoczesna Hodowla i Chów Drobiu” (1929-32), „Nowy Tygodnik Kupiecki” (1930-33), „Tydzień Ekonomiczny” (1931-36), „Życie Gospodarcze” (1929-32, następnie „Życie Polski Gospodarczej” 1932-37), „Polski Merkury” (1930-34), „Kurjer Ekonomiczny” (1930-32), „Kurjer Gospodarczy” (1931-34), „Wiadomości Lwowskiej Izby Rolniczej” (1933-39), „Bankowy Kurjer Gospodarczy” (1933-36), „Miesięcznik Statystyczny Polskiego Eksportu Naftowego” (1933-39), „Fortuna. Miesięcznik Poświęcony Sprawom Ekonomiczno-Finansowym” (1933-34), „Wiadomości Rolnicze” (1934-38), „Front Gospodarczy” (1934-39), „Głos Gospodyń Wiejskich” (1934-39), „Kopalnictwo Naftowe w Polsce” (1934-39), „Małopolski Tygodnik Rolniczy” (1936-37).

Wśród nowych czasopism polskich wydawanych we Lwowie w okresie międzywojennym znalazły się trzy bardzo ważne pisma w historii polskich czasopism gospodarczych: wydawany przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne „Przegląd Ekonomiczny” (1932-39), pierwsze polskie czasopismo historyczne poświęcone m.in. przeszłości gospodarczej Polski, założone przez Franciszka Bujaka i Jana Rutkowskiego „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych” (1931-39 i od 1946 w nowej Polsce) i wydawane od 1925 czasopismo „Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, które jest wydawane w Polsce po dziś dzień.

Rolnicy żydowscy z Małopolski Wschodniej wydawali we Lwowie czasopismo rolnicze w języku polskim „Rolnik Żydowski” (1933-39).
...............

We Lwowie urodziło się wielu znanych polskich działaczy gospodarczych i polskich ekonomistów, m.in: Ernest Adam (1868-1926), polityk, finansista, poseł na Sejm RP i senator RP, 1919-26 prezes Polskiej Kasy Pożyczkowej we Lwowie; Stanisław Józef Albinowski (1923-2005), ekonomista, znany publicysta i dziennikarz ekonomiczny, uważany za nestora polskiego dziennikarstwa ekonomicznego; Józef Jan Baczewski (1829-1911), znany przemysłowiec lwowski; Leopold Caro (1864-1939), ekonomista, 1920-39 profesor ekonomii na Politechnice Lwowskiej; Stanisław Ciuchciński (1841-1912), rzemieślnik, działacz społeczny i rzemieślniczy, prezydent Lwowa, poseł na Sejm Krajowy we Lwowie; Eugeniusz Czechowicz (1904-1964), ekonomista, poseł na Sejm; Krzysztof Jeżowski (1917-1970), ekonomista, profesor Wyższej Szkoły Ekonomicznej we Wrocławiu; Henryk Kolischer (1853-1932), prawnik, poseł na Sejm Krajowy we Lwowie, poseł polski w parlamencie austriackim, poseł na Sejm Ustawodawczy RP (1919-22), prezes Izby Przemysłowo-Handlowej we Lwowie; Henryk Korowicz (1888-1941), ekonomista, profesor i rektor Akademii Handlu Zagranicznego we Lwowie; Wojciech Mikołaj Krasucki (ur. 1924), znany publicysta ekonomiczny; Mieczysław Lesz (1911-1998), polityk, ekonomista, profesor Instytutu Ekonomiki Przemysłu Chemicznego; Jan Łopuszański (1875-1936), inżynier, organizator i dyrektor generalny przedsiębiorstwa Polskie Towarzystwo Budowlane, 1922-23 minister robót publicznych, profesor i rektor Politechniki Lwowskiej, 1929 organizator pierwszej w Polsce dużej stacji melioracyjnej Politechniki Lwowskiej we Fredrowie w woj. lwowskim; Henryk Mianowski (1882-1955), profesor Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie, 1930-39 i 1945-50 dyrektor Izby Przemysłowo-Handlowej w Krakowie, poseł na Sejm RP; Alfred Ohanowicz (1888-1984), prawnik, prof. Uniwersytetu Poznańskiego, senator RP, 1924-39 generalny radca Poznańskiego Ziemstwa Kredytowego; Stanisław Pilat (1881-1941), chemik, kierownik Katedry Technologii Nafty i Gazów Ziemnych Politechniki Lwowskiej, przyczynił się do rozwoju polskiego przemysłu naftowego; Henryk Romanowski (1889-1960), ekonomista, prof. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; Franciszek Sokal (1881-1932), inżynier, 1924-25 minister pracy i opieki społecznej; Tytus Sylwester Woyciechowski (1808-1879), przemysłowiec.
...............

O gospodarce polskiej we Lwowie na przestrzeni wieków ukazało się wiele prac polskich historyków głównie we Lwowie, ale nie tylko, jak np.: K. Badecki „Średniowieczne ludwisarstwo lwowskie” (Lwów 1921); J. Bielecka „Kontrakty lwowskie w latach 1768-1775. Wpływ pierwszego rozbioru Polski, 1772 r., na kontrakty lwowskie” (Poznań 1948); Ł. Charewiczowa „Handel średniowiecznego Lwowa” (Lwów 1925), „Lwowskie organizacje zawodowe za czasów Polski przedrozbiorowej” (Lwów 1929), „Klęski zaraz w dawnym Lwowie” (Lwów 1930), „Wodociągi starego Lwowa. 1404-1663” (Lwów 1934); M. Horn „Towarzysze cechów lwowskich w walce z wyzyskiem mistrzów w 1 połowie XVII w.” („Kwartalnik Historyczny” 1959, nr 2); S. Hoszowski „Ekonomiczny rozwój Lwowa w latach 1772-1914” (Lwów 1935); S. Kieniewicz „Adam Sapieha i Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie w przededniu powstania styczniowego 1860-1862” (Lwów 1936); „Księga pamiątkowa kas oszczędności w Małopolsce, wydana z powodu 25-lecia istnienia Związku Polskich Kas Oszczędności we Lwowie” (Lwów 1927); S. Lewicki „Targi lwowskie od XIV-XIX wieku” (Lwów 1921); W. Łoziński „Sztuka lwowska wieku XVI i XVII” (Lwów 1889), „Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie w XVI-XVII w.” (Lwów 1890), „Kupiectwo lwowskie” (Lwów 1891), „Złotnictwo lwowskie w dawnych wiekach. 1348-1640” (Lwów 1912); G. Małachowski „Pamiętnik Jubileuszowy Galicyjskiej Kasy Oszczędności we Lwowie 1844-1894” (Lwów 1894); T. Mańkowski „Lwowski cech malarzy w XVI i XVII wieku” (Lwów 1936); R. Mękicki „Mennica lwowska w latach 1655-1657” (Lwów 1932); „Pamiętnik c.k. Towarzystwa Gospodarskiego 1845-1894” (Lwów 1894); „Polmin. Państwowa Fabryka Olejów Mineralnych we Lwowie” (Warszawa 1928); E. Różycki „Z dziejów handlu papierem we Lwowie” (Warszawa 1977); S. Siegel „Kontrakty lwowskie w latach 1717-1724” (Lwów 1935); J. Skoczek „Studia nad patrycjatem lwowskim wieków średnich” (Lwów 1929); Z. Stahl „Targi Wschodnie i polityka gospodarcza” (Lwów 1930”; M. Wagner „Komunalne Kasy Oszczędności” (Londyn 1977); P. Wasilewski „Rzut oka na sprawy c.k. Towarzystwa Gospodarskiego Galicyjskiego” (Lwów 1860); M. Wąsowicz „Kontrakty lwowskie w latach 1676-1686” (Lwów 1935); R. Zubyk „Gospodarka finansowa miasta Lwowa w latach 1624-1635” (Lwów 1930).

We Lwowie ukazało się również wiele prac polskich historyków dotyczących dziejów gospodarki innych miast i w ogóle polskiej, jak np.: K. Arłamowski „Zaopatrywania i dążenia gospodarcze szlachty czerwonoruskiej w XVI wieku” (Lwów 1927); O. Balzer „Skarbiec i archiwum koronne w dobie przedjagiellońskiej” (Lwów 1917), „Narzaz w systemie danin książęcych pierwotnej Polski” (Lwów 1928); M. Bałaban „Dzieje Żydów w Krakowie i na Kazimierzu. 1304-1868” (t. 1-2 Lwów 1937); S. Bartoszewicz „Wspomnienia z przemysłu naftowego 1897-1930” (Lwów 1934); J. Bergerówna „Księżna pani na Kocku i Siemiatyczach. Działalność gospodarcza i społeczna Anny z Sapiehów Jabłonowskiej” (Lwów 1936); T. Bigo „Prawo przemysłowe” (Lwów 1935); L. Biliński „System ekonomii społecznej” (Lwów 1873); I. Blei „Polskie prawo dewizowe” (Lwów 1926); W. Breit, B. Blumenfeld „Podatek majątkowy” (Lwów 1924); F. Bujak „Galicja” (t. 1-2 Lwów-Warszawa 1908-10), „Rozwój gospodarczy Galicji 1772-1914” (Lwów 1917), „Z odległej i bliskiej przeszłości. Studia historyczno-gospodarcze” (Lwów 1924), „Czynnik gospodarczy w upadku dawnego państwa polskiego” (Lwów 1938); T. Ciesielski „Miodosytnictwo” (Lwów 1925); P. Dąbkowski „Wierna ręka, czyli pokład. Studium z prawa polskiego” (Lwów 1909), „Bartnictwo w dawnej Polsce” (Lwów 1923), „Zbiór dokumentów do historii urządzeń pocztowych w Polsce” (Lwów 1928); Dr Antoni (A.J. Rolle) „Początek handlu polskiego na Morzu Czarnym i żegluga po Dniestrze” (Lwów 1891); J. Feldman „Kraków i ziemia krakowska” (Lwów 1934); Z. Gargas „Poglądy ekonomiczne w Polsce w XVII wieku” (Lwów 1903); F. Gawroński Rawita „Siabrostwo jako forma władania ziemią” (Lwów 1900); J. Gerlach „Chłopi w obronie Rzeczpospolitej. Studium o piechocie wybranieckiej” (Lwów 1939); S. Gorgos „Studia nad kasami oszczędności” (Lwów 1907); S. Górniak „Handel detaliczny...” (Lwów 1935); J. Greiner „Przemysł potasowy w Polsce” (Lwów 1938); R. Grodecki „Początki immunitetu w Polsce” (Lwów 1930); A. Hirschberg „O życiu i pismach Justa Ludwika Decjusza, 1485-1545” (Lwów 1874); K.J. Hładyłowicz „Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku” (Lwów 1932); S. Inglot „Sprawy gospodarcze Lwa Sapiehy 1588-1607” (Lwów 1925); K. Kantak „Bernardyni polscy” (Lwów 1933); J. Karpiniec „Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka” (Lwów 1932); S. Kieniewicz „Adam Sapieha 1828-1903” (Lwów 1939); K. Kling „O przemyśle wosku ziemnego” (Lwów 1919); E. Kostołowski „Studia nad kwestią włościańską w latach 1846-1864 ze szczególnym uwzględnieniem literatury politycznej” (Lwów 1938); S. Kutrzeba „Autonomia miast i władza ustawodawcza panów miast w dawnej Rzeczypospolitej Polskiej” (Lwów 1925), „Historia źródeł dawnego prawa polskiego” (t. 1-2 Lwów 1926); H. Lepucki „Działalność kolonizacyjna Marii Teresy i Józefa II w Galicji 1772-1790” (Lwów 1938); W. Lewicki „Zagadnienie gospodarcze Galicji” (Lwów 1914); Z. Ludkiewicz „Kwestia rolna w Galicji” (Lwów 1910); T. Lutman „Studia nad dziejami handlu Brodów w latach 1773-1880” (Lwów 1937); T. Łopuszański „Galicyjskie kasy oszczędności, ich rozwój i stan obecny” (Lwów 1894); H. Łowmiański „Struktura gospodarcza Mohylewa w czasie pomiary włócznej” (Lwów 1939); A. Mełeń „Ordynacje w dawnej Polsce” (Lwów 1929); A. Mikołajczyk „Charakterystyka obiegu monetarnego na terenie Małopolski w świetle skarbów monet z epoki Wazów 1587-1668” (Lwów 1915); S. Pawlik „Hodowla bydła rogatego w Polsce w zarysie” (Lwów 1925); Z. Pazdro „Uczniowie i towarzysze cechów krakowskich od drugiej połowy XIV do połowy wieku XVII” (Lwów 19000); Z. Przyrembel „Farfurnie polskie dawne i dzisiejsze” (Lwów 1936); S. Rosmarin „Zbiorowe umowy pracy” (Lwów 1933), R. Rozdolski „Wspólnota gminna w b. Galicji Wschodniej i jej zanik” (Lwów 1936); J. Rutkowski „Galicyjski kataster jako podstawa statystyki własności ziemskiej” (Lwów 1917); R. Rybarski „Kredyt i lichwa w ekonomii samborskiej w XVIII w.” (Lwów 1936); I. Schiper „Studia nad stosunkami gospodarczymi Żydów w Polsce podczas średniowiecza” (Lwów 1911); M. Schorr „Żydzi w Przemyślu do końca XVIII wieku” (Lwów 1903); T. Skałkowski „Towarzystwa kredytowe ziemskie na ziemiach polskich” (Lwów 1892); S. Sochaniewicz „Wójtostwa i sołectwa pod względem prawnym i ekonomicznym w ziemi lwowskiej” (Lwów 1921); W. Styś „Metryki gruntowe józefińskie i franciszkańskie jako źródło do historii gospodarczej Galicji” (Lwów 1932), „Kataster gruntowy w świetle cyfr i rzeczywistości” (Lwów 1933), „Rozdrabnianie gruntów chłopskich w byłym zaborze austriackim od roku 1787 do 1931” (Lwów 1934); S. Szczepanowski „Nędza Galicji w cyfrach” (Lwów 1888); A. Szczepański „Przemysł żelazny Galicji i warunki jego rozwoju” (Lwów 1916); A. Szelągowski „Pieniądz i przewrót cen w XVI i XVII wieku w Polsce” (Lwów 1902); A. Świętochowski „Historia chłopów polskich w zarysie” (t. 1-2 Lwów 1925-28); A. Tarnawski „Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana w. kor. 1572-1605” (Lwów 1935); T. Tomkiewicz „Przyczynki do historii kultury Krakowa w pierwszej połowie XVII wieku” (Lwów 1912); K. Tymieniecki „Społeczeństwo Słowian lechickich” (Lwów 1928), „Uwagi o stanie włodyczym” (Lwów 1931); M. Ungeheur „Stosunki kredytowe w ziemi przemyskiej w połowie XV wieku” (Lwów 1929); A. Walawender „Kronika klęsk elementarnych w Polsce i krajach sąsiednich w latach 1450-1586” (t. 1-2 Lwów 1932-35); A.W. Wagner „Handel dawnego Jarosławia” (Lwów 1929); J. Widajewicz „Powołowe-poradlne. Danina ludności wiejskiej w dobie piastowskiej” (Lwów 1913), „Danina stołu książęcego w Polsce piastowskiej” (Lwów 1926); M. Wyszyński „Ze studiów nad historią dziesięciny w Polsce średniowiecznej” (Lwów 1929); F. Zweig „Zmierzch ery odrodzenia liberalizmu” (Lwów 1938).

Wszystkie te publikacje (a było ich więcej, tutaj podano najbardziej znane pozycje) są bardzo ważnymi pozycjami w historiografii gospodarczej Polski i podkreślają wielką rolę w niej Lwowa.

Wielką rolę Lwowa w życiu gospodarczym Polski jak i polskim potwierdza m.in. „Encyklopedia Historii Gospodarczej Polski do 1945 roku” (t. 1-2 Warszawa 1981).

Marian Kałuski
(Nr 197)

Wersja do druku

Pod tym artykułem nie ma jeszcze komentarzy... Dodaj własny!

21 Października 1831 roku
Padła twierdza Zamość. Koniec Powstania Listopadowego.


21 Października 2007 roku
Odbyły się przedterminowe wybory parlamentarne, które wygrała Platforma Obywatelska


Zobacz więcej